Cảm giác phát minh ra Toán học như thế nào | TM 3Blue1Brown

Toán Thú Vị
29 người theo dõi
8 Lượt xem video·20 thg 7, 2025
Cảm giác phát minh ra toán học như thế nào?
Trên Bablu 1 bữa đầu
Lêu lấy 1 cộng 2 cộng 4 cộng 8
Và tiếp tục cộng lũy thừa tiếp của 2 cho đến vô cùng
Điều này có vẻ điên rồ
Nhưng tổng vô hạn này bằng ập 1
Nếu bạn giống tôi, điều này có vẻ kỳ lạ hoặc rõ ràng là sai
Khi bạn nhìn thấy nó lần đầu tiên
Nhưng tôi hứa với bạn rằng đến cuối video này
Bạn và tôi sẽ hiểu nó có ý nghĩa
Để làm điều này, chúng ta cần xây dựng một làn tảng
Bạn và tôi sẽ tìm hiểu cảm giác như thế nào
Khi khám phá ra những tổng vô hạn hồi tụ
Để xác định ý nghĩa thực sự của chúng
Sau đó khám phá điều điên rồ này
Và khám phá những dạng toán mới có ý nghĩa
Hãy tưởng tượng rằng bạn là một nhà toán học mới
Đang trong quá trình khám phá rằng
1 phần 2 cộng 1 phần 4 cộng 1 phần 8
Cộng 1 phần 16 cho đến vô cùng
Bất kể điều đó có ý nghĩa là gì
Và hãy tưởng tượng rằng bạn cần xác định ý nghĩa
Của phép cộng vô hạn
Cảm giác đó sẽ như thế nào
Một ngày nọ bạn đang suy ngẫm về bản chất
Của khoảng cách giữa các vật thể
Và dù hai vật có gần nhau đến đâu
Dường như chúng luôn có thể được đưa lại
Gần nhau hơn một chút mà không chủng nhau
Bạn cũng là người yêu thích toán học
Nên bạn muốn ghi lại cảm giác nghịch lý này
Bằng các con số
Vì vậy bạn hãy tưởng tượng
Đặt hai đồ vật trên trục số
Đồ vật đầu tiên ở số 0
Đồ vật thứ 2 ở số 1
Sau đó bạn di chuyển vật thể đầu tiên
Về phía vật thể thứ 2
Sao cho với mỗi bước
Khoảng cách giữa chúng giảm đi một lửa
Chúng ta theo dõi những con số
Mà vật thể này chạm đến trong quá trình di chuyển của nó
Khi viết ra
Ta có 1 phần 2
1 phần 2 cộng 1 phần 4
1 phần 2 cộng 1 phần 4 cộng 1 phần 8
Vân vân
Nghĩa là mỗi số được viết
Dưới dạng tổng với lũy thửa 2
Do đó bạn muốn nói rằng
Nếu những con số này tiến gần đến bất kỳ giá trị nào
Chúng ta sẽ có thể viết số này
Dưới dạng tổng nghịch đảo của mọi lũy thửa của 2
Mặt khác
Về mặt hình học
Chúng ta có thể thấy rằng những con số này tiến tới 1
Vậy điều bạn muốn nói là
1 và 1 tổng vô hạn là giống nhau
Nếu trình độ học vấn của bạn tốt
Bạn sẽ coi câu phát biểu đó là lỗ bịch
Do rằng
Bạn không thể thêm vô số thứ
Không có con người, máy tính
Hoặc vật chất nào có thể thực hiện được nhiệm vụ như vậy
Tuy nhiên
Nếu bạn tiếp cận môn toán với sự đam mê
Nghiêm túc
Bạn sẽ dũng cảm đối mặt với sự lỗ bịch
Và cố gắng hiểu những điều vô nghĩa
Mà bạn đã viết ra
Vì có cảm giác như thiên nhiên đã ban tặng nó cho bạn
Vậy chính xác thì bạn
Định nghĩa tổng vô hạn là như thế nào
Bạn vốn là người hiểu biết về toán
Nên bạn biết rằng
Việc tìm ra định nghĩa đúng
Không phải là tạo ra những suy nghĩ mới
Mà làm mổ xè những suy nghĩ cũ
Vì vậy bạn quay lại cách mà bạn đã khám phá
Không có lúc nào bạn thực sự thực hiện
Vô số thao tác
