Chào Mừng Các Bạn Đến Với Kênh Thiên Hà TV Video Ngày Hôm Nay Của Chúng Ta: Quan sát đột phá của kính James Webb vừa vạch trần tất cả bí mật của Big Bang | Thiên Hà TV ---------------------------- -Tham gia hội viên của Thiên Hà TV để ủng hộ chương trình: / @thienhatv999 Thiên Hà TV là kênh chia sẻ những kiến thức bổ ích về khoa học vũ trụ, khoa học hành tinh, vật lý thiên văn cùng những dự án về khám phá không gian, phóng tàu vũ trụ và những công nghệ của tương lai. Nếu thấy video hay hãy like, comment, share, đăng ký kênh và nhấn vào tín hiệu chuông 🔔 để là người đầu tiên nhận được thông báo của BBT chương trình nhé! =============== Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm bản quyền Chúng tôi không sở hữu đầy đủ tài liệu được biên soạn trong video này. Nó thuộc về những cá nhân hoặc tổ chức xứng đáng được tôn trọng. Chúng tôi sử dụng theo: Tuyên bố từ chối trách nhiệm bản quyền, phần 107 của Đạo luật bản quyền năm 1976. "Sử dụng hợp pháp" được cho phép cho các mục đích như phê bình, bình luận, đưa tin, giảng dạy. học bổng và nghiên cứu. Nếu có vấn đề về bản quyền xin liên hệ: [email protected] Bản quyền âm nhạc thuộc: Audio Library - YouTube, storyblocks và elements envato Bản quyền hình ảnh họa thuộc: Storyblocks và Elements envato
Trong nhiều thiên niên kỹ, con người đã tìm đến tôn giáo và tần thoại để trả lời cho sự hình thành của vũ trụ.
Nhưng đến nay, hầu hết mọi người đều dựa vào khoa học để mô tả lịch sự tiên hóa của xã hội, của loài người, của thế giới và của toàn bộ vũ trụ.
Trong đó, Thuyết Bích Ban tạo nền tảng trong sự hiểu biết của con người về nguồn gốc và sự tiên hóa của vũ trụ.
Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, hình ảnh dục bởi kính viễn vọng không gian James Webb cho thấy các thiên hà hình thành từ sớm trong vũ trụ.
Sự tồn tại của những vật thể khổng lồ tuổi thọ hàng ngàn tỷ năm tuổi đã gây chấn động giới khoa học khi chúng đi ngược lại với những dự đoán của Bích Ban.
Điều này đã làm lung lay lý thuyết được tin tưởng trong hàng trăm năm.
Lỗ hổng của mô hình Bích Ban tiêu chuẩn
Mô hình Bích Ban cho rằng vũ trụ khởi thủy bằng một vụ nổ khoảng 15 tỷ năm trước.
Tại vụ nổ, kích thước vũ trụ được xem là bằng 0 nên mật độ năng lượng và nhiệt độ vô cùng lớn.
Sau vụ nổ, vũ trụ giải nở và ngụy dần, cho phép thành các cấu trúc như ta đã thấy ngày nay.
Ít nhất có ba cơ sở lý luận và thực tiện dẫn tới mô hình.
Thật thú vị khi biết chính một nhà văn là người đầu tiên cho rằng vũ trụ phải có điểm khởi đầu.
Nghị lý Ober cho rằng nếu vũ trụ vô tận trong không thời gian,
thì nó phải có nhiều sao đến mức khi nhìn lên bầu trời,
thì mắt ta bao giờ cũng gặp một ngôi sao.
Và ta sẽ thấy bầu trời luôn sánh rực như mặt trời, ngay cả vào ban đêm.
Những thực tế bầu trời ban đêm lại tối đen
Trong bài thơ văn xui dài Eureka! năm 1848,
Đó là do các ngôi sao không đủ thời gian để chiếu sáng toàn vũ trụ.
