AI LÀ ÔNG TRÙM THẬT SỰ ĐỨNG SAU LỆNH CẤM XE XĂNG?

HOẠT HÌNH
229 người theo dõi
216 Lượt xem video·31 thg 7, 2025
Trong dòng chảy hối hả của lịch sử hiện nại Việt Nam,
ghiếm có một quyết sách nào lại có khả năng tạo ra một cân địa chấn mạnh mẽ,
đa tầng và gây tranh cãi sâu sắc như lộ trình khai tử, xe, đồng cờ đô trọng.
Được bao bọc bởi những Mỹ từ cao cả nhất, cách mạng xanh, tương lai biền vững vì sức khỏe cộng đồng.
Quyết định này, thoạt nghe, là một bức tiến đầy dũng cảm đưa Việt Nam sánh vai
cùng các quốc gia ban minh trên thế giới trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Nhưng nếu chúng ta tạm thời gạt bỏ lớp vỏ bọc ngôn từ lớp lành ấy,
kiên nhẫn bóc tách từng lớp lang của sự kiện, một bức tranh hoàn toàn khác sẽ hiện ra.
Một bức tranh của những toàn tính chiến lược, của những ván cơ kinh tế vi mô,
được sắp đặt một cách tài tình, và ở trung tâm của tất cả,
là bóng hình của một người khổng lồ đang trỗi dậy, VinFast.
Câu hỏi bố phải đặt ra, một câu hỏi mà nhiều người có thể e ngại,
nhưng lại mang tính sống còn đối với sự minh bạch của thị trường.
Liệu lệnh cấm xe xăng, với tốc độ triển khai thần tốc đến mức phỉ lý,
có phải là một nước cờ được thiết kế riêng, để dọn đường cho VinFast độc bá thị trường,
biến một doanh nghiệp tư nhân thành một thế lực không thể bị thách thức?
Hãy bắt đầu bằng cách dựng lại bối cảnh, một sân khấu,
được chuẩn bị công phu với những sự kiện tưởng chừng như không liên quan,
nhưng lại khớp với nhau một cách hoàn hảo để đáng hợp.
Màn 1, Việt Nam và Hoa Kỳ, sau nhiều năm đàm phán,
đã đạt được những thỏa thuận thương mại màn tính lịch sử.
Mở toan cánh cửa cho hàng hóa Mỹ tràn vào Việt Nam,
với mức thuế xuất ưu đãi thậm chí bằng khổng.
Giới tiêu dung trong nước, đặc biệt là những người đam mê ô tô,
đã nhen nhó một niềm hy vọng lớn lào.
Họ mường tượng ra một tương lai không xa,
nơi những chiếc Ford Bronco hầm hố,
những chiếc Chevrolet Superban rộng rãi,
hay những chiếc xe đăng Calilat sang trọng, không còn là giấc mơ xá xị,
mà sẽ hiện diện trên các showroom,
Đây được xem là một liều thuốc kích thích cực mạnh cho thị trường.
Cứ hẹn một cuộc cạnh tranh sòng phẳng,
và người tiêu dung sẽ là người hưởng lợi cuối cùng.
Áp lực Boeing, những cực lớn,
bắt đầu đè nặng lên vài các ông lớn,
như Taco, Hyundai, thành công.
Cuộc chiến danh thi phần sắp tới được dự báo sẽ vô cùng khốc liệt.
Nhưng rồi, màn 2 của vật kịch bất ngờ được hạ xuống,
và nó đã thay đổi toàn bộ cuộc diện.
Ngày khi dươm của Hiệp bình Thương mại còn chưa lăng xuống,
khi những lô xe Mỹ đầu tiên còn chưa kịp cầm cảng,
thì Chính phủ Việt Nam,
đặc biệt là chính quyền các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM,
đã công bố một lộ trình đầy tham vọng, nhưng cũng đầy quyết liệt.
Cấm xe máy chạy xăng và dần dần hạn chế,
tiến tới loại bỏ hoàn toàn ô tô,
sử dụng đông cờ đốt trong ra khỏi các khu vực trung tâm.
Đề án cấm xe máy lưu thông trong khu vực quanh đai 1 của Hà Nội,
từ năm 2026,
chỉ là phát súng mở màn cho một chiến dịch quy mô lớn hơn nhiều.
Tốc độ của chính sách này thật đáng kinh ngạc.
Trong khi các quốc gia châu Âu phải mất hàng thập kỷ
để lên kế hoạch tham vấn cộng đồng
và đưa ra một lỗ trình truyền đổi kéo dài 15-20 năm,
thì Việt Nam dường như muốn hoàn thành tất cả chỉ trong vài năm ngắn ngủi.
Sự thần tốc này bỏ qua một giai đoạn cực kỳ quan trọng,
sự chuẩn bị của người dân và sự thích ứng của cả một ngành công nghiệp.
Và đây là lúc sự trung hợp trở nên quá hoàn hảo để có thể tin là ngâu nhiệt.
