"Chào mừng quý vị đến với chương trình Bình luận của Việt Nam Xưa và Nay. Hôm nay chúng ta sẽ tiếp tục thảo luận về sức phá hủy của thuyết tiến hóa đối với sự phát triển thịnh vượng của nhân loại.
00:00 Giới thiệu 02:00 Đạo đức bắt nguồn từ văn hóa truyền thống của con người 03:19 Bản chất của đạo đức nằm ở lời dạy của các vị Thần 05:01 Biểu hiện của đạo đức trong văn hóa truyền thống Trung Hoa 07:16 Biểu hiện của đạo đức trong văn hóa truyền thống phương Tây 09:44 Bốn đặc điểm cốt lõi của đạo đức truyền thống 11:45 Sự tiến hóa về cơ bản phá hủy nền tảng của đạo đức 13:52 Thuyết tiến hóa khiến con người đi chệch khỏi các khái niệm đạo đức cơ bản 16:38 Sự tiến hóa phá hủy sự ổn định của đạo đức 20:15 Sự tiến hóa biến con người thành động vật 23:37 Từ bỏ Thuyết Tiến hóa và Khôi phục Đạo đức Truyền thống .
Chúc quý khán giả có một buổi tối xem video thật ý nghĩa và an lành.
Cấp học sinh hiện đại, thuyết tiếng hóa thường được giảng dạy như một chân lý khoa học.
Giáo viên dạy rằng con người tiếng hóa tự loại lên trưởng
và rằng quá trình tiếng hóa thông qua chọn lọc tự nhiên
đã giải thích được sự đa dạng sinh học và phức tạp của các loài sinh vật.
Họ còn nhấn mạnh rằng chọn lọc tự nhiên đồng nghĩa với kẻ mạnh sống sót, kẻ yếu bị đào thải.
Từ đó một câu hỏi sâu sắc được đặt ra.
Nếu con người chỉ là sản phẩm của tiếng hóa,
chỉ là sinh vật mang ghen và xã hội vận hành theo luật rừng,
nơi kẻ mạnh lớn ác kẻ yếu,
thì việc theo đuổi đạo đức, công lý, lòng vị tha và tinh thần nhân văn liệu có còn ý nghĩa gì không?
Câu hỏi này đã chạm đến một vấn đề cốt lõi,
thuyết tiếng hóa ảnh hưởng ra sao đến nhận thức của con người về đạo đức và luân lý
trong suốt hơn 160 năm qua.
Giả thuyết thuyết tiếng hóa với quan điểm rằng con người là động vật tiếng hóa
đã tác động sâu rộng đến tư tưởng và văn hóa.
Nó thách thức các giá trị đạo đức truyền thống,
làm nảy sinh các trào lưu như là thuyết tương đối đạo đức
và thuyết hư vô đạo đức, trong đó mọi chuẩn mật luân lý
đều bị xem là tùy tiện và có thể thay đổi.
Ánh hưởng của thuyết tiếng hóa không dừng lại trong phạm vi sinh học,
mà lan rộng đến cả toàn bộ nền khoa học,
đồng thời tác động tiêu cực đến hệ thống đạo đức, pháp luật và chính trị trong xã hội.
Nó không chỉ làm lùng lầy niềm tin vào các giá trị phổ quát,
mà còn tạo tiền đề cho các học thuyết cực đoan và các chính quyền toàn trị.
Trong chương trình hôm nay, chúng ta sẽ cùng phân tích một cách toàn diện
thế nào là giả thuyết tiếng hóa làm sự yếu nệnh tảng đạo đức và luân lý của nhân loại,
cách nó bị lợi dụng để bóp méo luật pháp và thúc đẩy chủ nghĩa toàn trị.
Từ đó chúng ta có thể hiểu rõ hơn về những hệ quả sâu xa
mà một lý thuyết khoa học tưởng tượng như đơn thuần
lại có thể mang đến tai họa cho vận mệnh của nhân loại.
Ngọc Vy xin kính chào quý vị khán giả của Việt Nam xưa và nay.
Rất vui khi được đồng hành cùng quý vị trong chuyên một phân tích bình luận chuyên sâu hôm nay.
Và bây giờ sẽ là phần nội dung chi tiết.
Đạo đức bắt nguồn từ văn hóa truyền thống của con người
Trong suốt chiều dài lịch sử nhân loại, đạo đức luôn đóng vai trò là nền tảng cốt lõi
giúp duy trì sự ổn định xã hội và phát triển văn hóa.
Từ thời cổ đại đến hiện đại, dù các quốc gia có sự khác biệt
về lĩa lý, ngôn ngữ, tập quán và văn hóa,
hầu hết đều chia sẻ những nguyên tắc đạo đức phổ quát như trung thực, công bằng, thiện lương, khoan dung và kiên nhẫn.
