LIÊN HOÀN TIN #3

Vụ hỏa hoạn cư xá độc lập, hình ảnh hiện trường bị thao túng Trích vào tóm lượng bài tưởng thuật của Dư Lan Đài Ái Châu Tự Do Tựa đề tại sao báo chí Việt Nam run sợ trước xe viên phát của Phạm Nhật Vượng. Một vụ hỏa hoạn nghiêm trọng xảy ra vào tối ngày 6-7-2025 tại cư xá độc lập Phương Phú Thọ Hòa, TP.HCM khiến 8 người thiệt mạng, trong đó có cả trẻ em, đang cháy bùng lên từ căn hộ số 20 ở tầng trên rồi nhanh chóng lan ra căn hộ kế bên. Đây là một trong những vụ cháy thương tâm nhất tại TP.HCM trong năm nay. Ban đầu báo VTC News đăng tải thông tin nghi ngờ nguyên nhân vụ cháy là do xe điện phát nổ kèm hình ảnh một chiếc xe ô tô bị cháy trơ khung, trông giống mẫu viên phát VF-3. Tuy nhiên, chỉ trong vòng trưa đầy một ngày, VTC News đã âm thầm chỉnh sửa bài viết tiêu đề cũ cháy chung cư nghi do xe điện phát nổ được thay bằng cháy chung cư 8 người tử vong. Phần nội dung liên quan đến xe điện cũng bị gỡ bỏ hoàn toàn. Không chỉ VTC News, hàng loạt tờ báo khác như VN Express, Dân Trí, Vietnamnet, Tuổi Trẻ cũng đồng loạt biên tập lại hình ảnh và thông tin, trong khi các bản tin đầu tiên đều có hình ảnh chiếc xe bị cháy nằm ở tầng trịt. Thì về sau, nhiều tờ báo đã cắt góc chụp hoặc thay thế bằng hình ảnh từ tầng 2, che khuất hoàn toàn hình ảnh chiếc xe. Báo VN Express đăng ảnh từ góc nghiêng nhìn lên, chỉ thấy một phần cửa ra vào, Dân Trí chọn chụp từ tầng 2, còn báo Pháp luật TP.HCM cũng xử lý hình ảnh theo hướng né tầng trịt. Tuổi trẻ trong loạt ảnh Chủ tịch TP.Nguyễn Văn Được thị xác hiện trường chỉ có một bức ảnh mờ nhạt về khu vực tầng trịt, trong đó chiếc xe gần như bị che khuất hoàn toàn. Dù vậy, một số đoạn video do các báo đăng vẫn để loạt vài giây hình ảnh chiếc xe cháy trơ khung dẫu không rõ ràng. Cả biệt, chỉ có báo Công an Nhân dân vẫn giữ lại một bức ảnh cho thấy một phần khung xe bị cháy xuất hiện bên trong căn hộ. Sự đồng loạt rút bỏ và chỉnh sửa thông tin về xe điện trong vụ cháy khiến dư luận đặt ra nhiều câu hỏi có áp lực nào phía sau các quyết định bên tập này? Tại sao không thể công khai sự thật? Phải chăng vì chiếc xe được cho là của VinFast, hãng xe của tỷ phú Phạm Nhật Vượng nên trở thành vùng cấm trong truyền thông nhà nước? Việc né tránh thông tin thay vì minh bạch công bố không chỉ khiến công chúng nghi ngờ mà còn gây tổn hại đến niềm tin vào báo chí trinh thống và chính các doanh nghiệp liên quan nếu có. Chỉ có dư luận viên mới tin, lạm phát trong tầm kiểm soát. Mới đây, báo Công an Nhân dân được tin, kinh tế vĩ mô ổn định lạm phát trong tầm kiểm soát. CPI 6 tháng đầu năm chỉ tăng 3,27%, một con số được lặp lại nhiều lần, đi kèm những cụm từ quen thuộc như tăng trưởng được thúc đẩy, cân đôi lớn được đảm bảo và tất nhiên là trong tầm kiểm soát. Nhưng thực tế, ngoài chợ, ngoài siêu thị, ngoài quán cơm thì người dân cảm nhận rất rõ điều ngược lại. Với công thức 6 chia 3 tốt nhân 3, con số lạm phát công bố có thể tám hiểu là gấp 3, tức là 10%. Mới sắc thực tế, một ổ bánh mì tăng giá, một hộp cơm tầm tăng giá, một kỳ rau hay thịt cũng tăng, thu nhập thì rậm chậm tại chỗ, thậm chí giảm suốt. Với ai đang sống trong các tầm kiểm soát đó, chỉ có dư luận viên mới gật gù tin theo. Còn người dân, vốn sống bằng thực tế và túi tiền thì chẳng cần chuyên gia thống kê cũng biết rõ đồng tiền đang mất giá từng ngày. Lạm phát, dưới mắt người dân, không nằm trong biểu đồ mà nằm trong bữa ăn đạm bạc hàng ngày. Đảng vẫn giữ thói quen, tô hồng từ thời liên xô, con số nào cũng công bố cũng đẹp, bản