"Mật Mã Nhân Loại Tập 3: Proto- Elamite - Hệ Chữ Cổ Nhất Trái Đất Không Thể Giải Mã
Proto-Elamite – hệ chữ cổ xưa bậc nhất từng được biết đến – ra đời cách đây hơn 5.000 năm tại vùng đất Elam, nay thuộc Iran. Dù xuất hiện gần như cùng thời với chữ hình nêm của người Sumer, hệ thống ký hiệu này đến nay vẫn chưa thể giải mã. Ai đã tạo ra nó? Vì sao sau hàng ngàn năm, cả trí tuệ nhân tạo, công nghệ hiện đại và giới học giả vẫn bó tay? Và liệu bên dưới những ký hiệu tưởng chừng vô nghĩa đó có đang ẩn giấu những câu chuyện, luật lệ, hay lời cầu nguyện cổ xưa từng định hình cả một nền văn minh? Liệu đây là một hệ chữ viết thực sự, hay chỉ là mật mã của quá khứ đã bị thời gian vùi lấp?
👍 CD Media - Khám Phá là nơi mở ra cánh cửa tri thức về những bí ẩn, câu chuyện kỳ thú và những hiện tượng chưa được giải đáp trong thế giới xung quanh chúng ta. Dựa trên việc tham khảo các nguồn thông tin phong phú và đa dạng, kênh kết nối những kiến thức và quan điểm khác nhau, giúp khán giả có được cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về những bí mật từ tự nhiên, khoa học, vũ trụ, con người,….
Chào mừng quay trở lại với Hành Trình Khám Phá Những Tiếng Nói Bị Lãng Quyền Của Lịch Sử
Sau ký hiệu Indus ở tập trước
Lần này chúng ta sẽ đặt chân tới vùng đất tưng vang bóng một đế chế sánh ngang lưỡng hạ
Tại đây, không biết từ bao giờ
Những biểu tượng kỳ bí đã bắt đầu được khắc lên các bảng đất xét
Mở ra một chương huyền thoại trong lịch sử nhân loại
Liệu nó có trở thành ngôn ngữ cổ lâu đời nhất mà con người giải mã thành công
Hay một lần nữa, mọi nỗ lực lại chìm vào im lại
Vùng đất tôi đang đứng, cách đây hơn 5.000 năm trước
Chính là thành phố Susa, kinh đô của vương quốc Elam cổ đại
Một đế chế hùng mạnh, đầy tham vọng và chứa đựng nhiều bí ẩn
Cái tên ấy xuất hiện trong khá nhiều văn bản hình niệm cổ đại
Không đơn thuần chỉ với vai trò phụ họa
Mà như nhân vật chính trong các cuộc chiến tranh, hiệp ước và trao đổi văn hóa
Họ có ngôn ngữ, hệ thống chữ viết riêng, tính ước đặc trưng và cấu trúc chính trị độc lập
Thế nhưng nghìn lý ở chỗ, phần lớn những gì ta biết về Elam lại qua lời kể của kẻ khác
Đặc biệt là hai đối thủ của họ là Sumer và Akkad
Điều đó khiến diện mạo thật sự của nền văn hình này bị che phủ bởi lớp xương mù của định kiến
Và các lời kể không trọn vẹn
Khi chạm tay vào khối gạch núng sẫm màu đã bị thời gian vào mòn
Và cảm nhận lớp nền mỏng vững chắc ẩn sâu dưới lòng đất
Tôi hình dung ra một đô thị được quy hoạch bài bản
Bạn có thể thấy dấu tích của các khu dân cư được phân bố rõ ràng
Đen thơ linh thiêng, vườn cao sườn xứng
Cùng hàng loạt từng thành kiên cố, từng bảo vệ nơi này qua bảo thế kỷ thăng trầm
Mỗi phiên đá, mỗi viên gạch như lời thi thầm về một xã hội có tổ chức
Được gây dựng từ bàn tay của những người tài hóa
Dù không sở hữu quy mô hoành tráng như kim tử tháp Ải Cập
Hay chiều cao chóng ngợp của Ziggurat lỡ hà
Nhưng kế trúc này đầy vẫn mang một vẻ uy nhi chầm lặng
Tôi cũng tìm thấy nhiều di vật phản ánh đời sống tinh thần và thẩm mỹ phong phú
Từ một số mảnh gốm được trang trí bằng hóa tiết tỉ mịn và tác phẩm kim loại tinh xào
Cho đến những con dấu hình trụ được chạm khắc công phu lấp lánh dưới ánh sáng
Không chỉ thể hiện trình độ kỹ thuật phát triển
Các hiện vật này còn gợi lên hình ảnh của một xã hội có phân cấp rõ ràng
Từ giới quý tộc, quan lại cho đến thần lớp thù sĩ
Xong, dẫu mang về ngoài trầm mặt
Nhưng Xusha và cả Elam chưa bao giờ là miền đất tĩnh lặng
Vùng lãnh thổ này nằm ngay tại ngã ba chiến lược của thế giới cổ đại
Về phía tây là đồng bằng phí nhiều lưỡng hả
Cái nồi của hai nền văn minh Sumer và các huyền thoảng
Phía đồng trải dài nhất tuyến do thương băng qua cao nguyên Iran
Mang theo ngọc lam từ miền nổi phía bắc và khoáng vật quý hiếm từ phương xa
Còn phía nam, vĩnh ba tư mênh mông mở ra các hành làng hàng hải
Đưa vùng đất này vươn ra thế giới bên kia đại dương
Giữa một trung tâm giao thương sầm út và đầy biến động như vậy
Bạn thường nghĩ xem, điều gì là thiết nhiều nhất?