Và bầu trời đêm tối đen chứng tỏ vũ trụ không tồn tại mãi mãi.
Không chỉ đứng vận trước thử thách của thời gian,
mà giả thuyết còn đóng vai trò quyết định trong việc hình thành lý thuyết Big Bang.
Cơ sở lý luận thứ hai là thuyết tương đối tổng quát.
Cho rằng không thời gian là các đại lượng động lực phụ thuộc vật chất,
đồng thời chi phối vật chất.
Cần lưu ý rằng quan niệm của Andrews cho rằng
không thời gian là hình thức tồn tại của vật chất.
Điều đó dẫn tới việc không thời gian là hình thức tồn tại của vật chất.
Và do đó, vũ trụ có thể có khởi đầu và kết thúc.
Một ý tưởng ban đầu chính Einstein cũng tìm cách chống lại.
Cơ sở thực tiện của mô hình là phát hiện vũ trụ giải nở của Hubble những năm 1920.
Vũ trụ hiện đang giải nở và các thiên hạ ngày càng xa nhau,
chứng tỏ trong quá khứ chúng gần nhau.
Khi vũ trụ có kết thúc nhỏ hơn,
suy diễn ngược thời gian mãi sẽ đi đến thời điểm khai sinh
khi toàn vũ trụ tập trung tại một điểm nơi có mật độ năng lượng,
nhiệt độ và độ công không thời gian vô hạn.
Và một vụ bùng nổ sẽ khiến vũ trụ sinh thành.
Tuy nhiên, mật độ vật chất hay lực hấp dẫn quá lớn
có thể khiến vũ trụ co lại ngay khi vừa giải nở.
Cùng với những nguyên nhân khác mà Allencute giả định
sự giải nở lạm phát cho phép vũ trụ tăng kích thước 10 mũ 30 lần
chỉ trong khoảnh khắc từ thời điểm 10 mũ âm 35
đến thời điểm 10 mũ âm 32 giây sau vụ nổ.
Vượt qua các đanh giới thành bại tới vì đó,
vũ trụ đắt thắng giải nở và tạo ra mọi thứ,
kể cả bản thân chúng ta.
Đó là mô hình vũ trụ nóng giải nở lạm phát tiêu chuẩn.
Năm 1991, khi kính viện Hubble trên vệ tinh COBE
đo được phong bước xạ tàn dư từ nổ quá khứ đúng như tiên đoán,
mô hình Big Bang được thừa nhận rộng rãi.
Big Bang là mô hình tốt nhất hiện nay,
nhưng tất nhiên nó vẫn còn nhiều vấn đề,
bao gồm điểm kỳ dị và sự khởi đầu tối hậu.
Vật lý luôn tránh các điểm kỳ dị,
nơi một đại dư nào đó đạt giá trị vô cùng,
điều chỉ có trong thế giới toán học trù tượng.
Big Bang chính là điểm kỳ dị như vậy,
và đó là điều cần tránh.
Rồi Big Bang sinh ra vũ trụ,
vậy cái gì sinh Big Bang?
Không lạ khi nhà thờ rất hoan nghênh mô hình
vì xem Big Bang là hiện thân của đấng sáng tạo.
Một cách tránh vấn đề kỳ dị là
lý thuyết dây của vật lý hạt cơ bản.
Lý thuyết dây xem cấu tử cơ bản nhất của vũ trụ
không phải là hạt, như điện tử, quát,
mà là dây hay siêu dây với 10 diệu.
Có đến năm lý thuyết dây,
và đến năm 1995,
người ta thấy rằng chúng chỉ là phiên bản
của một lý thuyết nền tảng,
hơn là lý thuyết màng 11 chiều.
Các kiểu giao động khác nhau của màng
được thể hiện thành các hạt cơ bản mà ta thấy.
Quan điểm cũ xem hạt cơ bản là chất điểm không kích thước
nên dẫn tới điểm kỳ dị.
