15/Th9/2025 - 19:24

Điên rù, hỗn loạn, bạo lực và vượt ngoài mọi sự đoán chính là những gì phong trào biểu tình của các thanh thiếu niên người Nepal đang diễn ra suốt 7 ngày qua. Đây được đánh giá là phong trào dân chủ thành công nhất của thế hệ dân chác từ trước đến nay. Chỉ mất 2 ngày, các cô cậu sinh năm 2000 đã khiến Thủ tướng Chính phủ phải từ chính, hàng chục nhà quan chức bị đốt phá và tòa nhà quốc hội cũng tan tành. Sau 4 ngày, các thanh niên 25 tuổi đã khiến Chính phủ tê liệt, cảnh sát đầu hàng và quân đội bất lực. Và sau 6 ngày, Nepal phải giải tán Chính phủ lẫn quốc hội và cậu tranh án tòa án tối cao Nepal, bà Susila Karugi, 73 tuổi, đã trở thành Thủ tướng lâm thời của nước. Chỉ chưa đầy 1 tuần, thế hệ dân chác của Nepal đã làm nên lịch sử. Người phản đối thì chế diễu nhóm biểu tình là bọn trẻ bị phương Tây sắt mũi, xuống đường chỉ vì bị cha mẹ, ý chỉ Chính phủ cầm quyền, cấm không cho sử dụng mạng xã hội. Nhưng người trong cuộc thì khẳng định, không, chúng tôi ở đây để chống lại một Chính phủ tham nhũng quá mức chịu đựng. Chống lại sự bất công xã hội, khi hàng triệu người dân đóng thuế phải sống trong cảnh nghèo đói, thất nghiệp, thiếu ăn từng ngày, trong khi con cháu các quan chức cấp cao trong Chính phủ và Chính trị gia được sống giàu sang, đi du học ở biệt thự, ăn sơn hào hải vị và tiệc tùng thâu đêm trên du thuyền triệu đô. Những thanh niên biểu tình không chấp nhận cho một Chính quyền như vậy tiếp tục cai trị họ. Các sinh viên cho rằng Chính quyền không phải chủ nhân của Nepal, các Chính trị gia không phải cha mẹ của chúng tôi, mà chính nhân dân, chính chúng tôi mới là chủ nhân của đất nước và các quan chức mới là đầy tớ và là người làm công được nhân dân đóng thuế nuôi dưỡng. Họ không có quyền trà đạp chủ nhân của mình. Chúng tôi sẽ đấu tranh với tất cả quyết tâm dù cho có đổ máu, để chống lại các quan chức tham nhũng và Chính phủ độc tài, dù có phải vỉ hoại đất nước này đi chăng nữa, bởi với chúng tôi, tự do, quý giá hơn, thịnh vượng. Tại sao người Nepal biểu tình? Những ngày đầu tháng 9 năm 2025, thủ đô Kamandu và nhiều thành phố lớn của Nepal như Kokhara hay Itahari rúng động bởi làn sóng biểu tình chưa từng có trong nhiều thập kỷ. Ngoài nổ là lệnh cấm 26 nền tảng mạng xã hội mà Chính phủ ban hành ngày 3 tháng 9, với lý do các công ty như Facebook, X, YouTube, WhatsApp chưa đăng ký hoạt động và để chống tin giả, gian lận trực tuyến. Nhưng với giới trẻ, đặc biệt là thế hệ dân chết vốn coi mạng xã hội như không gian sống còn cho học tập, tìm việc và bày tỏ quan điểm, quyết định ấy chẳng khác nào một hành động bịt miệng trắng trợn. Dù Chính phủ vội vàng dỡ bỏ lệnh cấm chỉ vài ngày sau đó, tuyên bố đáp ứng yêu cầu của dân chết thì đã quá muộn để ngăn chặn sự phẫn nộ đã tích tụ từ lâu. Bởi lẽ nguyên nhân sâu xa không nằm ở Facebook hay TikTok, mà ở một thực trạng xã hội đầy vế tắc. Nepal, quốc gia 30 triệu dân nằm giữa Ấn Độ và Trung Quốc từ sau khi chấm dứt chế độ quân chủ và trở thành Cộng hòa Liên bang năm 2008, đã liên tục trìm trong khủng hoảng chính trị. Các đảng Cộng sản, quốc đại, Nepal hay phe Maoist hay nhau nắm quyền, nhưng tham nhũng, gia đình trị và quản trị yếu kém vẫn là căn bệnh kinh nghiên. Thanh niên lớn lên trong một xã hội mà niềm tin vào chính