tin nào đọc lên cũng đầy kỳ vọng. Nhưng thực tế dưới chân cầu, trong căn nhà trọ, bên gánh hàng rong lại là một loài cuộc sống bếp bênh, mệt mỏi và dối lừa. Lạm phát không bao giờ là tốt và càng không thể là một dấu hiệu phát triển. Đó là hậu quả của một chính quyền in tiền trước, còn hậu quả để dân tự gánh sau. Tàu lạ đến, tàu minh lặng nhưng vẫn giữ binh hoàn trang. Trong khi người dân Việt Nam vẫn liên tục bị tàu Trung Quốc tấn công, bắt giữ, đổ cá xuống biển, thì Bộ Quốc phòng Việt Nam lại công bố kế hoạch đưa tàu ngầm ra giữ binh nhân dịp 80 năm quốc khánh 2 tháng 9 sắp tới. Theo truyền thông nhà nước, lễ giữ binh năm 2025 sẽ có cả khối giữ binh dưới nước, bao gồm tàu ngầm, tàu nổi, cảnh sát biển và bộ đội biên phòng. Đây là lần đầu tiên quân đội Việt Nam tổ chức một mạng phô trường như vậy trên biển. Tuy nhiên, điều gây khó hiểu và khiến dư luận mỉa mai là những lực lượng này ở đâu khi chủ quyền biển đảo bị xâm phạm. Khi tàu Trung Quốc đi sâu vào vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam, khi tàu cá Việt bị truy đuổi và đánh đập, tàu ngầm ngạo nghệ trong lễ dượt binh lại hoàn toàn ván bóng ngoài thật địa. Thêm vào đó, Việt Nam tiếp tục mời quân đội Trung Quốc tham dự lễ giữ binh, bất chấp thực tế Bắc Kinh là nước liên tục có hành động gây hấn ở Biển Đông. Nhiều ý kiến chầm biếm rằng nếu đã mời giữ binh, sao không mời luôn tàu khảo sát, kiểm ngư, cảnh sát biển Trung Quốc đang hoạt động ở Vịnh Bắc Bộ vào giữ binh chung cho đúng tinh thần, đồng chí, anh em, lánh giềng hữu nghị. Không ít người cho rằng các màn giữ binh tốn kém như vậy chủ yếu nhằm giải ngân ngân sách, thể hiện sức mạnh bên ngoài hơn là thực chất, phòng thủ. Trong khi chủ quyền bị đe dọa, người dân bị đánh đập, thì ngân sách quốc phòng lại đổ vào các quỹ lễ phua trương hình thức, được cho là phục vụ cho dư luận viên hơn là cho quốc gia. Tàu ngầm Việt Nam lặng giỏi, nhưng chỉ khi có báo động từ Bắc Kinh. Còn khi bị xâm phạm thật sự, toàn bộ lực lượng giữ binh lại chìm vào im lặng như chưa từng hiện diễn. Đặc khu Phú Quốc, Ý Đảng bắt chấp lòng dân. Bắt chấp làn sóng biểu tình lớn chưa từng có năm 2018 và sự phản đối kịch liệt từ người dân khắp cả nước, chế độ Hà Nội vẫn tiếp tục lộ trình biến Phú Quốc thành đặc khu kinh tế, cho thấy một thực tế quen thuộc tại Việt Nam. Khi Ý dân đối đầu Ý Đảng, phần thua luôn nghiêng về phía người dân. Ngày 10 tháng 7, báo chí nhà nước đưa tin Phó Thủ tướng Lê Thành Long đã giao Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu cơ chế chính sách đặc biệt nhằm phát triển đặc khu Phú Quốc. Trước đó chỉ một ngày, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký quyết định thành lập Bàn quản lý khu kinh tế Phú Quốc tỉnh An Giang, một động thái gây khó hiểu khi về mặt hành chính, đảo Phú Quốc từ lâu thuộc tỉnh Kiên Giang. Cùng thời điểm, Tổng biết thư Tô Lâm cũng có buổi làm việc với tỉnh Ủy Kiên Giang và giao Bộ Nội vụ chủ trì xây dựng đề án tổ chức bộ máy đặc khu Phú Quốc. Dự luận ngay lập tức liên tượng đến cú sốc 2018 khi hàng chục ngàn người xuống đường biểu tình từ Sài Gòn, Hà Nội, Bình Thuận đến Phan Thiếp để phản đối dự luật đặc khu vì lo ngại ba khu vực chiến lược – Vân Đồn, Vân Phong và Phú Quốc vì cho thuê đất đến 99 năm. Dự người dân nghi ngờ là bước nhuận địa trá hình cho Trung Quốc. Các cuộc biểu tình bị đàn áp nặng nề, hàng trăm người bị bắt, đánh đập, xét xử và nhiều người lãnh án tới hơn 4 năm tù giam. Trước sức ép đó, dự luật đặc khu bị tạm gác. Nhưng thay vì từ bỏ hoàn toàn, Đảng