Những giá trị đạo đức này được tin là có nguồn gốc thiên nhiên,
từ thiên thượng hoặc các đấng thần linh
và đã được truyền thừa trong các nền văn hóa truyền thống
thông qua lời dạy của các bậc giáp ngộ,
các thánh hiện và hiện truyết trong lịch sử nhân loại.
Từ những truyền thuyết cổ xưa của nhiều dân tộc
đến các nhân vật lịch sử có ảnh hưởng sâu rộng như hoàng đế,
người được tôn xưng là tổ tiên đầu tiên của nền văn minh nhân loại,
hay là các bậc hiện truyết như là lão tử,
khổng tử Scorates, Thích Cà Mô Ni, Chúa Giê-xu,
tất cả đều đã đặt nền móng vững chắc cho các nền văn hóa phương Đông và phương Tây.
Trong những thời kỳ khác nhau, họ đã định hình nên văn hóa truyền thống của các dân tộc mình,
đồng thời truyền dạy những chuẩn mật đạo đức cơ bản
Trí tuệ đạo đức mà các bậc hiện truyết phương Đông,
phương Tây để lại không chỉ là nền tảng cho đạo đức cá nhân,
mà còn là cốt lõi duy trì sự ổn định và phát triển bình vẩn của xã hội loài người.
Trong văn hóa cổ đại phương Đông,
đạo đức không đơn thuần là các quy tắc ứng xử xã hội
mà có nguồn gốc sâu từ thiên đạo tức quy luật vũ trụ bất biến
mà muôn vật đều tuân theo.
Đây cũng là lý do vì sao mà các vị phùa thời xưa thường kính ngưỡng trời cao,
hành lễ tế trời và lấy thiên đạo làm kim chỉ nam trong việc trị quốc an dân.
Bản chất của đạo đức được phản ánh rõ trong lời dạy của các bậc Thánh Hiện và các sách cổ.
Từ điển khăn ghi giải thích rằng Đức Hạnh chính là biểu tượng của sự tốt lành,
vẻ đẹp, sự ngay thẳng, sáng suốt và thanh khiết.
Nói cách khác thì Đức Hạnh là tiêu chuẩn, nội tại cao quý,
vượt lên trên những quy định mang tính hình thức hay cưỡng chế bên ngoài.
Người xưa có câu rằng trên đầu ba thứ có thần linh,
thể hiện niềm tin rằng mỗi hành vi, mỗi suy nghĩ của con người đều không thể che giấu trước thiên lý.
Đức Hạnh vì vậy không chỉ là hành vi đúng đắn khi có người chứng kiến,
mà là sự tự giác tuân theo quy luật tự nhiên dù không ai giám sát hay ép buộc.
Lão Tử từng viết trong Đạo Đức Kinh rằng vạn vật kính đạo trọng đức
ý nói rằng nếu không có đạo, vạn vật không thể tồn tại,
nếu không có đức, vạn vật không thể thành tựu.
Chính đạo đức là yếu tố nuôi dưỡng và duy trì sự sống của đất trời, con người và vạn vật.
Tại phương Tây thì trọng đức cũng là giá trị khúc loại từ ngàn xưa,
những lời răng trong mười điều răng cùng các lời dạy của Chúa Giê-xu trong Tân ước
đã đạt nền tảng đạo đức cho văn mịch phương Tây.
Dù xã hội có thay đổi ra sao thì những chuẩn mật đạo đức ấy vẫn trường tồn,
trở thành kim chỉ nam cho hành vi con người và nền tảng cho sự ổn định và phát triển của xã hội.
Biểu hiện của đạo đức trong văn hóa truyền thống Trung Hoa
Trung Hoa từ lâu được mệnh danh là quốc gia lễ nghi với nền văn minh kéo dài hơn 5.000 năm.
Danh hiệu này không chỉ đến từ bệ dạy lịch sử mà còn là nhờ vào hệ thống giá trị đạo đức phong phú và sâu sắc.
Nổi bật là các chuẩn mật trung, hiếu, nhân, nghĩa, lễ, trí tính.
Đây được xem là nền tảng quan trọng trong việc tu dưỡng cá nhân,
điều hành gia đình và quản trị xã hội góp phần định hình sự phát triển bền vững của nền văn minh Trung Hoa.
Chữ Trung trong tiếng Hán được cấu tạo từ Trung ở giữa và tâm là trái tim,
biểu thị sự tận tụy, chân thành và vị tha.
Trung là lòng trung thành không vụ lợi đối với đạo đức quốc gia, bổn phận và nhân sinh.
Như khủng tử từng dạy rằng, ta tự xét mình 3 lần 1 ngày,
ta có trung thành khi làm việc cho người khác không?
Nhấn mạnh vai trò của sự phản tĩnh và tận tâm trong hành xử.
