Dòng điện xoay chiều là dòng điện có chiều và cường độ biến đổi theo thời gian, những thay đổi này thường tuần hoàn theo một chu kỳ nhất định. Dòng điện xoay chiều thường được tạo ra từ các máy phát điện xoay chiều hoặc được biến đổi từ nguồn điện một chiều bởi một mạch điện tử thường gọi là bộ nghịch lưu dùng các thyristor.
Trong kỹ thuật điện, nguồn xoay chiều được viết tắt tiếng Anh là AC (viết tắt của Alternating Current) và được ký hiệu bởi hình ~ (dấu ngã - tượng trưng cho dạng sóng hình sin).
Trong mạch điện điện tử, sóng sin được dùng để ám chỉ điện xoay chiều đặt trên những linh kiện điện tử vì sóng Sin là một dạng sóng tuần hoàn điều hòa.
Chu kỳ của dòng điện xoay chiều ký hiệu là T là khoảng thời gian mà điện xoay chiều lặp lại vị trí cũ, chu kỳ được tính bằng giây (s)
Tần số (F) là số lần lặp lại trang thái cũ của dòng điện xoay chiều trong một giây (đơn vị là Hz)
Công thức: F = 1/T
Sau khi phát hiện ra cảm ứng điện từ, thì đó là lúc dòng điện xoay chiều được ra đời.
Và người phát minh ra dòng điện xoay chiều là do sản phẩm đầu tay của một người nước Anh tên Michael Faraday và nhà văn Pháp Hippolyte Pixii.
Năm 1882, thợ điện người Anh - James Gordon, là người đã chế tạo máy phát điện hai pha lớn. Còn Lord Kelvin và Sebastian Ziani de Ferranti thì đã phát triển một máy phát điện sớm hơn ở tần số từ 100 Hz đến 300 Hz.
Năm 1891, Nikola Tesla giành được bằng sáng chế cho một máy phát điện.
Sau năm 1891, máy phát điện đa năng được sử dụng để cung cấp dòng điện, và tần số dòng điện xoay chiều của máy phát điện, kế đến động cơ đốt và mạch điện được thiết kế từ 16 Hz đến 100 Hz.
Theo luật cảm ứng điện từ, khi từ trường xung quanh dây dẫn thay đổi, dòng điện gây ra sẽ được tạo trong dây dẫn. Thông thường, một nam châm quay được gọi là rotor, và một nhóm dây dẫn cố định cuộn tròn trong một cuộn dây trên một lõi sắt, gọi là stator. Đó là lúc để tạo ra dòng điện khi vượt qua từ trường. Máy móc luân phiên tạo điện cơ bản được gọi là máy phát điện.
Theo kiến thức vật lý phổ thông được học, điện 3 pha là hệ thống điện gồm 3 dòng điện xoay chiều có cùng biên độ, cùng tần số nhưng lệch nhau về pha một góc 120 độ.
Tuy nhiên có thể hiểu đơn giản điện 3 pha là điện gồm có 3 dây nóng và 1 dây nguội.
Vì có cấu tạo khác với điện 1 pha nên quy tắc đấu nối điện 3 pha và điện 1 pha cũng hoàn toàn khác nhau. Hiện tại mạch điện xoay chiều 3 pha có 2 phương pháp đấu nối được áp dụng nhiều nhất đó là đấu nối hình sao và đấu nối hình tam giác.
Tùy thuộc vào cơ sở hạ tầng và điều kiện công nghệ phù hợp cho các thiết bị sử dụng điện ở các quốc gia mà hiện thống lưới điện 3 pha cũng có những giá trị khác nhau.
Hệ thống lưới điện tại Mỹ: 220V/3F Hệ thống lưới điện tại Nhật Bản: 200V/3F Việt Nam chúng ta đang sử dụng hệ thống lưới điện 3 pha 380V/3F
Điện 3 pha được sử dụng cho việc truyền tải, sản xuất công nghiệp sử dụng thiết bị điện có công suất lớn để giải quyết vấn đề tổn hao điện năng. Về cơ bản, điện 3 pha sẽ dùng cho thiết bị điện 3 pha, còn điện 1 pha thì được dùng cho thiết bị điện 1 pha.
Comments are disabled for this video.