Cộng sản Việt Nam âm thầm chia nhỏ các kế hoạch tiến hành lặng lẽ ở từng địa phương. Vân Đồn nay đã chính thức trở thành đặc khu de facto từ 1 tháng 7 năm 2025 và giờ đến được Phú Quốc bước vào lộ trình tương tự với cơ chế, chính sách đặc biệt, được thiết kế riêng, không cần đến luật đặc khu từng bị phản đối. Thực tế, Phú Quốc từ lâu đã bị các nhóm lợi ích, cấu kết giữa các tài phiệt đỏ và quan chức địa phương chia chát, phân lộ, xây dựng tràn lan. Việc hợp thức khóa đặc khu chỉ là bước sau cùng để chính danh hóa các lợi ích đã đặt nền móng từ trước và mở đường cho hoạt động kinh doanh quốc tế, đặc biệt là du lịch, casino và bất động sản cao cấp. Bất chấp những gì từng diễn ra, nhà cầm quyền vẫn đặt hy vọng biến Phú Quốc thành một Singapore của Việt Nam. Nhưng dưới lớp bỏ đầu tư và phát triển là một sự thật phũ phàng. Tiếng nói người dân tiếp tục bị gạt sang một bên và một khi đảng đã quyết định, mọi phản đối đều trở thành vô nghĩa. Mừng quốc hành băng cách mời giặc xưa riệu binh. Bộ Quốc phòng Việt Nam vừa công bố kế hoạch tổ chức riệu binh kỷ niệm 80 năm, cách mạng tháng 8 và quốc hành mùng 2 tháng 9. Đáng chú ý, trong danh sách 5 quốc gia được mời tham gia có cả Trung Quốc, nước từng nhiều lần đem quân xâm lược Việt Nam, chiếm đảo, sát hại bộ đội và người dân và hiện vẫn ngang nhiên vi phạm chủ quyền trên Biển Đông. Việc mời quân đội Trung Quốc đến duyệt binh trong ngày lễ độc lập, một biểu tượng thiêng liêng của chủ quyền, đang gây phẫn nộ trong dư luận. Câu hỏi được đặt ra, đây là lời cảm ơn hay là lời cam kết trung thành? Chỉ mới dịp 30 tháng 4 năm nay, Bộ trưởng Quốc phòng Pham Van Giang từng bày tỏ lòng viết ơn Trung Quốc và mời quân đội nước này tham gia duyệt binh. Giờ việc lặp lại điều đó vào đúng ngày quốc khánh, khiến nhiều người đặn vấn đề. Đảng Cộng sản Việt Nam có còn nhớ cuộc chiến biên giới 1979, thảm sát Gạc Ma 1988 hay tất cả đã bị xóa khỏi lịch sử chính thức? Trong khi Việt Nam chuẩn bị cho màn duyệt binh hoàn trang, thì Trung Quốc vẫn liên tục gây hấn, ra lệnh cấm đánh bắt cá, đưa tàu khảo sát xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam, cắm cờ ở trường xa và tuyên truyền bản đồ được đường lưỡi bò. Người dân Việt mất tích, tàu cá bị tịch thu, chủ quyền bị đe dọa, nhưng bạn vàng vẫn được mời vào hàng danh dự. Thêm vào đó, thông tư 53 do ông Pham Van Giang ký, ban hành còn thay đổi kiểu dáng quân phục Việt Nam theo hướng giống quân phục Trung Quốc. Nếu hai đội cùng duyệt binh, liệu dân còn phân biệt được ai là quân ta? Ngày lễ độc lập đang dần biến thành sân khấu ngoại giao, nơi kẻ từng xâm lược được vỗ tay chào đón. Tin giảng vỗ máy dùng tiền nuôi 10.000 dư luận viên Ngày 9 tháng 7 năm 2025, bang thanh niên thuộc Bộ Tư lệnh Cảnh sát Cơ động, Bộ Công an ra mắt công trình mang tên Mặt trận Thông tin Chiến đấu với mục tiêu huấn luyện 10.000 dư luận viên số sử dụng AI để phản bác tin xấu độc. Trung tướng Nguyễn Ngọc Vân, Tư lệnh Cảnh sát Cơ động, có mặt và phát biểu tại sự kiện. Nhưng chỉ sau chưa đầy 24 giờ, hàng loạt tờ báo lệ đảng đông loạt sửa, xóa bài, suốt toàn bộ nội dung đề cập đến việc đào tạo 10.000 dư luận viên. Trên bộ nhớ đệm của Google vẫn còn lưu tư đề cũ, nhưng nội dung bên trong đã được viên tập lại. Báo dân trí, tiền phòng và trang Facebook chính thức của Bộ Tư lệnh Cảnh sát Cơ động cũng lặng lẽ gỡ bài. Câu hỏi đặt ra tại sao phải xóa? Chẳng lẽ chuyện nuôi hàng chục ngàn dư luận viên để bảo vệ đảng là điều không tiện để dân biết? Ai cũng biết, lực lượng dư luận viên