Cổ nhân dạy: Ba người thành hổ, Lời người đáng sợ, Hãy tỉnh táo đi con đường riêng của mình

Cổ nhân giảng, ba người thành họ, lời người đáng sợ. Hãy có trinh kiến và đi con đường riêng của mình. Thưa quý vị và các bạn, thời chiến quốc đại phu nước Nguy, là bàng Cung cùng với thái tử nước Nguy được cử làm con tin cho nước Triệu. Dự định ngày nào đó sẽ lên đường đến kinh đô hàm lan của Triệu. Trước khi lên đường, bàng Cung đặt ra một câu hỏi cho Nguy Vương. Nếu có một người nói với ngài rằng, tôi nhìn thấy giữa đâm đông nhộn nhịp có một con hổ, ngài có tin không? Nguy Vương nói, ta đương nhiên không tin. Bàng Cung lại hỏi, nếu là hai người nói với ngài như vậy thì sao? Nguy Vương nói, ta cũng không tin. Bàng Cung lại tiếp tục hỏi, vậy nếu có ba người đều nói tận mắt nhìn thấy hổ giữa chợ, ngài có còn tin hay không? Nguy Vương nói, nếu nhiều người như vậy đều nói nhìn thấy hổ, chắc chắn là có thật, nên ta không thể không tin. Nghe xong, bàng Cung cảm thán mà rằng, quả nhiên không ngoài dự đoán của tôi, vấn đề nằm ở đây. Thực tế, người và hổ đều sợ nhau, mỗi bên đều có phần sợ hãi. Cụ thể, lần nào là người sợ hổ hay hổ sợ người, phải dựa vào sự so sánh sức mạnh. Ai cũng biết, một con hổ sẽ không bao giờ dám sống ở chợ. Nay ngài không xem xét tình hình, không điều tra kỹ lưỡng, chỉ dựa vào ba người nói có hổ liền khẳng định có hổ. Vậy khi tôi đến Hàm Đan, còn xa hơn chợ, nếu ngài nghe ba người hoặc nhiều hơn nói xấu tôi, chẳng phải sẽ kết luận tôi là kẻ xấu sao? Trước khi chia tay, tôi nói ra mối nghi ngỡ này, mong ngài nhất định đừng tin lời nói người khác một cách dễ dàng. Sau khi Bàng Cung rời đi, những người vốn không ngừa ông ta bắt đầu nói xấu ông trước mặt Nguyễn Vương. Lâu dần, Nguyễn Vương quả nhiên tin vào những lời vu khống này. Khi Bàng Cung từ Hàm Đan trở về nước Nguyễn, Nguyễn Vương không còn muốn gặp ông ta nữa. Câu chuyện tam nhân thành họ, tức là ba người thành họ, xuất phát từ Chiến quốc sách, Nguyễn sách. Ví von, đôi khi tin đồn có thể che đậy sự thật. Tin đồn có thể che đậy sự thật bởi vì con người dễ bị chi phối bởi tâm lý đám đồng. Tâm lý đám đồng chỉ xu hướng con người thay đổi quan điểm hoặc hành vi của mình để phù hợp với tiêu chuẩn của nhóm. Có thể có người nói, tôi là người có ý chí kiên định, sẽ không dễ dàng thay đổi quan điểm của mình. Tuy nhiên, khi mọi người đồng loạt phản đối bạn, bạn có thể kiên trì ý kiến của mình không? Nhà tâm lý học người Mỹ Solomon Arch đã thực hiện một thí nghiệm so sánh độ dài của các đường kẻ. Trong thí nghiệm đó, có một sinh viên đại học thực sự tham gia và 6 nhà nghiên cứu khác. Sinh viên không biết những người này là nhà nghiên cứu. Sinh viên luôn là người cuối cùng đưa ra ý kiến. Khi các đường kẻ được trình bày, mọi người đều có phản ứng nhất quán. Sau đó nhóm thứ 2 của các đường kẻ được trình bày, 6 nhà nghiên cứu đưa ra câu trả lời hoàn toàn sai. Tức là cố tình nói đường kẻ dài là ngắn. Lúc này, sinh viên phát biểu cuối cùng cảm thấy rất bối rối và nghi ngờ mắt của mình hoặc có vấn đề khác, mặc dù thị lực của anh ta rất tốt. Do áp lực từ nhóm, anh ta vẫn đưa ra câu trả lời mà anh ta biết là sai. Vậy tại sao mọi người lại a rua theo đám đồng? Một là để làm điều đúng đắn, hai là để được yêu thích. Trong những điều kiện nào mọi người sẽ a rua? Một