quyền ngày càng cạn kiệt, còn cơ hội phát triển lại hẹp dần. Tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ năm 2024 lên tới 20%, nghĩa là cứ 5 người thì có 1 người không tìm được việc làm. Cả chính phủ Nepal cũng phải thừa nhận trung bình mỗi ngày có hơn 2.000 thanh niên phải bỏ xứ ra đi, chủ yếu sang Trung Đông và Đông Nam Á làm lao động tay chân, trong khi nền kinh tế trong nước sống dựa nhiều vào kiều hối của hơn 800.000 người di cư. Trong bối cảnh đó, chiến dịch Nepal Kids tạm hiểu là vạch chân con ông cháu cha của giới trẻ Nepal bùng nổ trên TikTok và Instagram những tháng trước chính là giọt dầu đổ vào lửa. Giữa cái nhìn xăm xoay của dân chết, hàng loạt hình ảnh và video phơi bầy lối sống xa hoa của con cái giới chính trị ra, những thanh niên lái siêu xe hoặc đồ hiệu du học trời Tây tiệc tùng trên du thuyền đối lập đến tàn nhẫn với cuộc đời của hàng triệu bạn trẻ Nepal phải chạy ăn từng bữa, chặt vật xin việc hoặc tha hương cầu thực. Đều bộ Kids nhanh chóng trở thành biểu tượng của bất công xã hội và sự tha hóa của tầng lớp cầm quyền. Vì vậy khi chính phủ cấm mạng xã hội, người trẻ không chỉ giận dữ vì mất một công cụ giải trí mà họ thấy chính quyền đang cố bịt nốt con đường duy nhất để phơi bầy sự thật ấy. Thế nên khi hàng chục ngàn sinh viên xuống đường ở Kamandu, Pokhara, Itahari, họ không còn hô khẩu hiệu mở lại mạng xã hội mà hô vang chống tham nhũng, chống bất công, chống đặc quyền con ông cháu cha. Một sinh viên ở Kamandu nói thẳng, đất nước đã trở nên tồi tệ đến mức những người trẻ như chúng tôi không còn lý do gì để ở lại. Cuộc đổi dạy Gen Z ở Nepal vì thế không phải một phản ứng tức thời trước một lệnh cấm, mà là sự bùng phát tất yếu của một thế hệ đã quá mệt mỏi với thất nghiệp, bất công và một hệ thống chính trị thối nát đến tận gốc rễ. Cảnh sát bắn và đám đông bùng nổ. Nếu như ngày 3 tháng 9 là mồi lửa châm ngòi, thì ngày 8 tháng 9 chính là bước ngoặt đậm máu biến phong trào phản kháng thành một cuộc nổi dậy toàn quốc. Sáng hôm đó, hàng chục ngàn thanh niên đã tràn xa đường phố Kamandu, vây quanh tòa nhà quốc hội và các cơ quan chính phủ. Bất chấp lệnh giới nghiêm được ban bổ từ đêm trước, đám đông xương cao khúc kỳ, hô vang khẩu hiệu Hãy Dừng Tham Nhũng Chứ Không Phải Dừng Mạng Xã Hội. Cảnh sát được triển thai rè đạp, dùng hơi cay, vòi rồng, dùi cui để giải tán những bất lực. Khi đám đông cố trèo lên tường tòa nhà quốc hội, lực lượng an ninh đã đổ súng thẳng vào người bửu tình. Chỉ trong buổi chiều, ít nhất 19 đến 22 người thiệt mạng, hầu hết là thanh niên, hàng trăm người khác bị thương, nhiều người trong tình trạng nguy kịch. Tiến súng không làm đám đông sợ hãi, mà càng thổi bùng vấn lộ. Người bửu tình xé bỏ lệnh giới nghiêm kéo đến trụ sở các bộ ngành, đốt phá khu phức hợp quốc hội, trụ sở đảng quốc đại Nepal và nhiều tòa nhà chính phủ. Lửa bốc lên từ dinh tổng thống nhà riêng của Thủ tướng K.P. Sharma Oli, nhà của Ngoại trưởng Ajujana Deva và chồng bà cậu Thủ tướng Sabahadur Deva, thậm chí cả dinh thự của lãnh đạo đối lập Vespa Kamadaha. Đêm hôm ấy, khói đen đặc phủ kín bầu trời Kamadu biến thủ đô thành một chiến trường hỗn loạn. Trong sự hỗn loạn, nhiều quan chức cấp cao buộc phải tháo chạy bằng trực thăng quân đội. Một số nhà lãnh đạo bị đám