TRUNG QUỐC CHÍNH THỨC CÓ ĐỘNG THÁI QUYẾT LIỆT TRONG VỤ TRANH CHẤP BIÊN GIỚI CAMPUCHIA - THÁI LAN
LINH DAN
280 người theo dõi
28 Lượt xem video·13 thg 6, 2025
TRUNG QUỐC CHÍNH THỨC CÓ ĐỘNG THÁI QUYẾT LIỆT TRONG VỤ TRANH CHẤP BIÊN GIỚI CAMPUCHIA - THÁI LAN
Trung Quốc chính thức có động thái quyết liệt trong vụ tranh chấp biên giới Campuchia-Thái Lan.
Thưa quý vị và các bạn, tình hình căng thẳng ở khu vực biên giới giữa Campuchia và Vương quốc Thái Lan
vẫn đang âm ỉ cháy như một ngọn lửa tiềm ẩn.
Mặc dù trước đó hai quốc gia Đông Nam Á này đã đi đến một sự đồng thuận
về việc rút các lực lượng quân sự của mình ra khỏi những khu vực đang có tranh chấp.
Quyết định này được đưa ra sau một giai đoạn căng thẳng leo thang kéo dài,
khiến cả Phnom Penh và Bangkok đều phải tăng cường sự hiện diện của binh sĩ dọc tuyến biên giới.
Tuy nhiên, những động thái liên tiếp từ cả hai phía dường như vẫn không ngừng đổ thêm dầu vào ngọn lửa vốn đã âm ỉ.
Từ những biện pháp như cấm du khách qua lại, hạn chế việc nhập cảnh của người dân và lao động,
cho đến việc các bên đưa cả vấn đề xuất nhập khẩu hàng hóa và việc thắt chặt các dòng chảy giao thương ra
để làm những con bài trong ván cờ chính trị.
Tất cả đang đẩy tình hình vào một vòng xoáy khó có thể kiểm soát một cách dễ dàng.
Thế nhưng, điều thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận quốc tế trong những ngày qua
không chỉ dừng lại ở những hành động và phản ứng của hai quốc gia này,
mà còn là thái độ và những động thái từ phía Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Ngay từ khi những mâu thuẫn biên giới bắt đầu nóng lên,
cả thế giới đã không ngừng đặt ra câu hỏi về vai trò và sự liên quan của Bắc Kinh trong vụ việc này.
Đáp lại những băn khoăn đó, Trung Quốc đã chính thức lên tiếng,
khẳng định rằng họ sẵn sàng đứng ra làm trung gian hòa giải,
giúp hai nước láng giềng giải quyết những bất đồng.
Thế nhưng, đằng sau lời tuyên bố mang tính xây dựng đó,
dường như có một sự thật mà không ít người nhận ra và khó có thể phủ nhận.
Dư luận quốc tế đã gần như mặc nhiên coi Trung Quốc là
người anh cả, là chỗ dựa vững chắc của Campuchia.
Dường như mỗi một bước đi, mỗi một quyết sách của Campuchia,
từ lĩnh vực chính trị ngoại giao cho đến các vấn đề quân sự quốc phòng,
Trung Quốc đều được nhắc đến như một nhân tố then chốt, một yếu tố không thể bỏ qua.
Chúng ta hãy cùng nhau đi sâu phân tích vấn đề này.
Nhân tố chủ chốt, thưa quý vị, mới đây thôi.
Một nhân vật, hay nói đúng hơn là một quốc gia,
được nhắc đến nhiều nhất chỉ sau hai bên tranh chấp chính trong cuộc đối đầu biên giới
giữa Campuchia và Thái Lan đã có những động thái đầu tiên mang tính chính thức.
Không ai khác, đó chính là Trung Quốc.
Đại sứ quán Trung Quốc tại thủ đô Bangkok của Thái Lan
đã đưa ra một tuyên bố chính thức liên quan đến tình hình căng thẳng
ở khu vực biên giới giữa hai nước láng giềng này.
Trong bản tuyên bố đó, phía Trung Quốc khẳng định rằng
trong những ngày vừa qua, người dân Thái Lan đã bày tỏ sự quan tâm rất lớn
đến lập trường của Trung Quốc đối với tình hình biên giới Thái Lan-Campuchia.
Người phát ngôn của Đại sứ quán Trung Quốc tại Thái Lan cũng đã nhấn mạnh rằng
Trung Quốc luôn luôn tuân thủ một cách nhất quán nguyên tắc giải quyết mọi tranh chấp
và bất đồng thông qua con đường đàm phán hòa bình và thảo luận thẳng thắn
nhằm mục tiêu duy trì hòa bình, ổn định và phát triển trong toàn khu vực.
Bản tuyên bố cũng nêu rõ Thái Lan và Campuchia đều là những quốc gia láng giềng hữu nghị,
có mối quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc. Trung Quốc hy vọng rằng cả hai bên
sẽ thể hiện sự kiềm chế tối đa, đồng thời khuyến khích các cuộc đối thoại
và đàm phán song phương để có thể làm dịu tình hình một cách nhanh chóng nhất.
Trung Quốc sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với cả Thái Lan và Campuchia,
nỗ lực hết mình để góp phần duy trì hòa bình và ổn định lâu dài trong khu vực.
Thoạt nhìn qua, lời tuyên bố này có vẻ như không có gì quá đặc biệt,
mang một giọng điệu trung lập và xây dựng thường thấy trong các thông cáo ngoại giao.
Tuy nhiên, nếu chúng ta phân tích kỹ hơn, có thể nhận thấy một vấn đề đang hiện hữu
một cách rõ ràng ngay trong chính những lời lẽ mà phía Trung Quốc đưa ra.
Đó chính là sự lo ngại không hề nhỏ của phía Thái Lan, cũng như của dư luận trong khu vực,
về việc Trung Quốc thực sự sẽ đứng về phía nào trong cuộc tranh chấp biên giới lần này.
Liệu Trung Quốc có nghiêng về ủng hộ Campuchia, một quốc gia vốn được coi là đồng minh thân cận,
một đối tác chiến lược quan trọng của Bắc Kinh trong khu vực Đông Nam Á?
Hay Bắc Kinh sẽ duy trì một thái độ hoàn toàn trung lập, không thiên vị bất kỳ bên nào?
Bởi lẽ với sức mạnh kinh tế, quân sự và tầm ảnh hưởng chính trị ngày càng gia tăng của Trung Quốc,
nếu họ quyết định can thiệp một cách trực tiếp vào cuộc xung đột này,
tình hình căng thẳng hoàn toàn có thể leo thang lên một bức độ nghiêm trọng chưa từng có,
gây ra những hậu quả khó lường. Và điều này cũng chỉ ra một thực tế không thể phủ nhận.
Cả Thái Lan và có lẽ là phần còn lại của thế giới đã gần như nghiễm nhiên coi Trung Quốc
là một yếu tố không thể thiếu, một nhân tố có vai trò quyết định trong mọi động thái,
mọi tính toán về chính trị và quân sự của Campuchia.
Mặt khác, sau khi bản tuyên bố của Đại sứ quán Trung Quốc được công bố, những lo ngại của Thái Lan
cũng như sự lo lắng của cộng đồng quốc tế dường như là hoàn toàn có cơ sở.
Vậy tại sao lại có sự nhìn nhận như vậy?
Khi cuộc xung đột biên giới giữa Campuchia và Thái Lan có những dấu hiệu leo thang căng thẳng,
câu hỏi được đặt ra không chỉ đơn thuần là về những mâu thuẫn chính trị
hay những tranh chấp về chủ quyền lãnh thổ,
mà còn là về sự so sánh thực lực quân sự giữa hai quốc gia này.
Nếu chúng ta nhìn vào quy mô, trang bị và sức mạnh tổng thể của lực lượng vũ trang,
có thể thấy rõ ràng rằng Campuchia đang ở thế yếu hơn rất nhiều so với người láng giềng Thái Lan
với một lượng quân đội thường trực và dự bị đông đảo ước tính vào khoảng hơn 360.000 quân,
một ngân sách quốc phòng khổng lồ lên tới khoảng 7,3 tỷ USD mỗi năm
và một lực lượng không quân được đánh giá là hiện đại trong khu vực.
Được trang bị các loại máy bay chiến đấu tiên tiến như F-16 của Mỹ hay J-3-19 Ripen của Thụy Điển.
Thái Lan rõ ràng chiếm ưu thế tuyệt đối cả về quân số lẫn các loại khí tải quân sự.
Trong khi đó, ở phía bên kia, Campuchia chỉ có một lực lượng quân đội với quân số khiêm tốn hơn nhiều,
vào khoảng 125.000 quân. Ngân sách quốc phòng của Campuchia cũng nhỏ bé hơn rất nhiều,
chỉ ước tính khoảng 500 triệu USD mỗi năm.
Lực lượng không quân của Campuchia gần như không đáng kể nếu so sánh về khả năng tác chiến.
Hệ thống trang bị quân sự của Campuchia, từ những chiếc xe tăng T-55 đã cú ký, lạc hậu,
cho đến các loại máy bay vận tải hầu như không có khả năng tham gia chiến đấu,
đều không thể nào so sánh được với sức mạnh hiện đại và quy mô vượt trội của quân đội Thái Lan.
Tuy nhiên, một điều đáng chú ý là, bất chấp sự tranh lệch rất lớn về tiềm lực quân sự này,
Campuchia dường như vẫn tỏ ra không hề e ngại,
thậm chí có những lúc còn tỏ ra khá cứng rắn trong các tuyên bố và hành động của mình.
Lý do cho sự tự tin này có lẽ không chỉ đơn thuần nằm ở lòng tự tôn dân tộc hay ý chí bảo vệ chủ quyền,
mà nó còn đến từ một yếu tố vô cùng quan trọng khác, đó chính là Trung Quốc.
Với sự hỗ trợ mạnh mẽ và ngày càng gia tăng từ phía Trung Quốc trong những năm gần đây,
thực lực quân sự của Campuchia đã được nâng cao một cách rõ rệt.
Mặc dù vẫn chưa thể nào sánh ngang được với Thái Lan về quy mô tổng thể hay chất lượng của các trang bị quân sự,
nhưng sự giúp đỡ của Trung Quốc đã mang lại những thay đổi đáng kể.
Bắc Kinh không chỉ cung cấp cho Phnom Penh các loại vũ khí, khí tải hiện đại hơn,
mà còn chia sẻ, truyền đạt các kinh nghiệm, chiến thuật và công nghệ quân sự tiên tiến.
Qua đó giúp Campuchia cải thiện một cách đáng kể khả năng phòng thủ cũng như tiềm năng tấn công của mình.