Còn màng thì không vì chúng có kích thước xác định
dù rất nhỏ.
Bài toán khởi đầu tới hậu thì phức tạp hơn.
Một cách giải quyết vấn đề là khảo sát sự kết thúc.
Vũ trụ giải nở mãi mãi hay dần co lại
trong một vụ co lớn, Big Run.
Nếu vũ trụ đủ vật chất,
lực hấp dẫn sẽ thắng dần sự giải nở
và vũ trụ sẽ co về điểm kỳ dị chung cục.
Và vụ nổ tạo nên chúng ta có thể
là kết quả của vụ co trước.
Đó là mô hình vũ trụ luân hồi của Khuy Lơn.
Với các chưu trình co dạng nối thành vòng tròn
như triết lý nhà Phật,
một phương thức để tránh sự khởi đầu tối hậu.
Đáng tiếc, Big Run không phải là
đối xứng gương hoàn hảo của Big Bang.
Khi vũ trụ co, các photon sẽ nhận thêm năng lượng
do trường hấp dẫn mạnh
và vũ trụ khi kết thúc sẽ nóng hơn lúc khởi đầu.
Kết quả là vụ nổ càng về sau càng mạnh hơn.
Điều đó chứng tỏ vũ trụ vẫn cần
một điểm khởi đầu tối hậu
giống như mô hình chỉ có một Big Bang vậy.
Qua niệm luân hồi hàm ý vũ trụ đủ vật chất
để có thể co lại.
Nhưng quan niệm đó bị bác bỏ năm 1998.
Việc quan sát cá sao siêu mới
đã dẫn tới một kết luận mang tính cách mạng.
Vũ trụ đang giả nở ngày càng nhanh.
Đó là tin không vui
vì mô hình luân hồi được ưu thích hơn
nơi vũ trụ và sự sống
có thể sinh việc không ngừng nghỉ.
Tại sao vũ trụ giả nở ngày càng nhanh?
Cầu trả lời khá đơn giản.
Vì thiếu lượng vật chất cần thiết.
Quan trọng hơn,
dường như vũ trụ chứa
một dạng năng lượng đặc biệt
có tác dụng phản hấp dẫn.
Vài chục năm trước,
các nhà thiên văn xem vũ trụ
chỉ chứa vật chất sáng thông thường.
Khi thấy tốc độ quay của các thiên hà quá nhanh,
người ta giả định loại chất tối
nhiều góp 10 lần chất sáng
để lượng hấp dẫn đủ bụ với lực lý tâm
do thiên hà quay.
Nếu không, thiên hà sẽ tan rã.
Chất tối được chia thành 2 loại.
Loại thường như sao lùng nâu, lỗ đen
và loại lạ như neutrino
có khối lượng các hạt giả thuyết
axiom hay quim.
Nay cần thêm vào loại vật chất
hay năng lượng mới gọi là
năng lượng tối.
Trong đó, năng lượng tối
chiếm tới 70% khối lượng vũ trụ
bao gồm những thứ như năng lượng
chân không hay thành phần thứ 5.
Chất tối kỳ lạ
chiếm 26% bao gồm
những thứ như neutrino
có khối lượng các hạt giả thuyết axiom
hay quim.
Chất tối thông thường chiếm 3,5%
bao gồm những thứ như lỗ đen
sao lùng nâu, sao lùng đen.
Chất sáng chiếm 0,5%
bao gồm những thứ như
mạch trời, cát sao,
các hệ hành tinh.
Bức xạ chiếm 0,005%
bao gồm những thứ như
ánh sáng, các bức xạ điện tử khác.
Bản chất năng lượng tối
với áp lực âm để tạo ra
phản hấp dẫn có lẽ là thách thức
lâu dài đối với vật lý
và vũ trụ học.
Đầu tiên là năng lượng chân không.
