VÌ SAO MÓN QUẨY LÀ QUỶ CHIÊN DẦU?

Nói chung thì quẩy là một món ăn rất là phổ biến và rất là quen thuộc tại Việt Nam. Ăn với phở, ăn với cháo hoặc là ăn bình thường, ăn riêng cũng ngon. Nhưng bạn có biết được không? Cái tên gốc của món ăn này nghe rất là rùng rợn, quỷ chiên dầu. Tại sao một món ăn dân dã lại mang cái tên như từ địa ngục? Chúng ta sẽ xuyên không về thời nhà Tống, lật lại những trang sử đẫm nước mắt, thêm một chút gia vị văn hóa Việt Nam để khám phá tại sao quẩy lại được gọi là quỷ chiên dầu. Hải ê quay ngược thời gian, về thế kỷ thứ 12, thời Nam Tống ở Trung Quốc, một giai đoạn đầy biến động. Khi ấy nhà Tống đang suy yếu, bị giặc kim từ phương Bắc tấn công dồn dập. Đất nước như ngọn đèn trước gió, dân chúng sống trong lo âu. Nhưng giữa làn danh sinh tử ấy, một con người đã xuất hiện, đó là Nhạc Phi. Nhạc Phi không chỉ là một vị tướng tài ba, mà còn là biểu tượng của lòng trung thành và tinh thần yêu nước. Tương truyền mẹ ông từng xăm lên lưng ông 4 chữ lớn, tận trung báo quốc, nghĩa là trung thành hết mình với đất nước. Lời nhắc nhở ấy như khắc và tâm can, khiến Nhạc Phi luôn đặt lợi ích quốc gia lên trên hết. Nhạc Phi là một thiên tài quân sự. Ông dẫn quân đánh giặc kim tới hơn 120 trận, và điều kinh ngạc là không thua trận nào. Ông sáng tạo chiến thuật, huấn luyện quân đội tinh nhuệ, và đặc biệt là luôn đối xử tử tế với dân chúng. Ông không cho lính cướp bóc, luôn chia sẻ lương thực với dân nghèo, và được dân chúng yêu mến như một vị thần. Có một câu chuyện kể rằng, khi quân của Nhạc Phi đi qua làng, dân chúng mang gà, rượu ra đón. Nhưng ông từ chối và nói rằng, lính của ta ăn no là nhờ dân, ta không thể nào lấy thêm của dân. Nhưng đời anh hùng thì thường lắm thị phi. Trong triều đình Nam Tống, không phải ai cũng ủng hộ Nhạc Phi. Và đây là lúc kẻ phản diện bước lên sân khấu. Tần Cối, một tể tướng đầy tham vọng, hèn nhát và gian xảo. Tần Cối không muốn đánh giặc kim, vì ông ta sợ mất trước, sợ mất quyền. Thay vì chiến tấu, ông ta cầu hòa, thậm chí sẵn sàng dâng đất cho giặc để giữ ghế tẻ tướng. Không chỉ một mình, vợ của hắn ta là Vương Thị, cũng là một cộng sự đắc lực trong miêu đồ. Cặp vợ chồng này như một cặp bai chung của sự phản bội. Chúng gan ghét Nhạc Phi vì ông không trị sỏi, mà còn được dân chúng yêu quý, trong khi Tần Cối thì bị khinh bị. Năm 1141, khi Nhạc Phi đang chuẩn bị cho một chiến dịch lớn để đánh đuổi quân kim lấy lại đất đai, thì Tần Cối ra tay. Hắn ta cầu kết với Giặc Kim, vù khống Nhạc Phi mưu phản, rồi dùng quyền lực ép Hoàng đế triệu ông về kinh thành. Nhạc Phi bị giam cầm, tra tấn, và cuối cùng bị sử tử vào năm 1142, khi chưa đầy 40 tuổi. Trước khi chết, ông hét lớn, trời xanh có mắt. Cái chết oan uổng của Nhạc Phi khiến nhiều người phẫn nộ. Dân chúng khóc thương, chửi