Trung Quốc đã cung cấp cho Campuchia các hệ thống radar giám sát hiện đại,
các tổ hợp tên lửa phòng không tiên tiến như hệ thống HQ-9, một phiên bản được cho là tương tự S-300 của Nga,
đồng thời hỗ trợ Campuchia trong việc hiện đại hóa,
nâng cấp các trang thiết bị quân sự cú ký như xe tăng T-55 và nhiều loại vũ khí hạng nhẹ khác.
Đây được xem là một bước ngoặt lớn đối với năng lực quốc phòng của Campuchia.
Khi quốc gia này có thể từng bước nâng cấp hệ thống trang bị quân sự của mình
để có thể bắt kịp phần nào với những thay đổi nhanh chóng trong các hình thái chiến tranh hiện đại,
bên cạnh việc cung cấp vũ khí, Trung Quốc cũng đã tích cực giúp đỡ Campuchia
trong việc phát triển và hoàn thiện các cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng.
Điều này bao gồm việc xây dựng và nâng cấp các trung tâm chỉ huy, các căn cứ huấn luyện quân sự,
cũng như việc chuyển giao các công nghệ giám sát và trinh sát hiện đại.
Một ví dụ điển hình và gây nhiều chú ý nhất
chính là việc Trung Quốc tham gia xây dựng và hiện đại hóa quân cảng Rim của Campuchia.
Dự án này được cho là đã tạo ra một điểm tựa chiến lược quan trọng cho Campuchia
ở khu vực Vịnh Thái Lan, đồng thời cũng làm dấy lên không ít lo ngại
từ các quốc gia trong khu vực và cả các cường quốc bên ngoài về ý đồ thực sự của Trung Quốc.
Nhờ những sự đầu tư này, khả năng triển khai lực lượng của quân đội Campuchia
đã trở nên linh hoạt và nhanh chóng hơn, tạo điều kiện cho quốc gia này
có thể phản ứng một cách kịp thời và hiệu quả hơn trong các tình huống khẩn cấp.
Không chỉ dừng lại ở đó, Trung Quốc còn thường xuyên tổ chức các khóa huấn luyện quân sự
chuyên sâu cho các sĩ quan và binh sĩ Campuchia,
cung cấp cho họ những kiến thức về các chiến thuật tác chiến hiện đại.
Qua đó giúp quân đội Campuchia nâng cao trình độ chuyên môn,
nhiệm vụ và khả năng phối hợp hiệp đồng tác chiến giữa các quân binh chủng.
Hàng năm Campuchia và Trung Quốc đều tổ chức các cuộc tập trận trung quy mô lớn mang tên Dòng Vàng.
Và đáng chú ý là, qua mỗi năm, quy mô và tính chất hiện đại,
hoành tráng của các cuộc tập trận này lại càng được nâng lên một tầm cao mới.
Với lý do được đưa ra là nhằm mục đích tập huấn,
trao đổi kinh nghiệm và phát triển năng lực quốc phòng,
Trung Quốc dường như không ngừng đưa vào Campuchia những loại vũ khí,
khí tải quân sự ngày càng tối tân,
từ các hệ thống phòng không hiện đại cho đến hàng loạt các trang thiết bị quân sự công nghệ cao khác.
Không thể phủ nhận một thực tế rằng, sự hiện diện và ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc
đã làm thay đổi một cách hoàn toàn vị thế của Campuchia trên bàn cờ địa chính trị khu vực.
Mặc dù có thể chưa vượt qua được Thái Lan về sức mạnh quân sự tổng thể,
thế nhưng, với sự chống lưng vững chắc từ một cường quốc hàng đầu thế giới như Trung Quốc,
Campuchia rõ ràng đã có được một sự tự tin lớn hơn rất nhiều trong các cuộc đối đầu,
kể cả là các xung đột quân sự tiềm tàng.
Về mặt chính trị, sự hỗ trợ của Trung Quốc cũng giúp cho Campuchia cảm thấy vững vàng hơn,
có tiếng nói hơn trong các cuộc đàm phán và giải quyết các tranh chấp quốc tế.
Quý vị có thể dễ dàng nhận thấy rằng,
ngay từ khi cuộc xung đột biên giới với Thái Lan bắt đầu có những dấu hiệu căng thẳng,
phía Campuchia dường như chưa hề tỏ ra xuống rộng một giây phút nào.
Thậm chí, trong một số thời điểm,
Campuchia còn được cho là bên đã có những hành động đẩy căng thẳng lên cao hơn.
Điều này một phần có thể xuất phát từ lòng tự tôn dân tộc,
từ ý chí bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Thế nhưng, nếu không có một tấm khiền vững chắc, một chỗ dựa đáng tin cậy là Trung Quốc,
liệu một quốc gia được đánh giá là yếu hơn cả về tiềm lực kinh tế?
Chính trị lẫn quân sự như Campuchia có dám có những hành động quyết liệt
và cứng rắn đến như vậy hay không?
Đây là một câu hỏi mà nhiều nhà phân tích quốc tế vẫn đang tìm kiếm câu trả lời.
Những hành động và sự hiện diện ngày càng sâu rộng của Trung Quốc tại Campuchia
đang khiến cho các quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á ngày càng cảm thấy lo ngại.
Sự hiện diện quân sự mạnh mẽ của Trung Quốc dù là gián tiếp thông qua Campuchia,
cùng với sự gia tăng sức mạnh quân sự của chính Campuchia,
đang làm thay đổi cán cân quyền lực trong khu vực.
Các quốc gia láng giềng cũng đã không ít lần lên tiếng chỉ trích chính quyền Campuchia
về vấn đề cho phép sự hiện diện ngày càng sâu của Trung Quốc trên lãnh thổ của mình.
Thế nhưng, dường như mối quan hệ giữa Campuchia và Trung Quốc vẫn luôn được mô tả là
nồng ấm, thấm thiết và ngày càng được củng cố.
Căng thẳng âm ủy, rời khỏi vấn đề vai trò của Trung Quốc,
chúng ta hãy cùng cập nhật những động thái mới nhất trong mối quan hệ giữa Thái Lan và Campuchia.
Liệu hai nước đã có những bước tiến triển tích cực hơn trong việc giải quyết những bất đồng hay chưa?
Mặc dù trước đó, Campuchia và Thái Lan đã tạm thời đạt được một thỏa thuận về việc rút quân khỏi
các vị trí nhạy cảm ở khu vực biên giới.
Sau một vụ đụng độ được cho là đã gây ra những thiệt hại về nhân mạng và khiến cả hai bên
phải tăng cường lực lượng quân sự, nhưng tình hình căng thẳng giữa hai quốc gia láng giềng này
dường như vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt một cách thực sự.
Cụ thể, vào ngày 8 tháng 6, có thể là của năm 2024, dựa trên các thông tin tham khảo,
Bộ Quốc phòng Campuchia đã ra thông cáo xác nhận rằng hai nước đã nhất trí sẽ tìm cách
làm dịu tình hình sau một sự cố xảy ra vào ngày 28 tháng 5
tại một khu vực biên giới mà việc phân định cắm mốc vẫn chưa được hoàn tất một cách rõ ràng.
Về phía Thái Lan, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng của nước này, ông Sutin Klungsang, tên được chuẩn hóa,
khác với tên được đề cập trong văn bản gốc là Full Time WJ, cũng đã lên tiếng khẳng định rằng
hai bên vẫn đang tiếp tục các cuộc đàm phán để giải quyết tình hình.
Với một cuộc họp của Ủy ban Biên giới hỗn hợp GBC giữa hai nước dự kiến sẽ được diễn ra vào ngày 10-4 tháng 6,
mặc dù các thông báo chính thức từ chính phủ hai nước đều thể hiện một cam kết mạnh mẽ
về việc giải quyết mọi tranh chấp thông qua các biện pháp hòa bình, đối thoại,
thế nhưng một thực tế đáng chú ý là không bên nào công khai một cách chi tiết về quy mô cụ thể
hay vị trí chính xác của các lực lượng quân sự đã được tăng cường trong suốt thời gian căng thẳng vừa qua.
Điều này đã khiến cho dư luận trong khu vực, cũng như quốc tế,
vẫn còn không ít những hoài nghi về tính thực chất của các cam kết hòa bình này.
Những lo lắng của dư luận càng trở nên có cơ sở hơn khi cuộc xung đột này đã
và đang trực tiếp gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình kinh tế, thương mại không chỉ giữa hai quốc gia,
mà còn có nguy cơ lan rộng ra cả khu vực Đông Nam Á.
Một trong những động thái đáng chú ý nhất là việc chính quyền Thái Lan đã quyết định tạm thời
đóng cửa một số trạm kiểm soát biên giới quan trọng tại tỉnh Chanthaburi tên được chuẩn hóa,
khác với Chanthuri trong văn bản gốc.
Hành động này đã ngay lập tức làm gián đoạn nghiêm trọng việc đi lại của khách du lịch
cũng như của người dân Campuchia thường xuyên qua lại biên giới để làm ăn, buôn bán.
Các trạm kiểm soát như Ban Laem và Ban Pakkad tên được chuẩn hóa, khác với Ban Pak trong văn bản gốc,
nơi mà rất đông lao động người Campuchia thường ngày qua lại để sang Thái Lan làm việc, cũng bị ảnh hưởng nặng nề.
Mặc dù có thông tin cho rằng người lao động vẫn có thể đi qua, tuy nhiên việc một số cửa hàng doanh nghiệp
ở phía Thái Lan treo những thông báo từ chối tiếp nhận lao động đến từ Campuchia
càng làm cho tình hình thêm căng thẳng và phức tạp.
Những động thái mang tính chất trả đua qua lại này không chỉ gây ra những tổn thất không nhỏ về mặt kinh tế
cho cả hai quốc gia mà còn có nguy cơ làm gia tăng sự chia rẽ, mật lòng tin giữa người dân hai bên,
nhất là trong bối cảnh mối quan hệ song phương vốn dĩ đã không thực sự ổn định và tiềm ẩn nhiều yếu tố nhạy cảm.
Thêm vào đó, vấn đề xuất nhập khẩu hàng hóa cũng đã nhanh chóng trở thành một điểm nóng mới trong cuộc tranh chấp lần này.
Cựu Thủ tướng Campuchia, ông Hun Sen hiện là Chủ tịch Thượng viện Campuchia,
đã đích thân lên tiếng trên các trang mạng xã hội vào ngày mùng 8 tháng 6, khẳng định một cách đanh thép rằng,
nếu như hàng hóa của Thái Lan không còn xuất hiện trên thị trường Campuchia nữa,
thì đó không phải là do người dân Campuchia tẩy chay hàng Thái,
mà nguyên nhân chính là do chính quyền Thái Lan đã chủ động đóng cửa biên giới, ngăn chặn dòng chảy thương mại.