Lợi thế cạnh tranh khổng lồ mà xe Mỹ vừa có được từ biệt giảm thuế
đã bốc hơi chỉ sau một đêm.
Tại sao?
Bởi vì linh hồn, DNA và niềm tự hào của ngành công nghiệp ô tô Mỹ
chính là đồng cờ đốt chỏng.
Những cô máy V6, V8, mạnh mẽ, bền bỉ đã làm nên tên tuổi của họ.
Xe đen của Mỹ, dù có Tesla,
vẫn chưa phải là sản phẩm trụ lực mà họ dự định xuất cầu đại trà
sang các thị trường mới nổi như Việt Nam.
Đòn chính trách này.
Vì vậy, chẳng khác nào một bức tường thành được dựng lên ngay trước mũi đoàn của xâm lược.
Cánh cửa vừa mở, đã vội bàng đóng sập.
Vì tiêu dùng thông minh nào sẽ bỏ ra hàng tỷ đồng để mua một chiếc ô tô xăng của Mỹ.
Dù nó có rẻ hơn trước,
khi biết rằng chỉ vài năm nữa,
nó sẽ là một cục sắt vô dụng trong cả đạng.
Không thể đi vào trung tâm thành phố,
và giá trị bán lại sẽ gần như bảng 0.
Nước ở đây đã vô hiệu hóa hoàn toàn đối thủ tiềm năng lớn nhất đến từ bên ngoài.
Một đối thủ có tiềm lực tài chính và công nghệ đủ sức thách thức bất kỳ ai.
Nó đã biến hiệp hình thương mại tự do thành một con ngựa,
thành chai rỗng túi,
chỉ mang tính biểu tượng về mặt ngoại giao hơn là giá trị thương mại thực tế cho ngành ô tô.
Khi tất cả các cánh cửa dân đến tương lai của xe xăng đều bị đóng chặn,
một con đường duy nhất, một lối thoát độc đạo được mở ra, xe điện.
Vào Tây Việt Nam vào thời điểm này,
nói đến xe điện và hệ sinh tái của nó,
người ta chỉ có thể nghĩ đến một cái tên duy nhất, VinFast.
Việc khai tự xe xăng không chỉ đơn thuần là một chính sách môi trường,
nếu nhìn dưới lăng kính kinh tế, nó là hành động kiến tạo một thị trường độc quyền.
Nó tạo ra một vành đai bảo hồ vô hình nhưng vô cùng kiên cố,
một cua buồn ươm được che chắn khỏi mọi cơn gió cạnh tranh
để cho cái cây nón VinFast có thể phát triển thành một cái cổ thụ
mà không bị bất kỳ đối thủ nào cản trợ.
Hãy làm một phép tính đơn giản,
chỉ riêng Hà Nội và TP.HCM đã có khoảng 2 triệu ô tô
và hơn 14 triệu xe máy.
Toàn bộ con số khổng lồ này sẽ phải được thay thế trong một thập kỷ tới.
Đây không phải là một thị trường, đây là một mỏ vàng lộ thiên,
một cơ hội ngàn năm có một,
và VinFast với sự chuẩn bị ký lưỡng từ trước,
đang đứng ở vị thế không thể thuận lời hơn để hốt chọn mỏ vàng này.
Sự chuẩn bị của VinFast không chỉ là lời nói xuông,
hãy nhìn lại quyết định xây dựng nhà máy thứ 2 tại Hà Tĩnh.
Vào thời điểm công bố,
rất nhiều chuyên gia và dư luận đã tỏ ra hoài nghi.
Họ đặt câu hỏi,
nhà máy tại Hải Phòng với công suất thiết kế lên tới 250.000 xe trên năm,
còn chưa bân hành hết 1 phần 5 công suất,
tại sao lại phải vội vàng xây thêm một nhà máy nữa?
Sản xuất ra rồi bán cho ai?
Những câu hỏi đó vào thời điểm đó có vẻ rất hợp lý.
Nhưng giờ đây, dưới ánh sáng của lênh cầm xe xăng,
chúng ta mới thấy được tầm nhìn chiến lược hoặc sự biết trước
một cách đáng kinh ngạc của Pinkwood.
Nhà máy Hà Tĩnh không phải được xây dựng để đáp ứng nhu cầu hiện tại,
nó được xây dựng để đón đầu một nhu cầu tương lai khổng lồ,
một nhu cầu được tạo ra bởi chính sách.
Khi hàng chục triệu người dân buộc phải chuyển đổi phương tiện,
năng lực sản xuất sẽ là yếu tố quyết định,
và VinFast sẽ là người duy nhất sẵn sàng với 2 nhà máy khổng lồ
để đáp ứng cơn sóng thần nhu cầu đó.
Đây là một nước cờ đi trước thời đại,
hoặc chính xác hơn là một nước cờ định hình thời đại.