đã tồn tại từ lâu, được huấn luyện trả lương bằng tiền thuế của dân. Đến năm 2017, Bộ Quốc phòng công khai có lực lượng 47, với hơn 10.000 người. Gần đây còn thêm khoản hỗ trợ 5 triệu đồng mỗi tháng, không tính vào lương, cho những người tham gia đấu tranh trên không gian mạng. Phải chăm chính quyền không còn che dấu việc lấy ngân sách nuôi một đội quân mạng chỉ để phản biện, tấn công bất cứ ai dám lên tiếng. Người dân thì bị kêu gọi thắt lương buộc vụn, còn đảng thì mở rộng vô máy tuyên truyền. Tin giảng đầu chưa thấy, chỉ thấy ngân sách phình ra không phải để phục vụ dân, mà để kiểm soát và vịch miệng dân. Vậy họ đang bảo vệ chế độ, hay đang tự bảo vệ mình khỏi sự thật? 66.000 hồ sơ thất nghiệp, thành phố Đông Dân nhưng ít cơ hội. Trong 6 tháng đầu năm năm 2025, hơn 66.000 người tại thành phố Hồ Chí Minh đã nộp hồ sơ xin trợ cấp thất nghiệp theo báo cáo của Trung tâm Dịch vụ Việc làm thành phố. Một con số đáng báo động nhưng vẫn chưa phản ánh hết tình trạng mất việc thực tế, vốn còn lớn hơn nhiều. Cả năm 2024, thành phố Hồ Chí Minh có hơn 143.000 hồ sơ trợ cấp thất nghiệp, năm 2023 con số là hơn 166.000 người. Thành phố từng được gọi là đầu tàu kinh tế nay lại trở thành nơi dẫn đầu cả nước về số người mất việc. Trong khi đó, giá nhà, tiền thuê trọ, chi phí sinh hoạt, giao thông cạt cứng và ô nhiễm không khí khiến nhiều người rẽ mệt mỏi, bỏ cuộc và rời bỏ thành phố. Những câu chuyện như em tôi quyết định về quê, chứ biết làm gì nhưng không thể trù nổi nữa, không còn là cá biệt. Ở các quốc gia dân chủ, mỗi buổi bầu cử, các chính khách đều cam kết tạo việc làm, giảm thất nghiệp với chỉ tiêu rõ ràng và phải bị giám sát bởi người dân. Còn ở thành phố Hồ Chí Minh, người ta chưa từng nghe ông chủ tịch thành phố Nguyễn Văn Được hứa sẽ tạo ra bao nhiêu việc làm cho dân hay cam kết giảm tỷ lệ thất nghiệp xuống mức nào. Hàng trăm ngàn người mất việc mỗi năm nhưng không thấy kế hoạch tái đào tạo, định hướng nghề nghiệp hay chính sách hỗ trợ dài hạn nào được công bố. Bộ máy công quyền dường như chỉ giỏi về tổ chức, lễ hội, bán phong hòa, còn đời xóm dân lao động thì mặc kệ. Thành phố vẫn ngạo nghệ, là đầu tàu kinh tế nhưng phải chăng đó chỉ là con tàu không hành khách khi người dân ngay càng phải xuống tàu vì không còn lối đi nào phía trước. Hà Nội trong veo, nửa năm chỉ phát hiện 24 quang tham nhũng. Theo báo cáo công bố mới đây, chỉ có 24 cán bộ công chức viên chức tại Hà Nội bị xử lý kỷ luật hành chính vì tham nhũng trong 6 tháng đầu năm 2025. Trong đó 17 người bị kỷ luật đảng. Một con số trong sạch đến mức khó tình, đặc biệt trong bối cảnh ai cũng biết nạn tham nhũng đã bám rẽ sâu trong hệ thống công quyền từ cơ sở đến trung ương. Nếu nhìn vào thực tế, các vụ án lớn nhỏ, giá điện, đất đài, quy hoạch, đấu thầu thì tham nhũng, lợi ích nhóm và hối lộ đã trở thành văn hóa điều hành phổ biến. Trong khi đó, số liệu báo cáo lại phản ánh một bức tranh ngược hoàn toàn, một bộ máy gần như không có sai phạm, không có tiêu cực. Phải chăng chiến dịch đốt lò chỉ còn là chưu bài chính trị hơn là chống tham nhũng thực chất? Điều đáng nói là trong khi người dân bị bịt miệng bởi các cổng thông tin chính phủ đóng chức năng bình luận thì báo chí tự do nguồn luận cũng không cho dân bày tỏ ý kiến công khai. Nơi duy nhất dân có thể nói là mạng xã hội và đó lại là nơi họ dễ bị khuy trục, theo dõi, thậm chí bị xử lý. Một xã hội mà thông tin chỉ đi một chiều, nơi bộ máy chỉ biết nói mà không muốn nghe thì làm sao kiểm soát được tham nhũng? Vậy