đông tấn công trực diện. Có video cho thấy ông Sabahadur Deva và vợ bị đánh đánh chảy máu trước khi được đưa đi sơ tán. Tình hình căng thẳng đến mức một số vụ vượt ngục xảy ra. Một dị quan cảnh sát cấp cao bị đám đông đánh chết và sân bay quốc tế Kamadu buộc phải khỉ chuyến bay vì lý do an ninh. Cái chết của những sinh viên vô tội đã biến sự phẫn nộ âm ỉ thành thù hận công khai. Trên đường phố, hàng ngàn người hô vang, công lý cho thanh niên bị sát hại, lật đổ chính phủ đọc tài. Chính quyền lập tức đối diện với tình trạng tê liệt. Thủ tướng Auli tuyên bố sẽ thành lập ủy ban điều tra và hứa bồi thường cho gia đình các nạn nhân, nhưng không ai tin tưởng. Áp lực chính trị buộc ông phải nộp đơn từ chức trong ngày 9 tháng 9, và Tổng thống Ramchandra Padel vội vàng chấp nhận, bồi nhiệm một chính phủ lâm thời trong tuyệt vọng. Nhưng sự ra đi của Auli không hề dập tắt được ngọn lửa ngoài đường phố, bởi lúc này dân Z-Nepal đã biến khẩu hiệu của mình thành hiện thực. Họ không còn biểu tình chỉ để đòi mở lại mạng xã hội, mà để đòi lật đổ một hệ thống chính trị tham nhũng, bất công và không còn đại diện cho nhân dân. Lai lịch các đảng phái bối cảnh chính trị ở Nepal Cục nổi dậy dân Z-Nepal không phải bùng phát trong khoảng trống, mà được nuôi dưỡng trên một nền chính trị vốn đầy bất ổn và mâu thuẫn. Đất nước này từng trải qua nội chiến kéo dài một thập kỷ từ năm 1996 đến 2006, khiến hơn 16.000 người thiệt mạng trước khi chế độ quân chủ sụp đổ và Nepal trở thành Cộng hòa Liên bang vào năm 2008. Kể từ đó, các đảng lớn từ đảng Quốc đại Nepal, phe Maoist cho đến đảng Cộng sản Nepal thay nhau cầm quyền nhưng không mang lại ổn định. Thay vào đó là tham nhũng tràn lan, gia đình trị phổ biến và sự bất lực trong việc giải quyết những vấn đề căn bản của xã hội như thất nghiệp, đói nghèo hay di cư ồ ạt. Trong số đó, nhân vật trung tâm nhiều năm qua chính là K. Sharma Oli, người sáng lập và lãnh đạo đảng Cộng sản Nepal. Ông từng ba lần dự trức thủ tướng 2015-2016, 2018-2021 và từ tháng 7 năm 2024 đến tháng 9 năm 2025, nổi tiếng với đường lối thân Bắc Kinh. Thay vì giữ thế cân bằng truyền thống với Ấn Độ, Oli thường chọn Trung Quốc làm điểm công su đầu tiên, tích cực thúc đẩy các dự án thuộc sáng kiếm vành đai và con đường và mạnh tay đàn áp cộng đồng người Tây Tạng. Chỉ vài ngày trước khi bạo loạn nổ ra, cuối tháng 8 năm 2025, ông còn tham dự Thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải tại Thiên Tân và ruột binh tại Bắc Kinh. Chính vì vậy, khi ông vừa trở về thì đã phải đối diện với thảm họa chính trị trong nước. Sự sụp đổ của chính phủ Oli được nhìn nhận không chỉ là thất bại cá nhân mà còn là cú sáng mạnh vào Bắc Kinh. Vào ngày 8 tháng 9, khi cảnh sát nổ súng khiến ít nhất 19 người biểu tình thiệt mạng, phong trào đã leo thang thành một cuộc nổi dậy chống lại toàn bộ hệ thống chính trị thân Trung Quốc. Hình ảnh gây chấn động lan truyền khắp mạng xã hội, trụ sở Đảng Cộng sản Hệ ban bị phóng hỏa, lá cờ búa liềm bị kéo xuống giữa tiếng xe hò. Đến ngày 9 tháng 9, người biểu tình chiếm giữ tòa nhà quốc hội phóng hỏa khắp Kanmandu, bao vây tư sinh các quan chức. Video ghi lại cảnh bộ trưởng tài chính Parel bị bắt giữ và hành hung, nhiều quan chức tháo chạy bằng trực thăng hoặc xe hơi trong