Nếu việc loại bỏ đối thủ canh tranh và tạo ra một thị trường cững bức
là một nửa của bán cờ,
thì nửa còn lại mành ghép then chốt để đảm bảo chiến thắng tuyệt đối
chính là việc kiểm soát hạ tầng.
Xe điện, dù có hiện đại đến đâu,
cũng chỉ là một cục sắt nếu không có điện.
Và nguồn sống đó tại Việt Nam đang gần như nằm trọn
trong tay VinFast thông qua mạng lưới chạm sạc của họ.
Đây là một chiến công thực sự về tốc độ và quy mô triển khai.
Với tiềm lực tài chính vô hạ từ tập đoàn mẹ Vingroup,
VinFast đã thực hiện một cuộc tổng tiến công thân tốc
phủ sóng các chạm sạc của mình đến mọi nơi mà người dân có thể đến.
Họ không chỉ đặt chạm sạc,
họ chiếm lính những vị trí vả,
tầng hầm của tất cả các trung tâm thương mại Vincom,
khuôn viên của mọi khu đô thị VinHome,
các bài đô xe công cộng,
các trạm dưng nghỉ trên các tuyến cao tốc khuyết mạch,
thậm chí len lõi vào cả các khu chung cư của đối tác.
Họ đã tạo ra một mạng lưới dày đặc đến mức ở nhiều nơi.
Việc tìm một chạm sạc VinFast còn dễ hơn tìm một nhà vệ sinh công cộng.
Về mặt kinh doanh, đây là một chiến lược xuất sắc.
Nhưng về mặt cạnh tranh thị trường, nó là một thảm bỏ.
Sự thấm trị tuyệt đối về hạ tầng này
đang dựng lên một rào cản gia nhập thị trường cao đến mức không thể quyết quả.
Bất kỳ một hã xe điện nào khác,
dù là Tesla của Mỹ, Big của Trung Quốc,
Hyundai của Hàn Quốc,
Khách hàng của chúng tôi sẽ sạc xe ở đâu?
Việc tự mình xây dựng một mạng lưới chạm sạc tương đương với VinFast
là một nhiệm vụ bất khả thi.
Đòi hỏi một khoản đầu tư hàng tỷ đô la
và mất nhiều năm trở.
Một cuộc đua mà họ đã bị bỏ lại quá xa ngay từ vạch xuất phát.
Tình hình còn trở nên tồi tệ hơn
khi có những cáo buộc rằng hệ thống của VinFast,
dù có thể tương thích về cổng cắm vật lý,
nhưng lại bị khóa bằng phần mềm,
Đây chính là ảnh vi lũng đoạn mà nhà báo Hà Quang Mình
đã dũng cảm chỉ ra.
Một hình thức bóp nghẹt đối thủ tinh vi và tàn nhẫn nhất.
Hãy dành một phút để suy ngẫm về sự phi lý
của tình trạng này bằng một phép loại suy.
Hãy tưởng tượng nếu ngày mai,
chính phủ ra quy định rằng
chỉ có xe quán Toyota mới được đồ xăng
tại các trạm xăng của Petrolimax,
xe của Honda chỉ được đồ xăng
ở các trạm của P-Boy
và xe Taco, Kia, Mazda
phải tự đi tìm các trạm xăng tư nhân nhỏ lẻ.
Xã hội sẽ hỗn loạn đến mức nào?
Người tiêu dùng sẽ phẫn nổ ra sao?
Chắc chắn chính phủ sẽ phải can thiệp ngay lập tức
để phá bỏ sự độc quyền phi lý này.
Bởi vì xăng dầu
là một mặt hàng thiết yếu
và Hà Tân cung cấp nó phải phục vụ cộng đồng.
Với tại sao với điện,
nguồn năng lượng của tương lai,
chúng ta lại cho phép một kịch bản tương tự diễn ra?
Hà Tân sạt xe điện
về bản chất phải được coi
là một Hà Tân công cộng thiết yếu
giống như lưới điện, mảng viên thông
hay hệ thống cầm nước.
Nó phải được quy hoạch và quản lý bởi nhà nước
hoặc nếu để tư nhân làm
phải có những quy định chặt chẽ
về việc chia sẻ Hà Tân
đảm bảo rằng bất kỳ chiếc xe điện nào
của bất kỳ hãng nào
cũng có thể sạc ở bất kỳ trạm nào
miễn là trả phí.
Việc để một doanh nghiệp duy nhất kiểm soát
quân sống của cả một ngành công nghiệp
là một sai lầm chết người.
Nó sẽ giết chết sự đổi mới
điều diện cạnh tranh và cuối cùng
người tiêu dùng sẽ là nả nhân
khi sự lựa chọn của họ bị giới hạn
không phải bởi chất lượng sản phẩm
mà bởi sự tiện lợi của chạm sản.
Họ sẽ phải mua xe VinFast
không phải vì nó tốt nhất mà vì nó
là chiếc xe duy nhất có thể sử dụng
một cách yên tâm.