câu hỏi đặt ra là với bộ máy an ninh giám sát dày đặc, nếu nửa năm chỉ tìm ra 24 người sai phạm thì có phải chúng ta đang sống trong thiên đường liêm chính hay là đang chứng kiến bằng kịch tự thanh minh hoàn hảo của chính bộ máy đó. An ninh dày đặc, sao vẫn lọt kho hàng Trung Quốc ở Quảng Ninh? Trong một xã hội, nơi công an, an ninh luôn được mô tả là nắm chắc địa bàn thì làm sao một kho hàng lậu quy mô lớn lại có thể hoạt động suốt thời gian dài mà không bị phát hiện? Theo thông tin từ Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, hôm 8 tháng 7, lực lượng quản lý thị trường Quảng Ninh đã bất ngờ phát hiện một kho chứa hơn 47.000 sản phẩm hàng lậu, nằm trong khu viên công ty cổ phần thương mại Đồng Tâm, phường Móng Cái 3. Trị giá hàng hóa ước tính hơn 1,2 tỷ đồng, bao gồm mỹ phẩm và hàng tiêu dùng không rõ nguồn gốc. Đáng chú ý là kho hàng do một người Việt đứng tên thuê, nhưng thực chất do một công dân Trung Quốc điều hành. Hệ thống vận hành kho từ đơn hàng đến vận chuyển được quản lý bằng phần mềm tiếng Trung, kết nối trực tiếp với nền tảng thương mại điện tử 1688.com và hàng trăm tài khoản TikTok ẩn danh. Nhân viên tại chỗ chỉ có nhiệm vụ in vận đơn và giao hàng. Các dữ liệu quan trọng đều đặt mấy chủ bên ngoài, không thể truy xuất, khiến lực lượng chức năng Việt Nam bỏ tay trong việc xác định các tài khoản liên quan, cũng như quy mô kinh doanh thực tế. Sự việc đạt ra một câu hỏi lớn, trong khi người dân luôn việc kiểm soát từng bước. Vì sao chính quyền lại không biết về một hệ thống hàng lậu xuyên biên giới, công khai hoạt động như vậy? Ai đứng sau bão kê? Và liệu đây chỉ là một kho hàng hay là phần nổi của tảng băng chìm? Vịnh Nha Trang, tàn phá biển, cách làm giàu mau chóng của lãnh đạo. Gần 200 hektar rạng san hô tại Vịnh Nha Trang, một trong những vùng biển quý giá nhất Việt Nam, đã bị xóa sổ chỉ trong hơn 20 năm. Nhưng điều gây sốc hơn là sự im lặng và thở ơ của chính quyền. Khi môi trường bị tàn phá, người dân mất kế sinh nhai, thì bộ máy nhà nước dường như chỉ bận tâm đến một điều, làm sao thu được lợi ích lớn nhất từ đất đài vang biển. Báo cáo của Trung tâm Nhiệt đới Việt Nga cho thấy, từ năm 2002 đến 2024, gần 200 hektar rạng san hô đã biến mất vì hoạt động xây dựng ồ ạc, nào là khu nghỉ dưỡng, bến cảng, đường vang biển. Bàn quản lý Vịnh Nha Trang được lập ra để bảo tồn hệ sinh thái lại bất lực hoặc cố tình làm ngơ trước những dự án được bật đèn xanh từ trên xuống. Không thể đổ lỗi hết cho biến đổi khí hậu hay người dân, thám họa sinh thái này là hệ quả trực tiếp của một kiểu phát triển đặt lợi ích nhóm và nguồn thu ngân sách lên trên môi trường sống. Mỗi dự án được cấp phép là một nhát cắt vào hệ sinh thái biển, còn các kế hoạch bảo tồn chỉ mang tính đối phó và mị dân. Khi chính quyền coi tài nguyên là mỏ vàng để khai thác, không phải là thứ cần gìn giữ, thì môi trường và người dân hiện nhiên không nằm trong ưu tiên. Nếu xu hướng này tiếp diễn, nhà tràng sẽ mất luôn cả du lịch, sinh kế và bản sát. Chỉ còn lại các khối bề tồng xám xịt và một vùng biển chết. EVN đập quyền điện và cả quyền tự biên tự diễn. Hóa đơn tiền điện tháng 6-2025 tăng vọt, khiến hàng loạt khổ dân trên cả nước bàn hoàng. Nơi thì tăng gấp đôi, nơi gấp ba bất chấp việc mức tiêu thụ gần như không thay đổi. Nhưng điều khiến người dân bất xúc hơn cả không phải chỉ là con số trên hóa đơn mà là sự thật trần trụi. Họ không có quyền lựa chọn nào khác ngoài việc cắn răng trả tiền cho EVN. Tập đoàn điện lực Việt Nam EVN, một doanh nghiệp