Ông Hun Sen cũng đưa ra lời cảnh báo rằng, sự thiếu hụt các mặt hàng thiết yếu từ Thái Lan
sẽ gây ra những ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng đến nền kinh tế của Campuchia,
đặc biệt là trong các lĩnh vực hàng tiêu dùng và sản xuất công nghiệp.
Nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, người dân Campuchia sẽ phải đối mặt với nguy cơ thiếu thốn nhiều loại hàng hóa thiết yếu.
Điều này không chỉ gây khó khăn cho đời sống mà còn có thể làm gia tăng những căng thẳng trong xã hội.
Về phía Thái Lan, họ cũng sẽ phải gánh chịu những hậu quả không hề nhỏ
từ việc hạn chế hoạt động xuất khẩu các mặt hàng của mình sang thị trường Campuchia.
Thái Lan từ lâu đã là một trong những đối tác thương mại lớn nhất và quan trọng nhất của Campuchia.
Với kim ngạch xuất khẩu sang thị trường láng giềng này được ghi nhận lên đến khoảng 140 tỷ bạt tương đương,
gần 4 tỷ đô la Mỹ, trong năm 2024, việc đóng cửa biên giới và hạn chế các hoạt động giao thương
hoàn toàn có thể dẫn đến sự sụt giảm nghiêm trọng trong kim ngạch xuất khẩu,
gây ảnh hưởng tiêu cực đến các ngành sản xuất và tiêu thụ nội địa của Thái Lan.
Các doanh nghiệp Thái Lan, đặc biệt là những doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực như thực phẩm chế biến,
hàng hóa tiêu dùng thiết yếu và vật liệu xây dựng, sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn
trong việc duy trì một thị trường tiêu thụ quan trọng và gần cúi như Campuchia.
Sự gián đoạn trong các hoạt động xuất nhập khẩu không chỉ tác động tiêu cực đến nền kinh tế
của riêng hai quốc gia Campuchia và Thái Lan, mà còn có nguy cơ ảnh hưởng đến các mối quan hệ thương mại
và chuỗi cung ứng trong toàn bộ khu vực Đông Nam Á.
Nếu tình trạng căng thẳng này tiếp tục kéo dài và không sớm được giải quyết một cách ổn thỏa,
không chỉ Campuchia và Thái Lan phải gánh chịu hậu quả,
mà toàn bộ khu vực Đông Nam Á cũng có thể sẽ phải đối mặt với những vấn đề kinh tế nghiêm trọng hơn.
Khi các dòng chảy thương mại quan trọng bị gián đoạn và sự bất ổn về an ninh, chính trị có nguy cơ gia tăng.
Tóm lại, mặc dù cả hai bên Campuchia và Thái Lan đã đạt được một số thỏa thuận ban đầu về việc rút quân
và cam kết sẽ tiếp tục đối thoại hòa bình để giải quyết những bất đồng,
nhưng các động thái liên tục từ cả hai phía dường như vẫn chưa thể xoa dịu được những căng thẳng đáng âm ỉ.
Đặc biệt, nếu tình trạng gián đoạn trong các hoạt động giao thương và xuất nhập khẩu hàng hóa tiếp tục kéo dài,
hậu quả sẽ không chỉ ảnh hưởng một cách trực tiếp và nặng nề đến nền kinh tế của hai quốc gia,
mà còn có thể gây ra những tác động tiêu cực đến sự ổn định và phát triển chung của toàn khu vực.
Việc giải quyết một cách triệt để cắt tranh chấp biên giới sẽ đòi hỏi những nỗ lực đáng kể
và thiện trí thực sự từ cả hai phía, không chỉ về mặt chính trị, ngoại giao mà còn cả về mặt kinh tế,
nhằm tránh những hệ lụy phức tạp và lâu dài có thể xảy ra.
Thái Lan đã căng, đóng hành lăng biên giới với Campuchia, tuyên bố mọi nỗ lực đã cạn kiệt.
Nghe mà thấy tình hình nó nóng gian lên rồi đây này.
Cho đến cái thời điểm hiện tại, ngay lúc này đây,
thì may mắn là những tiếng súng đã không còn vang lên ở cái khu vực biên giới
giữa hai nước láng giềng Thái Lan và Campuchia nữa.
Thế nhưng, bà con ạ, đừng có vội mừng, bởi vì cái không khí căng thẳng,
cái sự hầm hề giữa hai quốc gia này nó vẫn đang nóng hầm hập, có khi còn hơn cả cái chảo lửa nữa ấy chứ.
Mới đây thôi, vào ngày mông 7 tháng 6 vừa rồi, tức là ngày mông 7 tháng 6 năm 2025,
phía Thái Lan đã bất ngờ đưa ra một tuyên bố làm dũng động cả khu vực.
Họ quyết định đóng cửa toàn bộ các trạm kiểm soát biên giới tại cái tỉnh Sakaio của Thái Lan.
Cái tỉnh này thì nó lại nằm sát sạt, giáp danh với các tỉnh Banteay Minche và tỉnh Batambang của Campuchia.
Một động thái phải nói là cực kỳ cứng rắn và bất ngờ mà không chỉ có thế đâu nhé.
Cái lời khẳng định đầy đen thép như dao chém đá từ vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Thái Lan,
ông Sutin Klungsang rằng mọi nỗ lực đã cạn kiệt, nó như một hồi chuông báo động,
dóng lên một cách khẩn cấp. Nghe xong mà thấy trong lòng nó dấy lên một câu hỏi lớn,
một nỗi băn khoăn không hề nhẹ.
Liệu rằng sau tất cả những chuyện này, sau những căng thẳng tồn độ này,
thì hai quốc gia lãng giềng này có còn một chút cơ hội nào để ngồi lại với nhau,
để đối thoại, để tìm kiếm một con đường hòa giải hay không?
Hay là cứ thế này mà lao vào nhau?
Ngay trong cái buổi tối hôm qua, tức là tối ngày 7 tháng 6,
cựu Thủ tướng Campuchia, một nhân vật vô cùng quyền lực và có ảnh hưởng,
ông Hun Sen đã ngay lập tức lên tiếng trên mạng xã hội.
Ông ấy đã có một bài phát biểu, một tuyên bố phải nói là rất rõ ràng,
rất rõ ràng gửi đến toàn thể người dân Campuchia.
Đã ý là nếu như trong những ngày sắp tới đây, bà con cô bác ở Campuchia
mà không còn nhìn thấy hàng hóa của Thái Lan được bày bán ở trong nước nữa,
thì cũng đừng có vội vàng mà trách móc chính phủ Campuchia.
Bởi vì, theo lời ông Hun Sen, chính phía Thái Lan mới là bên
đã chủ động giới hạn cái thời gian mở cửa biên giới.
Ông ấy còn nói rõ ràng ràng đây không phải là một hành động tẩy chay hàng hóa gì đâu nhé,
mà đơn giản là do hàng hóa nó bị chặn lại,
không qua được biên giới khi mà các cửa khẩu đã bị đóng cửa ai am lìm rồi.
Ông Hun Sen cũng không quên kêu gọi người dân Campuchia hãy giữ bình tĩnh,
hãy thật kiên định, và quan trọng nhất là phải cư xử một cách văn minh, lịch sự,
để không bị người ngoài người ta nhìn vào mà xem thường,
hay là có cái cớ để mà nói ra, nói vào bình phẩm này nọ về đất nước Campuchia.
Nghe những lời này, có thể thấy rõ là tình hình nó căng thẳng đến mức nào rồi.
Rõ ràng, cái cuộc tranh chấp biên giới lần này, nó không chỉ đơn thuần là một câu chuyện
về một vài mảnh đất, một vài khu vực địa phận nhỏ bé đâu.
Không, nó còn là một vấn đề vô cùng phức tạp, liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia,
đến danh dự, đến lòng tự hào dân tộc của cả hai bên.
Và đằng sau đó, còn là cả những cái toan tính về địa chính trị,
những mối quan hệ chẳng chịt, phức tạp trong khu vực và trên thế giới.
Liệu rằng hai quốc gia láng giềng này có thể vượt qua được những khác biệt,
những bất đồng sâu sắc để mà ngồi lại với nhau, tìm một giải pháp hòa bình
trong khuôn khổ của luật pháp quốc tế hay không?
Hay là họ sẽ tiếp tục cái con đường đối đầu, với những lập trường
ngày càng trở nên cứng rắn, không ai chịu nhường ai một bước?
Câu hỏi này thực sự là rất khó để mà có câu trả lời ngay lúc này.
Để mà hiểu được tại sao cái tình hình căng thẳng, nó lại có thể bùng phát
một cách dữ dội, leo thang nhanh chóng đến như vậy,
thì chúng ta cần phải lùi lại một chút, nhìn vào cái quá trình,
cái nguồn gốc sâu xa của cái cuộc tranh chấp này.
Cái vùng đất biên giới nằm giữa hai quốc gia Thái Lan và Campuchia,
đặc biệt là cái khu vực nằm xung quanh ngôi đền cổ Preah Vihe Linh Thiêng.
Từ rất lâu rồi, nó đã luôn là một cái điểm nóng, một cái ngòi nổ tiềm tàng
trong mối quan hệ song phương giữa hai nước.
Đây là nơi mà vấn đề chủ quyền lãnh thổ và cái lòng tự tôn dân tộc,
nó luôn luôn song hành, gắn bó chặt chẽ với từng bước đi,
từng quyết sách ngoại giao của cả hai bên.
Mỗi một động thái nhỏ ở khu vực này cũng có thể làm dấy lên
những phản ứng mạnh mẽ từ phía bên kia.
Còn nhớ vào năm 1962, Tòa án Công lý Quốc tế ICJ,
một cơ quan tài phán quốc tế có uy tín, đã từng đưa ra một phán quyết lịch sử.
Theo đó, tòa đã trao quyền sở hữu ngôi đền Preah Vihe cho phía Campuchia.
Phán quyết này tưởng chừng như đã chấm dứt được một phần nào đó
của những tranh cãi kéo dài.
Thế nhưng, thực tế thì ngọn lửa của sự tranh chấp,
nó chưa bao giờ thực sự tắt hẳn.
Bởi vì, cái khu vực đất đai nằm xung quanh ngôi đền cổ đó,
bao gồm những địa điểm cụ thể như là Tam Nguyên Tôn, Takrabi
và một số vùng lân cận khác, nó vẫn là những vùng đất mà cho đến tận ngày hôm nay
vẫn chưa được phân định một cách rõ ràng, rành mạch về đường biên giới.