Đức hiếu, lòng hiếu thảo được nho gia đặt lên hàng đầu trong các đức tính.
Một người được xem là có đạo đức khi biết kính rộng, chăm sóc cha mẹ và phụng dưỡng ông bà.
Sự hiếu kính là nền tảng để xây dựng xã hội hài hòa.
Nhân là lòng bao dung, tự bi, biểu hiện sự cảm thông, yêu thương và quan tâm đến người khác.
Đây là tinh thần cút lõi trong quan hệ giữa người với người.
Lễ không chỉ là nghi thức mà còn là hệ thống các quy tắc ứng xử giúp duy trì trật tự xã hội.
Nó bao gồm sự tôn trọng lịch thiệp và chừng mực trong hành vi,
thể hiện phẩm chất cao đẹp trong mối quan hệ xã hội.
Trí là biểu tượng của trí huệ và khả năng tư duy.
Nhò giáo khuyên khích cá nhân học tập không ngừng,
phát triển lý trí và trí thức để thực hiện tốt vai trò trong cộng đồng.
Tính là lòng trung thực và đáng tin cậy.
Cổ nhân dạy rằng không có lòng tin, nhân dân không thể đứng vững.
Điều này khẳng định vai trò thiết yếu của sự chân thành trong mọi mối quan hệ xã hội.
Xác lễ ký có nêu rõ triết lý tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.
Nghĩa là muốn trị quốc an dân,
trước hết con người phải tự rèn luyện đạo đức,
sau đó xây dựng gia đình hòa thuận,
rồi mới có thể điều hành quốc gia và đem lại thái bình cho cả thiên hạ.
Đây chính là lộ trình phát triển nhân cách và xã hội theo tư tưởng nho gia.
Tương tự trong văn hóa truyền thống Trung Hoa,
lịch sử lâu đời của phương Tây cũng đã hình thành một hệ thống đạo đức sâu sắc và phong phú,
đóng vai trò như ngọn hải đăng định hướng cho hành vi của con người.
Những giá trị cốt lõi như lòng tốt, tình yêu thương, công lý, lòng dũng cảm,
kỷ luật tự giác và tinh thần vị tha là nền tảng của văn hóa phương Tây.
Triết gia Hy Lạp cổ đại Socrates,
sinh vào năm 470, mất năm 399 trước con nguyên,
là một trong những người đặt nền móng cho tư tưởng đạo đức phương Tây.
Ông tin rằng mục đích cao nhất của con người không phải là theo đuổi vật chất của cãi,
mà là nuôi dưỡng tâm hồn thông qua một đời sống đức hạnh.
Socrates cho rằng,
nếu một người hiểu biết điều gì là đúng và tốt,
thì tự nhiên anh ta sẽ hành động theo điều đó.
Ngược lại, nếu không nhận thức được cái thiện,
thì con người không thể sống đúng đạo đức.
Ông nói rằng,
tôi không làm gì ngoài việc đi khắp nơi thuyết phục mọi người,
già cũng như trẻ đừng quan tâm quá mất đến tài sản hay địa vị,
mà hãy chú trọng trước tiên đến việc hoàn thiện tâm hồn.
Ông nhấn mạnh vai trò của tư duy lý trí và sự tự phản tĩnh với tuyên nguồn nổi tiếng,
cuộc sống không được kiểm tra thì không đáng sống.
Cùng với Socrates,
học trò của ông là Plato tiếp tục phát triển tư tưởng đạo đức,
khẳng định bốn đức tính nền tảng bao gồm can đảm, tiết độ, trí tuệ và công lý.
Đây là những giá trị cốt lõi được xem là nền móng cho đạo đức cá nhân
và sự điều hành xã hội hài hòa.
Ngoài triết học của Hy Lạp,
thì đạo đức phương Tây còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Kinh Thánh.
Những lời dạy của Chúa Giê-xu trong Tân ước
đã định hình lý tưởng đạo đức của hàng thế kỷ,
với trọng tâm là tình yêu thương, sự tha thứ, lòng nhân hậu và vị tha.
Ngài đã dạy rằng, hãy yêu thương người khác như chính mình.
Mười điều răng từ cựu ước cũng đặt ra các nguyên tắc đạo đức nền tảng
thảo kín cha mẹ, không giết người, không trộm cắp, không ngoại tình, không nói dối,
những chuẩn mận giúp định hình xã hội phương Tây dựa trên công lý và luân lý vững chắc.
Có thể thấy rằng đạo đức là tài sản tinh thần trường tồn
của cả Đông phương lẫn Tây phương, là nền tảng cho mọi nền văn minh.
Lịch sử cả hai nền văn hóa lớn này đã cho thấy đạo đức không chỉ là tiêu chuẩn cá nhân,
mà còn là sức mạnh duy trì trật tự, sự ổn định và thành vượng của cả xã hội.