Không phải vũ khí, cũng không phải vàng bạc
Mà đơn giản chỉ là một phương tiện đi chết
Khi các giao kèo cần được xác lập, hàng hóa cần kiểm kê, chi thức cần lưu truyền
Người Elam đã sáng tạo ra hệ thống chữ viết riêng của họ
Được biết đến ngày này bởi cái tên Proto Elamite
Ra đời vào khoảng năm 3100 đến 2900 trước công nguyên
Gần như cùng thời với chữ hình nêm của người Shumer
Hệ thống ký tựa này không chỉ phục vụ quản lý
Nó còn là lời tuyên bố rằng
Elam đã bước vào cuộc chơi của những nền văn minh biết ghi nhớ
Chứ không chỉ để lại dấu vết trong cát bụi
Vậy, hệ thống trước cô ấy trông như thế nào?
Và điều gì khiến nó sau hơn 5.000 năm
Vẫn là một ẩn số chưa có lời giải
Hãy cùng tôi quan sát những gì còn sót lại của Proto Elamite
Trong quá trình khai quật tại Shusha
Tôi tìm thấy hàng ngàn tấm bảng đất xét nhỏ trông giống như các bản nháp vụn về
Người Elam cổ đại đã sử dụng loài vật liệu này để ghi chép
Hóa khắc ký hiệu lên đất xét còn mềm
Rồi đem đi nung để lưu giữ lâu dài
Từ thế, những ghi chép tạm thời đã hóa thành trung tích vĩnh cửu dưới lớp cho bụi thời gian
Các ký hiệu tương hình này bạn đang thấy ở đây
Tuy giống như nét vẽ nguệch ngoạc của trẻ thơ
Nhưng thực ra chung chứa đường cả một thế giới
Dù không phải là những bức tranh thù nhỏ sống đâu
Nhưng nhiều trong số đó vẫn là các hình cưỡng đã được cách điệu hóa cao độ từ đời sống thực
Điển hình như nét gợi hình đầu người
Loài động vật gắn liền với canh tác và sản bắt
Hay công cụ lao động thiết yếu
Mỗi ký hiệu là một biểu tượng cô đọng được tạo ra để ghi chép hiệu quả
Nhưng điều khiến tôi tò mò hơn cả
Là có một số hình thù trư tượng mà cho đến nay vẫn chưa ai hiểu được ý nghĩa
Phải chẳng chúng đại diện cho các khái niệm phức tạp
Chẳng hạn như ký hiệu gồm nhiều gách chéo
Có thể tượng trưng cho bầy đàn, sự giàu có hay khu vực địa lý
Còn biểu tượng được tạo thành từ một cụm các dấu chấm
Có thể là biểu tượng của thần linh, trong sao hay quần thể
Rõ ràng đây là những quý ước ngôn ngữ, mật mã mà người ấy làm dùng để truyền tải thông tin
Và rồi khi so sánh với các hệ chữ cùng thời
Như văn tự hình nêm của người Schumer
Ta càng thấy rõ sự khác biệt
Văn tự Schumer dù cũng bắt đầu từ tượng hình
Nhưng nhanh chóng được đơn giản hóa thành những hình nêm dễ viết, có quy tắc
Và về sau thậm chí phát triển cả cấu trúc ngữ pháp rõ ràng
Trong khi đó, Proto-Elamite duy trì tính tượng hình mạnh mẽ
Và cách thức sử dụng cho đến nay vẫn chưa được làm sáng tỏ
Nó có nhiều điểm tương đồng đầy bí ẩn với ký hiệu Indus mà chúng ta đã khám phá ở tập trước
Không ai biết các biểu tượng này được sắp xếp theo nguyên tắc nào
Cũng chẳng thể xác định đâu là chủ ngữ, vị ngữ hay động tự
Tình trạng này giống như việc bạn đang cầm trên tay một sắp tranh sống động
Nhưng không biết quy luật để ghép chúng theo một câu chuyện có ý nghĩa
Vậy, mục đích thực sự của những tấm bảng đất xếp này là gì?