Bạn có một danh sách các con số
Một danh sách có thể tồn tại mãi mãi
Nếu bạn có thời gian
Và mỗi con số đều đến từ một động hiểu hạn
Hoàn toàn hợp lý
Bạn nhận thấy rằng
Các con số trong danh sách này tiến tới một
Nhưng bạn có suy nghĩ gì khi tiếp cận nó
Không chỉ là khoảng cách giữa một số
Và một trở lên nhỏ hơn
Với cùng vấn đề đó
Khoảng cách giữa mỗi số và hai cũng nhỏ hơn
Sau khi suy nghĩ về điều đó
Bạn nhận ra điều khiến một trở lên đặc biệt
Là các con số của bạn
Có thể tiến gần đến một một cách tùy ý
Nghĩa là
Bất kể khoảng cách của bạn mong muốn nhỏ đến mức nào
Một phần trăm, một phần triệu
Hay một trên một số lớn nhất mà bạn muốn
Có thể viết ra
Nếu bạn liệt kê danh sách của mình đủ lâu
Các con số cuối cùng sẽ lầm
Trong khoảng cách cực nhỏ đó là một
Nhìn lại
Đây có vẻ là một cách rõ ràng
Để cung cố ý nghĩa của cách tiếp cận
Nhưng đây là lỗ lực lần đầu tiên
Nó thực sự cực kỳ thông minh
Bây giờ bạn muốn lôi bút ra
Và viết nguyệt ngoạc định nghĩa về ý nghĩa
Của một tổng vô hạn bằng một số nào đó
Chẳng hạn như x
Điều đó có nghĩa là khi bạn
Tạo một danh sách các số bằng cách tính tổng
Tại các điểm hiếu hạn
Các số trong danh sách này sẽ tiến tới x
Theo nghĩa là
Cho dù khoảng cách của bạn nhỏ đến đâu
Tại một điểm nào đó trong danh sách
Tất cả các số đều rơi vào khoảng cách đó của x
Khi làm điều này
Bạn vừa phát minh ra một khép toán
Nhưng chưa bao giờ có cảm giác như
Bạn đang kéo mọi thứ ra khỏi không khí
Bạn chỉ đang cố gắng biện minh
Cho những gì mà vũ trụ đã mang lại
Cho bạn ngay từ đầu
Tìm kiếm sự kết hợp
Bạn có thể tự hỏi liệu mình có thể tìm ra những sự thật khác
Tổng quát hơn về những tổng vô hạn
Mà bạn vừa phát minh ra hay không
Để làm như vậy
Bạn tìm kiếm ở lơi bạn đã đưa ra
Bất kỳ quyết định tùy ý nào
Ví dụ, khi bạn thu hẹp khoảng cách giữa các đối tượng
Chia khoảng cách thành các thành phần
Có kích thước bằng một nửa
Một phần tư, v.v
Bạn có thể chọn một tỷ lệ khác
Một phần hai
Thay vào đó, bạn có thể chia khoảng chống của mình
Thành các khoảng có kích thước như
9 phần 10 và 1 phần 10
Sau đó, chia khoảng cách ngoài cùng bên phải
Theo cùng tỷ lệ
Tạo thành các mảnh nhỏ hơn có kích thước
9% và 1%
Rồi tiếp tục chia mảnh nhỏ
Có kích thước là 9% và 1%
Cứ như vậy, bạn sẽ thấy rằng
9 phần 10
Cộng 9 phần 100
Cộng 9 phần 1000
Cho đến vô cùng sẽ bằng 1
Một thực tế được viết phổ biến hơn là
0.999... sẽ bằng 1
Đối với tất cả bạn bè của bạn
Những người khắc khăng rằng
Cái này không bằng 1
Và nó chỉ tiến gần đến nó
Bây giờ bạn chỉ có thể mỉm cười
Bởi vì bạn biết rằng
Với tổng vô hạn, tiến gần và bằng
Đều có ý nghĩa giống nhau
Nói một cách tổng quát
Giả sử bạn chia khoảng cách của mình
Thành các phần có kích thước P
Và 1 chữ P
Trong đó, P đại diện cho bất kỳ số nào từ 0 đến 1
Chia khoảng có kích thước P
Theo tỷ lệ tương tự
Bây giờ, chúng ta có được những khoảng có kích thước là
