ĐSMSN -Món ngon từ con tép quê nhà - Southwest Vietnam Cuisine Show.mp4
Đức Lê
1 người theo dõi
20 thg 7, 2025
Nếu là tháng 6 tháng 7, mùa này là con nước tết bạc.
Mùa nước lợ tràn ngập đồng đất,
lại là môi trường hấp dẫn cho con tết bạc đất sinh sôi, phát triển.
Hàng tháng, theo quy luật 2 con nước rong vào ngày rằm và ngày 30 âm lịch,
tết bạc đất đổ về đồng, kéo dài cho đến tận tháng 10 âm lịch.
Khi gió chướng từ Biển Đông thổi mạnh, tết bạc đất đổ về đồng nhiều hơn,
người dân đặt xà ngôm, đặt lú, lọp, lợ hoặc dài tay chài lưới,
thì coi như thu hoạch tết bạc đất sướng cả tay.
Đúng mùa tết bạc đất con nào cũng to,
người Nam Bộ rất ưu thích và chế biến tết bạc đất thành nhiều món ăn.
Tết rang với nhiều kiểu, với nước mắm, với muối hột.
Để tăng thêm hương vị, người ta còn chế vào 1 muỗng mỡ hoặc nước cốt dừa,
hoặc chế biến các món xào, món canh.
Vậy mà con tết cứ đỏ ao, béo ngậy.
Có nơi như ở Vinh Kim, Trà Vinh, người ta còn chế biến con tết bạc đất
thành loại tôm khô đặc sản với hương vị rất riêng
mà các loài tôm khô biển không thể nào có được.
Hơn thế nữa, món mắm tết bạc đất Nam Bộ
là món cũng được đi lưu linh khắp trong và ngoài nước.
Vì hương vị đậm đà, đủ làm động lòng những thực khách khó tính khắp nơi.
Nói đến các món ăn được chế biến từ tết bạc đất thì nhiều vô số.
Muốn mau lẹ thì làm món tết nướng.
Những chú tết bạc đất còn tươi, to cỡ đầu ngón tay cái,
dùng cọng que dừa xỏ lụi từng con gắp nướng trên thang hồng cho tới khi chín vàng là được.
Gỡ ra cho vào đĩa.
Ra giường hái vài nấm rau răm rửa sạch, xắt nhuyễn trộn vào tết.
Nhớ pha thêm chén nước mắm chanh, tỏi, ớt.
Món tết nướng đơn giản này vậy là cũng đủ sức lôi kéo
bất kỳ khẩu vị khó tính của bất kỳ ai.
Và khi kể món tết bạc đất mà nấu canh chua bạc hà,
giá, đậu bắp thì còn gì ngon bằng?
Một bữa cơm với canh chua tết bạc đất nấu suốt sẽ đậm đà hương vị đồng quê.
Chọn được loại tết bạc đất tươi ngon, còn nhảy xói xói về,
chỉ cần cắt bỏ phần râu, rửa sạch để ráo, phi tỏi cho thơm,
rồi cho tết bạc vào xào sơ, rồi nấu với me chín.
Nước sôi lên, tết bạc đất vừa chín, chuyển sang màu đỏ ao,
và rau đều nấu vừa chín, hơi dịu ngọt, cay,
và nêm hơi già mắm, muối, dùng ít đường và chút xíu bột ngọt
cho các thứ rau gồm cà chua, đậu bắp, giá, bạc hà, khóm
và điểm xuyến lên mặt các thứ rau thơm như rau ôm, ngò gai.
Tô canh chua múc ra trong thật đẹp mắt,
thể hiện sự trù phú của dùng đất và sự hào phóng của con người phương Nam.
Miệt bến tre hay làm món tết ra nước cốt dừa.
Tết bỏ đầu, rửa sạch, để ráo nước, rồi cho vào nồi,
đã phi mỡ hành thơm với chút nước đường, đảo đều cho thấm vàng,
dắt nước cốt dừa vô cho con tết sang lại, bóng mượt.