Hầu hết các học giả đều tin rằng Proto-Elamite chủ yếu phục vụ cho mục đích hành chính và kinh tế
Chẳng hạn như thứng kết số lượng lương thực trong kho, quả lý gia súc hay tính toán chi tiết hoạt động buôn bán
Khi quan sát hàng ngàn hiện vật được khai cuộn
Tôi nhận thấy có nhiều ký hiệu lập đi lập lại
Nằm cạnh những hình dạng được cho là con số như vòng tròn, vách thẳng hoặc tổ hợp hình học đơn giản
Đặc biệt một vài tấm bảng còn có bố cục gần giống biểu mẫu
Cột bên trái liệt kể các mục, có thể là tên vật phẩm hoặc tên người
Kem theo ký hiệu con số tường hướng ở bên phải
Thỉnh thoảng, tôi cũng bắt gặp các đơn kẻ hoặc dấu phân tách chia bề mặt thành từng vùng dữ liệu riêng biệt
Những chi tiết này cho thấy, người ấy làm cổ đoạn không chỉ lưu trí thông tin
Mà còn cố gắng sắp xếp chúng theo một logic riêng
Như thế họ đang xây dựng một nguồn nghĩ trực quan, đủ tinh vi để phục vụ quản lý
Đáng thấy thay, nó vẫn còn răng rỡ trên hành trình tiến hóa thành chữ viết thực thụ
Nhưng liệu một nền văn minh với vị trí chiến lược và để dùng phát triển như ấy làm
Có chỉ dùng chữ viết để phục vụ công việc kế toán đơn thuần
Đằng sau hàng loạt ký hiệu tưởng trường khổ khăn ấy
Liệu có đang gần giấu những lời cầu nguyện thiêng liêng, câu chuyện về các vị thần
Hay luật lệ cổ xưa, định hình xã hội ấy làm hay không
Đây chính là câu hỏi lớn đã thúc đẩy giới học thuật trên toàn thế giới
Lao vào câu chiến giải má kéo dài hàng thập kỷ
Tuy nhiên, ngay từ khi xuất phát, chúng ta đã gặp phải trường ái lớn
Giống với ký hiệu Indust và tập trước khám phá
Protoy là mái không hề có bản dịch sau ngữ để đối chiếu
Thế nhưng, điều đó chưa bao giờ khiến các nhà nghiên cứu chuẩn quốc
Qua nhiều thế hệ, không ít học giả đã dành chọn sự nghiệp để theo đuổi hệ chữ lí nhân này
François Desaix, một nhà khảo cổ người Pháp
Từng làm trấn động giới khoa học vào năm 2020
Với công trình đột phá trong việc giải má Linear LMAI
Để chữ ngữ âm tương trưng như không thể đọc được
Song song về đó, ông cũng đã dành nhiều năm nghiên cứu chuyên sâu về Protoy LMAI
Do trên việc phân tích tần xuất và vị trí của hàng ngàn ký hiệu
Desaix cho rằng, nó cũng mang bản chất ngữ âm tương tự
Hãy nhìn vào những ký hiệu có hình dạng phức tạp
Những chữ thập cách điệu hay các biểu tượng kết hợp nhiều nét gấp gốc lại với nhau
Trên tấm bảng đất xét này
Đây chính là âm tiết hoàn chỉnh
Tức là mỗi đơn vị đại diện cho một tổ hợp
Gồm một phụ âm và một nguyên âm
Kể đến là các ký hiệu mà ông cho rằng chỉ đại diện cho phụ âm đơn
Chúng thường ít phức tạp hơn
Và có xu hướng xuất hiện ở những vị trí đặc trưng trong chuỗi
Ví dụ như bạn có thể thấy một số đường còng ở hàng gần cuối
Chúng nằm xen kẽ giữa các ký hiệu âm tiết phức tạp
Và đáng chú ý nhất là nhóm ký hiệu đơn giản mà ông tin rằng
Biểu thị nguyên âm đơn thuần
Chẳng hạn như các hình tròn nhỏ nằm dài rác
Tùy những biểu tượng này trước đây thường được xem là ký hiệu số
Nhưng khi xuất hiện ở các vị trí chiến lược trong chuỗi
Nơi mỗi yếu tố phát âm là không thể thiếu