Chính cái sự mập mở, không rõ ràng trong việc xác định đường biên giới
cộng với cái tính chất cực kỳ nhạy cảm, cao độ của vấn đề chủ quyền
đã khiến cho hai quốc gia này liên tục rơi vào cái thế đối đầu, căng thẳng.
Đôi khi, nó chỉ cách có một bước chân rất nhỏ thôi là có thể vượt qua
cái lằn ranh mong manh dẫn đến một cuộc đối đầu quân sự trực diện,
không thể lường trước được hậu quả.
Mà nó cũng không chỉ đơn thuần là một câu chuyện về đất đai, về lãnh thổ đâu.
Cái sự tranh chấp ở khu vực này, nó còn gắn liền với cả một lịch sử
vô cùng phức tạp của khu vực Đông Dương.
Đây là nơi mà những dấu ấn của các cường quốc thực dân thời xưa cũ,
họ vẫn để lại những cái đường danh giới, những cái bản đồ đầy những tranh cãi,
những khúc mắt chưa được giải quyết triệt để.
Trong cái hoàn cảnh éo le đó, mỗi một bên, cả Thái Lan lẫn Campuchia,
họ đều có những lý lẽ riêng, những lập trường riêng của mình,
và họ đều cho rằng mình đúng.
Điều này tạo nên một cái bài toán địa chính trị vô cùng nan dài,
mà cho đến nay vẫn chưa có một lời giải đáp nào thực sự thỏa đáng cho cả hai phía.
Và cái tình hình này, nó lại càng trở nên dễ dàng bùng phát,
dễ bị kích động hơn trong cái thời điểm mà tình hình chính trị trong khu vực
nó đang nhạy cảm, phức tạp như hiện nay.
Người ta cũng đã từng có những nỗ lực để tìm kiếm giải pháp,
một cái bản ghi nhớ MOU đã được ký kết vào năm 2000,
giữa chính phủ Thái Lan và chính phủ Campuchia.
Cái bản ghi nhớ này, vào thời điểm đó, nó được kỳ vọng rất nhiều,
được coi là sẽ mở ra một cái lộ trình, một cái con đường đàm phán song phương,
nhằm mục đích tháo gỡ những cái nút thắt,
những cái tranh chấp biên giới vốn đã âm ỉ kéo dài suốt bao nhiêu năm qua.
Thế nhưng, thật đáng buồn là sau hơn 2 thập kỷ, tức là hơn 20 năm trời trôi qua,
cái tiến trình đàm phán này nó vẫn cứ loanh quanh, luẩn quẩn,
và thường xuyên lâm vào cái tình trạng bế tắc, không đi đến đâu cả.
Trong khi phía Campuchia đã nhiều lần lên tiếng kêu gọi,
đề xuất đưa cái vấn đề tranh chấp này ra.
Tòa án Công lý quốc tế, ECJ, để phân xử,
thì phía Thái Lan lại tỏ ra rất kiên quyết,
họ bác bỏ cái thẩm quyền của tòa án trong vấn đề này.
Thái Lan cho rằng, những tranh chấp biên giới kiểu này
cần phải được giải quyết trong nội bộ, giữa 2 quốc gia với nhau,
thông qua đàm phán song phương,
và không nên có sự can thiệp từ bất kỳ 1 bên thứ 3 nào khác.
Chính cái sự khác biệt sâu sắc,
gần như là đối lập hoàn toàn trong cái cách tiếp cận vấn đề này,
đã khiến cho các cuộc đàm phán giữa 2 bên thường xuyên
rơi vào cái tình trạng đối đầu căng thẳng.
Rất khó để mà tìm ra được 1 cái điểm chung, 1 cái tiếng nói chung.
Rồi thì những cái lời cáo buộc qua lại lẫn nhau
về việc bên này xâm phạm lãnh thổ của bên kia,
bên kia cho xây dựng các công trình trái phép,
hoặc là triển khai lực lượng quân sự
ở những khu vực mà đường biên giới,
nó còn chưa được phân định rõ ràng.
Nó chỉ càng làm cho cái hố ngăn cách,
cái sự nghi kị giữa 2 phía ngày càng bị khuét sâu thêm mà thôi.
Đặc biệt, có 1 vụ việc xảy ra vào ngày 28 tháng 3 năm 2025,
khi 1 binh sĩ của Campuchia không may đã thiệt mạng
trong 1 cuộc đụng độ.
Một vụ chạm súng gần cái khu vực tranh chấp.
Vụ việc này nó đã trở thành 1 cái mồi lửa mới,
châm ngòi cho 1 làn sóng chỉ trích,
nghi ngờ lẫn nhau giữa 2 bên.
Phía Thái Lan thì mô tả đây chỉ là 1 sự cố đáng tiếc,
1 tai nạn vô tình ngoài ý muốn.
Nhưng từ phía Campuchia,
sự hoài nghi về cái thiện trí của phía Thái Lan,
nó đã nhanh chóng làn rộng,
biến cái sự việc này thành 1 cái nút thắt mới,
càng làm cho tình hình trở nên khó tháo gỡ hơn.
Điều đáng chú ý nhất và cũng là nguyên nhân
chính dẫn đến cái sự leo thang căng thẳng đột ngột lần này.
Đó là vào ngày 7 tháng 6 năm 2025,
cái quyết định đơn phương của chính phủ Thái Lan
về việc đóng cửa toàn bộ các trạm kiểm soát biên giới
tại tỉnh Sakaio.
Đây thực sự là 1 bước đi leo thang vô cùng nghiêm trọng.
Theo như cái thông báo được đưa ra
từ Tổng lãnh sự quán Campuchia tại tỉnh Sakaio,
thì quân đội Thái Lan đã chính thức thông báo
cho phía Campuchia
về cái việc họ sẽ đóng cửa các hành lang biên giới.
Cái lý do mà phía Thái Lan đưa ra
là họ cần phải chờ đợi các cuộc đàm phán
về vấn đề tranh chấp biên giới trên bộ
giữa 2 nước có kết quả đã, rồi mới tính tiếp.
Một chi tiết cực kỳ quan trọng nữa là
cái động thái cứng rắn này của Thái Lan
nó lại diễn ra ngay sau khi phía Campuchia đã từ chối,
không đồng ý thảo luận về 4 cái khu vực tranh chấp chính yếu
trong cái cuộc họp sắp tới của Ủy ban Biên giới Trung
JBC giữa 2 nước dự kiến sẽ được tổ chức
vào ngày 14 tháng 6.
Thay vào đó, phía Campuchia lại đưa ra yêu cầu
là muốn giải quyết toàn bộ cái vấn đề tranh chấp này
tại Tòa án Công lý Quốc tế, ICJ.
Đây là một đề xuất mà phía Thái Lan
đã thẳng thừng bác bỏ, không chấp nhận.
Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Thái Lan,
ông Soutine Klongsang đã không hề ngần ngại
khi lên tiếng cáo buộc phía Campuchia
là đã cố tình công bố những thông tin sai lệch,
không đúng sự thật về cái cuộc họp song phương
diễn ra vào ngày mỏng 5 tháng 6.
Đồng thời, ông cũng tố cáo Campuchia
đã từ chối tất cả các đề xuất của Thái Lan
nhằm mục đích giảm thiểu căng thẳng.
Ông Soutine Klongsang còn nhấn mạnh
một cách đanh thép rằng
Thái Lan sẵn sàng bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của mình
bằng tất cả mọi biện pháp cần thiết.
Đây rõ ràng là một lời tuyên bố mang tính răn đè,
cảnh cáo rất rõ rệt, không hề úp mở.
Trong khi đó, vị tư lệnh lục quân Hoàng gia Thái Lan
cũng đã ra lệnh trao toàn bộ quyền kiểm soát
các cửa khẩu biên giới cho các đơn vị quân đội.
Điều này cho thấy rằng,
chính quyền Bangkok đang chuẩn bị cho
tất cả mọi kịch bản có thể xảy ra,
kể cả những kịch bản xấu nhất.
Về phía Campuchia, Thủ tướng Hun Manet
cũng đã lên tiếng khẳng định rằng
đất nước của ông không hề muốn có chiến tranh,
mà chỉ mong muốn rằng những tranh chấp biên giới này
sẽ được giải quyết một cách hòa bình
thông qua các quy định của luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên ông Hun Manet
cũng không ngần ngại mà nhấn mạnh rằng
quân đội Campuchia cũng đã sẵn sàng
để bảo vệ từng tức đất lãnh thổ của mình
nếu như bị xâm phạm.
Cái động thái mà Campuchia
cho điều động thêm khoảng 10.000 quân
tới khu vực biên giới, cùng với cái việc
họ cho đào các tuyến chiến hảo
mà phía Thái Lan cáo buộc là đã lấn sâu
khoảng 200m vào trong lãnh thổ của Thái Lan
đã khiến cho cái tình hình
ở khu vực biên giới trở nên mong manh,
nhạy cảm hơn bao giờ hết.
Không khí căng thẳng bao chủng,
giữa cái lúc mà không khí nó đang căng như dây đạn,
tưởng chừng như một cuộc xung đột vũ trang
có thể nổ ra bất cứ lúc nào,
thì bỗng nhiên,
một tia hy vọng nhỏ nhòi đã lóe lên.
Vào ngày 8 tháng 6,
tức là chỉ một ngày,
sau khi Thái Lan tuyên bố đóng cửa biên giới,
thì hai bên đã bất ngờ đạt được
một thỏa thuận sơ bộ.
Theo đó, cả Thái Lan và Campuchia
đã đồng ý sẽ rút quân đội của mình
ra khỏi cái khu vực tranh chấp nóng bỏng
có tên là Trong Bốc.
Theo như lời của Tướng Nguyên Thai Suvari,
người phát ngôn của quân đội Hoàng gia Thái Lan,
thì phía quân đội Campuchia đã đồng ý
sẽ di chuyển lực lượng của họ về phía sau,
tức là ra khỏi cái khu vực đang tranh chấp,
một khoảng cách từ 150 cho đến 200 mét.
Thêm vào đó,
một điều quan trọng nữa là phía Campuchia
cũng đã cam kết sẽ cho lấp lại
toàn bộ những cái tuyến chiến hào
mà họ đã đảo, vốn bị phía Thái Lan cáo buộc
là đã lấn chiếm sang phần lãnh thổ của mình.
Đây được coi là một động thái
nhằm mục đích giảm căng thẳng
và tạo ra một bầu không khí thuận lợi hơn
cho các cuộc đối thoại, hợp tác sau này.