Đạo đức truyền thống là nền tảng phận chắc của nền văn minh nhân loại.
Nó không chỉ đóng vai trò định hình hành vi cá nhân,
mà còn mang tính phổ quát, ổn định và có sức mạnh vượt qua mọi giới hạn
của thời gian, không gian, chủng tộc hay tính ngưỡng.
Đạo đức là yếu tố cốt lõi tạo nên con người chân chính.
Nếu thiếu đi đạo đức, con người sẽ mất đi bản chất làm người.
Khái niệm đạo đức được đề cập ở đây không bao gồm những hiện tượng đạo đức méo mó,
bị tha hóa trong xã hội hiện đại.
Ngược lại, nó đề cập đến các giá trị phổ quát và chuẩn mật bất biến
đã được lưu truyền qua hàng ngàn năm.
Những nguyên tắc đạo đức truyền thống đã giúp con người
gìn giữ phẩm chất, kiểm soát hành vi và sống hài hòa trong cộng đồng.
Thứ nhất, tính phổ quát của đạo đức thể hiện ở chỗ là
dù các nền văn hóa sắc tộc tính ngưỡng hay vụt miệng khác nhau,
thì các giá trị đạo đức cốt lõi như trung thực, nhân ái, công bằng và lòng khoan dung
đều được đề cao và tôn trọng.
Đạo đức đóng vai trò như một chiếc cầu nối văn minh
giúp các nền văn hóa khác biệt tìm thấy tiếng nói chung
và tăng cường sự thấu hiểu lẫn nhau.
Thứ hai, tính ổn định của đạo đức được thể hiện rõ qua chiều dài của lịch sử.
Mặc cho thế giới liên tục biến đổi về công nghệ, chính trị hay xã hội,
các nguyên tắc đạo đức truyền thống vẫn giữ nguyên giá trị.
Chúng như Kim chỉ Nam không thay đổi, hướng dẫn con người sống tử tế
và có trách nhiệm trong mọi hoàn cảnh.
Thứ ba, đạo đức đã vượt lên trên mọi thẩm quyền và cá nhân thế tục.
Nó không bị chi phối bởi luật pháp, quyền lực hay ý kiến cá nhân.
Thay vào đó, đạo đức đóng vai trò là một tiêu chuẩn khách quan và phổ khoác
áp dụng cho tất cả mọi người, bất kể địa vị, tôn giáo hay quốc tịch.
Cuối cùng thì, đạo đức chính là nền tảng để xác định giá trị của con người.
Nếu không có đạo đức làm cốt lõi,
con người sẽ dễ bị lạc lối trong tham vọng cá nhân và hành xử thiếu chuẩn mực.
Chính đạo đức đã giúp chúng ta gìn giữ nhân tính, xây dựng xã hội hài hoa
và thúc đẩy sự phát triển bền vững của văn minh nhân loại.
Sự tiến hóa về cơ bản đang phá hủy nền tảng của đạo đức
Nhiều người cho rằng thuyết tiến hóa chỉ là một lý thuyết trong lĩnh vực sinh học.
Tuy nhiên trên thực tế, nó đã vượt xa phạm vi khoa học tự nhiên
và trở thành một hệ tư tưởng mang tính triết học đối lập với các giá trị truyền thống.
Văn hóa truyền thống cả phương Đông lẫn phương Tây đều tin rằng
con người được tạo ra bởi đấng sáng thế hoặc là thượng đế.
Cùng với sự ra đời của con người, các chuẩn mực đạo đức, luân lý
và các giá trị phổ quát cũng được thiết lập.
Điều này có nghĩa rằng nguồn gốc của đạo đức là siêu việt,
vượt lên trên cả con người và mang tính ổn định phổ quát
không bị chi phối bởi ý chí cá nhân hay quyền lực thế gian.
Ngược lại thì thuyết tiến hóa đang tìm cách giải thích sự tồn tại của con người
từ góc độ sinh học thuần túy, cho rằng con người tiến hóa từ động vật.
Cụ thể là từ loài khỉ.
Nó đề cao ý tưởng rằng con người là chủ nhân tuyệt đối của chính mình
không chịu sự hướng dẫn từ bất kỳ thế lực siêu nhiên nào.
Quan điểm này trực tiếp phủ nhận nguồn gốc thiên liên của đạo đức
và làm lung lay nền tảng đạo đức truyền thống của nhân loại.
Chính vì vậy, ảnh hưởng của tư duy tiến hóa đã lan rộng
ra nhiều lĩnh vực của đời sống hiện đại,
từ đạo đức luật pháp, tâm lý học đến triết học và chính trị.