Điện 3 pha hoạt động như thế nào?
Đoạn phim này là phần tiếp theo của phim
Dòng điện di chuyển như thế nào?
Nếu bạn chưa xem phim này
thì có thể xem nó bằng link đầu tiên
trong phần mô tả bên dưới
để có thể hiểu rõ những kiến thức
sẽ được trình bày sau đây.
Trong phần này, chúng ta sẽ xem cách
mà một máy phát điện đơn giản
tạo ra dòng điện xoay chiều.
Sau đó, chúng ta sẽ tìm hiểu
về nguồn điện xoay chiều 1 pha
Đây chính là nguồn điện
mà bạn đang sử dụng hằng ngày.
Cuối cùng sẽ là tìm hiểu
cách sử dụng nguồn điện 3 pha
và tại sao không sử dụng nguồn 4 pha
hoặc lớn hơn nữa.
Đây là một máy phát điện xoay chiều đơn giản
còn được gọi là máy phát điện AC.
Để dễ hiểu
chúng ta chỉ bắt đầu với 1 pha duy nhất
để xem chuyện gì sẽ diễn ra.
Chúng ta sẽ thêm vào các pha khác
sau khi đã hiểu được
các pha đầu tiên hoạt động như thế nào.
Để bắt đầu
chúng ta sẽ dùng dây đồng
để cuốn thành 2 cuộn dây
và đặt chúng vào say tờ như trong hình.
Sau đó, 2 cuộn dây đồng này
sẽ được nối lại với nhau
để tạo thành 1 mạch điện kín.
Tiếp theo, chúng ta đặt nam châm
vào khoảng trống chính giữa
2 cuộn dây này.
Khi nam châm quay, tư trường của nó
sẽ tác động lên các electron tự do
có trong dây đồng
và dòng điện sẽ được tạo ra
trong mạch điện kín này.
Để có thể hiểu được cách các electron tự do
tạo ra dòng điện trong dây đồng
các bạn có thể xem phim
Dòng điện di chuyển như thế nào
bằng link đầu tiên trong phần mô tả bên dưới.
Khi nam châm quay
thì tư trường của nó cũng quay theo
như bạn có thể thấy
trong hình minh họa, cực bắc
và cực nam của nam châm đang quay.
Và khi chúng quay
chúng sẽ đi qua các cuộn dây
và sẽ buộc các electron tự do
di chuyển để tạo thành dòng điện
chạy trong dây đồng.
Lúc này, các bạn cần chú ý
là chiều di chuyển của dòng điện trong dây đồng
cũng sẽ liên tục thay đổi
theo vị trí đường sức tư trường
khi quét qua 2 cuộn dây.
Đường sức tư trường
có hình dạng là những hình oval
nằm ở 2 bên như cánh bướm
và giao với nhau tại trục trung tâm của nam châm.
Để đơn giản hóa phần lý thuyết phức tạp
chúng ta có thể xem như
một bên đường sức tư trường
sẽ tạo ra dòng điện thuận
bên còn lại sẽ tạo ra dòng điện nghịch
và ở giữa là trường trung tính
nên sẽ không sinh ra dòng điện.
Bạn có thể thấy rằng
cương độ của tư trường tăng lên
và đặt cương độ tối đa ở 2 bên
sau đó nó sẽ giảm dần
cho đến khi trở lại điểm trung tính.
Như vậy, tư trường quay
sẽ quét qua cuộn dây đồng
theo chu kỳ như sau.
Đầu tiên, tư trường của nửa bên nò
sẽ quét qua cuộn dây như trên hình.
Trong quá trình này,
các electron tự do trong cuộn dây
sẽ được đẩy và bắt đầu di chuyển
ngày càng nhanh theo một hướng
cho tới khi nó đạt đến điểm cực đại
của tư trường.
Sau đó, tư trường sẽ bắt đầu giảm dần
kéo theo dòng di chuyển của electron
cũng sẽ bắt đầu chậm lại
cho đến khi nó đạt đến trường trung tính
nơi mà sẽ không có electron nào
di chuyển nữa.
Sau khi đi qua trường trung tính
thì tư trường của nửa bên S
sẽ bắt đầu quét qua cuộn dây.
Lúc này, các electron
sẽ bị kéo di chuyển theo chiều ngược lại.