Chân không vật lý không phải là cõi hư vô
mà chứa đầy các hạt, phản hạt ảo
sinh diệt không ngừng
do nguyên lý bớt định hay Sennberg.
Theo đó, không thể xác định chính xác
đồng thời giá trị
các cặp đại lượng vật lý liên hợp
như vị trí và tốc độ,
giá trị và độ biến thiên
của một trường vật lý, v.v.
Nên năng lượng chân không phải khác không?
Vì nếu bằng không,
thì độ biến thiên cũng bằng không.
Có nghĩa, hai đại lượng được xác định
chính xác đồng thời,
điều mà nguyên lý bớt định cấm.
Đó là do sinh hạt và phản hạt ảo.
Chẳng hạn trong một cm khối trước mắt ta
luôn có 10 mũ 30 điện tử ảo.
Chúng gây hiệu ứng đó đếm ngược
như hiệu ứng Casimir.
Tinh toán thấy chúng tạo
mực độ năng lượng lớn gấp
10 mũ 120 lần
các dạng vật chất khác,
một con số kiến giới vật lý chán ván.
Ứng cử viên thứ 2
là thành phần thứ 5.
Đơn giản nhất là một trường lượng tử
thay đổi rất chậm theo thời gian.
Cơ chế giải thích giai đoạn
giả nở lạm phát, khả năng khác
đến từ vật lý các chiều dư kỳ ảo
tức dây 10 chiều
hay màng 11 chiều nói ở trên.
Trong lý thuyết này, vật chất thông thường
nằm trên các màng 3 chiều.
Các màng này nằm sát nhau trong chiều thứ 11.
Ánh sáng đi theo các màng 3 chiều
đến mắt ta phải mất hàng tỷ năm.
Trong khi tác động hấp dẫn
hay phản hấp dẫn,
thì đến ngay theo chiều dư,
tạo giá trị ước lượng vô cùng lớn như vừa nói.
Tuy nhiên, những khó khăn toán học
khiến việc đưa ra một mô hình hoàn chỉnh
là bất khả thi,
không chỉ trước mắt mà còn có thể
trong tương lai.
Mô hình màng và chạm
Nhằm giải quyết hai vấn đề kỳ dị
và khởi đầu tối hậu,
cuối năm 2001, các nhà khoa học
đề xuất mô hình màng và chạm.
Xem Big Bang không phải là khởi đầu
của không thời gian,
mà là điểm chuyển tiếp giữa pha đang dãn nở
và pha co lại trước đó.
Đây chính là mô hình luân hồi,
nhưng có ưu điểm hơn các mô hình
luân hồi khác.
Mô hình giả định vũ trụ của chúng ta
là một màng 3 chiều trôi trong không gian 4 chiều.
Một màng khác,
một vũ trụ song song nằm ngay bên cạnh
Vũ trụ này gần hơn cả làn da,
nhưng ta không thể thấy
hay chạm được vào nó.
Các màng này hành động giống như
nối với nhau bằng lò so,
kéo lại khi các màng xa nhau
và đẩy ra khi chúng lại gần,
khiến các màng giao động ra xa
rồi đến gần.
Chúng tần tự va chạm chính là Big Bang.
Năng lượng Big Bang nguyên thủy
là năng lượng va chạm,
còn các thăng giá mật độ
thấy rõ trên phong bức xạ hóa thạch
do vệ tinh COBE đo được
năm 1991
và là hạt giống phát triển thành
các tiên hà sau này,
là các vết nhân của màng.
Trong quá trình giao động và va chạm,
các màng vẫn có thể tự co giãn.
So với mô hình làm phát tiêu chuẩn,
mô hình này có ưu điểm
là không cần năng lượng tối
để giải thích sự giải nở ngày càng tăng
của vũ trụ.
Đơn giản đó là năng lượng lò so,
theo Turot.