Có thể nói rằng nhiều vấn đề xã hội,
đặc biệt là những hiện tượng suy thoái đạo đức ngày nay
đều ít nhiều có liên hệ với hệ tư tưởng tiến hóa.
Tiên sĩ Henry M. Morris, sinh năm 1916, mất năm 2006,
là người địa chức học người Mỹ
và là người sáng lập ngành khoa học sáng tạo hiện đại,
từng cảnh báo rằng
dù thuyết tiến hóa bị hiểu sai hay bị lợi dụng
thì nó đã thực sự trở thành nền tảng khoa học giả
cho vô số học thuyết và tác động tiêu cực trên toàn thế giới.
Mọi người cần nhận thức rõ điều này.
Ông nhấn mạnh rằng,
khi tôi nói rằng tư duy tiến hóa là nguồn gốc
của nhiều hệ thống và hoạt động gây hại lớn,
điều đó không có nghĩa là những người tin vào nó là xấu hay vô đạo đức.
Vấn đề nằm ở chính bản chất của tư duy tiến hóa,
chứ không phải ở những cá nhân tin theo nó.
Thuyết tiến hóa cho rằng
tất cả sinh vật trong đó có cả con người
là kết quả của một chuỗi tiến hóa
dựa trên các nguyên tắc chọn lập tự nhiên
và sự sống còn của kẻ mạnh nhất.
Theo đó, các sinh vật tồn tại bằng cách cạnh tranh khốc liệt,
xoanh mồi và loại bỏ những cá thể yếu hơn.
Trong xã hội loài người thì quan niệm này
dẫn đến việc biện minh cho hành vi vô đạo đức,
nơi kẻ mạnh bắt nạt kẻ yếu,
ích kỷ và thiếu nhân ái trở thành điều bình thường.
Nghiên cứu của nhà nhân chủng học
và giải phỏ học người Scotland,
giáo sư Arthur Cowell,
sinh năm 1866, mất năm 1955,
đã chỉ ra rằng tiến trình tiến hóa
của các quốc gia trong quá khứ và hiện tại
đều mang tính tàn nhẫn, hôn bạo và không khoan nhượng.
Trong cuốn sách The Descent of Man,
Darwin đã áp dụng thuyết tiến hóa
vào hành vi đạo đức của con người,
cho rằng lòng vị tha của con người
cũng giống như hành vi của động vật,
tiến hóa như một phần của sự thích nghi theo nhóm.
Tuy nhiên, trong xã hội loài người,
đạo đức cơ bản là sự vị tha,
quan tâm đến người khác được coi là cốt lõi.
Trong khi ích kỷ là điều xấu,
lòng tốt của con người không thể giải thích đơn thuần
bằng sự thích nghi hay nhu cầu
tự sinh tồn trong tiến hóa.
Nếu đạo đức thực sự là kết quả
của tiến hóa, thưa Darwin,
thì làm sao có thể phát triển lòng tốt
hướng về người khác,
khi lại lấy nguyên tắc sống còn của kẻ mạnh nhất
làm kim chỉ nam?
Do đó, thuyết tiến hóa không thể giải thích
đầy đủ bản chất đạo đức con người,
thiếu rằng buộc đạo đức con người
dễ hành động ích kỷ hoặc bị chi phối
bởi những ý nghĩ xấu xa dẫn đến suy đồi.
Những người theo thuyết tiến hóa hiện đại
như là Richard Dawkins,
The Selfish Gene,
Edward O. Wilson, Social Biology
hay là Robert Wright,
The Moral Animal
cho rằng hành vi đạo đức
chỉ là biểu hiện của sự ích kỷ gen
nhằm đảm bảo sự tồn tại và truyền lại của gen.
Theo họ, đạo đức là công cụ
để duy trì trật tự xã hội
phục vụ cho mục đích sinh sản và truyền gen.
Trong quan điểm này, các giá trị
như hôn nhân, tình yêu và sự đồng cảm
hay lòng trắc ẩn đều là những tính toán
nhằm phục vụ lợi ích sinh học
không phải là các giá trị đạo đức thuần túy.
Loạn luôn bị cấm vì không có lợi
cho sự truyền gen.
Mọi hành vi đạo đức được xem là chiến lược sinh tồn gen.
Từ đó mà thuyết tiến hóa
đã biến sự ích kỷ vốn bị xem
là điều xấu xa thành một yếu tố
hợp lý và chính đáng trong đạo đức.
Điều này đồng nghĩa với việc phá bỏ
chuẩn mật đúng sai truyền thống,
hạ thấp ý nghĩa cao quý của đạo đức
nhân loại hàng trăm ngàn năm,
đã bóp méo hoàn toàn
giá trị thực sự của lòng vị tha
và sự nhân ái.
Nguyên tắc đạo đức cốt lõi của lòng tốt và sự vị tha
vì thế đã bị thuyết tiến hóa lật đổ hoàn toàn,
thay thế bằng một cái nhìn ích kỷ
và máy móc về hành vi con người.