là khi số lượng người trong nhóm tăng lên trong một phạm vi nhất định, càng nhiều người thì mọi người càng dễ a rua. Ba người thành hộ nói về tình huống này. Hai là sự đồng thuận của nhóm. Khi mọi người trong nhóm có ý kiến nhất trí, hành vi a rua của mọi người là nhiều nhất. Ngay cả khi có một người có ý kiến khác, hành vi a rua sẽ giảm xuống một phần tư so với bình thường. Ba là thầm quyền của các thành viên trong nhóm. Nếu những người trong nhóm đều là giáo sư nổi tiếng, thì dù họ có nói ra điều gì rõ ràng là sai, bản thân chúng ta cũng sẽ suy nghĩ kỹ. Nếu những người trong nhóm là người bình thường, khi họ nói ra điều gì rõ ràng là sai, bản thân mình chắc chắn sẽ phải phản bác ngại. Bốn là mức độ tham gia của cá nhân. Không bày tỏ trước có nghĩa là mức độ tham gia thấp. Viết ra suy nghĩ của mình trên giấy trước, sau đó bày tỏ mức độ tham gia trung bình. Bày tỏ công khai suy nghĩ của mình thể hiện là mức độ tham gia cao. Thí nghiệm chứng minh rằng mức độ tham gia của cá nhân càng cao thì càng từ chối Azure. Nói một cách đơn giản, Azure là lời giải thích tốt nhất cho việc thiểu số phục tùng đa số. Tuy nhiên, sự phục tùng này là sự phục tùng tự nguyện của phe thiểu số. Từ đó có thể thấy, việc con người có thể kiên trì suy nghĩ độc lập, không mủ quáng, có quan điểm riêng về sự việc là điều đáng quý viết vào. Tiếp đến ta sẽ đến với cầu nhân ngôn khảo ý, lời người đáng sợ. Thành ngữ nhân ngôn khảo ý, lời người đáng sợ có nguồn gốc từ bài thơ Tân Trọng Tử trong Kinh thi. Câu chuyện thành ngữ kể rằng, Thời xưa, có một chàng trai trẻ tên là Trọng Tử, yêu một cô gái và muốn lén đến nhà cô để gặp gỡ. Cô gái lo rằng tình yêu của họ chưa được cha mẹ chấp thuận và cha mẹ sẽ mắng cô nếu biết chuyện. Nên cô yêu cầu người yêu đừng làm như vậy. Cô hát, Xin chàng Trọng Tử, đừng treo lên gác nhà em. Đừng làm gãy cây dâu em trồng. Không phải em tiếc cây, mà là sợ cha mẹ nói ra nói vào. Trọng Tử ơi, em cũng nhớ chàng, chỉ là sợ cha mẹ mắng em. Cô gái nghĩ đến việc anh em mình biết chuyện cũng sẽ mắng cô, nên cô tiếp tục hát. Xin chàng Trọng Tử, đừng treo tường nhà em. Đừng làm gãy cây dâu em trồng. Không phải em tiếc cây, mà là sợ anh em nói ra nói vào. Trọng Tử ơi, em cũng nhớ chàng, chỉ là sợ anh em mắng em. Cô gái còn sợ người khác biết chuyện sẽ bản tán về cô, nên cô lại hát. Xin chàng Trọng Tử, đừng treo vào vườn sau nhà em. Đừng làm gãy cây đàn hương em trồng. Không phải em tiếc cây, mà là em sợ người ta nói ra nói vào. Trọng Tử ơi, em cũng nhớ chàng, chỉ là sợ người ta bản tán về em. Phải thừa nhận rằng, mỗi người đều không tránh khỏi việc bị người khác bản tán. Câu nói thường gặp, Ai mà chẳng có người nói sau lưng, Ai mà chẳng nói về người khác trước mặt, Chính là như vậy. Có một câu chuyện ngộ ngôn miêu tả về vấn đề này. Một ngày nọ, một ông lão và một đứa trẻ dùng lừa chở hàng đi bán. Sau khi đã bán hết hàng, đứa trẻ cưỡi lừa về, ông lão đi bộ theo sau. Người qua đường trách mắng đứa trẻ không biết điều, lại để ông lão đi bộ. Nghe những lời bản tán đó, đứa trẻ và ông lão đổi chỗ cho nhau. Nhưng người qua đường lại nói ông lão nhẫn tâm để đứa trẻ đi bộ. Ông lão vội vàng bế đứa trẻ lên yên lửa, Người qua đường lại nói với họ tản nhẫn, không quan tâm đến sức khỏe của con lừa. Vậy là, ông lão và đứa trẻ đều không cưỡi