Thì rất có thể
Chúng đang đóng vai trò của nguyên âm riêng biển
Và điểm khiến lập luận của đề xét trở nên thuyết phục hơn
Chính là ông đã giải má được tên của một số vị vua
Và nhân vật lịch sử quan trọng từ lãnh địa là mãi
Trong đó được nhắc nhiều nhất
Việc cái tên này chung khớp với những nguồn độc lập
Đã được xác thực
Như văn bản hình nêm Schumer
Hay chữ viết Elamai
Đã tạo cơ sở vững chắc để tin rằng
Proto-Elamai cũng có thể được giải má theo hướng tương tự
Bởi lẽ, các ký hiệu cổ xưa tượng trường vô nghĩa
Lại có thể dẫn ta đến những cái tên quen thuộc trong lịch sử hay tổn giáo
Thì đó không còn là sự trùng hợp ngẫu nhìn nữa
Mà là một mối liên hệ đầy sức năng
Giữa hệ chữ bí ẩn
Và các thực thể từng tồn tại trong quá khí
Tuy nhiên giả thuyết của DSS cũng không tránh khỏi những tranh cãi
Nó vấp phải nhiều phản biện trong giới học thuật
Đặc biệt xoay quanh tính ngữ âm của Proto-Elamai
Vấn đề là
Nếu những chuỗi ký hậu này thực sự biểu thị âm thanh
Thì làm sao chúng ta biết cách kết nối chúng để tạo thành việc có nghĩa
Hoặc phát âm sao cho tự nhiên và nhất quán
Khi không có ngữ cảnh rõ ràng
Chính điều đó đã làm giấy lên hoài nghi rằng
Liệu việc diễn giải toàn bộ văn bản theo hướng ngữ âm
Có thực sự khả thi
Hẳn nữa bản thân những tấm bản Proto-Elamai
Lại không mang đến nhiều thuận lợi cho việc giải bản
Bởi phần lớn chỉ là các ghi chép hành chính
Và kỹ tiết ngắn gọi, khô khan
Như danh sách hàng hóa, số lượng, hoặc biển lại
Chúng hầu như không chứa yếu tố ngữ pháp phức tạp
Gia đích câu chọn vẹn
Hoặc hình như hoàn toàn vắng bóng nội dung kể chuyện hay thờ cả
Vì vậy các nhà ngôn ngữ học khó nhận diện quy luật âm vị
Và cấu trúc ngôn ngữ
Trong điều kiện như vậy
Việc phân biệt đầu loa chữ ký hiệu thể hiện âm thanh
Đầu là những ký hiệu đại diện cho cả một khái niệm
Hoặc từ ngữ chọn vẹn
Trở nên khó khăn hơn rất nhiều
Dù đề xét đã công bố cách đọc của một số tên
Dựa trên hệ chữ hậu ruệ của Proto-Elamai
Nhưng giới học thuật vẫn cho rằng
Cần thêm nhiều bằng chứng thuyết phục hơn
Để giáo thuyết này có thể được chấp nhận rộng rãi
Điều thú vị là những giao cản ấy
Lại không quá nghiêm trọng trong trường hợp của Linear Elamai
Khi mà nó có số lượng ký hiệu ít hơn
Cách dùng nhất quán hơn
Và đặc biệt xuất hiện trong các văn bản
Có ngũ cảnh rõ ràng
Như bia đá hoặc bình bạc khác chữ
Một số trong đó thậm chí
Là khác cùng một hệ chữ đã biết khác
Như văn tự hình nên Elamai cổ
Hoặc Akkad
Đây chính là chiếc khóa vàng
Giúp gắn âm thanh cụ thể cho từng ký hiệu
Ngoài ra Linear Elamai không chỉ dùng
Trong dây chép hành chính
Mà còn hiện diện trong các bản khắc hoàng gia
Nơi tên vua, tước vị
Và công thức nghỉ lễ được lập lại
Điều này tạo được kiện lý tưởng
Để suy luận quy tắc ngược
Tất cả lợi thế ấy, tiếc thay
Lại hoàn toàn vắng bóng trường hợp
Của Proto Elamai
Và đây chính là điểm chung đầy trớ treo
Với một hệ chữ bí ẩn khác
Mà chúng tôi và bạn từng khám phá tập trước
Hệ thống ký hiệu của văn minh Indus
Sự đông cảnh ngộ ấy khiến ta nhận ra rằng