Sự tiến hóa phá hủy
sự ổn định của đạo đức.
Thà logic của thuyết tiến hóa
thì các sinh vật tồn tại nhờ tuân theo
luật kẻ mạnh nhất sinh tồn.
Với sự thay đổi và thích nghi liên tục,
quan điểm này cho rằng đạo đức của con người
cũng là sản phẩm của quá trình
thích nghi tiến hóa, không phải là
giá trị cố định vượt thời gian.
Đạo đức sẽ thay đổi phát triển cùng với
sự tiến bộ của xã hội và sự biến chuyển
của sự sống. Chính vì vậy mà
thuyết tiến hóa đã phủ nhận
tính thống nhất và sự ổn định
của các giá trị đạo đức truyền thống
dẫn đến chủ nghĩa tương đối đạo đức.
Dưới sự ảnh hưởng của chủ nghĩa này,
nhiều chủ mực đạo đức vốn được
tôn trọng hàng ngàn năm đã bị thay đổi
hoặc lỏng lẽo.
Nhiều người trong xã hội hiện đại
hành sử theo ý mình mà không bị ràng buộc
bởi các chuẩn mật đạo đức truyền thống.
Ví dụ như trong lịch sử,
cướp là vô đạo đức, là nguyên tắc
bất biến. Người thuê nhà
phải trả tiền cũng là điều hiển nhiên.
Tuy nhiên ngày nay ở một số nơi như Mỹ,
việc lấy đồ từ các cửa hàng
mà không trả tiền gọi là mua sắm 0 đô la.
Thực chất là cướp nhưng lại
trở nên phổ biến và không bị lên án.
Người thuê nhà không trả tiền thuê
cũng không cảm thấy xấu hổ.
Trước đây xã hội lên án
trộm cắp ngoại tình hay gian lận.
Nay nhiều người có thể đổ lỗi
cho nạn nhân hoặc đồng thuận
với hành vi sai trái như một điều tất yếu.
Các giá trị tự do khoan dung
trong xã hội phương Tây cũng bị biến dạng
nếu không dựa trên các nguyên tắc
đạo đức cơ bản. Ban đầu
thì tự do cổ điển nằm ở chống lại
áp bức, bảo vệ phẩm giá con người.
Nhưng ngày nay tự do thường bị hiểu
thành là làm bất cứ điều gì mình muốn
thoả mãn cá nhân mà không giới hạn.
Một trường phái Marxist
còn lợi dụng danh nghĩa tự do
và phát triển để thay đổi hàm nghĩa
đạo đức truyền thống. Xem sự
vô trách nhiệm hay buôn thả là đạo đức
mới. Donald Arthur Carson
giáo sư danh dự tân ước
tại trường thần học tinh lành
Trinity Illinois đã chỉ ra
rằng thuyết tương đối đạo đức
đã làm biến dạng ý nghĩa của sự khoan dung.
Trước đây khoan dung có ý nghĩa
là tôn trọng sự tồn tại
của ý kiến khác biệt. Nhưng nay nó
bị hiểu lệch thành không được coi
ý kiến đối lập là sai
và phải chấp nhận cả những quan điểm
vi phạm nguyên tắc đạo đức căn bản.
Thuyết tương đối đạo đức trong thuyết tuyến
hóa mang theo ít nhất 3 hệ quả
quan trọng. Thứ nhất nếu mà
đạo đức là tương đối thì mỗi cá nhân
hoặc nhóm có thể tự định nghĩa
đạo đức theo ý muốn và lợi ích riêng.
Khi đó các tiêu chuẩn chung về đúng sai
thiện ác sẽ trở nên mơ hộ
không rõ ràng. Thiếu đi sự
đồng thuận và giá trị chung. Trật tự
sự xã hội dễ bị phá vỡ dẫn đến
mâu thuẫn và xung đột không thể giải quyết
hiệu quả. Thứ 2 là
các quan niệm truyền thống như làm thiện
được báo đáp làm ác bị trừng phạt
hay luân hồi giữ vai trò kiềm chế
bản tính ích kỷ của con người
thúc đẩy sự quan tâm đến người khác
và việc tuân thủ chuẩn mực xã hội.
Khi đạo đức trở nên tương đối
sức mạnh kiểm soát này sẽ suy yếu
khiến con người dễ xa vào hành vi
vô đạo đức. Thứ 3
quyền lực có thể lợi dụng khái niệm tương đối
đạo đức để tùy tiện diễn giải
và thay đổi chuẩn mực đạo đức theo lợi ích cá nhân.
Những người nắm quyền có thể thiết lập
các tiêu chuẩn đạo đức thuận lợi cho mình
và dùng quyền lực để áp đặt
làm méo mó các giá trị đạo đức xã hội.