Trong khi VinFast đang tận hưởng một con đường thanh thang
trải đầy hoa hồng do chính sách băng lại
thì những gác khổng lồ một thời
của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam
lại đang phải đối mặt với một mùa đông khắc nghiện.
Taco Auto
đế chế của ông Trần Bá Dương
người đã gây dưng cơ nghiệp bằng việc
lắp ráp xe Kia, Mazda
và sau này là cả xe Sangbi, BMW
Pozo đang chứng kiến nồi câm chính
của mình bị đe dọa trực tiếp.
Hơn 90% danh thu và lợi nhuận của họ
đến từ những chiếc xe chạy sẵn.
Lợi cấm này giá một đòn trí mạng
và mô hình kinh doanh cốt lõi của họ
biến những nhà máy hiện đại, những dây truyền
lắp ráp và đội ngũ công nhân
lành nghề của họ trở thành những tài sản
có nguy cờ lối thời.
Vì nào thành công, bá chủ của phân cúc xe phổ thông
với những mẫu sản Greta
làm mưa làm gió cũng ở trong
tình cảnh tương tự Honda
và Toyota.
Hai biểu tượng của sự bền bì và giữ giá của Nhật Bản
thì bị tấn công vào chính giá trị
thương hiệu cốt lõi. Ai còn dám
mua một chiếc Toyota,
Vios hay Honda City
khi biết rằng giá trị bán lại
vốn là niềm tự hào của họ
sẽ lỏ dốc không phanh.
Tất nhiên, những ông lớn này
sẽ không ngồi yên chở chết.
Họ buộc phải chuyển mình sang xe điện.
Nhưng đó là một cuộc chạy đua mà họ đã bị
sự ép ngay từ đầu.
Họ sẽ phải đầu tư hàng tỷ đô la để
nghiên cứu phát triển, xây dựng dãy truyền mới,
đào tạo lại nhân lực
và quan trọng nhất, họ phải giải quyết
bài toán hạ tầng chạm sản.
Đó là một cuộc chiến không cân sức,
một cuộc chiến mà đối thủ của họ không chỉ có sản phẩm
mà còn kiểm soát cả sân trời.
Hẳn nữa, thàm kịch không chỉ
dừng lại ở bốn ông lớn này,
nó sẽ tạo ra một hiệu ứng domino,
lan tỏa khắp chuỗi cung ứng.
Hàng trăm, thậm chí hàng ngàn doanh nghiệp Việt Nam
nhỏ và bựa, nhưng công ty đang sống khỏe
nhờ sản xuất linh kiện phụ trợ cho
xe xăng. Từ ghế ngồi,
lốp xe, aqui đến
các chi tiết nhựa, hệ thống dây điện
sẽ đứng trước nguy cơ phá sản hàng loạn.
Hàng chục ngàn công nhân
sẽ đối mặt với biến cảnh mất việc làm.
Một hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ
vốn đã yếu ớt, nay lại đứng
trước nguy cơ bị xóa sổ.
Và khi bức tranh về thị trường ô tô đã trở nên rõ ràng,
ván cờ lại được nâng lên một tầm cao
mới, một cuộc chiến vì
một phần thưởng còn lớn hơn gấp nhiều lần.
Siêu dự án đường sát cao tốc Bắc Nam
với tổng vốn đầu tư dự kiến
lên tới gần 70 tỷ đô la.
Đây không chỉ là một dự án hạ tầng,
đây là một biểu tượng cho khát vọng phát triển
của quốc gia, và là một
mỏ bàng lợi nhuận cho bất kỳ
tập đoàn nào dành được quyền triển khai.
Cuộc đua này, không ngạc nhiên, lại chỉ
có hai cái tên chính. Taco và
Vinfast thông qua công ty con chuyên
về hạ tầng là Vinspeed.
Và một lần nữa, lệnh cấm
xe xăng lại đóng vai trò của một quân cờ
chiến lược. Bằng cách tấn công trực diện
và nguồn doanh thu chính, làm
suy yếu tiềm lực tài chính của Taco.
Ván cờ này dường như cũng đang loại bỏ
đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Vinspeed
ra khỏi cuộc đua. Một tập đoàn đang phải
gồng mình chống đỡ, loại hoay với
bài toán chuyển đổi sống còn, liệu còn
đủ tâm trí, nguồn lực và sự tín nhiệm
để theo đuổi một siêu dự án
đầy rủi ro và đòi họi trường vốn
như đường sắt cáo tốc.
Phía Vinspeed, ngược lại, đang thể hiện
một sự tự tin tuyệt đối.