Món này ăn với cơm nếp, cơm gạo mới hoặc với cháo trắng là hết ý.
Tết rông còn gọi là tết rêu, tết trấu, rất nhỏ.
Thân tết cỡ đầu múc đũa ăn.
Tết màu bạc trắng, mình dài, dẹp, vỏ mỏng, màu trắng đục.
Tết có bán hầu như quanh năm ở các chợ tùy theo con nước
và là món ăn thường có trong những bữa cơm đạm bạc dùng quê.
Những món ăn được cháy biến từ tết rông thoạt nhìn có vẻ đơn sơ, mọc mạc.
Nhưng khi thưởng thức, bạn sẽ cảm nhận được vị bùi bùi, càng ăn càng ghiền.
Tất nhiên, vì con tết rất nhỏ nên người thưởng thức
phải suốt từ nửa muỗng canh trở lên mới cảm nhận được.
Nếu không, dễ lọt kẻ răng.
Những món ăn từ tết rông có thể kể sơ qua như nấu canh.
Con tết rông có thể kết hợp với bất kỳ loại rau cải hoặc củ
để tạo thành món canh như canh cải, canh khoai mỡ, canh chua bông sô đũa.
Làm gỏi
Mới tết rông xào chín, nêm nếm chút gia vị
sẽ là nguyên liệu hấp dẫn cho những món gỏi
như rau càng cua trộn giấm, gỏi đu đủ.
Hoặc đơn giản hơn, có thể đem cuốn bánh tráng
với các loại rau sống chấm với nước mắm tỏi ớt
có khi quên cả đường về.
Tết răng
Cũng như các loại tết khác,
con tết rông cũng không chịu kém cạnh với món răng.
Tết rông mang về nhà trước khi chế biến
phải lựa bỏ tạp chất, rửa sạch, để ráo.
Thường làm tết, người ta không cắt đầu, râu, bỏ đuôi.
Nhưng cũng có người kỹ tính dùng kéo cắt đầu, đuôi tết cho sạch sẻ.
Nhưng độc đáo hơn, con tết rông cái thường ôm trứng.
Trứng tết bầu có màu xanh biển hoặc xanh nhạt.
Lúc chín, tỏa mùi thơm phản phức
khiến cho món tết rông răng không lẫn mùi vị với loại tết răng khác.
Lựa loại tết bạc mình dẹp, bỏ râu, rửa sạch,
ướp chút rượu trắng cho thấm, để ráo.
Đâm tỏi, gừng, ớt trộn đều tỷ lệ 3 chén tết,
lưng chén muối hột, đường cát, cho vào keo thủy tinh.
Nếu không dùng muối thì thay bằng nước mắm ngon cũng được,
nhưng phải đổ cho ngập tết.
Hằng ngày đem keo mắm phơi nắng,
chừng 5 ngày tết trở màu đỏ, có mùi thơm là dùng được.
Ăn mắm tết cùng thịt quay, bún, rau thơm, khế, dưa leo, chuối xanh là đúng điệu.
Mắm tết tươi thơm ngọt, hòa quyện cùng với các chất khác,
là một món ăn gần gũi của bà con nông thôn,
với hương vị đặc biệt, khác xa mắm tôm.
Con tết bé nhỏ nhưng ít khi thiếu dáng trong bữa cơm gia đình.
Món này dùng với thịt ba rọi luộc, tôm luộc kèm rau thơm,
dưa leo, chuối chát, khế chua, cuốn bánh tráng với bún.
Cái hương vị cay cay của mắm, mùi thơm của rau đồng rất quen thuộc.
Hương vị ấy đã gắn liền với tuổi thơ của mỗi con người miền Tây tự thuở nào.
Đi qua những mùa đông, mưu dưỡng tuổi thơ của những con người của dùng đất miền Tây chúng tôi,
nhiều lúc thoảng nghe những cơn gió lạnh tràn về,
lại thấy nhớ quá dáng mẹ bên bếp lửa bập bùng.
