Trong cõi người, không phải ai sinh ra cũng giống nhau. Mỗi người bước vào đời đều mang theo dấu vết của một cõi tái sinh nào đó—địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, người, atula hay cõi trời. Những dấu vết vô hình ấy—tập khí—âm thầm chi phối tâm tính, lối sống và số phận mỗi người mà chính họ cũng không hề hay biết.
Có người dù mang thân người nhưng tâm chất chứa oán hận, như lửa địa ngục còn vương. Có người lòng tham không đáy, luôn bất an như ngạ quỷ. Có người ngu si mê muội, chỉ biết sống theo bản năng thấp kém như súc sinh. Nhưng cũng có những người mang theo ánh sáng của cõi trời: hiền hòa, từ ái, trí tuệ và dễ phát tâm lành.
Mỗi thân người là một cơ hội quý báu—dù dấu vết xấu hay tốt, nếu biết nhận ra, buông bỏ và chuyển hóa, ai cũng có thể bước đi trên con đường tỉnh thức, thoát khỏi những gông cùm vô hình trói buộc mình qua vô lượng kiếp.
Ngày xưa, dưới tán một cây bồ đề già, vị thiền sư Trậm Giãi kể chuyện cho nhóm đệ tử trẻ.
Có bốn người cùng lúc sinh vào cõi người, nhưng không giống nhau.
Vì mỗi người đến từ một nơi khác, mang theo dấu vết của những cõi xưa cũ.
Một đệ tử ngạc nhiên hỏi, bạch thầy, làm người thì ai cũng như ai, có khác chi đâu?
Vị thầy mìm cười, khác đấy, khác ở tận cùng gốc dễ.
Khác ở cái tâm và tập khí mà họ mang theo.
Để ta kể rõ cho các con nghe.
Người thứ nhất sinh từ địa ngục lên làm người.
Tâm người ấy nặng nề như đá tảng.
Bên trong họ là một biển lửa âm ỉ, nội oán hận, giận dữ, nghi kị, đấu tranh.
Họ dễ nóng giận vô cớ, dễ bùng nổ chỉ vì một điều nhỏ nhặt.
Cuộc đời họ là những chuỗi ngày đấu đá, bị hiểu lầm, bị tổn thương hoặc tự gây tổn thương cho người khác.
Không phải họ muốn thế, mà vì sâu trong tâm họ, lửa sân chưa tắt.
Phước mỏng, trí mờ, duyên lành khó đến.
Nên dù ai nói điều thiện, họ cũng khó tiếp nhận, khó phát tâm lành.
Người thứ hai sinh từ ngạo quỷ lên làm người.
Dù khoác thân người nhưng lòng tham khát không cùng.
Họ lúc nào cũng thấy thiếu, luôn sợ mất, luôn bất an.
Có tiền lại muốn quyền, có quyền lại muốn danh.
Được cả danh, lại vẫn thấy đời mình trống rỗng.
Tâm họ giống như chiếc giếng không đáy, càng đổ vào càng khô cạn.
Cả đời họ bị dục vọng, lòng tham, sự đố kỷ và sợ hãi dẫn dắt.
Không có phút nào biết an chú, chẳng lúc nào thấy đủ đầy.
Người thứ ba sinh từ xúc sinh lên làm người.
Mang theo vô minh và bản năng sâu dày.
Họ sống theo thói quen, theo đám đông, không suy xách.
Họ không có khả năng tư duy sâu xa, ít biết hổ thẹn, không mấy khi mở lòng học hỏi.
Dù là thân người nhưng trong tâm họ vẫn là bóng dáng kiếp thú, ăn, uống, hưởng thụ, tranh giành.
Họ dễ bị lợi dụng, dễ bị dẫn dắt vào con đường sai trái mà không hay biết.
Đời họ cứ trôi qua làm lũ, mờ mịt, làm việc cực nhọc mà không tìm được ý nghĩa sâu xa của đời người.
Người thứ tư sinh từ cói trời hạ sinh.
Họ mang theo sự hiền lành, lòng bao dung, ánh sáng trí tuệ.
Họ dễ cảm nhận cái đẹp, dễ thương yêu người khác, tự nhiên hay giúp đỡ mà không cần lý do.
Dù sinh vào nghèo hay giàu, họ vẫn giữ được phẩm chất cao quý, lòng rộng mở.
Họ là người dễ nghe điều lành, dễ phát tâm thiện, dễ tu tập.
Nhưng nếu không tỉnh thức, họ dễ ra vào hưởng thụ, lạc thú, phung phí phước báo mà không hay.
Vị thiên sư nhặt một chiếc lá rơi dưới chân.
Chậm rãi nói, nhìn bên ngoài, ai cũng giống ai.
Nhưng nhìn sâu vào tâm, con sẽ thấy, có người luôn nổi giận như lửa địa ngục.
Có người lúc nào cũng đói khát như ngạ quỷ.
Có người mê mở, quẩn quanh như xúc sinh.
Và có người thong rong nhẹ nhàng như trư thiên.
Ông buông tay, chiếc lá vàng nhẹ nhàng rơi xuống.
Nhưng mọi chiếc lá, dù từ cành cao hay cành thấp, cuối cùng cũng rơi xuống đất.
Và từ đất, nếu có duyên, sẽ nảy mầm trở lại.
Còn người cũng vậy.
Dù đến từ cõi nào, thì thân người này là cơ hội vô cùng quý báu.
Nếu biết dừng lại, biết soi sáng tâm mình, biết tu tập, thì ai cũng có thể đi lên.
Ánh nắng dọi qua tàn lá, gió thổi nhẹ, các đệ tử cuối đầu im lặng.
Có lẽ, ai cũng nhận ra, trong lòng mình, đang mang theo dấu vết của một cõi nào đó.
Và cũng đang nắm trong tay cơ hội để bước đi một con đường khác.