Những đầu thái liên tục bơm vốn từ tập đoàn
mẹ, những đợt tuyển dụng dầm dộ
các kỹ sư chuyên gia hạ tầng hàng đầu
cho thấy họ đã chuẩn bị sẵn sàng
cho trận chiến cuối cùng. Đề xuất của họ
với việc chỉ bỏ ra 20%
vốn đối với khoảng 12 tỷ đô la
và phần còn lại
gần 49 tỷ đô la sẽ do
nhà nước cho bảy ưu đái là một đề xuất
cực kỳ táo bạo. Nó cho thấy
khả năng nguy động vốn và chơi lớn
của Vingroup. Taco
với vốn trụ sở yếu chỉ khoảng 2 tỷ đô la
rõ ràng là ở thế yếu hơn hẳn.
Để có thể canh tranh, họ gần như
chắc chắn sẽ phải dựa vào đối tác ngoại
là Juddine Matsonson, có thể bằng cách
bán thêm cổ phận. Và khi đó
một câu hỏi nhất nhối khác lại nảy sinh
liệu một dự án mang tính sương sống
của quốc gia có nên bị tri phối bởi vốn
ngoại? Mọi yếu tố từ
thị trường ô tô cho đến cuộc đua hạ tầng
dường như đều được sắp đặt để dẫn
đến một cái kết duy nhất. Tiếp theo
các phân tích về thị trường và cuộc chiến giữa các gồng lớn
chúng ta cần phải hạ tầm nhìn
xuống mặt đất nơi những chính sách
bí mô này tạo ra những cân dư chấn
thật sự trong đời sống của hàng triệu
người. Đây không còn là câu chuyện về
những con số tỷ đô trên báo cáo tài chính
mà là câu chuyện về những nồi cơm
những gia tài và những tương lai
bị đặt vào thế bất định. Khi các nhà hoành
định chính sách vẽ ra một tương lai xanh tươi
trên giấy, họ có lẽ đã không dành
đủ thời gian để tính toán hết
một loại chi phí không thể quy ra tiền
một cách đơn giản. Chi phí
xã hội, lộ trình khai tử xe xăng
dù được khoác lên mình xứ mảnh cao cả
nào cũng đáng tạo ra những nạn nhân
vô hình, những con người có cuộc sống
bị đảo lộn mà tiếng nói của họ không
đủ lớn để được lắng nghe
trong các phòng họp sàng trọng. Đầu tiên
và rõ ràng nhất đó là sự hủy riết
tài sản của người dân trên một quy mô
chưa từng có. Hãy tàm quên đi
những chiếc ô tô tiền tỉ. Hay nói về anh Hùng
một người đàn ông 45 tuổi
ở một quận Vendo Hà Nội
người đã dành dụng hơn 10 năm
mới mua được một chiếc Toyota Innova
cũ với giá gần 500 triệu đồng
chiếc xe cũng chỉ là phương tiện đi lại
nó là cần câu cơm của cả
gia đình anh. Dùng để chai
hợp đồng đưa đón học sinh, chở khách
đi sân bay và những cuốc xe đường dài
cuối tuần. Với lộ trình cấm xe
xăng, chiếc xe của anh vốn là
tài sản lớn nhất. Bông chốc
đứng trước nguy cơ trở thành một cuộc sát bụi
Quay năm nữa, anh sẽ không
thể vào trung tâm thành phố để đón khách
giá trị bán lại của chiếc xe sẽ
giảm thế thẳng. Anh sẽ phải làm gì?
Mua một chiếc xe điện mới
với một người có thu nhập bấp bình
việc vay thêm cả tỷ đồng
để mua một chiếc ô tô điện là một giấc mơ
xa bờ. Anh hùng và hàng triệu
người như anh đang bị đẩy
vào một ngó cụt. Tài sản
lớn nhất đang mất giá từng ngày
và có đường chuyển đổi thì lại
nằm ngoài tâm với.
Hay câu chuyện của chị Lan, một người
bán hàng rong ở thành phố Hồ Chí Minh.
Chiếc xe máy Wave tàu cũ kỹ là cả
gia tài và phương tiện mưu sinh của chị.
Giúp chị len lòi vào từng con hẻm
để giao hàng. Sắp tới
chiếc xe của chị sẽ bị cấm.
Chị được khuyến khích đổi sang xe máy điện.
Nhưng một chiếc xe máy điện VinFast
mới cũng có giá vài chục triệu đồng,
một con số khổng lồ đối với chị. Hơn nữa,
việc sạc điện sẽ ra sao?
Nhà chị
trong một con hẻm sâu
không có chỗ để xe an toàn.
Việc kéo dây điện ra ngoài
để sạc qua đêm là bất khả thi
và nguy hiểm. Chị sẽ phải tìm
các trạm sạc công cộng. Những điều đó có nghĩa là
mất thời gian, mất thêm chi phí,
ảnh hưởng trực tiếp đến những giờ bán hàng quý
báo của chị. Chính sách được
kết kế cho những người sống trong các khu đô tỷ
hiện đại có hầm lề xe
đã hoàn toàn bỏ quên những người như chị Lan.
Thảm kịch không chỉ
dừng lại ở người sử dụng cuối cùng.
Nó đang ráng một đòn trí mạng vào
cả một hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ,
vốn đã mong manh của Việt Nam.