Một cuộc họp khẩn cấp giữa Trung tướng
Sikh Xochit của phía Campuchia
và Thiếu tướng Sompop Folawat
của phía Thái Lan cũng đã mang lại
một số kết quả tích cực ban đầu.
Hai bên đã nhất trí sẽ sử dụng các cơ chế
của ủy ban biên giới ở cấp địa phương
để cùng nhau quản lý cái khu vực biên giới này
một cách bền vững, lâu dài.
Các cuộc họp hàng tuần giữa đại diện
quân sự hai bên cũng đã được lên kế hoạch
nhằm mục đích duy trì các kênh đối thoại
tránh những hiểu lầm đáng tiếc có thể xảy ra.
Tuy vậy giới phân tích tình hình quốc tế
vẫn tỏ ra khá thận trọng,
chưa dám lạc quan quá sớm.
Mặc dù đây rõ ràng là một bước tiến đáng kể,
một sự hạ nhiệt đáng ghi nhận
so với những ngày đầu tháng 6 đầy kịch tính,
căng thẳng, thì về bản chất,
những cái bất đồng cốt lõi,
những cái màu thuẫn sâu sắc giữa hai bên nó
vẫn chưa hề được tháo gỡ một cách triệt để.
Những tranh cãi về chủ quyền
đối với các khu vực nhạy cảm
hay là việc lựa chọn cái cơ chế nào để giải quyết tranh chấp,
liệu sẽ là đàm phán song phương giữa hai nước
Chờ đợi một cái giải pháp
mang tính chiến lược toàn diện hơn.
Cái cuộc họp sắp tới của Ủy ban Biên giới chung
JBC dự kiến sẽ diễn ra
vào ngày 14 tháng 6 tới đây
đang được cả khu vực và quốc tế hết sức kỳ vọng.
Người ta mong rằng
đây sẽ là một cơ hội quan trọng
để hai bên có thể đẩy nhanh các tiến trình đối thoại
tìm ra được những hướng đi mới.
Tuy nhiên, cho đến tận ngày hôm nay,
cái chương trình nghị sự cụ thể của cái cuộc họp này
nó vẫn chưa hề được công bố một cách chính thức.
Điều này khiến cho không ít người
phải đặt ra những câu hỏi, những nghi ngại
về cái mức độ sẵn sàng thực sự
của cả hai bên trong cái việc giải quyết
dứt điểm những tranh chấp này một cách toàn diện.
Thực chất, cái tình hình căng thẳng
giữa Thái Lan và Campuchia hiện nay
nó cũng phản ánh một cách rõ nét
cái sự phức tạp trong mối quan hệ
giữa các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á.
Thái Lan và Campuchia,
dù là hai nước láng giềng núi liền núi,
sông liền sông, thế nhưng
họ lại có những mối quan hệ đồng minh khác nhau,
những lợi ích địa chính trị riêng biệt
và đôi khi là đối lập nhau.
Thái Lan với một nền kinh tế phát triển mạnh hơn
và có mối quan hệ hợp tác chặt chẽ
với các cường quốc phương Tây
thì thường có xu hướng muốn giải quyết
các vấn đề tranh chấp một cách độc lập,
song phương, không muốn có sự can thiệp
từ bên ngoài.
Trong khi đó, Campuchia với sự ủng hộ
hậu thuẫn từ các đối tác quan trọng
như là Trung Quốc thì lại đang tìm cách
tận dụng các cơ chế quốc tế,
các diễn đàn đa phương để củng cố
cái vị thế của mình.
Tìm kiếm sự công bằng theo cách nhìn của họ.
Chính những cái sự khác biệt căn bản này
nó đã khiến cho cái việc đạt được
một giải pháp chung, một tiếng nói chung
giữa hai bên trở nên vô cùng khó khăn,
phức tạp. Hơn nữa,
cái tác động của cuộc tranh chấp này
nó không chỉ giới hạn trong phạm vi
của hai quốc gia Thái Lan và Campuchia đâu.
Cái khu vực tam giác ngọc lục bảo,
một vùng đất nhạy cảm nằm gần
biên giới của cả Lào nữa,
nó cũng có thể bị ảnh hưởng.
Bất kỳ một cuộc xung đột vũ trang
nào xảy ra ở đây cũng có thể
kéo theo những hệ lũy nghiêm trọng
cho cả khu vực. Các nước trong khối
ASEAN vốn dĩ đã phải đối mặt
với không ít những thách thức
trong cái việc duy trì sự đoàn kết,
thống nhất nội khối, có thể sẽ bị đặt
vào một cái thế khó xử.
Nếu như cái tranh chấp này nó không may leo thang
thành một cuộc xung đột quân sự thực sự,
rồi thì sự hiện diện, sự can dự
của các cường quốc bên ngoài,
thông qua các hoạt động viện trợ quân sự
hay là đầu tư kinh tế,
nó cũng có thể làm cho cái tình hình ở đây
trở nên phức tạp, khó lường hơn nữa.
Dù rằng đã có những bước đi
tích cực ban đầu, như là cái thỏa thuận
rút quân đạt được vào ngày 8 tháng 6
vừa qua, thì cái triển vọng
cho một giải pháp hòa bình lâu dài,
bền vững cho vấn đề biên giới Thái Lan,
Campuchia, nó vẫn còn khá mờ mịt,
chưa có gì là chắc chắn cả.
Cái việc Thái Lan đơn phương
cho đóng cửa các hành lang biên giới,
dù được họ nói là chỉ mang tính tạm thời thôi,
nhưng ít nhiều nó cũng đã gây ra
những sự gián đoạn không nhỏ
cho các hoạt động giao thường.
Qua lại giữa hai nước, và đồng thời
cũng làm gia tăng cái tâm lý bất an,
lo lắng trong cộng đồng dân cư sinh sống
ở hai bên biên giới.
Hơn nữa, những cái lời tuyên bố
có vẻ như rất cứng rắn từ cả hai phía,
dù cho có được bọc trong cái lớp vỏ ngôn
từ kêu gọi hòa bình, hòa giải,
thì nó cũng cho thấy một cái sự thiếu tin tưởng
sâu sắc lẫn nhau giữa hai chính phủ.
Nếu như không có một cái cơ chế đối thoại
thực sự bền vững, hiệu quả,
thì những cái vụ việc đáng tiếc tương tự
như cái vụ đụng độ xảy ra
vào ngày 28 tháng 3 vừa rồi,
hoàn toàn có thể sẽ tái diễn thêm một lần nữa,
không ai có thể nói trước được điều gì.
Để có thể tiến tới một nền hòa bình
thực sự bền vững, thì cả Thái Lan
và Campuchia cần phải vượt qua được
những cái rào cản rất lớn
về lòng tự hào dân tộc, về những định kiến lịch sử,
và phải cùng nhau đồng ý
với một cái cơ chế giải quyết tranh chấp
nó phải thật sự minh bạch, công bằng
và được cả hai bên chấp nhận.
Cái ủy ban biên giới chung, JBC,
nếu như nó được vận hành một cách hiệu quả,
thực chất, thì nó có thể
sẽ là một cái công cụ vô cùng hữu ích.
Nhưng điều này, nó đòi hỏi cả hai bên
phải biết đặt cái lợi ích chung
của cả hai dân tộc,
của cả khu vực lên trên những cái toan tính
riêng lẻ, cục bộ của mình.
Cái việc Campuchia đã đồng ý cho lấp các chiến hào
và rút quân đội của mình ra khỏi
khu vực tranh chấp, đó rõ ràng
là một dấu hiệu tích cực đáng được ghi nhận.
Nhưng phía Thái Lan cũng cần phải
có những hành động đáp lại, bằng những cử
chỉ thiện trí tương tự, thay vì việc
chỉ tập trung vào các biện pháp mang tính
quân sự, răn đè. Trong cái bối cảnh
mà khu vực Đông Nam Á của chúng ta
đang phải đối mặt với rất nhiều những thách thức
phức tạp, từ những tranh chấp chủ quyền
căng thẳng ở Biển Đông, cho đến
sự cạnh tranh chiến lược ngày càng gây gắt
giữa các cường quốc trên thế giới,
thì Thái Lan và Campuchia đang có một cơ hội
để chứng minh cho cả thế giới thấy rằng
đối thoại và hợp tác hoàn toàn
có thể vượt qua được những bất đồng
lịch sử, những mâu thuẫn tưởng chừng
như không thể hòa giải. Liệu rằng
hai quốc gia láng giềng này có lựa chọn
con đường hòa giải, xây dựng một tương lai
hòa bình, hữu nghị hay không?
Hay là họ sẽ tiếp tục bị cuốn vào cái vòng
xoáy của sự căng thẳng, đối đầu, nghi kỵ
lẫn nhau? Câu trả lời cho những câu hỏi này
nó sẽ phụ thuộc rất nhiều vào sự khôn ngoan
tầm nhìn sa trông rộng, và quan trọng nhất
là cái thiện trí thực sự của các nhà lãnh đạo
hai nước, cũng như là cái khả năng của họ
trong việc biết đặt cái lợi ích của người dân
của đất nước mình lên trên hết
tất cả mọi thứ. Cái vấn đề ở đây
nó không phải là ai sẽ thắng,
ai sẽ thua, ai đúng hay là ai
sai, mà cái quan trọng nhất
đó là làm thế nào để một cái cuộc
tranh chấp lịch sử, nó không bị biến thành
những cái vết thương lòng đau đớn
kéo theo những hệ lụy tiêu cực lâu
dài cho cả hai quốc gia, và
cho cả sự ổn định, phát triển của toàn bộ
khu vực Đông Nam Á. Đó mới là
điều mà tất cả chúng ta, những người
yêu chuộng hòa bình, đều mong mỏi.
Cuộc chiến với Việt Nam thời xưa
có nguy cơ lặp lại với Thái Lan,
liệu Campuchia có đang bước vào
vết xe đổ của Khmer Đỏ?
Kính thưa quý vị và các bạn, tình hình tại
khu vực biên giới giữa Thái Lan và Campuchia
trong thời gian gần đây đang diễn biến
hết sức căng thẳng, có thể nói là
căng như dây đàn. Những hình ảnh,
những đoạn video được lan truyền với
tốc độ chóng mặt trên các trang mạng xã hội
đã cho thấy một thực tế đáng lo ngại.
Cả hai bên dường như đều đã
triển khai các loại vũ khí hạng nặng
từ xe tăng, pháo binh cho đến
cả lực lượng không quân, tới các khu vực tiền tiều.
