Tết Đoan Ngọ | Văn Hóa Truyền Thống

Decao
287 người theo dõi
191 Lượt xem video·2 thg 6, 2025
Chào mừng quý kháng thính giả đến với chương trình Radio Chánh Kiến
Hôm nay chúng tôi hân hạnh gửi đến quý vị bài viết
Về văn hóa truyền thống
Có nhang đề
Tết Đoan Ngọ
Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày Tết truyền thống tại một số quốc gia Đông Á
Như Việt Nam, Đài Loan, Trung Quốc, Nhật Bản, Nam Hàn, v.v
Tự Đoan Ngọ xuất hiện sớm nhất trong phong thổ ký của Tây Tấn
Đoan trong háng ngữ cổ có nghĩa là
Mở Đầu
Ban đầu gọi Đoan Ngũ
Cũng gọi là Mồng Năm
Người xưa lấy thiên can địa chi làm tải thể
Thiên can gánh vác cái đạo của trời
Địa chi gánh vác cái đạo của đất
Thiết lập thiên can địa chi
Để khắc họa sự vận hành của thiên địa nhân sự
Người xưa ghi giờ, ghi ngày, ghi tháng, ghi năm
Thường dùng thiên can địa chi
Căn cứ lịch can chi
Theo tuần tự 12 địa chi mà tính
Tháng thứ năm tức Tháng Ngọ
Ngày Ngọ, Tháng Ngọ gọi là Trùng Ngọ
Mà Ngày Ngọ lại là Dương Thần
Vậy nên Tết Đoan Ngọ
Cũng gọi là Tết Đoan Dương, Tết Trùng Ngọ, Tết Ngày Ngọ, Tết Tháng Năm
Tết Đoan Ngọ khởi nguồn vào thời xuân thu chiến quốc ở Trung Quốc
Tính đến nay đã có hơn 2.000 năm lịch sử
Tết Đoan Ngọ là do sự diễn biến từ việc tế rồng thời thường cổ mà ra
Lưu truyền chủ yếu tại giải đất ngô Việt phương Nam
Nay là vùng trung hạ sông Trường Giang và khu vực phía Nam
Bằng đầu là bộ tộc khu vực Bách Việt cổ đại rùng bái vật tổ rồng
Chọn ngày Đoan Ngọ này làm ngày cử hành cúng tế vật tổ
Và cũng chính là nói
Tết Đoan Ngọ thực ra là ngày mà người cổ đại cúng tế tổ rồng
Ngoài những cái tên như Tết Đoan Dương, Tết Trùng Ngọ, Tết Ngọ Nhật, Tết Tháng Năm, Tết Thuyền Rồng, Tết Chính Dương, Tết Dục Lan, Tết Nữ Nhi, Địa Lạp, Tết Thi Nhân, v.v.
Thì Tết Đoan Ngọ còn được gọi là Tết Thiên Trung và Long Nhật
Gọi Tết Thiên Trung là do ngày 5 tháng 5 này có trong Hoàng lịch
Tức là ngày mà vị trí mặt trời trên bầu trời
Nằm ở chính giữa nhất trong năm
Trong quyển Ấu học Quỳnh Lâm Bút Đàm
Đã đặc biệt nhắc đến
Mùng năm tháng 5
Tự hiệu Thiên Trung
Vậy tại sao còn gọi là Long Nhật
Vấn đề này khá phức tạp
Vì có liên quan đến học thuyết tinh tượng cổ xưa của dân tộc Trung Hoa
Vào thời Trung Quốc cổ đại
Các học giả tin tượng xem toàn bộ vũ trụ thiên không
Là một thiên cầu cự đại
Từ góc nhìn của người quan sát trên trái đất
Sẽ thấy quỷ đạo mặt trời
Chuyển động trên thiên cầu
Cũng chính là nói
Quỷ đạo được hình thành khi trái đất xoay quanh mặt trời một vòng
Trên tuyến đường hình chiếu của thiên cầu
Gọi là hoàng đạo
Hoàng lịch mà chúng ta hiện tại đang sử dụng
Chính là hình thành dựa theo quỷ đạo vận hành của hoàng đạo
Ngày tốt hoàng đạo mà chúng ta thường nói
Chính là được tính ra theo nguyên lý này
Để quan trắc tình trạng vận hành của mặt trời, mặt trăng
Và ngũ tinh
Kim, mộc, thủy, hỏa, thổ
Các nhà tinh tượng cổ đại lấy hoàng đạo và những vị sao gần khu vực xích đạo
Chiều theo 4 phương vị
Đông, Nam, Tây Bắc
Phân thành 4 cung
Mỗi cung bao gồm 700 sao
Sau đó lấy 700 sao này
Kết nối thành hình tượng con động vật
Lại phân biệt với 4 loại màu sắc
Xanh, đỏ, trắng, đen
Sau khi kết hợp lại
Thì trở thành nhị thập bác tú mà chúng ta nói đến hiện nay
Đồng thanh long
Rồng xanh ở phương đông