Hãy tưởng tượng về công ty trách nhiệm
hoàng cơ khí Minh Đức ở một khu công nghiệp
tại Hương Yên. Họ có 200 công nhân
chuyên sản xuất các chi tiết dập kim loại
và ống xả cho các nhà máy lắp rác
của Honda và Toyota.
Ấp đồng với các ông lớn Nhật Bản
là nguồn sống của họ.
Giờ đây, khi các hãng này phải trật vật
chuyển đổi sang xe điện,
một linh vực mà các linh kiện cốt lõi,
nghiệp pin, động cơ điện đều phải
nhập khẩu, những Ấp đồng sản xuất
ống xả của công ty Minh Đức sẽ trở nên
vô giá trị. 200 công nhân của họ,
những người đã có tay nghề ổn định
sẽ phải đối mặt với viễn cảnh thất nghiệp
và còn những làng nghề nữa.
Những làng nghề ở Binh Phúc
hay Bạc Ninh chuyên tái chế kim loại
sản xuất các phụ tùng thay thế
không chính hãng cho xe máy.
Cả money kinh tế phi chính thức,
nuôi sống hàng chục ngàn lao động
đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ.
Ai sẽ đào tạo lại cho họ?
Ai sẽ cung cấp việc làm mới cho những người thật sửa xe?
Những người đã dành cả đời
để nắm vững cấu tạo của động cơ đốt trong.
Tứ mà sắp tới sẽ trở thành
một di vật của quá khứ.
Sư chuyển đổi xanh, nếu không đi kèm
với một kế hoạch an sinh xã hội
và đào tạo lại nghề nghiệp quy mô lớn
sẽ không phải là một cuộc cách mạ
mà là một cuộc đào thải tàn nhẫn.
Một trong những lập luận để bảo vệ
cho lộ trình cấm xe sang thần tốc
là Việt Nam đang đi cùng xu hướng của thế giới.
Tuy nhiên, nếu phân tích kỳ lưỡng
chúng ta sẽ thấy con đường của Việt Nam
không chỉ khác biệt mà còn có phần cô độc
và đầy rủi ro
khi so sánh với các mô hình chuyển đổi trên toàn cầu.
Mô hình châu Âu, cuộc Marathon
có kế hoạch.
Liên minh châu Âu EU được xem là người tiên phong
trong việc chuyển đổi sang giao thông xanh
với kế hoạch Fit For 55
đặt mục tiêu cấm bán xe
đồng cờ đốt trong mới từ năm 2035.
Còn số 2035
là kết quả của một quá trình
kéo dài hàng thập kỷ, bao gồm
1. Lộ trình, dài hơi
và tham vấn rộng rãi.
Lộ trình được công bố từ rất sớm
cho phép các nhà sản xuất ô tô, chuỗi cung ứng
và người tiêu dùng có đủ thời gian hơn
15 năm để chuẩn bị và thiết ứng.
Quá trình này có sự tham vấn
sâu rộng từ các hiệp hội công nghiệp,
các tổ chức môi trường và cộng đồng.
2. Trợ cấp khổng lồ
và đồng bộ.
Các chính phủ châu Âu chi hàng chục tỷ
euro để trợ cấp cho người dân
mua xe điện, đồng thời hỗ trợ
các nhà sản xuất trong việc nghiên cứu
và chuyển đổi nhà máy.
3. Hà tân mở và tiêu chuẩn hòa.
Quan trọng nhất,
yêu thúc đẩy mạnh mẽ việc xây dựng
một màng lưới chạm sạc có tính tương thích cao
và hoàn toàn mở. Họ có những quy định
bắt buộc với chuẩn kết nối,
yêu cầu các chạm sạc phải chấp nhận
nhiều hình thức thanh toán công cộng
như thể tiến dụng, chứ không bị khóa
trong hệ sinh thái của một hạ xe duy nhất.
Họ hiểu rằng, hạ tầng là
sân sống của sự chuyển đổi
và sân sống đó phải thuộc về cộng đồng
không phải của riêng ai.
Mô hình Trung Quốc, sự trỗi dậy dưới
bàn tay nhà nước.
Trung Quốc lại là một câu chuyện khác.
Họ không chỉ cấm, họ kiến tạo
một ngành công nghiệp. Chiến lược của họ
bao gồm 1. Chính sách công nghiệp
dài hạng, ngay từ nhất năm 2000
Chính phủ Trung Quốc đã xác định xe điện
là một ngành chiến lược.
Họ đổ những khoản trở cấp khổng lồ
không chỉ cho người mua, mà còn cho
các công ty khởi nghiệp.
Thúc đẩy cạnh tranh nổi đi khốc liệt.
Thay vì chọn một nhà bố địch quốc gia duy nhất,
Chính phủ Trung Quốc tạo ra một môi trường cạnh tranh
tảng khốc. Hàng trăm công ty xe điện
đã ra đời, và qua quá trình đào thải
tự nhiên, những cái tên mạnh nhất
như Bike, New,
Xpeng, Lyoto đã vươn lên.