Cho đến thời điểm hiện tại,
việc xác định bên nào là bên đã nổ súng trước,
bên nào là bên khơi màu cho các vụ
đụng độ vẫn còn là một điều khá
bí ẩn, một ẩn số khó giải.
Khi mà cả hai phía đều liên tục lên tiếng
đổ lỗi, quy trách nhiệm cho nhau.
Tuy nhiên, có một điều dường như khá rõ ràng
nếu chúng ta thử sâu trúi lại
một loạt các sự kiện đã diễn ra
kể từ nửa sau của năm 2024
cho đến nay, thì có thể thấy rằng
tầng suất mà phía Campuchia
có những hành động bị cho là gây hấn.
Khiêu khích đối với Thái Lan đã có
sự gia tăng một cách đáng kể.
Và một điều đáng chú ý nữa, đó là sự
gia tăng này dường như có một sự tỷ lệ thuận
khá rõ ràng với mức độ hiện diện
và ảnh hưởng ngày càng sâu rộng
của Trung Quốc tại Campuchia.
Giữa Thái Lan và Campuchia hiện nay
vẫn còn tồn tại nhiều khu vực biên giới
chưa được phân định một cách rõ ràng, dứt khoát.
Đặc biệt là tại các vùng đất trồng lấn,
những khu vực nhạy cảm nằm dọc
theo dãy núi dân Great Hùng Vĩ,
một địa danh vốn đã từng là tâm điểm
của không ít các cuộc đụng độ vũ trang,
những xung đột biên giới đậm máu trong quá khứ.
Một trong những điểm nóng
kéo dài dài dẳng nhất, gây nhức nhối nhất
trong quan hệ hai nước, chính là
khu vực xung quanh ngôi đền cổ Preah Vihear
mà người Việt chúng ta quen gọi là
đền Prasat Preah Vihear.
Đây là một quần thể kiến trúc Khmer
cổ kính Uy Nghi nằm trên
một vách núi cao nhìn xuống đồng bằng Campuchia
và đã từng là nguyên nhân trực tiếp
dẫn đến các cuộc giao tranh quân sự
nghiêm trọng giữa hai nước
vào các năm 2008
và 2011.
Cụ thể, vào năm 2008,
căng thẳng đã bùng phát
dữ dội từ tháng 7 đến tháng 10,
dẫn đến những vụ đấu súng, pháo kích
qua lại, gây thương vong cho binh sĩ
của cả hai bên. Tình hình tạm lắng
xuống một thời gian, nhưng rồi đến
năm 2010, và đặc biệt là
năm 2011,
xung đột lại một lần nữa, leo thang
thành các trận pháo kích dữ dội và
các cuộc đấu súng kéo dài trong nhiều ngày liền.
Đỉnh điểm của căng thẳng là vào
tháng 5 năm 2011,
các cuộc giao tranh ác liệt đã
khiến hàng chục binh sĩ của cả hai phía
thiệt mạng và bị thương,
đồng thời buộc hàng ngàn dân thường vô tội
phải khẩn cấp sơ tán khỏi khu vực
nguy hiểm để lãnh nạn. Trước tình hình leo thang
nghiêm trọng đó, Tòa án Công lý Quốc tế
ICJ tại The Hague
đã phải vào cuộc. Tòa đã ra
một phán quyết tạm thời, yêu cầu
cả Thái Lan và Campuchia phải ngay lập tức
rút quân đội của mình ra khỏi một khu vực
phi quân sự được xác định xung quanh
ngôi đền Preah Vihear,
nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột lan rộng.
Đến năm 2013,
ICJ đã ra một tuyên bố cuối cùng,
trong đó xác nhận rằng phần lớn diện tích
vùng đất tranh chấp xung quanh đền Preah Vihear
sẽ thuộc về chủ quyền của Campuchia.
Phán quyết này đã giúp hạ nhiệt
căng thẳng một cách đáng kể trong suốt
một thời gian dài sau đó.
Tuy nhiên, có vẻ như tình hình chưa bao giờ
thực sự nguội lạnh hoàn toàn.
Kể từ năm 2024,
những dấu hiệu của các vụ va chạm,
những căng thẳng mới giữa hai bên đã bắt đầu
tái hiện, với tần suất và mức độ ngày càng
gia tăng, đáng lo ngại.
Đầu tiên phải kể đến là những tranh cãi ngoại giao
gây gắt xoay quanh vấn đề chủ quyền
đối với một hòn đảo có tên là Kokut,
theo cách gọi của Thái Lan,
hoặc Koh Kong, theo cách gọi của Campuchia.
Tuy nhiên, cần làm rõ đảo
cũ ở đây là đảo nào vì có sự
nhầm lẫn địa danh trong bài gốc.
Đây là một khu vực trên biển,
nằm giữa hai nước, mà cho đến nay
vẫn chưa được phân định một cách rõ ràng
về đường danh giới trên biển.
Đến tháng 5 năm 2025,
một vụ va chạm đáng chú ý khác đã
xảy ra tại khu vực Đền Tam Thôm,
có thể là Prasat Tamuentum,
một địa điểm tranh chấp khác,
nằm giữa tỉnh Surin của Thái Lan
và tỉnh Oda Menche của Campuchia.
Theo các nguồn tin,
một nhóm binh sĩ Campuchia đã tiến vào
khu vực ngôi đền này và tiến hành
hát quốc ca của Campuchia,
một hành động mà phía Thái Lan cho rằng
mang tính chất khẳng định chủ quyền
một cách đơn phương và khiêu khích.
Lực lượng quân đội Thái Lan đã ngay lập tức
có mặt để ngăn chặn,
và hai bên đã xảy ra những cuộc cãi vã,
đối đầu kịch liệt.
Rất may là đã không có những vụ
đụng độ vũ trang xảy ra.
Tuy nhiên, sự việc này cũng đã khiến
cho giới lãnh đạo cấp cao của cả hai nước
phải tổ chức nhiều cuộc đàm phán khẩn cấp
để tìm cách hạ nhiệt tình hình,
tránh để căng thẳng leo thang thêm.
Và đến thời điểm hiện tại,
với việc đã xảy ra một vụ đấu súng nghiêm trọng
tại một địa điểm được gọi là tỉnh Trong Bóc,
có thể là một tên gọi địa phương
hoặc do người dân chuyện sử dụng,
cần xác minh thêm, khiến cho binh sĩ
của cả hai bên đều có người thiệt mạng,
thì có thể thấy rằng chuỗi căng thẳng
kéo dài giữa Thái Lan và Campuchia
từ năm ngoái cho tới nay
đang diễn biến theo một chiều hướng
ngày càng nguy hiểm, tăng dần về mức độ.
Từ những tranh cãi trên mặt báo,
những phát ngôn ngoại giao cứng rắn
đã chuyển sang những cuộc cãi vã,
đối đầu trực tiếp giữa các lực lượng quân sự
và cuối cùng là dẫn đến những cuộc đối đầu
bằng súng đạn thật sự.
Một điều đặc biệt đáng chú ý nữa,
đó là thời điểm mà vụ đụng độ tại Trong Bóc
diễn ra lại trùng khớp một cách khá khó hiểu
với ngày bế mạc của cuộc tập trận quân sự chung
mang tên Kim Long
2025 giữa quân đội Trung Quốc
và quân đội Campuchia.
Sự trùng hợp ngẫu nhiên hay có chú ý này
đã khiến cho giới quan sát quốc tế
đặt ra những nghi vấn, những câu hỏi lớn.
Liệu đây chỉ đơn thuần
là một sự trùng hợp về mặt thời gian
hay nó là một thông điệp ngầm,
một hành động vả mặt được gửi tới cả Bắc Kinh
và Phông Pình. Phải chăng đang có
một thế lực nào đó, một bàn tay vô hình nào đó
muốn thử thách, muốn kiểm tra
độ bền chặt của Liên minh Trung Quốc,
Campuchia bằng chính cái bài toán gai góc
về chủ quyền lãnh thổ, về xung đột
biên giới. Và nếu những nghi vấn đó
là đúng, thì cuộc đấu súng tuy nhỏ
tại Trong Bóc có thể sẽ chỉ là một man
dạo đầu, một bước đi thăm dò
trong một ván cờ địa chính trị lớn hơn,
phức tạp hơn, đang được âm thầm
sắp đặt và triển khai ngay trong lòng
khu vực Đông Nam Á đầy biến động.
Thực tế cho thấy, sự hiện diện ngày càng
sâu rộng và mạnh mẽ của Trung Quốc
tại Campuchia không chỉ khiến cho Việt Nam
cảm thấy lo ngại, mà ngay cả Thái Lan,
một quốc gia có mối quan hệ tương đối
tốt đẹp với Trung Quốc, cũng không khỏi
cảm thấy bất an, đặc biệt là khi
căn cứ hải quân RIM của Campuchia,
với sự đầu tư và hiện diện của Trung Quốc,
lại án ngứ ngay trước cửa nhà của Thái Lan,
tức là ngay tại Vịnh Thái Lan.
Nếu xét ở góc độ chiến lược quân sự,
thì mối đe dọa tiềm ẩn từ căn cứ
RIM đối với an ninh của Thái Lan,
có phần nào đó còn lớn hơn, trực tiếp hơn
cả đối với Việt Nam. Nói một cách
đơn giản và dễ hiểu, có vẻ như
chính nhờ có sự chống lưng, sự
chiều truộng hết mực từ phía Trung Quốc,
mà chính quyền Campuchia hiện nay mới có
đủ sự tự tin, thậm chí là sự
tự tung tự tác, để có thể làm
mình làm mẩy, gây khó dễ, thách thức
đối với các quốc gia láng giềng khác trong
khu vực. Thực ra, nếu chúng ta
thử điểm lại dòng chảy của lịch sử,
đặc biệt là kể từ sau sự sụp đổ của
đế quốc Khmer hùng mạnh một thời,
sẽ thấy rằng, đây dường như đã trở thành
một truyền thống, một đặc sản
trong chính sách đối ngoại của các nhà lãnh đạo
Campuchia qua nhiều thời kỳ.
Đó là, thay vì dựa vào nội lực,
vào sức mạnh tự thân của dân tộc
để giải quyết các vấn đề quốc gia,
thì họ thường có xu hướng tìm cách
dựa dẫm, cầu viện các thế lực
bên ngoài, các ngoại bang, để
duy trì quyền lực hoặc để đối phó với
các mối đe dọa dù là thực tế hay tưởng tượng.
Và đương nhiên, cái việc nhờ
và đó, luôn luôn cần phải có
một sự trao đổi nào đó, một cái giá
nào đó phải trả, thường là bằng
chủ quyền, bằng lợi ích quốc gia.