P x 1 chữ P
Và P bình phương
Tiếp tục theo cách này
Luôn chia khoảng ngoài cùng bên phải
Thành các tỷ lệ giống nhau
Bạn sẽ thấy rằng
1 chữ P x P x 1 chữ P
x P bình phương x 1 chữ P
Cứ như vậy và nó sẽ bằng 1
Chia cả 2 vế cho 1 chữ P
Chúng ta có được công thức hay này
Trong công thức này
Vũ trụ đã đưa ra một dạng vô nghĩa kỳ lạ
Mặc dù cách bạn phát hiện ra
Nó chỉ có ý nghĩa đối với
Các giá trị của P từ 0 đến 1
Nhưng vế phải vẫn có ý nghĩa
Khi bạn thay P bằng bất kỳ số nào khác
Có thể ngoại lệ chữ 1 số
Ví dụ
Thay số âm 1 vào
Phương trình sẽ đọc là 1 chữ 1
Cộng 1 chữ 1
Cứ lập đi lập lại xem kẽ giữa 2 số đó
Nó sẽ bằng 1 phần 2
Điều này có vẻ khá ngưng ẩn
Và giống như điều duy nhất có thể xảy ra
Nếu thay 2 vào
Phương trình sẽ là 1 cộng 2
Cộng 4 cộng 8 v.v
Và nó bằng âm 1
Một cái gì đó thậm chí còn
Không hợp lý hơn cả cái
Mà chúng ta đã vừa nói
Nhưng chúng ta hãy bỏ qua những điều này
Vì định nghĩa về tổng vô hạn không áp dụng
Trong những trường hợp này
Danh sách các số bạn tạo ra bằng cách
Chia tổng tại các điểm hiểu hạn
Không đạt được bất cứ điều gì
Nhưng bạn là một nhà toán học
Không phải robot
Vì vậy bạn không để việc có điều gì đó vô nghĩa ngăn cản mình
Chúng ta hãy xem xét vấn đề này
Đầu tiên để hiểu mọi thứ
Hãy để ý xem bạn nhận được gì
Khi chia tổng ở những điểm hiểu hạn
1, 3, 7, 15, 31
Tất cả đều nhỏ hơn 1 lý thừa của 2
Nói chung
Khi bạn cộng n lý thừa đầu tiên của 2
Bạn sẽ được
2 mũ n cộng 1 chứ đi 1
Điều này hy vọng sẽ làm rõ được điều này
Bạn quyết định
Làm hài lòng cả vũ trụ
Và giả vờ rằng những con số này
Tất cả đều nhỏ hơn lý thừa của 2
Sẽ rõ ràng hơn nếu chúng ta thêm 1 vào mọi thứ
Và nói rằng
Lý thừa của 2 tiến tới số 0
Có cách nào mà điều này có thể có ý nghĩa?
Trên thực tế
Điều bạn đang cố gắng làm
Là làm cho công thức này tổng quát hơn
Bằng cách nói rằng
Nó áp dụng cho tất cả các số
Không chỉ những số nằm trong khoảng cách từ 0 đến 1
Một lần nữa
Để làm cho mọi thứ trở lên tổng quát hơn
Bạn hãy tìm bất kỳ nơi nào
Mà bạn đã đưa ra lựa chọn tùy
Đó là cách mà chúng ta
Xác định khoảng cách giữa 2 số hiệu tỷ
Điều đó có nghĩa là
Xáp xếp chúng theo đường thẳng
Có thể không phải là cách hợp lý duy nhất
Để xáp xếp chúng
Xác định lại khoảng cách
Khái liệu khoảng cách về cơ bản là
1 hàm nhận 2 số
Và đưa ra 1 số cho biết chúng cách nhau bao xa
Bạn có thể nghĩ ra
1 khái liệu hoàn toàn ngẫu nhiên về khoảng cách
Trong đó
2 cách 3 bằng 7
Hoặc 1 phần 2 cách 100
Bằng 4 phần 5
Và đủ thứ đại loại như vậy
Nhưng nếu bạn thực sự muốn sử dụng hàm khoảng cách
Mới theo cách bạn sử dụng hàm khoảng cách
Quen thuộc, thì hàm này
Phải có một số thụ tính giống nhau
Ví dụ, khoảng cách giữa 2 số sẽ không đổi
Nếu bạn dịch chuyển cả 2 số đó
Một khoảng cách như nhau
Vì vậy, 0 và 4 phải có cùng khoảng cách
Với 1 và 5, hoặc 2 và 6
Ngay cả khi khoảng cách đó
