#toiyeubinhduong#riviubinhduong Chào mừng các bạn đã quay trở lại với kênh! Trong tập hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện một chuyến đi để đời đến Petra, một trong 7 kỳ quan mới của thế giới và là di sản quý giá nhất của Jordan.
Hãy theo chân mình trên hành trình đi bộ qua hẻm núi Siq ngoạn mục, để rồi vỡ òa khi Kho Bạc Al-Khazneh huyền thoại đột ngột hiện ra trước mắt. Chúng ta sẽ không chỉ dừng lại ở đó mà còn khám phá:
📍 Nhà hát La Mã được tạc vào núi đá. 📍 Những Lăng mộ Hoàng gia hùng vĩ. 📍 Leo 800 bậc thang để đến với Tu viện Ad-Deir đồ sộ.
Cùng nhau tìm hiểu về người Nabataean tài hoa, những bậc thầy về thương mại và kỹ thuật đã xây dựng nên đế chế này, và tìm câu trả lời cho câu hỏi: Tại sao họ lại đột ngột rời bỏ thành phố vĩ đại này?
Comments are disabled for this video.
Xin chào các bạn, giữa miền nam Jordan, nơi những dãy núi xa thạch dựng đứng như tường thành của Tạo Hóa,
có một khe núi hẹp dài hơn 1,2 km gọi là Sip, con đường này uốn lượn giữa những vách đá đỏ cao tới 80 mét,
dẫn đến một thành phố mà khi nhìn thấy, bất kỳ ai cũng ngỡ như bước vào thế giới huyền thoại, Pecha.
Tên gọi Pecha bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, nghĩa là đá, nhưng trước khi được người phương Tây biết đến,
cư dân bản địa Nabatian gọi nơi đây là Rakhmou, thành phố nhiều sắc màu.
Có khoảng thế kỷ 4-3 chức công nguyên, người Nabatian, một tộc du mục Ả Rập, lang bạt khắp bán đảo Ả Rập.
Họ không chọn vùng đồng bằng màu mỡ hay bờ biển giàu tài nguyên, mà dừng chân tại một thung lũng đá khô và nắng lớn.
Lý do thật đơn giản, ở đây có nguồn nước ngầm và nước mưa từ các khe núi,
có vị trí chiến lược nằm giữa các tuyến đường thương mại từ Ả Rập đến địa Trung Hải.
Người Nabatian khởi đầu với những ngôi nhà nhỏ và kho chứa nước.
Họ phát minh hệ thống thủy lợi tinh vi gồm đập, bể chứa, ống dẫn nước, một số có sức chứa tới hàng trăm nghìn lít,
đủ nuôi sống hàng ngàn người quanh năm, tạo nên điều kỳ diệu giữa sa mạc.
Chính từ nền tảng này, Pecha bắt đầu vươn lên.
Đến thế kỷ Hai Chức Công Nguyên, Pecha trở thành thủ đô của vương quốc Nabatea,
lãnh thổ trải rộng từ Damascus ở Syria đến Haigra ở Ả Rập Saudi.
Kinh tế phát triển nhờ thương mại hương liệu như nhũ hương, chầm hương,
gia vị, lụa cùng nhựa đường từ biển chết bán cho Ai Cập để ướp sát.
Mọi đoàn lữ hành qua Pecha đều phải nộp thuế, mang lại nguồn thu khổng lồ cho quốc gia.
Về chính trị, Nabatea là một nhà nước độc lập, biết khéo léo,
ngoại giao với các đế chế lớn như Seleucid, Ptolemaic, Lama.
Về quân sự, tuy quân số không đông nhưng rất thiện chiến.
Năm 312 trước Công Nguyên, họ đánh bại đội quân Seleucid,
tiêu diệt khoảng 4.600 binh sĩ dù bị bất ngờ tấn công.
Chính nhờ khả năng kiểm soát các tuyến đường và phòng thủ tự nhiên của thung lũng,
Pecha trở thành một pháo đài gần như bất khả xâm phạm.
Xã hội Pecha phân tầng rõ rệt vua và hoàng tộc
dưới quý tộc thương nhân, thợ thủ công và cư dân thường.
Tôn giáo trung tâm là thờ thần Duseret, vị thần núi,
cùng các nữ thần như Anuza và Isis.
Vào khoảng thế kỷ 1 trước Công Nguyên đến thế kỷ 2 sau Công Nguyên,
Pecha bước vào thời kỳ rực rỡ nhất dưới chiều đại của vua Aretas IV
chỉ vì từ năm 9 trước Công Nguyên đến năm 40 sau Công Nguyên.