Trong lịch sử Việt Nam, bất kỳ
một kẻ nào có hành vi cõng rắn cắn gà
nhà, rước voi về giày mà tổ,
như trường hợp của Nguyễn Ánh dựa vào
quân siêm hay Lê Châu Thống cầu viện
quân thanh, thì đều bị lịch sử
dân tộc nguyền rũa lên án đến
muôn đời sau. Thế nhưng, đối với
một số nhà lãnh đạo Campuchia, thì việc
dựa vào ngoại bang dường như lại là một điều
hết sức bình thường, một sách lược
được coi là khôn ngoan. Chúng ta hãy
cùng điểm lại một chút về lịch sử
của Campuchia kể từ thế kỷ thứ 15
trở đi. Vùng đất này, sau sự
suy yếu của đế quốc Angkor, đã
dần dần trở thành một bãi chiến trường.
Một vùng đất tranh chấp ảnh hưởng quyết liệt
giữa hai khưởng quốc khu vực lúc bấy giờ
là Đại Việt, Việt Nam và Xiêm,
Thái Lan. Đặc biệt là trong giai đoạn
các chúa Nguyễn của Đảng Trong tuốt gươm
mở cõi về phương Nam, thì Campuchia
khi đó được gọi là Chân Lạp, đã
ngày càng rơi vào tình trạng phụ thuộc vào
các thế lực bên ngoài. Các hoàng thân
quốc thích, các phe phái trong triều đình
Chân Lạp, khi đó thường chia bẻ, kết phái.
Người thì chạy sang Đại Việt để
cầu viện, kẻ thì lại chạy sang Xiêm
để nhờ cái quân đội ngoại bang
về giúp mình tranh giành ngôi báu, đánh
đuổi đối thủ. Các vị vua Chân Lạp
khi lên nắm quyền, một là phải
chấp nhận thân với chúa Nguyễn, phải
cắt đất, phải cống nạp những sản vật
quý giá cho các chúa, hoặc là nếu
không muốn như vậy thì lại phải thuần phục
Tình trạng gió chiều nào che
chiều ấy này đã kéo dài trong suốt
một khoảng thời gian rất dài, có lẽ
phải đến khoảng 300 năm, cho tới khi
nhà Tây Sơn nổi lên, đánh bại
chúa Nguyễn và Nguyễn Ánh phải chạy sang
Xiêm để lưu vong, cầu cứu.
Và rồi sau này cả bán đảo Đông Dương
bao gồm cả Việt Nam, Lào
và Campuchia đều lần lượt
rơi vào ách cai trị của thực dân Pháp.
Mối quan hệ giữa Việt Nam và Campuchia
trong nửa sau của thế kỷ 20 là
một hành trình đầy biến động phức tạp
được viết nên bằng cả máu, sự hy sinh
của biết bao người và cả những
toàn tính địa chính trị vô cùng khốc liệt
tàn bạo. Ngay từ khi được
sự giúp đỡ của quân đội nhân dân Việt Nam
trong cuộc đấu tranh chống lại chính quyền
thân Mỹ của London vào đầu những năm
1970, Campuchia
dưới sự lãnh đạo của mặt trận đoàn kết
dân tộc Campuchia, Phùng và
hoàng thân Sihanouk từng được coi là
một người bạn, một đồng minh cùng chung
chiến hảo với Việt Nam. Thế nhưng
một điều trớ trêu của lịch sử là
từ khoảng năm 1970
hay trở đi, lực lượng Khmer Đỏ
một lực lượng vũ trang cực đoan
đang dần lớn mạnh tại Campuchia
đã bắt đầu quay sang có những
hành động thù địch, phản bội lại chính những
người đã từng cứu mang, giúp đỡ họ.
Sau khi chiến dịch chân lạp tư
do quân đội Việt Nam hỗ trợ cho lực lượng
của London bị thất bại và
quân đội của Phương Nông Pinh, chính quyền
London gần như bị tan giã hoàn toàn
thì lực lượng Khmer Đỏ
đã bắt đầu hành động một cách độc lập
với sự hậu thuẫn ngày càng mạnh mẽ
và công khai từ phía Trung Quốc.
Ngay từ năm 1975
khi mà miền Nam Việt Nam còn chưa kịp
hoàn toàn giải phóng, non sông
chưa liền một dài, thì Khmer Đỏ đã
liều lĩnh cho quân đội của mình tấn công
chiếm đóng một số đảo của Việt Nam
trên vùng biển Tây Nam, gây ra những
căng thẳng nghiêm trọng tại khu vực biên giới.
Mặc dù nếu xét về tương quan
lực lượng quân sự vào thời điểm đó,
Campuchia dưới sự kiểm soát của Khmer Đỏ
rõ ràng là yếu hơn Việt Nam về mọi mặt
từ kinh nghiệm chiến đấu, trang bị
vũ khí, tiềm lực hậu cần cho đến
dân số. Thế nhưng, điều đã khiến
cho Khmer Đỏ dám có những hành động ngông cuồng
liều lĩnh như vậy lại nằm ở một chỗ
khác. Đó chính là
việc họ có được sự chống lừng
tuyệt đối từ phía Trung Quốc.
Cái túi khôn suối dại từ Bắc Kinh
đã biến một lực lượng Khmer Đỏ vốn đã
cực đoan, tàn bạo, trở thành một con
rào gầm nguy hiểm, nhắm thẳng vào
mạng sườn phía Nam của Việt Nam,
mở đầu cho một chuỗi những sự kiện
bi thảm dẫn tới cuộc chiến tranh
biên giới Tây Nam vô cùng ác liệt và
tốn kém sau này. Trong con mắt của
các tướng lĩnh, các nhà lãnh đạo Trung Quốc
lúc bấy giờ, Khmer Đỏ không phải
là một kẻ địch đáng sợ cần phải tiêu diệt,
mà ngược lại, họ là một công cụ,
một quân cờ hữu hiệu, phục vụ
cho mưu đồ chiến lược lớn hơn của Bắc Kinh.
Đó là kiềm chế sự phát triển
và ảnh hưởng của một nước Việt Nam thống nhất,
độc lập và có tiềm năng trở thành
một cường quốc trong khu vực.
Đại tá Nguyễn Văn Hồng, nguyên sư đoàn trưởng
Sư đoàn 309, một đơn vị
chủ lực đã tham gia chiến đấu trên
chiến trường Campuchia. Trong cuốn hồi ký
của mình mang tên Cuộc Chiến tranh bắt buộc
đã vạch rõ bản chất của Khmer Đỏ.
Chúng là đội quân sung kích,
là tay sai của một số nước trong
khu vực ám chỉ Trung Quốc. Mục đích
của chúng là làm tiêu hào sinh lực, tiền
của của Việt Nam. Bộ ta phải duy trì
một quân đội lớn, căng mình trên nhiều mặt trận
để không còn khả năng, không còn
nguồn lực đầu tư vào việc phát triển
đất nước. Khmer Đỏ biết rất rõ rằng
họ không thể nào đánh bại được Việt Nam
trong một cuộc chiến tranh quý ước.
Thế nhưng, mục tiêu của họ, hay đúng hơn
là mục tiêu của những kẻ đứng đằng sau giật
dây họ, là muốn kéo Việt Nam vào một cuộc
chiến tranh hao người tốn của, không có hồi kết.
Một vũng lầy kiểu Afghanistan
khiến cho Việt Nam bị kiệt quệ cả
về kinh tế lẫn chính trị, không thể ngóc đầu
lên được. Đó là một cuộc chiến tranh
mà không cần phải giành chiến thắng,
chỉ cần làm cho đối phương không thể lớn mạnh,
không thể phát triển. Và Trung Quốc
thông qua bàn tay của Khmer Đỏ
đã gần như hoàn thành được phần lớn kế hoạch đó
của họ trong suốt một thời gian dài.
Trong suốt thời kỳ thập niên 1980,
chính quyền Cộng hòa Nhân dân Campuchia
CHND Campuchia,
một chính quyền thân Việt Nam
do ông Hank Samrin đứng đầu,
đã phải vô cùng vất vả để chống chọi
không chỉ với các hoạt động phá hoại.
Tấn công của tàn quân Khmer Đỏ
vẫn được Trung Quốc và một số nước phương Tây
nuôi dưỡng, cung cấp vũ khí
tại các trại tị nạn dọc biên giới Thái Lan
mà còn phải đối mặt với sự bao vây,
cấm vận, sự phủ quyết
về mặt ngoại giao trên trường quốc tế.
Tại Liên Hợp Quốc, Mỹ,
các nước ASEAN, trong đó có Thái Lan
và nhiều nước phương Tây khác đã đồng loạt
lên tiếng ủng hộ cho một chính phủ
liên hiệp ba phái lưu vong của Campuchia,
bao gồm cả Khmer Đỏ,
phe của Hoàng thân Sihanouk
và phe của Thủ tướng Son San.
Chỉ vì một mục tiêu duy nhất là muốn
cô lập Việt Nam, phản đối sự hiện diện
quân sự của Việt Nam tại Campuchia.
Campuchia, một lần nữa trong lịch sử,
đã trở thành một bãi chiến trường,
một vùng đệm, một nơi để
các thế lực lớn trong khu vực
và trên thế giới đấu đá,
tranh giành, ảnh hưởng, nơi mà mỗi bên
đều cố gắng dựng lên một nhóm vũ trang,
một chính phủ bù nhìn của riêng mình.
Sau khi Việt Nam rút quân hoàn toàn
khỏi Campuchia vào năm 1989
và ông Hun Sen,
một cựu chỉ huy Khmer Đỏ,
đã chạy sang Việt Nam và sau đó
trở về lãnh đạo CHND Campuchia.
Dần dần củng cố quyền lực,
nhiều người đã từng hy vọng rằng
đất nước Chùa Tháp sẽ có thể thoát ra
khỏi cái vòng luẩn cuẩn bi kịch đó
của lịch sử, thế nhưng có vẻ như không phải vậy.
Chính quyền của ông Hun Sen
và sau này là con trai ông Hun Manet
lại tiếp tục bước vào một vết xe đổ
quen thuộc. Họ lại tìm kiếm một chỗ
dựa từ bên ngoài để duy trì và củng cố
quyền lực của mình. Trước đây, đó là
Việt Nam. Sau này, khi quan hệ
với Việt Nam có những lúc không còn
mạn mà, họ đã dần dần ngả
về phía Trung Quốc. Và cho đến ngày hôm nay,
có thể nói rằng, chính quyền Campuchia
đã chuyển hoàn toàn sự phụ thuộc đó
của mình sang cho Bắc Kinh, thậm chí
còn ở một mức độ sâu sắc và toàn diện
hơn cả những gì mà Khmer Đỏ
đã từng làm trước đây. Thay vì
chỉ đơn thuần là nhận viện trợ quân sự để
tiến hành chiến tranh du kích như Khmer Đỏ,
thì Trung Quốc ngày nay đã rót những quản tiền
đầu tư khổng lồ vào Campuchia,
vào các dự án cảng biển chiến lược
như căn cứ Rim, vào các đặc khu kinh tế,
vào việc xây dựng một mạng lưới
tình báo dày đặc, và cả vào
các chương trình đào tạo cán bộ cấp cao
cho quân đội và chính quyền Campuchia.