nhà nước, gần như nắm toàn quyền trong mọi khâu, từ phát điện, truyền tải, phân phối, bán công tơ, kiểm định công tơ và cả việc giải quyết khiếu nại về số điện tăng bất thường. Khi xảy ra tranh cãi, chính EVN lại là bên tự rà soát nội bộ, tự mình kiểm tra chính mình, một quy trình mà người dân ví như vừa đá bóng vừa thổi còi. Không có cơ quan độc lộc nào giám sát, không có cơ chế phản biện, và như một kịch bản quen thuộc, EVN thường đưa ra kết luận do thời tiết nắng nóng, do nhu cầu tăng cao, một câu trả lời an toàn nhưng không ai kiểm chứng được. Người dân nếu không trả tiền, đơn giản là bị cắt điện. Việc EVN vừa độc quyền kinh doanh, vừa độc quyền kiểm tra phản ánh một thực tế nghiêm trọng hơn, sự bất lực của cơ chế giám sát trong hệ thống độc quyền. Và khi độc quyền bị chính trị hóa, thì quyền lợi của người dân càng trở nên mong manh. EVN chỉ là một phần của vấn đề lớn hơn khi quyền lực không bị kiểm soát và lợi ích nhóm nút bóng nhà nước thao túng các dịch vụ thiết yếu. Trong một đất nước độc quyền chính trị, độc quyền kinh tế chỉ là hệ quả tất yếu và người dân vẫn luôn là bên trả giá sau cùng. 44% nhà đầu tư đang rời Việt Nam mà cứ đòi tăng trưởng 2 con số. Theo báo người Việt, trong khi thủ tướng Việt Nam vẫn tiếp tục chỉ thị kinh tế phải tăng trưởng 2 con số, thì thực tế lại đang vẽ nền một bức tranh hoàn toàn trái ngược. Theo khảo sát mới nhất của PwC công bố hôm 24 tháng 6, có đến 44% nhà đầu tư sản xuất hàng hóa đang chuyển một phần hoạt động ra khỏi Việt Nam để tránh rủi ro từ các chính sách thuế quản đối ứng của Mỹ. Cụ thể, từ tháng 4 năm 2025, chính quyền ông Donald Trump đã tái áp đặt mức thuế lên tới 46% đối với hàng hóa từ Việt Nam, bao gồm các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như dệt may, da dày, đồ gỗ và nông thủy sản. Điều này khiến giá thành đổi lên, đơn hàng sụt giảm và chuỗi cung ứng bị gián đoạn nghiêm trọng. Trong khi Hà Nội đang hy vọng mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Mỹ sẽ giúp dơ cao đánh khẽ, thì hãng chót đàm phán để tránh mức thuế này đã gần kệ, ngày 9 tháng 7. Báo cáo của PwC còn cho biết, 86% doanh nghiệp FDI tại Việt Nam lo ngại sâu sắc về môi trường đầu tư hiện nay, đặc biệt là tính ổn định vị mô, chi phí sản xuất tăng cao, lục lệ rối rắm và phụ thuộc quá nhiều vào nguồn nguyên liệu Trung Quốc. Ngoài việc chuyển địa điểm sản xuất, 34% doanh nghiệp phải tái đàm phán với các nhà cung cấp, trong khi 40% khác để mạnh tự động hóa để cắt giảm lãng phí. Việt Nam dù vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ tăng trưởng cao nhưng sự phụ thuộc quá lớn vào xuất khẩu và nhà đầu tư ngoại khiến nền kinh tế dễ tổn thương. Trong khi lãnh đạo nói về tăng trưởng thần kỳ, thì thực tế lại đặt ra câu hỏi ngược lại, nếu bốn, đơn hàng và chuỗi cung ứng đều đăng rút, thì ai sẽ tạo ra hai con số? Trùng hợp hay học theo Trung Quốc, 34 tỉnh thành sau sắp nhập. Đề xuất sắp nhập các tỉnh được xem là một phần trong chủ trương tin gọn vô máy của đảng Cộng sản Việt Nam, đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều trong dư luận. Trên các diễn đàn xã hội và các kênh truyền thông không chính thống, người dân đặt ra hàng loạt câu hỏi, liệu đây có thực sự là cải cách hành chính hay chỉ là cách vẽ lại bản đồ để chia lại quyền lực và lợi ích? Một trong những lo ngại lớn nhất là nguy cơ lợi ích nhóm. Việc sắp nhập tỉnh sẽ kéo theo các dự án đầu tư công mới, từ xây trụ sở, cơ sở hạ tầng, hành chính đến phân bổ lại ghế lãnh đạo. Dư luận cho rằng đây có