Đây là thời kỳ Nabatim đạt đến đỉnh cao về quyền lực, nghệ thuật,
kiến trúc, kinh tế và ngoại giao.
Thành phố Pecha không chỉ là trung tâm buôn bán huyết mạch
nằm trên con đường thương mại kết nối Ả Rập với địa Trung Hải,
mà còn trở thành một thành phố vương giả,
nơi đã sa thạch không chỉ là vật liệu mà là ngôn ngữ để kể nên huyền thoại.
Trong thời kỳ Hoàng Kim, Pecha là nơi cư trú của khoảng 20.000 đến 30.000 người
với hệ thống hạ tầng vượt trội giữa vùng sa mạc khắc nghiệt
nhờ vào những hệ thống dẫn nước ngầm, bể chứa, đập và máng nước.
Người Nabatim đã chế ngự được tự nhiên để làm nên một kỳ quan của thời cổ đại,
nơi mà đá sa thạch bị bẻ cong thành nghệ thuật.
Biểu tượng nổi bật nhất của Pecha,
Ankhashne là một tuyệt tác chạm khắc từ đá nguyên khối với mặt tiền cao 39m và rộng 25m,
được tô điểm bằng những cột Corinthian, phù điêu, tượng nữ thần và hoa văn Hy Lạp hóa.
Công trình này được cho là lăng mộ của vua Aretas IV,
mặc dù tên gọi kho báu xuất phát từ truyền thuyết rằng có một kho vàng
bị phong ấn trong chiếc bình trên đỉnh mái vỏ.
Edir, Tù viện, tôn nghiệm giữa đá trời.
Edir là công trình lớn nhất tại Pecha, cao 47m, rộng 48m,
với mặt tiền đồ sộ nhưng đơn giản hơn so với Ankhashne.
Ban đầu là nơi dùng cho nghi lễ tôn giáo Nabatin,
sau này trong thời Byzantine, được cải tạo thành nhà thờ thiên chúa giáo.
Đường lên Edir bao gồm hơn 800 bậc thang leo dốc,
cho thấy tầm quan trọng và sự tôn kính dành cho nơi linh thiêng này.
Kairanbins, trái tim của tiếng ngưỡng.
Khác với các công trình khác được tạc vào vách đá,
Kairanbins là một trong số ít những công trình xây dựng độc lập.
Đây là đền thờ Duserin, vị thần tối cao của người Nabatin
và là trung tâm nghi lễ quốc giả.
Với tường đá dày và nền móng vững chắc,
dù đã trải qua động đất và thời gian,
tòa đền vẫn sửng sững như chứng nhân của một nền tín ngưỡng cổ xưa.
Great Temple, biểu tượng quyền lực.
Công trình khổng lồ có diện tích lên tới 7560m vuông
là một khu phức hợp hành chính, tôn giáo, văn hóa.
Nơi đây bao gồm hội trường Sân Hiện, cột trụ cao,
cùng một dạp nhỏ chứa 600 người.
Đặc biệt, khu đền này còn có một bể chứa nước
với dung tích ước tính từ 59.000 đến 327.000 lít,
minh chứng cho hệ thống kỹ thuật thủy lợi tiên tiến bậc nhất thời đó.
Nhà hát La Mã
Khác với các nhà hát thời La Mã cổ đại,
thường được xây dựng từ gạch đá,
nhà hát Petra được khắc trực tiếp vào trên núi,
tạo nên một hình bán nguyệt hoành tráng với sức chứa khoảng 8.500 người.
Điều này cho thấy Petrie không chỉ là nơi buôn bán,
mà còn là trung tâm văn hóa với nghệ thuật sân khấu phát triển.
Petra Pool & Garden Complex
Vườn treo giữa sa mạc
Có lẽ ít người ngờ giữa lòng sa mạc khô cằn,
người Nabatine lại tạo nên một khu vườn nhân tạo với hồ bơi lớn
được thiết kế với hệ thống tưới tiêu tinh vị.
Tổ hợp này vừa để thư giãn,
vừa thể hiện đẳng cấp sa hoa của tầng lớp quý tộc.
Trong thời kỳ này, Petra không chỉ là trung tâm thương mại,
mà còn là điểm giao thoá giữa nhiều nền văn minh,
Lá Mã, Hy Lạp, Ai Cập, Ba Tư và Ả Rập.
Người Nabatine có một nền kinh tế dựa trên thuế hàng hóa,
đặc biệt là hương liệu và nhựa thơm như nhũ hương, chẩm hương.
Về chính trị, họ duy trì một nền quân chủ độc lập nhưng biết linh hoạt ngoại giao,
nhiều khi chấp nhận thần phục Rome trên danh nghĩa
để đổi lại quyền tự chủ thực tế.