Dòng electron
cũng sẽ bắt đầu di chuyển chậm
và sẽ nhanh hơn tại điểm cực đại
của tư trường.
Sau đó, tốc độ của nó cũng sẽ giảm dần
và dừng lại ở trường trung tính.
Đây chính là lý do
tại sao người ta còn gọi
nguồn điện xoay chiều là dòng điện xoay chiều.
Bởi vì dòng di chuyển
của electron thay đổi thuận và nghịch
cũng giống như thủy chiều trên biển.
Nếu chúng ta vẽ đồ thị
để thể hiện tốc độ
của các electron chảy
trong quá trình quay của tư trường
thì chúng ta sẽ có được dạng sóng sinh như hình trên.
Trong dạng sóng hình sinh này
bạn có thể thấy rằng
các electron đứng yên
khi bắt đầu ở vùng trung tính.
Sau đó, tốc độ sẽ tăng dần
đến mức tối đa khi nửa tư trường bên N
quét qua.
Rồi từ từ giảm dần
về trạng thái trung tính
nơi không có electron chảy.
Sau đó là đến lượt nửa tư trường bên S
bắt đầu quét qua cuộn dây.
Khi đó,
các electron lại bắt đầu tăng tốc độ
cho đến khi đạt đến điểm cực đại
rồi cũng từ từ
lại giảm dần tốc độ
và sẽ bắt đầu là một chu kỳ mới
tại vùng trung tính.
Một vòng quay hoàn chỉnh của nam châm
còn được gọi là một chu kỳ.
Số chu kỳ trên một dây
thì được gọi là tần số.
Tần số có đơn vị là Hertz.
Nếu bạn để ý các thông số
trên thiết bị điện, có thể bạn sẽ thấy
con số 50 hoặc 60 Hertz.
Ở Việt Nam,
thông thường các thiết bị điện
sẽ được ghi là 50 Hertz.
Điều này có nghĩa là máy phát điện
ở các nhà máy phát điện tại Việt Nam
đang quay được 50 vòng mỗi dây.
Điều này cũng đồng nghĩa là
chiều di chuyển của dòng điện
cũng sẽ thay đổi 50 lần trong một dây.
Khi thông số này được
biết lên thiết bị điện, có nghĩa là
nhà sản xuất muốn người sử dụng biết
loại nguồn điện nào là phù hợp nhất
để kết nối với thiết bị này.
Quay trở lại với sóng hình sinh
mà tôi đã trình bay.
Sóng hình sinh của dòng điện
cũng là thể hiện cho năng lượng của nguồn điện.
Bây giờ, nếu chúng ta nối
một bóng đèn vào mạch điện kín này
thì chúng ta cũng sẽ thấy độ sáng
của bóng đèn tăng dần khi
từ trường của bên N bắt đầu
quét qua cuộn dây.
Độ sáng này sẽ tăng cho đến khi
đạt tới điểm cực đại.
Sau đó, nó sẽ giảm dần cho tới khi
tắt hẳn vì không có dòng điện
chạy qua tại điểm trung tính.
Rồi sau đó, nó sẽ
sáng dần trở lại với chiều di chuyển
ngược lại của dòng điện khi
được từ trường của bên S quét qua cuộn dây.
Và một lần nữa,
độ sáng sẽ tăng tới cực đại
và rồi lại giảm dần cho đến khi
tắt hẳn tại điểm trung tính
trước khi bắt đầu một chu kỳ mới.
Vì vậy, trong một chu kỳ
sẽ có những thời điểm mà bóng đèn tắt
và cũng có những thời điểm
mà bóng đèn sáng yếu.
Kết quả có thể là
bạn sẽ cảm thấy rất khó chịu
nếu phải làm việc trong một căn phòng
mà có ánh sáng nhấp nháy liên tục như vậy.
Để khắc phục được vấn đề này,
chúng ta có thể thêm vào
một cặp cuộn dây khác
còn được gọi là pha thứ 2
của máy phát điện.
Cặp cuộn dây này sẽ được gắn vào
phần stator của máy phát điện
sao cho lệnh mộng góc 120 độ
so với cặp cuộn dây ban đầu.
Sau đó, pha thứ 2 này
cũng được gắn vào một bóng đèn khác.