thể là cơ hội để lợi ích nhóm thao túng, tham ô và trục lợi. Một điểm gây tranh cãi khác là sự trùng hợp với mô hình hành chính của Trung Quốc. Quốc gia hiện có 34 đơn vị hành chính, 23 tỉnh, 5 khu tự trị, 4 thành phố trực thuộc Trung ương và 2 đặc khu hành chính, tương đương với số lượng tỉnh, thành, sau khi Việt Nam thực hiện đề án sắp nhập. Nhiều người đặt nghi vấn liệu đây có phải là một bước đi mang màu sắc học theo mô hình Trung Quốc hay chỉ đơn thuần là một sự trùng hợp kỹ thuật. Bên cạnh đó, những lo ngại về mất bản sát quần miệng, xáo trộn nhân sự, thay đổi địa giới hành chính và cả vấn đề căn cướp công dân cũng được người dân đề cập nhiều. Tóm lại, chủ chính quyền khẳng định mục tiêu là giảm chi phí và tăng hiệu quả quản lý, thì với người dân, việc tinh đoạn có vẻ đang mở ra một cánh cửa mới, cho phân chia lợi ích thay vì thực sự tạo ra thay đổi vì dân. Hệ thống ro điện dân ro ví, EVN vẫn thu đủ. Mỗi mùa hè đến là mỗi lần người dân chống mặt với hóa đơn tiền điện. Không ít gia đình cho biết dù mức sử dụng không thay đổi, tiền điện vẫn tăng vọt. Khi thắc mắc, câu trả lời quen thuộc lại xuất hiện, có thể do thiết bị ro điện, có thể do đường dây âm hao hụt, hoặc có thể do người dân dùng sai cách. Có rất nhiều cái có thể, nhưng có một điều chắc chắn, EVN chưa bao giờ nhận lỗi. Không có hệ thống cảnh báo ro rỉ điện, không có kiểm tra định kỳ, và tất nhiên cũng không có một lời xin lỗi. Khi dòng điện thất thoát, EVN không thấy. Nhưng khi tiền thất thoát khỏi ví dân, họ lại thấy ngay. Thiết bị ro điện, dân trả. Công tơ chạy sai, dân trả. Hệ thống có lỗi, dân vẫn trả. EVN luôn đứng ngoài cuộc, vô can toàn phần. Còn việc hoàn tiện cho người dân nếu có sai sót, gần như là điều không tưởng trong một hệ thống không có giám sát độc lập. Khi EVN vừa sản xuất, phân phối, vừa ghi số và thu tiền, mọi thứ được quyết định một chiều. Giá điện tính theo bậc thang, sai vẫn thu thì sai bao nhiêu cũng thành đúng. Đó là bản chất của độc quyền. Không cần minh bạch, không có đối trọng, và không ai chịu trách nhiệm. Bao lâu nữa người dân còn phải trả tiền cho những lỗi mà họ không gây ra, chỉ vì họ không có sự lựa chọn nào khác ngoài EVN. Có ngày toàn dân chống lãng phí, nhưng thiếu ngày toàn đảng chống thăm ồ. Chính quyền vừa quyết định lấy ngày 31 tháng 5 làm ngày toàn dân tiết kiệm chống lãng phí nhằm khuyến khích người dân thác chặt chi tiêu. Tuy nhiên, động thái này đang gây nhiều tranh cãi. Liệu người dân hay bộ máy công quyền mới là đối tượng thực sự cần tiết kiệm? Theo các chuyên gia và ý kiến dư luận, người dân vốn đã tiết kiệm trong chi tiêu hàng ngày. Họ tiêu tiền từ mồ hôi công sức của mình, trong khi chính quyền lại đang vừa kêu gọi tiết kiệm, vừa thúc đẩy kích cầu tiêu dùng để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Mô thuẫn này khiến nhiều người đặt câu hỏi phải chăng khẩu hiệu toàn dân tiết kiệm đang chạy đi sự lãng phí từ chính bộ máy sử dụng ngân sách nhà nước. Thực tế, những lãng phí khổng lồ lại đến từ các cấp quản lý. Dự án đắp chiếu, nhà máy gan thép Thái Nguyên, nhà máy Ethanol Bình Phước hay hàng trăm cu đất vàng tại TP.HCM bị bỏ khoan nhiều năm gây thiệt hại hàng chục nghìn tỷ đồng. Trụ sở Sa Hoa, tòa nhà trụ sở UBND Đà Nẵng với vốn đầu tư hơn 2.000 tỷ đồng từng bị dư luận chất vấn vì quy mô vực nhu cầu, xe công, hội họp, lễ lạc. Nhiều địa phương chi hàng chục tỷ cho hội thảo, kỷ niệm. Trong đó có cả lễ tuyên truyền chống lãng phí. Tham nhũng, vụ Việt Á, chuyến bay giải cứu hay thất thoát đất công