Ưu điểm khác là kỳ dị chỉ xuất hiện
trong chiều thứ tư,
khi hai màng va chạm thì khoảng cách bằng không,
khả năng nhẹ nhất trong số các kỳ dị.
Và do vẫn tiếp tục giải nở trước
và sau va chạm,
các phô tôn sẽ không thu thêm năng lượng,
nên Big Bang không nóng hơn Big Bang,
cho phép loại bỏ sự khởi đầu
tối hậu, một chủ đề thần học
ưu thích.
Tất nhiên, mô hình cũng để lại nhiều vấn đề.
Đầu tiên, kỳ dị nhẹ nhất
thì vẫn là kỳ dị.
Tiếp nữa, không rõ các thăng gián nhỏ
hay các vết nhăn của màng tái xuất hiện
thế nào sau va chạm.
Theo Lindt, một người xây dựng mô hình
làm phát, điều đó giống như
ném một cái ghế vào lỗ đen
và hy vọng nó sẽ tái sinh.
Rồi bản chất lực lò so
cũng là bài toán nàn giải.
Tuy nhiên, nhiều nhà thiên văn hoan nghênh mô hình.
Vì như lời nhà lý thuyết dây nổi tiếng
Veneziano ở Saint,
chúng ta dễ chấp nhận ý tưởng
Big Bang là kết quả của một cái gì đó
hơn là nguyên nhân
của mọi thứ.
Tà thuyết mình đây.
Các mô hình trên đều vướng phải
bài toán năng lượng tối.
Vì thế, từ năm 1983,
Mulder Heimiron đưa ra đề xuất
Mold, tức động lực Newton biến đổi
Modified Newtonian Dynamics.
Ông cho rằng định luật
hai Newton, F bằng M
nhân A sẽ biến thành F bằng
M nhân A bình phương ở các
gia tốc thấp cỡ 10 mũ âm
10m trên dây bình phương.
Có nghĩa là chỉ cần một
lực nhỏ hơn hay ít vật chất hơn
để gia tốc các tiên hạ
và bài toán chất tối hay năng lượng tối
sẽ mặc nhiên được loại trừ.
Ban đầu giới thiên văn bác bỏ
Mold, nhưng những thành công trong
việc giải thích sự hình thành và tiên
hóa của tiên hạ tuyết phục được
một số nhà khoa học. Tuy nhiên,
họ không nghĩ động lực Newton sai
mà xem đó là một bổ chỉnh
không có ý nghĩa thực hành khi
gọi nó là MIF, tức công thức
làm khớp Neuron.
Vũ trụ hữu hạn hay vô hạn?
Hãy xét nguyên lý
Max cho rằng quan tính của vật
là do nó tương tác với toàn vũ trụ.
Có thể hiểu rõ hơn qua
việc xét lực ly tâm trên một thùng nước.
Khi quay nước trong thùng,
mặt nước sẽ lọm xuống. Ta nói nó
chịu tác dụng của lực ly tâm.
Đó là do nước quay so với thùng đứng yên.
Hoàn toàn không, vì khi
quay cả thùng và nước với cùng tốc độ
mặt nước vẫn lọm xuống.
Max cho rằng mặt nước
lọm vì biết nó đang quay đối với
toàn vũ trụ. Nói cách khác,
quan tính là do tương tác của toàn
vũ trụ lên vật, vì thế vũ trụ
phải hữu hạn. Nếu vũ trụ
vô hạn thì quan tính sẽ lớn
vô hạn. Mọi vật không thể thay đổi
trạng thái chuyển động, một điều
trái với thực tế.
Nhưng đó chỉ là đơn vũ trụ của chúng ta.
Nhiều người giả định các vũ trụ
song song hay đa vũ trụ.
Mỗi vũ trụ có hệ quy luật riêng.
Hãy nhớ lại các màn va chạm.
Không chỉ 2 mà có thể nhiều hơn.