Dù đến từ những nền văn minh xa cách về địa lý
Nhưng thách thức trong việc hồi sinh tiếng nói của quá khứ
Với khi đã giống nhau đến kỳ lạ
Chính vì các giao cản quá lớn đã nói
Một số học giả đã bắt đầu thay đổi gác nhìn
Chọn một hướng tiếp cận tiền tốn hơn
Thay vì xem Proto Elamai
Như hệ chữ viết hoàn chỉnh
Họ cho rằng đây thực ra chỉ là một dạng tiền chữ viết
Tức hệ thống ký hiệu dùng để ghi nhận thông tin
Nhưng chưa đủ khả năng để truyền tài lời nói
Theo cách một ngữ viết thực sự có thể làm
Theo qua điểm này
Ký hiệu Proto Elamai được cho rằng
Không nhằm ghi lại lời nói hay cầu văn
Mà đơn giản chỉ đóng vai trò như những biểu tượng trực quan
Chúng biểu thị thẳng với các đối tượng cụ thể
Trong đời sống hàng hóa, số lượng, tên cá nhân hay địa điểm
Từng tượng, bạn thấy hình một con cừu
Và bên cạnh là con số 5
Điều đó đủ để hiểu là 5 con cừu
Mà chẳng cần biết người Elam gọi cừu là gì
Hãy có 5 con cừu phải viết thế nào cho đúng những pháp
Cách dùng này giống như biểu tượng trên bản đồ
Hay biển báo giao thông ngày này
Chúng truyền tài ý nghĩa rất nhanh, rất rõ ràng
Mà không cần ngôn từ trùng giải
Đó là một thứ ngôn ngữ hình ảnh thuần túy
Ưu tiên hiệu quả thực tiến
Hơn là diễn đạt chọn vẹn tư duy triều tượng
Chính sự thiếu váng các yếu tố nữ pháp
Đã khiến nỗ lực giải má theo hướng truyền thống
Vốn thường dựa vào truy tìm quy luật, rời vào bế tắc
Thay vào đó, các nhà nghiên cứu theo hướng này
Tập trung vào việc nhận diện ý nghĩa cụ thể của từng ký hiệu
Xác định đâu là vật phẩm, hành động hay giá trị số
Mà mỗi đơn vị đại diện
Nhờ vậy họ có thể hình dung ra cách nghề làm ghi chép, quản lý
Và vận hành đời sống kinh tế
Mà không cần đọc ngôn ngữ Elamite như văn bản thường tượng
Tuy nhiên, dù không phát triển thành nghề chữ hoàn chỉnh
Nhưng sự xuất hiện của Proto-Elamite
Vẫn anh giấu một công mốc quan trọng
Trong quá trình ghi nhớ và tổ chức thông tin của loài người
Nó đại diện cho bước chuyển trung gian
Giữa những hình ảnh thuần túy
Và hệ thống ngôn ngữ viết có cấu trúc
Giai đoạn thử nghiệm táo bạo của cư duy cổ đại
Dù vậy, khi còn quá nhiều nghi vấn và tranh luận
Xoay quanh Proto-Elamite
Thì không phải tất cả các nhà nghiên cứu
Đều tập trung vào việc giải bá trực tiếp
Có người chọn đi con đường thận trọng hơn
Tập trung vào việc xây dựng một nền tảng dữ liệu thật vững chắc
Và đáng tin cậy
Phục vụ cho toàn bộ cộng đồng học vật
Một trong những gương mặt tiêu biểu cho cách tiêu quản này
Chính là Jacob Dan
Chuyên gia hàng đầu về Proto-Elamite
Đến từ đại học Oxford
Thay vì theo đuổi những tuyên bố gây chú ý
Ông tập trung vào việc ứng dụng công nghệ hiện đại
Để kiến tạo một cơ sở dữ liệu quý mô lớn
Minh bạch và có tính hệ thống cao
Điều chưa từng có trong lĩnh vực này
Dan cũng chính là giám đốc của dự án thư viện kỹ thuật sổ
Cuneiform
Nơi lưu trữ hàng trăm nghìn văn bản hình nêm và tài liệu cổ đại
Trong đó có cả các bảng đất xét Proto-Elamite quý hiếm
Dưới sự dẫn dắt của ông
Dự án đã mở ra những hướng đi hoàn toàn mới cho nghiên cứu cổ ngữ