Củ ngon vật lạ, mâm cao cổ đầy rồi cũng đi qua,
nhưng món tép đồng thì vẫn cứ dướng dất trong tiềm thức.
Nhận ra rằng, dù đi bất cứ nơi nào,
thì quê hương vẫn để lại trong lòng mỗi người con những thứ hiện hữu thân thương nhất.
Theo nhà Giang Sơn Nam, ở đồng bằng sông Cửu Long có rất nhiều loại mắm,
nhưng độc đáo, dễ ăn, hợp khẩu vị của nhiều người hơn,
có lẽ phải kể đến mắm tép.
Mắm tép miền Tây dễ làm, không cầu kỳ,
nguyên liệu lại sẵn có rất nhiều ở dùng sông nước Cửu Long.
Nhưng để có được keo mắm tép thật sự thơm ngon,
dựa ý, đỏ hồng, tỏa hương thơm mùi mắm thì không đơn giản.
Đây là món ẩm thực độc đáo được rất nhiều du khách thưởng thức
và mua về biếu người thân, bạn bè.
Thông thường để làm mắm tép, người ta lựa loại tép bạc mình dẹp,
bỏ rau, rửa sạch, ướp chút rượu trắng cho thấm, để ráo.
Đăm tỏi, gừng, ớt trộn đều tỷ lệ 3 chén tép,
lưng chén muối hột, đường cát, cho vào keo thủy tinh.
Nếu không dùng muối thì thay bằng nước mắm ngon cũng được,
nhưng phải đổ cho ngập tép.
Hằng ngày đem keo mắm phơi nắng,
chừng 5 ngày tép trở màu đỏ, có mùi thơm là dùng được.
Món này dùng với thịt ba rọi luộc, tôm luộc,
kèm rau thơm, dưa leo, chuối chát, khế chua, cuốn bánh tráng với bún.
Cái hương vị cay cay của mắm, mùi thơm của rau đồng rất quen thuộc.
Hương vị ấy đã gắn liền với tuổi thơ của mỗi con người miền Tây tự thở nào.
Mắm tép ở xứ Gò Công được làm khác hơn đôi chút.
Từ mớ tép tươi bắt được, người làm cẩn thận nhặt từng cọng rông, hạt, sạng, lẫn trong đó.
Theo nhiều người thì cái giống mắm tép phải làm sạch.
Chỉ hơi lẫn đất cát một tí là hổng.
Mắm mà ngã màu thăm xỉn là coi như công toài,
mà còn mất cả tiến tâm về mắm xứ Gò Công.
Sau khi cẩn thận đáy đi đáy lại cho đến khi rổ tép trắng hồng mới cho vào cối đá giả,
như thế mắm mới nhuyễn.
Công đoạn rang thính cũng công phu, lửa không lớn mà cũng không được quá nhỏ,
và nhất là phải đảo đều tay.
Những hạt gạo vàng rộm trong chảo nở đều như những bông cao khi chín tới đem ra giả.
Xong đâu đó, cứ một lớp tép thì bỏ vào một lớp thính,
cho vào hủ rồi lấy lá chuối khô, ép thật chặt hủ và để sát cạnh bếp.
Nhờ hơi nóng của lửa thăng mà mắm nhanh chín ngấu,
suốt cả tháng trời ai ai cũng háo hức chờ lúc mở nút lá chuối.
Khi ấy, cả căn nhà sẽ sực nứt mùi vị ngọt ngào, thơm lạ, thơm lùng.
Vào những tháng mùa lạnh, chỉ cần một chén mắm tép với một dĩa trái đậu rồng mới hái
cũng có thể làm nồi cơm hết lúc nào không hay.
Cứ mỗi lần trời bắt đầu xe lạnh, báo hiệu mùa đông về,
những người con gò công lại nhớ quay quắt, dán ngoại, dán mẹ, lụi cụi bên bếp lửa bập bùng,
nhớ đến món mắm tép đồng nổi tiếng xứ gò công.
Về quê ăn mắm tép đồng, xa quê nhớ món rau đồng quắt quay.