Về quân sự, dù không nổi tiếng như Lá Mã hay Parthia,
quân đội Nabatine được biết đến với khả năng du kích
trên địa hình đồi núi và sa mạc và đội kỵ binh thiện chiến.
Họ thường tránh đối đầu trực tiếp mà chọn chiến lược phòng thủ kheo léo.
Về tôn giáo, người Nabatine thờ Dulceric thân bảo trợ thành phố,
cùng các nữ thần như An-Uzeth, Alec, những vị thần có nguồn gốc Ả Rập.
Những nghi lễ thường được thực hiện tại đền thờ,
đỉnh núi Linh Thiêng hoặc trong chính các kiến trúc khắc đá.
Petra là minh chứng cho trí tuệ và sự kiên cường của con người
biến sa mạc khắc nghiệt thành thành phố chủ phú.
Nó là giao điểm của văn hóa Đông-Tây,
kết hợp kiến trúc, tôn giáo thương mại và thiên văn học.
Mỗi công trình ở đây đều được định hướng theo ánh sáng mặt trời,
tạo hiệu ứng đặc biệt vào những ngày lễ tôn giáo.
Năm 106 sau Công Nguyên,
đế chế Lá Mã dưới thời Dragan sắp nhập Nabatia thành tỉnh Arabperia.
Petra vẫn tồn tại,
nhưng khi tuyến thương mại dịch chuyển ra đường biển,
thành phố mất dân nguồn thu.
Năm 363,
một trận động đất phá hủy nhiều công trình và hệ thống dẫn nước.
Những thảm họa tiếp theo cùng việc mất vị trí chiến lược
khiến dân cư rời bỏ.
Đến thế kỷ VII, Petra gần như bị bỏ hoang,
chỉ còn một số ít bộ tộc Bedouin trú ngụ.
Suốt gần 1.000 năm, Petra chìm trong im lặng.
Người Bedouin giữ bí mật đường đi lối
và tin rằng Ankhashne cất dấu kho báu của Pharaon.
Họ từng bắn súng vào mặt tiền để lấy vàng,
để lại vết đạn vẫn còn đến ngày nay.
Thành phố đã hồng trở thành huyền thoại
mà ít ai ngoài bộ tộc địa phương biết đến.
Năm 1812,
nhà thám hiểm thụy sĩ Johan Louis Burkhardt
cải trang thành người Arab
dùng cớ đi viếng mộ tiên tri Aron
để được dẫn vào khe núi Sid.
Khi khe núi mở ra,
trước mắt ông là cả một kỳ quan ngủ quên
và thế giới phương Tây bàng hoàng trước vẻ đẹp này.
Năm 1985,
Petra được UNESCO công nhận là di sản thế giới.
Năm 2007,
được bầu chọn là một trong 7 kỳ quan mới của thế giới.
Jordan lập cơ quan quản lý vùng Petra,
đầu tư bảo tồn,
làm hệ thống thoát nước, chống sói mỏ,
hạn chế du khách tiếp xúc trực tiếp các bức phủ điêu,
tổ chức sự kiện Petra Binai
với hàng nghìn ngọn nến thắp sáng khe núi Sid và kho báu.
Hiện tại, chỉ khoảng 15-20% Petra đã được khai quật,
phần còn lại vẫn nằm im dưới cắt,
hứa hẹn những khám phá mới.
Nhưng cũng có nguy cơ,
mờ lũ gió và áp lực du lịch đang ăn mòn đá sa thạch.
Petra dạy ta rằng,
sự thịnh vượng dựa trên trí tuệ và khả năng thích nghị.
Người Nabatean đã biến vùng đất
không ai dám ở thành trung tâm thương mại lừng lẫy.
Nhưng khi thương mại và môi trường thay đổi,
họ không kịp điều chỉnh và Petra suy tàn.
Ngày nay, Petra tồn tại như lời nhắc nhở
rằng di sản không phải để chiếm hữu,
mà để gìn giữ.
Những viên đá hồng kể câu chuyện hàng nghìn năm trước
cho ai biết lắng nghe,
và những ai đến thăm đều rời đi với một câu hỏi.
Liệu chúng ta có thể bảo vệ những kỳ quan mình đang có
để chúng không biến mất như Petra đã từng?
Bạn nghĩ sao về Petra?
Hay có những câu chuyện khác về nơi này?
Cùng trao đổi dưới phần bình luận nhé!
Nếu cảm thấy video thú vị và bổ ích
thì đừng quên đăng ký kênh, chia sẻ, like
để không bỏ lỡ những video tiếp theo.
Xin cảm ơn và chào tạm biệt!