Thuyết tuyến hóa, biến con người
thành động vật, khiến họ đồi trụy
và tự mãn. Văn hóa truyền thống
đã đặt ra chuẩn mực đạo đức
làm nên sự khác biệt cơ bản giữa con người
và động vật. Đạo đức chính là
yếu tố quan trọng phân biệt con người
với bản năng thú tính.
Tuy nhiên, thuyết tuyến hóa phủ nhận
giá trị tinh thần này, đồng thời khiến
cho con người ngày nay càng trở nên thú tính,
suy đồi và buôn thả về mặt đạo đức.
Sự tuyến hóa biến con người thành động vật
Từ xa xưa
con người đã quan tâm đến linh hồn
và tinh thần. Ở Trung Quốc cổ đại
có quan niệm rằng nhân thiên hòa hợp
nhấn mạnh sự hòa điệu giữa
con người và thiên nhiên, đồng thời
coi trọng đạo đức, xem hành vi phải
phù hợp với thiên đạo.
Ở phương Tây, khái niệm Psychology
bắt nguồn từ tiếng Ghi Lạp nghĩa là
nghiên cứu tâm hồn, được triết học
truyền thống đề cao qua các nhà tư tưởng như
Socrates và Plato
với trọng tâm là tinh thần và đức hạnh.
Tuy nhiên, kể từ khi
Darwin đề xuất thuyết tuyến hóa,
tâm lý học bắt đầu bị ảnh hưởng bởi
quan điểm sinh học, coi tâm lý con người
là hệ quả của bản năng sinh học.
Darwin xem con người như
một tổ hợp protein-gain tương tự
như động vật, nhấn mạnh bản chất
động vật là bản chất thực sự của con người
từ đó cung cấp cái cớ cho sự
thoái hóa đạo đức.
Một ví dụ điển hình là Sigmund Freud
nhà sáng lập Vân Tâm Học
coi ham muốn tình dục là một bản năng
sinh học, là trung tâm của tâm lý
con người. Freud thừa nhận ảnh hưởng
lớn từ Darwin và coi tiến hóa
là động lực để giúp hiểu biết
về vũ trụ và con người.
Trường phái tâm lý học, chức năng của
Mỹ cũng tiếp tục nhấn mạnh hành vi
con người xuất phát từ bản năng
trái ngược với quan điểm truyền thống cho rằng
lý trí là yếu tố chủ đạo.
Cùng với sự phát triển khoa học
ghen, thuyết tiến hóa ngày càng được gánh liền
với gen, biến hành vi con người thành
kết quả của gen ích kỷ. Edward
Orwellson đã đề xuất rằng
mọi hành vi xã hội đều do gen chi phối
con người không khác gì động vật
cấp thấp. Tuy bị nhiều
học giả đã phản đối, ý tưởng này
vẫn đang lan rộng và phát triển thành
tâm lý học tiến hóa. Một nhánh
của sinh học coi tâm lý con người
không khác gì tâm lý động vật,
loại bỏ hoàn toàn khía cạnh tinh thần và lý trí.
Lý thuyết này giải thích mọi hành
vi, kể cả xã hội và đạo đức
chỉ qua lan kính sinh học.
Theo tâm lý học tiến hóa, ham
muốn và hành vi xấu xa là tự nhiên
và không cần bị kiểm soát
bởi vì mọi hành động đều do gen quyết định.
Điều này khiến con người khi hành sử
vô đạo đức không còn cảm thấy tội lỗi
hay bất an, thoát khỏi sự
lên án của lương tâm. Chính vì vậy
tâm lý học chịu ảnh hưởng của thuyết
tiến hóa đã phá bỏ
mọi chuẩn mật đạo đức truyền thống,
biến những ham muốn không kiểm soát thành lý do
hợp lý cho hành vi sai trái,
thậm chí là biện minh cho tội phạm
và sự suy đổi.
Một số nhà sinh học tiến hóa còn gây
tranh cãi khi đề xuất rằng
hành vi như hiếp dâm có thể là sự
thích nghi tiến hóa, một cách chọn
bạn tình có lợi cho gen.
Quan điểm này đã bị chỉ trích dữ dội
vì hợp lý hóa các hành vi tội phạm.
Trong xã hội hiện đại,
mọi hành vi xấu xa và suy đổi đều
có thể được biện minh dựa trên tâm lý
học tiến hóa, khiến đạo đức xã hội
ngày càng suy thoái nghiêm trọng.