Sự cạnh tranh này thúc đẩy
sự đổi mới và giảm giá thành.
3. Yêu cầu chuyển giao công nghệ
Họ buộc các khác xe nước ngoài như Volkswagen
hay General Motors
phải thành lập liên doanh với các công ty nổi địa
nếu muốn vào thị trường.
Và đó tạo điều kiện cho việc học khỏi và
chuyển giao công nghệ.
Con đường của Việt Nam, nước rút đầy rủi rô.
So với hai mô hình trên, con đường của Việt Nam
mộc lộ những điểm khác biệt đáng lo ngại.
Lỗ trình của chúng ta quá gấp gáp,
thiếu tham vấn cộng đồng và doanh nghiệp
Và nghiêm trọng nhất, chúng ta dường như
đang đi ngược lại xu hướng của thế giới
trong việc xây dựng hạ tầng.
Chấp nhận một mô hình vườn có tường bao
nơi một doanh nghiệp duy nhất kiểm soát
cả xe và trạm sản.
Tạo ra một thế độc quyền thay vì một thị trường cạnh tranh lạnh mạnh.
Con đường của Việt Nam không giống
một cuộc marathon được tính toán kỹ lưỡng
hay một cuộc trỗi dày công nghiệp
có đỉnh hướng, mà giống một cuốn nước rút
đầy rủi rô.
Nơi lợi ích dường như đang tập trung
và một số ít người chơi đã chuẩn bị sẵn sàng.
Sự trỗi dày của một thế độc quyền
tiêm tang trong lĩnh vực xe điện
và hạ tầng sạc không chỉ là một câu chuyện
kinh tế, nó còn là một câu chuyện
về sự im lặng của pháp luật.
Trong khi thị trường đang bị méo mó từng ngày,
các công cụ pháp lý để điều tiết và đảm bảo
cạnh tranh công bằng dường như vẫn đang
nằm yên trên giấy luật cạnh tranh
và vị thế thống lĩnh.
Luật cạnh tranh 2018 của Việt Nam
đã có những điều khoản rất rõ ràng
Một doanh nghiệp được coi là có vị thế thống lĩnh
nếu có sức mạnh thị trường đáng kể
hoặc có thị phần từ 30% trở lên.
Với mạng lưới chạm sạc xe điện,
không thể phủ nhận VinFast
đáng chiếm một thị phần áp đảo
có thể lên tới hơn 90%.
Hành vi áp đặt điều kiện thương mại bất lợi
cho khách hàng hoặc ngăn cản
việc gia nhập thị trường của các đối thủ cạnh tranh
là những hành vi bị cấm.
Việc hệ tống sạc của VinFast bị cho là không tương thích
hoặc gây khó dễ cho các há sẻ khác
Câu hỏi đặt ra là
tại sao quỷ ban cạnh tranh quốc gia
vẫn chưa có động thái điều tra hay lê tiếng?
Phải chăng có một sự ngần ngại
trong việc đụng chạm đến một tập đoàn kinh tế lớn?
Một nhà vỗ địch quốc gia
hạ tầng xa
cần một khung pháp lý cho tiện ít công cộng?
Vấn đề con lói nằm ở chỗ
Pháp luật Việt Nam hiện chưa có một khung quy định
riêng cho hạ tầng sạc xe điện
Chúng ta đang coi nó như một dịch vụ thương mại thông thường
giống như mở một quán cà phê
Đây là một sai lầm nghiêm trọng
Như đã phân tích, hạ tầng xa
có đầy đủ các đặc tính của một tiện ít công cộng
giống như điện, nước, viễn thông
Nó là nền tảng thiết yếu
cho sự vận hành
của cả một ngành kinh tế
và đời sống xã hội trong tương lai
Do đó, nhà nước cần phải khẩn chưa hành động
cần phải ban hành các quy định cấp bộ
hoặc thậm chí là nghị định của chính phủ
Trong đó nêu rõ
Thứ nhất, quy chuẩn hóa
Bắt bột tất cả các trạm sạc
được lắp đặt công cộng
Phải tuân theo một hoặc một vài chuẩn kết nối chung
Ví dụ
CCS2 đang phổ biến
Thứ hai, tính tương thích
và mở
Yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ sạc
phải đảm bảo khả năng tương tác
cho phép xe của tất cả các hãng
có thể sạc tại trạm của họ
Mọi giao cản về phân mềm phải bị dỡ bỏ
Thứ ba, minh bạch giá và thành toán
Quy định về cách tính giá điện sạc
Một cách minh bạch và yêu cầu các trạm sạc
phải chấp nhận các phương thức
thành toán phổ thông thẻ ngân hàng
mã Quy Ari Linh ngân hàng
thay vì chỉ chấp nhận ứng dụng thành toán độc quyền
của nhà cung cấp. Sự im lặng của pháp luật
đang tạo ra một khoảng trống điều tiết nguy hiểm
cho phép một doanh nghiệp đi trước
có thể định hình toàn bộ luật chơi