Mục đích của việc thêm pha thứ 2 vào
là để có thể lấy được
dòng điện đạt cực đại
tại những thời điểm khác so với pha thứ 1
trong một chu kỳ quay của từ trường.
Kết quả là,
khi bóng đèn của pha thứ 1
đạt tới độ sáng cực đại
và bắt đầu giảm xuống,
thì tại thời điểm đó,
bóng đèn của pha thứ 2
sẽ bắt đầu sáng dần lên tới điểm cực đại.
Điều này sẽ giúp cải thiện được
ánh sáng của căn phòng sẽ bớt nhấp nháy hơn.
Tuy nhiên,
vẫn có những thời điểm mà cả hai bóng đèn
đều sáng yếu trong một chút kỳ quay của từ trường.
Vì thế,
một cặp dây thứ 3,
còn được gọi là pha thứ 3,
sẽ được thêm vào máy phát.
Tới lúc này thì gần như trong phòng
lúc nào cũng sẽ có ít nhất
một bóng đèn đạt độ sáng cực đại.
Vì vậy,
có thể nói ánh sáng của căn phòng
sẽ không còn bị nhấp nháy nữa.
Mặc dù khi nhìn vào đồ thị
ở góc dưới bên phải màn hình,
bạn có thể vẫn sẽ thấy
có những thời điểm mà cả ba bóng đèn
đều không đạt được độ sáng cực đại.
Nhưng đó chỉ là những khoảng trống
rất nhỏ và không đáng kể.
Về lý thuyết,
bạn vẫn có thể tiếp tục
thêm vào nhiều pha khác
để có thể lấp đầy những khoảng trống này.
Nhưng điều đó sẽ làm tăng đáng kể
chi phí sản xuất máy phát điện,
chi phí hệ thống dây cáp truyền tải điện
và các thiết bị có liên quan khác.
Chính vì lý do này
mà hệ thống điện ba pha
đã được chấp nhận trên thế giới
như là một sự thỏa hiệp
giữa chất lượng đủ dùng
và chi phí hợp lý.
Trong cuộc sống hàng ngày,
bạn sẽ không cần dùng
ba bóng đèn khác nhau
để gắn lên các pha khác nhau
nhằm tạo ra ánh sáng
trong nhà của bạn.
Nguồn điện xoay chiều
đi vào nhà của bạn
chỉ là một pha.
Thực tế là những bóng đèn
trong nhà của bạn
vẫn đang nhấp nháy.
Chỉ có điều là
sự nhấp nháy này
diễn ra quá nhanh đến nổi
mắt người bình thường không thể nhìn thấy được.
Trong thực tế,
nguồn điện ba pha
thường được sử dụng cho các thiết bị công nghiệp
chẳng hạn như động cơ cảm ứng.
Vì nguồn điện ba pha
có công suất lớn,
điều này sẽ giúp cho các máy
bơm được nước lên cao hơn
hoặc giúp cho động cơ chạy nhanh
và khỏe hơn.
Điều thú vị với nguồn điện ba pha
là bạn có thể kết nối cả ba pha
để cung cấp nguồn điện
cho các thiết bị công nghiệp lớn
hoặc bạn cũng có thể kết nối
với chỉ một trong các pha
để cung cấp nguồn điện cho các thiết bị điện nhỏ.
Ví dụ như hệ thống điện
trong các tòa nhà chọc trời.
Thông thường, các động cơ của thang máy
và các máy bơm cho hệ thống điều hoa
sẽ được cấp điện ba pha,
còn những máy tính
và các thiết bị văn phòng khác
sẽ được cấp điện một pha.
Điều tương tự cũng xảy ra
với việc phân phối điện trên toàn thành phố.
Những ngôi nhà sẽ chỉ được kết nối
với nguồn điện một pha duy nhất
vì chúng không đòi hỏi nhiều năng lượng.
Trong khi đó,
một tòa nhà lớn sẽ được kết nối với nguồn điện ba pha
vì chúng sẽ đòi hỏi
rất nhiều năng lượng.
Xin cảm ơn vì đã xem đoạn phim này
và nếu thấy thông tin hữu ích
thì vui lòng nhấn thích và đăng ký
ở bên dưới nhằm khuyến khích kênh
tạo thêm nhiều phim khác.