lừa, dắt lửa đi. Nhưng người qua đường lại cười họ ngốc gách, Con lừa không cưỡi mà lại đi bộ. Cuối cùng, ông lão thở dài và nói với đứa trẻ, Chúng ta không còn cách nào khác, chỉ có thể khiêng lửa đi. Điều này cho thấy, trên đường đời, do chúng ta suy nghĩ và làm việc khó có thể hoàn hảo, Cộng thêm việc có những người thích buồn chuyện, nên những lời bản tán là không thể tránh khỏi. Lời người đáng sợ, nhưng cũng cần phải phân biệt. Lấy ví dụ về câu chuyện ngộ ngồn trên, Ông lão và đứa trẻ cuối cùng đã rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nàn. Một phần là do ảnh hưởng của những lời bản tán, Nhưng nguyên nhân sâu xa là do họ quá thiếu chủ kiến. Nếu ông lão và đứa trẻ tiếp tục không suy nghĩ, Mà bị lời người khác chi phối, khiêng lửa đi, Chẳng phải là người khác sẽ coi họ là kẻ điên sao? Vì vậy, chúng ta không thể vì đôi khi bị lời người khác, Làm cho không biết phải làm sao mà bi quan than thở lời người đáng sợ. Có thái độ bái xích hoàn toàn đối với lời người khác cũng chưa chắc đã là đúng. Lời người đôi khi giống như một tấm gương, Có thể giúp chúng ta nhìn thấy một số kết điểm và sai lầm của bản thân, Đóng vai trò như một hồi chuông cảnh tỉnh. Một người thường không nhìn rõ những khuyết điểm và sai lầm của mình, Trong khi người khác lại dễ dàng nhận ra chúng. Vì vậy, một người có đầu óc, Đối với lời người khác sẽ không bỏ qua, Cũng không sợ hãi, Mà sẽ lắng nghe, phân tích kỹ lưỡng, phán đoán chính xác, Để lời người khác trở thành lời cảnh tỉnh cho mình. Chúng ta nên thường xuyên tự hỏi, Tại sao người khác lại bản tán về chúng ta? Lời nói và hành động của chúng ta có vượt quá giới hạn không? Chúng ta nên rút ra bài học gì từ những lời bản tán đó? Với thái độ như vậy, đối với người khác, Ngay cả khi những lời bản tán không hoàn toàn chính xác, Chúng ta cũng sẽ học được điều gì đó từ chúng. Đối với những lời đổn đại, chê diễu, Thậm chí là vũ khống, bịa đặt, Chúng ta không cần quan tâm, Cứ đi con đường riêng của mình là được. Cần phải thấy rằng, Một số lời bản tán đối với một người thực sự có thể đáng sợ, Nếu xử lý không đúng, Có thể làm tổn thương lòng tự trọng, Và tạo ra rạn nứt trong tình cảm. Nhưng nếu xử lý tốt, Ngược lại sẽ giúp người đó trần thành hơn, Mạnh mẽ hơn, Và thành công hơn. Chúng ta khuyên khích lắng nghe người khác, Nhưng không nên tin tưởng mù quáng, Mà phải suy xét kỹ càng, Phân tích cụ thể từng tình huống. Tiểu chung lại, Ba người thành hổ, Và nhân ngôn khảo ý, Nhắc nhở chúng ta về sức mạnh của dư luận, Và tầm quan trọng của việc có chinh kiến. Chúng ta không nên để những lời đổn đại, Thị phi làm lung lay ý chí và quyết tâm của mình. Thay vào đó, Hãy học cách lắng nghe, Phân tích và chọn lọc thông tin một cách tỉnh đáo. Hãy luôn tin tưởng vào bản thân, Đi theo con đường mình đã chọn, Và không ngừng nỗ lực để đạt được những mục tiêu. Bởi vì cuối cùng, Thành công và hạnh phúc đích thực, Chỉ đến từ sự kiên định và bản lĩnh của chúng ta. Chúng tôi xin kết thúc bài chia sẻ của mình tại đây. Xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn đã dành ra thời gian quý báo của mình để lắng nghe bài chia sẻ này. Một lần nữa xin kính chúc quý vị và các bạn cùng gia đình, luôn luôn được hạnh phúc, thành công và bình an trong cuộc sống. Xin chân trọng, kính chào và hẹn gặp lại.