Khác xa 4 như chúng ta vẫn quen thuộc
Nói chung, khoảng cách giữa 2 số
Sẽ không thay đổi nếu bạn thêm
Cùng một giá trị vào cả 2 số
Hãy gọi tính chất này là tính bất biến
Của sự dịch chuyển
Có những tính chân khác mà bạn muốn khái liệu
Khoảng cách của mình cũng có, chẳng hạn như
Bất đẳng thức tam giác
Nhưng trước khi bắt đầu lo lắng về những tính chất đó
Chúng ta hãy bắt đầu tưởng tượng
Khái liệu khoảng cách nào có thể làm cho
Lý thừa của 2 tiến tới 0
Và tính chất nào là
Bất biến dịch chuyển
Lúc đầu, bạn có thể vất vả
Một lúc để tìm ra cách suy nghĩ
Và điều này có vẻ không hoàn toàn
Vô nghĩa, nhưng với đủ
Thời gian và một chút may mắn
Bạn có thể sắp xếp các số của mình
Thành các ô. Bạn nghĩ
Số 0 giống như ở cùng một ô
Với tất cả các lý thừa của 2 lớn hơn 1
Như ở cùng ô khác với bọi
Lý thừa của 2 lớn hơn 2
Và như ở cùng một ô khác nữa
Với lý thừa của 2 lớn hơn 4
Vân vân, với
Thật khó để vẽ vô số thứ
Vì vậy tôi sẽ chỉ vẽ 4 kích thước ô
Nhưng hãy nhớ rằng
Quá trình này sẽ có thể tiếp tục mãi mãi
Nếu chúng ta coi mọi số
Đều làm trong một hệ thống cấp bậc
Của các ô
Chứ không phải là chỉ số 0
Thì dịch chuyển bất biến sẽ cho chúng ta biết
Tất cả các số phải đi vào đâu
Ví dụ 1 cách xa 3
Cũng như 2 cách xa số 0
Tương tự như vậy, khoảng cách giữa 0 và 4
Phải giống như khoảng cách giữa 1 và 5
2 và 6
3 và 7
Tiếp tục như vậy bạn sẽ thấy những ô lào
Ô phụ lào, vân vân
Các số liên tiếp phải rơi vào
Bạn cũng có thể suy ra
Số âm phải đi tới đâu
Ví dụ, âm 1 phải ở cùng ô với 1
Trong cùng ô phụ với số 3
Cùng ô phụ với số 7
Vân vân, bởi vì số 0
Làm trong những ô ngày càng nhỏ hơn
Với lý thừa của 2
Vậy làm thế nào để bạn có thể
Biến ý tưởng chung này về
Sự gần gũi dựa trên các ô
Và ô phụ thành 1 hàm khoảng cách thực tế
Bạn không thể hiểu
Hình vẽ này theo nghĩa đen
Vì nó khiến người ta trông 1 rất gần
Với số 14
Và số 0 rất xa so với số 13
Mặc dù tính bất biến của dịch chuyển
Ngũ ý rằng chúng cách nhau 1 khoảng như nhau
Một lần nữa
Trong quá trình khám phá thực sự
Bạn có thể phải vất vả viết ý tưởng
Qua nhiều tờ giấy
Nhưng nếu bạn có ý tưởng rằng
Điều duy nhất quan trọng trong việc xác định khoảng cách
Giữa 2 số là kích thước của ô nhỏ nhất
Mà chúng ở chung
Bạn có thể nghĩ ra những điều sau đây
Số nằm trong những ô lớn màu vàng
Khác nhau cách nhau 1 khoảng
Những số ở trong cùng 1 ô lớn
Nhưng không cùng ở 1 ô phụ màu cam
Cách nhau 1 phần 2
Những số ở cùng ô phụ màu cam
Nhưng không ở cùng ô phụ
Cách nhau 1 phần 4
Bạn tiếp tục như vậy
Sử dụng nghịch đảo của lũy thừa lớn hơn của 2
Để biểu thị sự gần nhau
Hãy xem
Nếu bạn có thể suy luận xem
Các số hiệu tỷ khác như 1 phần 3
Sẽ rơi vào ô nào không
Và xem nếu bạn có thể chứng minh
Tại sao khái liệu khoảng cách này
Thỏa mãn nhiều tính chất tốt đẹp
Mà chúng ta không mong đợi từ 1 hàm khoảng cách
Như bất đằng thức tắm giác