hỗn loạn. Trước áp lực khủng khiếp, Oli buộc phải từ chức, kéo theo ba bộ trưởng. Tổng thống cũng lập tức chấp nhận đơn, đồng thời bàn bạc việc chọn lãnh đạo mới. Giới quan sát quốc tế ngay lập tức so sánh sự kiện ở Nepal với những phong trào dân chủ từng làm sung chuyển các chính quyền độc tài khác. Nhà bình luận đường tỉnh viễn nhận định hình cảnh Nepal gợi nhớ đến vận động giấy trắng ở Trung Quốc, nơi chỉ một tờ giấy trắng cũng đủ trở thành ngòi nổ phản kháng. Ông nhấn mạnh quân đội Nepal sự thái độ trung lập từ chối đàn áp đã khiến chính quyền Oli sụp đổ nhanh chóng, điều mà Bắc Kinh chắc chắn phải theo dõi với sự bất an. Học giả Thiên Ninh thì cho rằng sự sụp đổ của một chính phủ cộng sản khác là minh chứng cho xu thế dân chủ, nhân quyền không thể đảo ngược. Trên mạng xã hội, tin tức Nepal đổi chính quyền gây chấn động lan sang cả Trung Quốc. Các video quan chức bị tấn công, cờ đảng cộng sản bị kéo xuống lan truyền chóng mặt. Hashtag liên quan leo tóc Weibo, bình luận của cư dân mạng Trung Quốc vang vọng một sự đồng cảm bất ngờ. Bao giờ đến lượt chúng ta, sức mạnh của tự do? Một cư dân mạng thậm chí thốt lên, người dân Nepal đã chứng minh rằng khát vọng lật đổ độc tài để có cuộc sống dân chủ tự do là hoàn toàn chính đáng. Đây cũng là đòn sáng mạnh vào Bắc Kinh, bởi họ lại mất đi thêm một đồng minh độc tài. Rõ ràng phong trào gian giết Nepal không chỉ lật đổ một thủ tướng, nó đã phơi bày sự mộc dưỡng của toàn bộ hệ thống đảng phái tại nước này, đồng thời tạo ra chấn động vượt khỏi bên dưới Himalaya, trở thành tấm gương phản chiếu cho các chế độ cộng sản khác đang khủng hoảng niềm tin. Tương lai của các cuộc biểu tình Khi làn sóng biểu tình gian giết Nepal bùng nổ và cuốn phăng một thủ tướng chỉ trong vòng 4-8 giờ, thế giới không thể làm ngơ. Liên Hợp Quốc lên tiếng sớm nhất, Tổng Thư ký Antonio Guterres kêu gọi đồng minh và kiềm chế, yêu cầu mở điều tra độc lập về vụ cảnh sát nổ súng giết người và nhấn mạnh rằng biểu tình phải diễn ra ôn hòa, tôn trọng sinh mạng và tái sản. Văn phòng cao ủy Nhân quyền thì cảnh báo Nepal đang đối diện với tình trạng bất ổn tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ. Các nước láng giềng phản ứng theo cách riêng của họ. Ấn Độ vốn có hàng triệu lao động Nepal làm việc trên lãnh thổ mình, lập tức khuyến cáo công dân tránh du lịch và tổ chức họp khẩn về an ninh. Thủ tướng Nendra Modi hiểu rõ rằng một Nepal hỗn loạn không chỉ đe dọa biên giới phía Bắc Ấn Độ mà còn có thể khơi dậy làn sóng bất mãn xã hội ngay trong lòng tiểu lục địa. Trung Quốc thì theo dõi sát sao với sự lo lắng lộ rõ bởi chính phủ của Olli là một trong những đồng minh trung thành nhất với Bắc Kinh, gắn bó chặt chẽ qua các dự án vành đai và con đường. Sự rụp đổ nhanh chóng của một chính quyền thân Trung Quốc theo nhiều nhà bình luận là điểm gỡ với chính Tập Cận Bình. Không ít cư dân mạng Trung Quốc thậm chí công khai bày tỏ đồng cảm, người Nepal đã làm được, tại sao chúng ta không thể. Phương Tây thì nhìn Nepal qua lăng kính quen thuộc của phong trào dân chủ, các tổ chức nhân quyền quốc tế đồng lạt lên án việc sử dụng vũ lực sát hại thanh niên biểu tình. Trên truyền thông, châu Âu và Mỹ, nhiều cây bút mô tả cuộc đổi dậy hashtag của chân xét Nepal như một phiên bản mới của