ở Bình Dương, TP.HCM đã đốt hàng nghìn tỷ đồng tiền thuế của dân. Và đây mới là hình thức lãng phí nguy hiểm nhất. Dư luận đặt câu hỏi tại sao không có ngay toàn đảng chống tham nhũng. Một khẩu hiệu sẽ không thể có sức thuyết phục nếu chính quyền không làm gân trước. Nếu không minh bạch hóa chỉ tiêu công và xử lý nghiêm sai phạm, thì ngay tiết kiệm sẽ chỉ là hình thức. Lệnh cấm xe xăng, quyền công dân bị xâm phạm. Theo Đại Á Châu Tự do, ngày 12 tháng 7, Thủ tướng Phạm Minh Chính bất ngờ băng hành chỉ thị 20 yêu cầu Hà Nội cấm xe máy chạy xăng vào khu vực trung tâm thành phố bên trong Vành Đài 1 từ tháng 7, 2026. Chính phủ gọi đây là nỗ lực quyết định Nhưng chỉ trong chưa đầy 24 tiếng, mạng xã hội đã bùng nổ tranh cãi. Nhiều người đã câu hỏi, ai sẽ chịu thiệt? Với gần 7 triệu xe máy đang lưu hành ở Hà Nội, phần lớn trong đó là xe xăng, quyết định này có thể khiến hàng triệu người dân đảo lộn cuộc sống chỉ sau một năm chuẩn bị. Những người từ các tỉnh lân cận đổ về trung tâm mỗi ngày để làm việc, buôn bán cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Phó giáo sư Phạm Thế Anh cảnh báo, vòng đời xe máy kéo dài hàng chục năm, không thể công bố lộ trình gấp như vậy. Ông cho rằng, thay vì cấm cực đoan, nên áp dụng tranh lệch thuế và phí để điều tiết hành vi tiêu dụng. Một luật sư tại Hà Nội nhận định với Đài Á Châu Tự Do rằng, việc cấm phương tiện phổ biến mà không thông qua quốc hội là vi phạm quyền công dân và thể hiện dấu hiệu lạm quyền. Chính sách ảnh hưởng đến hàng triệu người phải được băng hành bằng luật, không phải chỉ thị hành pháp, ông nói. Bên cạnh đó, dư luận nghi ngờ, liệu chỉ thị 20 có phục vụ mục tiêu lợi ích nhóm. Nhiều người cho rằng, chính sách này sẽ tạo lợi thế cho xe máy điện, đặc biệt là VinFast, hãng xe do tỷ phú Phạm Nhật Vượng sở hữu. Trên Facebook, hàng loạt bình luận thể hiện sự phản đối. Cấm để dân mua xe của VinA, một tài khoản viết. Chỉ thị 20 cũng đề xuất tiến tới cấm ô tô cá nhân chạy xăng trong khu vực Vành Đai 2 năm 2028 và toàn bộ nổi đô vào 2030. Nhưng câu hỏi lớn vẫn còn đó. Một chính quyền bẩn mà đòi dân sống sạch, môi trường Hà Nội những ngày qua tiếp tục rơi vào tình trạng báo động đỏ. Không khí đặc quánh bụi mịn, nhiều điểm đo ghi nhận chất lượng ở mức nguy hại cho sức khỏe. Trước áp lực dư luận, chính quyền lại chọn cách đối phó quen thuộc, đổ lỗi cho xe máy xăng, phương tiện hưu sinh của hàng triệu người dân lao động. Đáng chú ý, thay vì nhìn vào các nguồn gây ô nhiễm lớn như nhà máy, khu công nghiệp hay các công trình giao thông đang thi công rầm rổ, thì sự chú ý lại dòn về ống bộ xe máy. Trong khi đó, nhiều khu công nghiệp như Bắc Thăng Long, Nội Bài hay Phú Nghĩa vẫn ngày đêm xả thải mà không bị xử lý minh mạch. Chính quyền cũng không mấy mặn mà với cây xanh, một giải pháp tự nhiên chống ô nhiễm khi liên tục chặt hạ về tầng hóa không gian công cộng để nhường chỗ cho bãi đổ xe hay dự án nhà ở. Các dự án giao thông công cộng được hy vọng thì đổi vốn, chậm tiến độ, bỏ hoang, khiến người dân tiếp tục lệ thuộc vào phương tiện cá nhân. Việc thúc đẩy chuyển đổi sang xe điện cũng đạt ra nhiều dấu hỏi. Trong khi hạ tầng chưa sẵn sàng, người dân nghèo lại phải gánh thêm chi phí đổi xe, rủi ro cháy nổ khi sạc trong khu dân cư và cả sự bất ổn về sinh kế. Nhiều ý kiến cho rằng đằng sau lời kêu gọi sống xanh, giảm ô nhiễm là những mối quan hệ mờ ám với doanh nghiệp sản xuất xe điện trong nước, nơi có sẵn trạm sạc, sẵn xe và không ít đặt quyền. Một chính quyền né tránh trách nhiệm.