Con người là sự kết hợp của thân thể
vật chất và tinh thần. Mặc dù có
những ham muốn bản năng, văn hóa
truyền thống đều nhấn mạnh rằng
điều làm nên con người thực sự chính là
đạo đức và lý trí. Con người
phải giữ cho mình một lý trí kiểm soát ham muốn,
sống có phẩm giá
và không để mình trở thành loài động vật
cấp thấp. Trong suốt lịch sử
thì văn hóa truyền thống đã giúp
nâng cao chuẩn mực đạo đức,
tràn luyện thân thể và trí óc khuyến khích
sự kiềm chế và chừng mực. Ngược lại
thì thuyết tuyến hóa lại khiến con người
ngày càng xa rời những giá trị này
dẫn đến sự suy đổi toàn diện
của đạo đức và nhân cách.
Từ bỏ thuyết tuyến hóa và khôi phục
đạo đức truyền thống
Trong văn hóa truyền thống phương Đông và phương Tây,
đạo đức luôn được coi là chuẩn mực
nền tảng để điều chỉnh tư tưởng
và hành vi con người. Hai nguyên tắc
cốt lõi thường được nhấn mạnh là thứ nhất
con người phải sống có tình, có nghĩa,
không được cố ý làm tổn thương người khác.
Thứ hai là mỗi người
phải tự biết kiềm chế, tránh xa đọa
và buông thả. Đạo đức
với tính phổ quốc ổn định và vượt
lên trên mọi ranh giới thế tục
là trụ cột của nền văn minh nhân loại.
Nó không chỉ gìn giữ trật tự xã hội
mà còn là yếu tố thiết yếu
định hình nhân cách và phẩm giá con người.
Trái lại thì thuyết tuyến hóa
khi chỉ tập trung vào khía cạnh
vật chất sinh học của con người
và bỏ qua đời sống tinh thần đã làm
méo mó nhận thức đạo đức.
Việc đề cao cạnh tranh sinh tồn
với quan niệm rằng kẻ mạnh thì sống,
kẻ yếu sẽ bị loại đã cổ vũ
cho tư duy tàn nhẫn, coi thường lòng
trắc ẩn, dẫn đến sự xuống cấp
lương tri. Theo thời gian điều này
không chỉ bào mòn nền tảng đạo đức
mà còn đẩy con người đến gần
với bản năng của động vật, sống buông
Niềm tin mù quán vào thuyết tuyến hóa
chẳng cách nào mở ra chiếc hộp Pandora
nơi những hành vi sai trái
và lệch chuẩn được biện minh.
Thậm chí hợp lý hóa
đáng lo ngại hơn là
thuyết tuyến hóa không chỉ phá hoại đạo đức
mà còn tích cóp bóp méo luật pháp.
Khi kết hợp với
chủ nghĩa cộng sản vốn bài sức tôn giáo
và đạo đức truyền thống,
nó đã thúc đẩy các chế độ toàn trị,
hợp thức hóa bạo lực, giết chóc
và dẫn đến những bi kịch
nhân loại kéo dài suốt thế kỷ 20.
Lịch sử cho thấy
xã hội nào có nền tảng đạo đức vững chắc
thì chính trị thường thanh niên,
kinh tế ổn định, văn hóa thịnh vượng
và người dân sống trong hòa bình.
Ngược lại, đạo đức suy đổi kéo theo
sự hỗn loạn, suy tàn của cả một quốc gia,
thậm chí là sự diệt phong
của cả nền phòng minh.
Hơn 100 năm qua, thuyết tuyến hóa
cùng với những hệ tư tưởng cực đoan đã đi kèm
có phần làm trầm rộng thêm
Trong bối cảnh khủng hoảng giá trị hiện nay,
nhân loại cần một cuộc hồi sinh đạo đức,
đặc biệt là dân tộc Trung Hoa
với di sản văn hóa truyền thống sâu dày.
Càng cần chủ động trở về
với chính nghĩa khôi phục lại
những giá trị cốt lõi
từng làm nên sự trường tồn của mình.
Thời gian không chờ đợi
chỉ khi nhân loại dũng cảm từ bỏ
thuyết tuyến hóa cùng những học thuyết cực đoan
và toàn trị,
đồng thời khôi phục văn hóa truyền thống
và đạo đức nguyên bản của các dân tộc
chúng ta mới có thể thắp lên
hy vọng cho tương lai của chính mình.
Để khép lại chuyên mục phân tích bình luận chuyên show hôm nay,
chúng tôi rất mong muốn được lắng nghe
những chia sẻ hoặc câu chuyện trải nghiệm
của quý vị.
Và rất mong sẽ tiếp tục được đồng hành
cùng quý vị trong những số tiếp theo
của chuyên mục phân tích bình luận,
nơi chúng ta sẽ mạng đàm
về nội hàm văn hóa khác
để yêu hơn những giá trị văn hóa truyền thống
và bản sắc dân tộc Việt.
Còn bây giờ, Ngọc Vy xin chào tạm biệt
và hẹn gặp lại quý vị trong các chương trình tiếp theo.