rùa vợ chồng Tần Cối như những con quỷ bán nước hại dân. Nhưng vẫn chưa có gì liên quan đến món quẩy nhỉ? Bây giờ thì mới đến phần thú vị nhất, món quẩy ra đời như thế nào? Ở Quảng Đông, nơi mà người dân đặc biệt căm gác Tần Cối, họ nghĩ ra một cách để trả thù độc đáo. Vì họ không thể trực tiếp làm gì tên gian thần quyền lực, họ mang nỗi tức giận vào gian bếp của mình. Họ lấy bột mì, nhào với muối, bột nở, đường, tạo thành một khối bột dẻo. Rồi họ cán mỏng, cắt thành những giải dài hơn một ngón tay, tượng trưng cho hình người. Nhưng không phải là một, mà là hai giải bột, ám chỉ vợ chồng Tần Cối, dính chặt vào nhau, như là đồng lõa trong tội ác. Họ dùng đũa ấn ở giữa, để hai giải dính lại, rồi lại kéo ra, rồi lại thả vào chảo rồi xôi. Nghe tiếng xèo xèo, nhìn bột phông lên, vàng ống giòn tan, như thể đang chiên hai con quỷ trong vạc dầu địa ngục. Vậy là quỷ chiên dầu, đã ra đời. Nhưng cái tên này không chỉ đơn giản. Chữ quỷ đồng âm với một chữ trong tên Tần Cối, tạo ra một lối chơi chữ rất thông minh. Mình thì không hiểu chữ Hán lắm, nhưng đọc giải thích được là như vậy. Gọi món này là quỷ chiên dầu, tức là ám chỉ việc chiên Tần Cối và vợ của Hán trong dầu xôi, một hình phạt tượng trưng đầy sáng tạo của dân chủ. Ban đầu thì món quẩy không phải để ăn ngon, mà là để chút giận. Người dân xếp hàng dài trước các quán chiên quẩy, vừa chiên vừa chửi, chiên chết vợ chồng Tần Cối đi. Có cười còn nhai rôm rốt, như để hả giận. Thậm chí có câu chuyện kể rằng, ở một số nơi người ta còn làm quẩy to hơn, dài hơn, để khi cắn nghe tiếng giòn tan, cảm giác như đang phá nát tội ác của Tần Cối. Dần dần món ăn này lan rộng khắp Trung Quốc, từ Quảng Đông đến Thượng Hải, Bắc Kinh, và trở thành món ăn phổ biến. Người ta không chỉ ăn để trả thù, mà còn vì nó ngon thật. Món quẩy không chỉ là một món ăn, mà còn là biểu tượng của tinh thần dân gian. Ở Hàng Châu, miếu thờ Nhạc Phi vẫn còn đến ngày nay, thu hút hàng triệu người viễng thăm mỗi năm. Trong miếu có hai bức tượng sắt của vợ chồng Tần Cối bị buộc quỳ trước mộ Nhạc Phi. Dân chúng đến đây thường nhổ nước bọt, đập tựa, hoang chửi rùa để bày tỏ sự khinh bị. Có câu chuyện kể rằng, vào thế kỷ 13, một người bán quẩy gần miếu Nhạc Phi sáng tạo ra cách làm quẩy siêu to khổng lồ, dài cả mét, để khách vừa ăn, vừa chửi Tần Cối cho sữa miệng. Truyền thống này kéo dài hàng thế kỷ, và món quẩy trở thành một phần không thể tách rời của văn hóa dân gian Trung Quốc. Nhưng câu chuyện chưa dừng lại. Tần Cối không chỉ bị chiên trong dầu, mà còn bị nguyên rủ trong văn học và nghệ thuật. Nhiều vở kịch, bài thơ thời tống mô tả hán ta như con quỷ đội lốt người. Có bài thơ dân gian như thế này Tần Cối hại nước, trời không rung Quỷ chiên dầu xôi, dân hạ lọc. Thậm chí trong một số phiên bản truyền