Hoặc hình dung trò thổi bong bóng xà
phòng. Mỗi bong bóng là một đơn
vũ trụ. Các bong bóng có thể
nối với nhau bằng các lỗ sâu.
Theo thuyết tương đối tổng quát,
chúng là đường tắc nối các vùng không
thời gian trong một bong bóng. Thậm chí
nối các bong bóng vũ trụ với nhau.
Chúng cho phép năng lượng phun trào
giữa các bong bóng. Có thể hình dung
một sự phun trào như thế chính là
Big Bang đã sinh ra vũ trụ
mà ta đang sống. Như vậy
có thể chúng ta đang sống trong một đơn vũ trụ
hữu hạn. Đơn vũ trụ này
là một trong vô vàng các màn
hay bong bóng của một đa vũ trụ vô hạn.
Ai cũng có thể hài lòng
dù thích vũ trụ vô hạn
hay hữu hạn.
Giả thuyết này giúp lại bỏ đến sáng tạo
tối cao. Trong tác phẩm nội danh
Giai điệu bí ẩn và Con người
đã tạo ra vũ trụ.
Các giả đặt niềm tin vào đơn sáng thế
và cho rằng ông muốn đặt niềm tin vào hy vọng
chứ không phải tuyệt vọng.
Theo ông, tìm được một bong bóng
tích hợp cho sự sống giữa
vô tận các bong bóng là việc bất khả
cũng như xem sự sống
chỉ là sự biến ngẫu nhiên không thỏa mãn
được lòng tự tôn của con người.
Thiện nghĩ vấn đề có khi ngược lại.
Nếu con người do một đơn tối thượng
tạo ra thì chúng ta chỉ là
những con rối. Khi đó sẽ không
có ý chí tự do chủ đề ưu thích
của person. Cũng không
có sự lựa chọn một trong những khả năng khác nhau
như một cách tự quyết định số phận
đặc trưng cơ bản của tính người.
Còn nếu chúng ta xuất hiện
như sự kết hợp vi diệu giữa cái ngẫu nhiên
và cái tất nhiên, chúng ta
cần sống xứng đáng với tất cả những
khó khăn của sự sinh thành.
Và điều đó có thể có ý nghĩa nhân văn.
Đa vũ trụ sinh ra
như thế nào?
Như trên đã nói, tầng đơn vũ trụ
là hữu hạn nhưng đã vũ trụ
có thể vô hạn. Điều đó chứng tỏ
nó chứa một năng lượng vô hạn.
Điều vô nghĩa về mặt vật lý.
Rất may không phải như vậy.
Tính bật định lượng tử cho phép
các cặp hạt, phản hạt ảo hay
các bọt năng lượng xuất hiện từ chân không.
Miễn là chúng ta sẽ biến mất
sau thời gian tồn tại ngắn ngũi.
Bọt càng ít năng lượng thì tồn tại
càng lâu. Vì năng lượng trường hấp dẫn
là âm, còn năng lượng chứa
trong vật chất là dương.
Nên nếu đa vũ trụ là phẳng
dù đơn vũ trụ có thể công
hai dạng năng lượng đó chỉ tiêu nhau
và năng lượng đa vũ trụ chính xác
bằng không. Khi đó
các quy tắc lượng tử cho phép
nó tồn tại mãi mãi. Nói cách khác
chính tình hình bất định là nguyên nhân
khiến vũ trụ có thể xuất hiện
từ hư vô. Một ý tưởng độc đao đến mức
khi nghe Gamow kể lại
Princeton những năm 1940
Einstein đã đứng
sẵn giữa đường khiến hai người
Ta có thể đặt câu hỏi
Vậy hư vô từ đâu xuất hiện?
Có lẽ đó là câu hỏi không hợp lý
Thỏa đáng hơn là đặt câu hỏi
Tại sao cố tình bất định để vũ trụ
có thể sinh thành? Và liệu có những câu hỏi
nền tảng hơn nữa hay không?