Đây là một kiểu xâm nhập mềm,
một sự thuộc địa hóa kiểu mới,
nhưng lại có hiệu quả hơn rất nhiều
và khó bị phản đối hơn so với bất kỳ
một cuộc chiến tranh xâm lược nào.
Campuchia đang dần dần biến thành một tiền đồn,
một pháo đài ở phía Nam của Trung Quốc,
nhằm mục đích đối trọng lại với vai trò
và vị thế chiến lược ngày càng nổi bật
của Việt Nam trong khu vực Đông Nam Á,
cũng như trong các chiến lược Ấn Độ Dương,
Thái Bình Dương của Mỹ và các đồng minh.
Và một điều trớ trêu,
một nghịch lý của lịch sử là dù luôn
lớn tiếng tuyên bố về nền độc lập,
tự chủ của mình, nhưng dường như ông Hun Sen
và chính quyền của ông lại không thể nào
tự chủ được trên một bàn cờ địa chính trị
lớn hơn, phức tạp hơn.
Sự kiện Campuchia đã từng ngăn chặn việc
ASEAN ra một tuyên bố chung về vấn đề Biển Đông
vào năm 2012,
khi Campuchia giữ vai trò chủ tịch
luôn phiên của khối.
Hay việc họ đã âm thầm cho phép Trung Quốc thuê
và cải tạo quân cảng Grimm trong bóng tối
đã cho thấy một điều rất rõ ràng,
bất chấp những bài học lịch sử đau thương,
xương máu trong quá khứ.
Chính quyền Hun Sen dường như vẫn lựa chọn lại
con đường cũ, con đường là một vệ tinh,
một tiểu quốc phụ thuộc,
để đổi lấy sự bảo trợ về chính trị,
kinh tế và quân sự từ một siêu cường
đang trỗi dậy, bất chấp những rủi ro tiềm ẩn
về chủ quyền và lợi ích quốc gia
Ông Hun Sen khi đó,
trong một số phát biểu,
vẫn còn gọi Trung Quốc là
nguồn cơn của mọi thứ hiểm độc,
ám chỉ vai trò của Bắc Kinh trong việc hậu thuẫn
cho chế độ diệt chủng Khmer Đỏ.
Thế nhưng, kể từ sau năm 2012,
khi quan hệ với phương Tây xấu đi
và Trung Quốc tăng cường đầu tư vào Campuchia,
thì cụm từ đó đã dần dần
được nâng cấp, thay đổi.
Trung Quốc từ một nguồn cơn hiểm độc
đã trở thành một người bạn tốt,
một đồng minh đáng tin cậy.
Đặc biệt là trong giai đoạn đại dịch Covid-19,
khi bị quốc tế chỉ trích vì quá
phụ thuộc vào Trung Quốc trong vấn đề vaccine
và các khoản vay nợ,
ông Hun Sen đã từng thẳng thừng tuyên bố rằng
nếu tôi không trông cậy vào Trung Quốc
thì cho tôi hỏi, tôi có thể trông cậy vào ai đây?
Và điều này lại càng được thể hiện
một cách rõ ràng nhất vào năm 2024,
khi mà làn sóng dư luận
cả trong và ngoài nước Campuchia
đang ngày càng dấy lên những nghi ngờ,
những lo ngại và đặt ra
nhiều dấu hỏi lớn về vấn đề
nguồn vốn thực sự cho dự án Kênh Đào Phù Nam
Phù Nam Techo Kanan,
một dự án đầy tham vọng nhưng cũng
tiềm ẩn nhiều rủi ro về
môi trường và địa chính trị.
Thay vì đưa ra một lời khẳng định mạnh mẽ rằng
Campuchia có đủ nguồn lực, đủ khả năng
để tự mình thực hiện dự án Kênh Đào này,
thì ông Hun Sen vẫn tiếp tục dựa vào
những lời lẽ về tình hiểu nghị sắp đá,
về sự giúp đỡ vô tư của Trung Quốc
Ông Hun Sen thậm chí còn đích thân
thực hiện nhiều chuyến công du đến Trung Quốc
để tìm kiếm một lời khẳng định,
một sự cam kết chắc chắn từ phía Chủ tịch Tập Cận Bình
và cho tới chuyến tăm mới đầy nhất của ông Tập
tới Campuchia, thì hai bên dường như
mới tìm được một sự đồng thuận
với một cam kết được cho là Trung Quốc
sẽ đầu tư khoảng 1,1 tỷ đô la Mỹ
vào dự án Kênh Đào này.
Số vốn còn lại sẽ được huy động
từ các nguồn lực trong nước của Campuchia.
Cho tới năm 2025,
khi mà sự hiện diện quân sự
của Trung Quốc tại căn cứ Hải quân Rim
đã trở nên quá rõ ràng
và họ thậm chí còn không thèm đưa ra
bất kỳ một lời bảo chữa,
một sự giải thích nào cho điều đó nữa.
Thậm chí cái tên của quân cảng này
còn được đổi một cách công khai thành
Trung tâm Bảo dưỡng, Sửa chữa Kỹ thuật
và Huấn luyện Trung quân cảng Rim Trung Quốc Campuchia.
Điều này cho thấy mức độ ảnh hưởng
và sự kiểm soát của Trung Quốc đối với Campuchia
đã đạt đến một tầm mức mới.
Nếu chúng ta thử tính toán,
kể từ đầu năm 2025 cho tới này,
thì tần suất mà phía Campuchia
có những hành động chủ động gây hấn
với Thái Lan trong vấn đề tranh chấp biên giới,
ví dụ như việc cho quân đội
xâm nhập vào các vùng đất mà hai bên
đã từng ký thỏa thuận là sẽ giữ
nguyên hiện trạng, không thay đổi,
đã ngày càng gia tăng một cách đáng báo động.
Và mới đây nhất, như chúng ta đã biết,
súng đã nổ và đã có người thiệt mạng
ở cả hai phía.
Còn đối với Việt Nam thì sao?
Ngay từ năm 2024,
Campuchia đã bất ngờ tuyên bố
rút khỏi các thỏa thuận hợp tác phát triển
trong khuôn khổ, khu vực tam giác phát triển
Campuchia, Lào, Việt Nam, CLV.
Một sáng kiến mà chớ chêu thay
lại chính là do ông Hun Sen
đề xuất trước đó.
Và họ đã ngay lập tức tìm cách thay thế vào đó
là các thế lực tài phiệt,
các nhà đầu tư gốc hòa đang hoạt động mạnh mẽ
tại Campuchia.
Việc họ đơn phương thúc đẩy
việc xây dựng kênh đảo Phủ Nam
bất chấp những cam kết trước đó
về việc phải cung cấp đầy đủ thông tin,
phải tiến hành tham vấn và đàm phán
với các quốc gia bị ảnh hưởng trong lưu vực sông Mekong.
Theo tinh thần của Hiệp định Mekong
năm 1995,
cũng đã bị họ phớt lờ một cách trắng trợn.
Trước khi phải rút chạy khỏi Sài Gòn
trong sự hỗn loạn và nhục nhã
vào ngày 30 tháng 4 năm 1975,
Thomas Polgar,
người đứng đầu chi nhánh CIA
cơ quan tình báo trung ương Mỹ
tại Sài Gòn khi đó,
đã đánh một bức điện mật cuối cùng
về Nhà Trắng. Trong bức điện đó,
có một câu nói mà nhiều người sau này
vẫn thường nhắc lại, đó là
những người không rút ra được bài học gì từ lịch sử
nhất định sẽ mắc lại những sai lầm
của lịch sử. Và nếu như chính quyền
Campuchia hiện nay không học được gì
từ những bài học sương máu trong quá khứ
của chính dân tộc mình, hoặc họ cố tình lờ đi
những bài học đó, đặc biệt là bài học
từ thời kỳ Pol Pot, khi mà một chính quyền
đã đặt toàn bộ sự sinh tồn,
sự tồn vong của mình vào tay của một ngoại bang,
thì đến một lúc nào đó,
khi người bảo trợ của họ thay đổi chính sách,
khi cán cân quyền lực thay đổi,
thì sự sụp đổ sẽ đến một cách nhanh chóng
và vô cùng tàn khốc. Và điều đó
rất có thể sẽ tái diễn một lần nữa
nếu như Campuchia vẫn cứ tiếp tục
xem Trung Quốc là một người bảo hộ,
một ông chủ, chứ không phải là một đối tác
bình đẳng, cùng có lợi. Lịch sử
đã từng dạy cho chúng ta một bài học
rất cay đắng rằng, đòi được vạn thì
đôi khi má đã xưng vù rồi.
Không phải cứ ôm lấy chân một ông Anh lớn
nào đó là có thể yên tâm kê cao
gối mà ngủ ngon được đâu.
Chính Khmer Đỏ, kẻ thù không đội trời
chung của ông Hun Sen, cũng đã từng một
thời ngạo nghế, hung hăng vì có được
sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ phía Trung Quốc.
Để rồi cuối cùng, họ vẫn phải
hứng chịu một sự sụp đổ ê trề,
nhục nhã, khi mà một cơn gió
chính trị đã đổi chiều, khi mà Trung Quốc
thay đổi chính sách, tìm cách hỏa hoãn
với Việt Nam và các nước ASEAN.
Giờ đây, câu hỏi lớn được đặt ra là
liệu chính quyền Campuchia hiện nay
có đang từng bước, từng bước một
đi vào chính cái, vết xe đổ
của kẻ thù cũ của họ hay không?
Và khi ván cờ địa chính trị này kết thúc,
liệu Campuchia có còn kịp thoát ra,
có còn giữ được sự độc lập,
tự chủ của mình hay không?
Hay họ sẽ lại một lần nữa bị bỏ rơi,
bị phản bội, trở thành một con tốt thí
giữa một ván cờ lớn của các cường quốc?
Giống như những gì đã từng xảy ra
với chế độ Pol Pot trong quá khứ,
đó là những câu hỏi mà thời gian
và lịch sử sẽ cho chúng ta câu trả lời.