theo hướng có lợi cho mình. Nếu không có sự can thiệp
mạnh mẽ và kịp thời của nhà nước
giấc mơ về một thị trường xe điện cạnh tranh
đa dạ
Khi chúng ta đi hết một hành trình phân tích dài
và phức tạp từ những chính sách
vi mô, những ván cơ tỷ đô
cho đến những phận người nhỏ bé
và cả những khoảng trống pháp lý
Bức tranh về cuộc kết mặt xe điện tại Việt Nam hiện ra
không còn đơn giản là một màu xanh
hy vọng. Nó là một bức tranh
đa sắt với những màng sáng tối
phức tạp, những gam màu của cơ hội
sen lẫn về những gam màu của sự bất công
và rủi ro tiềm tạng. Chúng ta đã
thấy một kịch bản được gian dựng quá hoàn hảo
một hiệp hịnh thương mại
bỗng trở nên vô nghĩa
một lệnh cấm xe, xăng, thần tốc
dọn sạch mọi đối thủ
một đề tống hạ tầng được xây dựng
để tạo ra thế độc quyển
và những đối thủ cạnh tranh nơi địa lớn nhất
bị đầy vào thế yếu trong các cuộc chiến
giành thi phần ô tô, lẫn của đua giành
siêu dự án hạ tầng cố gắng. Chúng ta cũng đang nghe
thấy tiếng thở dài của những người dân đang đối mặt
với nguy cơ mất đi tài sản lớn nhất của mình
tiếng máy ngừng chạy
trong các sưởng sản xuất linh kiện
và sự bối rối của hàng triệu người lao động
trước một tường lại bất định. Chúng ta đã nhận ra
sự cô độc trên con đường mà Việt Nam
đang chọn. Một con đường khác biệt
với những chuẩn mực về sự cẩn trọng
tính cạnh tranh và sự công bằng
của thế giới. Và đau lòng hơn
chúng ta thấy sự im lặng đáng sợ
của các công cụ pháp lý vốn được sinh ra
để bảo vệ sự công bằng thì nay
lại như đang ngủ quên. Không ai
phản đối một tương lai xanh
không ai muốn con cháu mình phải
sống trong một bầu không khí ô nhiễm. Nhưng
con đường đi đến tương lai đó
không thể được lát bằng sự hy sinh lợi ích
của số đông để phục vụ cho một số ít
không thể được xây dựng trên nền tảng
của một thị trường méo mó và thiếu
cạnh tranh. Sự phát triển của một quốc gia
cần những nhà vô địch. Nhưng đó
phải là những nhà vô địch trưởng thành từ một môi trường
cạnh tranh song phẳng, chiến thắng
bằng chất lượng sản phẩm và sự
đổi mới. Chứ không phải bằng
những giao cản chính sách hay lợi thế độc quyền
về hạ tận. Cuối cùng, câu chuyện này
không chỉ là về VinFast, về xe
điện hay về môi trường.
Đây là câu chuyện về mô hình phát triển
của Việt Nam. Chúng ta muốn một mô hình phát triển
dựa trên sự binh bạch, công bằng
và phát quyền. Nơi mọi
doanh nghiệp đều có cơ hội như nhau
và người dân được đặt ở vị trí trung tâm.
Hay chúng ta chấp nhận một mô hình
nơi những điều lớn được quyết định trong bóng tối.
Nơi chính sách được tạo ra để phục vụ
cho những tập đoàn thân hiếu và
người dân chỉ là những người phải gánh chịu
những hậu quả. Và tôi xin lặp lại câu hỏi
cuối cùng. Một câu hỏi giờ đây
mang sức nặng của tất cả những phân tích
chi tiết này. Dành cho lưng chi
và sự phán xét của mỗi chúng ta.
Những người công dân của đất nước này
liệu chúng ta trong vai những người dân
đáng thực sự là những người
tham gia kiến tạo một tương lai xanh
và bền vững cho thế hệ mai sau?
Hay chúng ta chỉ đơn thuần là những con tốt vô danh
trên một bản cờ quyền lực? Nơi kết quả của ban đấu
đã được định đoạt từ lâu
và chúng ta chỉ có một nhiệm vụ duy nhất là
di chuyển theo những nước đi đã được bạch sán.
Nếu bạn quan tâm đến
những góc nhìn đa chiều, những phân tích
sâu sắc về kinh tế, thị trường và những câu chuyện
đang sau các chính sách V1
hãy nhớ đăng ký kênh chính chủ này của mình
những video thực tế và gài góc nhất
sẽ luôn được cập nhật tại đây. Cảm ơn các bạn
đã theo dõi. Và đừng quên để lại
bình luận, nhấn thích và chia sẻ video này
để nhiều người cùng biết đến.
Xin chào và hẹn gặp lại trong các
video tiếp theo.