Nhờ vào 3 công nghệ chủ chốt
Mà tôi tin là bạn sẽ thấy rất thú vị
Trước hết là công nghệ phân tích hình ảnh 3D, độ phân dài cao
Nhiều bảng Proto-Elamite có kỹ thức rất nhỏ
Với nét khắc đã mờ nhòe hoặc bị mòn theo thời gian
Thế nhưng nhờ kỹ thuật quét siêu chi tiết
Các nhà nghiên cứu giờ đây có thể quan sát từ từng vết lõm ly tì
Những chi tiết mà mắt thường gần như không thể nhận ra
Điều này cho phép họ phục dựng lại các kỹ hiệu một cách trọng vẹn và chính xác
Từ đó tạo nên bộ dữ liệu hình ảnh trực quan
Cực kỳ hữu ích cho các bước phân tích tiếp theo
Tiếp theo là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và học máy trên quy mô lớn
AI được huấn luyện để phát hiện mẫu lập, phân tích tần suất
Và nhận diện những mối liên hệ tiềm năng giữa các kỹ hiệu
Trước đây đọc từng bảng đất xét là công việc thủ công, chậm chạp và dễ bỏ so chi tiết
Cả bây giờ máy bắp có thể xử lý hàng nghìn dân bạn trong thời gian ngắn
Vừa nhanh, vừa đồng đều, giúp chuẩn hóa các ghi nhận
Và tạo ra một khóc dữ liệu kỹ hiệu đổ sộ
Sẵn sàng làm nền cho mọi giả thuyết giải má về sau
Cuối cùng nhóm của đàn sử dụng phân tích thống kê và so sánh mẫu bằng các thuật toán hiện đại
Họ cố gắng xác định xem những chút kỹ hiệu kia xuất hiện theo quy luật ngữ âm, vũ pháp
Hay chỉ đơn thuần là ngốc nhiên
Đồng thời đối chiếu các mẫu pro toy làm ải
Với một số hệ chữ đã được giải má
Để tìm ra bất kỳ điểm tương đồng nào dù là nào nhất
Điều này có thể giúp lên ra dấu vết về nguồn gốc hoặc ảnh hưởng văn hóa giữa các nền văn miệng cổ đại
Với cách tiếp cận tỉ mì và khoác như vậy
Jacob Dan cùng đối ngũ của ông đang từng bước xây những viên cạch vững chắc cho tương lai
Công việc giải má pro toy làm ải
Hướng đến một sự thấu hiểu toàn diện hơn về bản chất thực sự của hệ chữ bí ảnh này
Có thể tạng định rằng
Hành trình giải má pro toy làm ải vẫn còn rất dài và đầy gian lãn
Nó đòi hỏi không chỉ trí tuệ, công nghệ
Mà còn cả sự kiên nhẫn và một chút may mắn
Liệu một ngày nào đó
Chúng ta có thể cầm một bảng đất xét pro toy làm ải
Hoặc đọc lên những gì người Elam cổ đại đã muốn truyền đoạn
Hay bí ảnh này sẽ mãi mãi nằm lại dưới lớp bụi thời gian
Câu hỏi đó vẫn còn bỏ ngỏ
Và đó chính là điều khiến lịch sử luôn hấp dẫn chúng ta
Bởi nó không chỉ là tâm gương phản chiều quá khứ
Mà còn là dòng sông ngầm trải qua lớp ký ức chưa từng được viết ra
Sau những bí ảnh của pro toy làm ải trên cả nguyên Iran
Hành trình khám phá tiếp theo của chúng ta sẽ vượt trung dương
Để đặt chân lên hòn đảo địa trung hải huyền tính
Nơi tồn tại một hệ thống chữ viết khác
Đang thách thức mọi giới hạn của sự hiểu biết
Nếu như ở Rongo Rongo, Kindos hay pro toy làm ải
Chúng ta có đang loay hoay tìm điểm khởi đầu để đọc
Nhưng sắp tới đây lại như đang thi thầm vào tai ta từng miềm tiếc rõ ràng
Ta có thể đọc, có thể phát âm
Nhưng rốt cuộc vẫn không hiểu nó đang nói gì
Bạn có tin rằng tồn tại một hệ chữ như thế hay không?
Hãy cùng chúng tôi giải mã nghịch lý khó tin ấy trong tập tiếp theo