thuyết, người ta còn tin rằng, linh hồn Tần Cối bị đầy xuống địa ngục, mãi mãi chịu hình phạt chiên dầu, đúng như món quẩy. Những câu chuyện này cho thấy, món ăn thì không chỉ là món ăn, mà còn là cách để dân chúng gửi gắm nỗi quất ức và niềm tin vào công lý. Bây giờ thì đến với phần gần gũi hơn, đó là món quẩy ở Việt Nam. Quẩy du nhập vào nước ta qua giao lưu văn hóa với Trung Quốc, có lẽ là từ thời nhà Minh hoặc là sớm muộn hơn một chút, qua cộng đồng Hoa Kiều ở chợ lớn và Hà Nội. Người Hoa mang theo công thức làm quẩy, và món này nhanh chóng hòa nhập vào ẩm thực Việt Nam. Ở Việt Nam ta gọi là giò cháo quẩy hoặc là dầu cháo quẩy. Sao lại có tên như vậy? Dầu ở đây thì cũng dễ hiểu bởi vì quẩy được chuyên ngập dầu. Quẩy ở đây là cách độc lệch của quỷ ám trị tân cối. Còn cháo, đây là một phần thú vị. Trong tiếng Công Ảng Đông đọc là chá khi sang Việt Nam, đặc biệt ở Nam Bộ, âm chá biến thành cháo do cách phát âm địa phương. Hơn nữa, quẩy thường ăn với cháo trắng, nên cái tên cháo lại càng hợp lý. Ở miền Bắc đôi khi gọi là giò cháo quẩy vì hình dáng quẩy dài mũm mỉm giống cái cây giò chả, một cách gọi rất là việt. Dù tên gọi thay đổi thì ý nghĩa vẫn được giữ. Đây là món quỷ chiên dầu, mang theo câu chuyện lịch sử từ Trung Quốc. Nhưng ở Việt Nam, quẩy không còn mang ý nghĩa trả thù như thời tống, mà trở thành một món ăn dân dã, gắn bó đời sống bình thường. Hay hình dung một buổi sáng ở Hà Nội, bạn ngồi trên vỉa hè gọi một bát phở, thêm vài miếng quẩy. Quẩy giòn hay là quẩy mềm thì ăn cũng rất là ngon. Ở Sài Gòn thì quẩy còn xuất hiện ở nhiều món ăn hơn nữa. Có những nơi còn bán quẩy siêu dài, dài cả găng tay để nhâm nhi khi đi dạo phố. Theo một số thông kê vỉa hè, quẩy là món ăn phụ không thể thiếu trong ẩm thực đường phố Việt Nam, từ gánh hàng rong cho đến những quán ăn sang chảy. Muốn tự làm quẩy tại nhà thì cũng rất là dễ. Một mì bột nở, muối, đường, nước và một chút dầu ăn. Dường như là ai cũng có thể làm quẩy được. Đi kịp là chiên lửa vừa để quẩy giòn mà không cháy. Ở Việt Nam, người ta hay ăn quẩy với cháo trắng, rách hành lá, tiêu hoặc chấm nước mắm pha một chút ngọt. Có nơi còn sáng tạo, nhồi quẩy với rất nhiều thứ khác. Món quẩy dù nhỏ bé, lại chữa đựng cả một câu chuyện lịch sử lớn lao. Nó nhắc nhở chúng ta về lòng trung thành của Nhạc Phi, về sự phản bội của Tân Cối bên Trung Quốc. Ở Trung Quốc thì quẩy là biểu tượng của công lý. Nhưng mà sang đến Việt Nam thì nó là một món ăn của sự giản dị gần gũi. Cảm ơn các bạn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này. Nếu cảm thấy thú vị thì bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh bật chung thông báo và chia sẻ. Còn bây giờ thì xin được nói lời chào tạm biệt. Bạn cũng có thể để lại những góp ý về những chủ đề mình thực hiện trong tương lai.