mùa xuân Ả Rập. Chỉ khác là nó khởi phát không từ nhà thờ Hồi giáo hay chợ truyền thống, mà từ một cú click chuột trên TikTok. Vậy tương lai nào chờ đợi Nepal sau cơn địa chấn chính trị này? Thủ tướng Olly và Tổng thống Parel đã ra đi, để lại một khoảng chống quyền lực nguy hiểm. Một chính phủ lâm thời được dựng lên, nhưng không ai dám chắc có thể đứng vững bao lâu. Cây bản xấu nhất là quân đội can thiệp trực tiếp nắm quyền, biến Nepal trở lại vòng xoáy độc tài. Cây bản khả dĩ hơn là bầu cử sớm mở ra cơ hội tái lập trật tự dân chủ, nhưng chưa ai biết lực lượng nào có đủ uy tín để lấp vào chỗ chống. Chỉ có một điều chắc chắn, Gen Z thế hệ từng bị chế diễu là chỉ biết cắm mặt vào mạng xã hội, nay đã chứng minh họ có thể thay đổi cục diện chính trị bằng cả máu và nước mắt. Họ là lực lượng mới, chưa có lãnh đạo, chưa có cơ cấu tổ chức, nhưng lại sở hữu vũ khí đáng sợ nhất, khát vọng tự do và công lý. Một khi khát vọng ấy đã bùng cháy, nó không chỉ khiến Kanmandu rung chuyển, mà còn khiến cả Bắc Kinh, New Delhi và thậm chí cả Washington phải dõi theo từng bước. Nepal, quốc gia nhỏ bé giữa dãy Himalaya, đã trở thành minh chứng rằng trong thế kỷ 21, một thế hệ có thể làm nên một cuộc cách mạng chỉ với mạng xã hội và lòng quả cảm. Sức mạnh của Gen Z được công nhận Hiện tại, thông tin mới nhất mà chúng ta có là vào ngày 12 tháng 9, theo thông báo chính thức từ Bộ Ngoại giao Nepal, cậu tranh án Tòa án Tối cao Nepal bà Sushila Kali, 73 tuổi, đã trở thành thủ tướng lâm thời của nước này sau khi các cuộc biểu tình chống tham nhũng đẫm máu lật đổ chính phủ, khiến cậu thủ tướng K.P.Shammaoli phải từ chức. Bà Kaki, 73 tuổi, đã tuyên thệ nhậm chức trong một buổi lễ ngắn gọn vào cuối ngày 12 tháng 9 theo giờ địa phương, trở thành người phụ nữ đầu tiên lãnh đạo quốc gia nghèo khó này sau khi đạt được thỏa thuận với các nhà lãnh đạo biểu tình Gen Z. Cùng ngày, Quốc hội Nepal đã bị giải tán và thông báo rằng một cuộc tổng tuyển cử sẽ được tổ chức vào ngày 5 tháng 3 năm 2026. Diễn biến này xảy ra sau các cuộc họp giữa Tổng thống Baudel, lãnh đạo quân đội và đại diện phong trào thanh niên Gen Z, lực lượng dẫn dắt các cuộc biểu tình chống chính phủ. Có thể thấy, Nepal những ngày đầu tháng 9 đã viết nên một chương xử đặc biệt, nơi mà một lệnh cấm mạng xã hội từng trường nhỏ bé lại bùng phát thành một cuộc cách mạng đường phố của thế hệ Gen Z. Từ vài status trên Facebook, vài video trên TikTok đến cảnh hàng chục ngàn thanh niên chiếm lĩnh quốc hội, đốt cháy sinh thự quan chức, lật đổ cả một thủ tướng thân Bắc Kinh. Tất cả diễn ra chỉ trong vòng chưa đầy bầy 2 giờ. Người lớn chế diễu họ là lũ trẻ chỉ biết sống ảo, nhưng chính lũ trẻ ấy đã kéo cả hệ thống chính trị mục xuống khỏi ngai vàng. Họ không có lãnh đạo, không có cương lĩnh, nhưng lại có một thứ mà giới tinh hoa không bao giờ mua được bằng tiền, sự chính đáng, và từ sự chính đáng ấy họ đã biến dẫn dữ thành sức mạnh tập thể. Nepal hôm nay hỗn loạn đủ máu, đầy bất định, nhưng trong hỗn loạn đó lại có một tia sáng. Gen Z đã chứng minh rằng tự do đôi khi chỉ cần một hạt tác để thắp lửa và một khi đã bùng cháy thì không súng đạn nào dập tắt nổi. Đó là bài học không chỉ cho Kamadu, mà cho mọi chính quyền độc tài đang run rời trước sức mạnh của tuổi trẻ.