Nam chu tước
Xẻ đỏ ở phương nam
Tây bạch hổ
Hổ trắng ở phương tây
Và bác huyền vũ
Rùa đen ở phương bắc
Cách nói
Thiên chi tứ linh dị chính tứ phương do vậy mà có
Chúng ta đều biết Trung Quốc nằm tại phương đông của thế giới
Mà sau khi 700 sao phương đông
Giác, can, đê, phòng, tâm, vị cơ
Liên kết lại
Tổ thành hình tượng tinh tượng là một hình rồng hoàn chỉnh
Vì màu xanh đại diện cho phương đông
Cũng là màu của thương khung
Vậy nên rồng xanh phương đông
Cũng gọi là thương long thất tú
Nhân tộc Trung Hoa được gọi là truyền nhân của rồng
Có lẽ cũng từ đây mà ra
Ngày đoan ngọ giữa mùa hạ
Sao rồng lên đến vị trí cao thiên trung chính nam
Đã đắc trung
Lại đắc chính
Là ngày rồng bay lên trời
Như trong quẻ hào từ
Của hào thứ năm
Trong kinh dịch càng quái nổi
Vì long tại thiên
Rồng bay trên trời
Cho nên người ta còn gọi
Tết đoan ngọ là ngày long nhật
Rồng đối với người xưa mà nói
Tuy mắt thịt khó thấy
Nhưng lại tồn tại chân thực
Vậy nên trong văn hóa đạo gia cổ xưa
Rồng đã là loài vật có thật
Lại có thể đại biểu cho tất cả sự vật có cùng tính chất với nó
Vì như nói đến đoan ngọ
Thì người ta sẽ biết
Rồng bay trên trời
Lúc này rồng đại biểu cho tất cả những sự vật mang tính cường dương
Người Trung Quốc coi trọng thiên nhân hợp nhất
Đối ứng với trái đất và con người
Thì sẽ biết lúc này dương khí của trái đất sẽ vô cùng mạnh mẽ vào giữa trưa
Lúc mà dương khí của trái đất thăng lên vị trí cao nhất
Thì cũng sẽ giống như một con rồng vậy
Rất nhanh hình thành những cơn mưa
Khiến khí lòng dương dán hạ xuống
Rồi dần dần ngấm vào đất
Hình thành sự giao thoa của nước lửa âm dương
Sinh sôi không ngừng
Vậy nên trước và sau Tết đoan ngọ sẽ có mưa
Dần dàn cũng có câu nói
Đa ngọ nước dần
Lúc dương khí bốc lên đến giữa trời
Thân thể người cũng sẽ thuận theo sự biến hóa của khí tượng thời tiết
Mà điều chỉnh cảm ứng theo
Giống như nguyên lý
Trời nóng thì tự động có mưa
Nên khi khí lòng dương của cơ thể người tăng lên đến bề mặt theo khí thiên dương
Thì người sẽ tiết mồ hôi
Tự động điều tiết nhiệt độ cơ thể
Cho nên trung y truyền thống nói rằng
Mùa hè cần dưỡng dương
Chính là cần thuận theo sự lớn mạnh của dương khí của giới tự nhiên
Để cơ thể tiết mồ hôi
Nhằm điều tiết âm dương cân bằng
Khiến tiểu vũ trụ thân người
Đồng bộ với thiên tượng
Thế nhưng khi dương khí của trái đất dần lên đến đỉnh điểm cao nhất
Thì cũng có nghĩa là dưới lòng đất dương khí không đủ
Theo ghi chép của lệ ký Nguyệt lệnh
Thì tháng 5
Là tháng có dương khí mạnh mẽ nhất
Đồng thời
Dương đến chỗ cực điểm
Tất chuyển thành âm
Vậy nên âm khí cũng sẽ bắt đầu sẵn sinh trong tháng này
Cũng chính là nói
Mùng năm tháng 5
Tuy là lúc dương khí hưng thịnh
Nhưng dưới sự giao thoa của âm và dương
Những thứ âm ác cũng từ đó mà sinh sôi
Ngũ độc như rết, bò cạp, tắc kè, nhện, tráng độc
Đều sẽ xuất hiện
Những thứ tà độc nóng ẩm trên trái đất
Cũng bắt đầu tràn lan
Đối ứng với thân thể người
Thì các chức năng của dạ dày đường ruột trong ổ bụng
Cũng vì âm khí bọc phát
Dương khí trong bụng không đủ mà khí ẩm nặng nề
Lúc ấy những thứ tà độc nóng ẩm bên ngoài
Cũng hết sức dễ dàng xâm phạm đường ruột và dạ dày trong thân thể người
Từ đó khiến dịch bệnh hoàn hành
Vậy nên Mùng năm tháng 5
Lại bị người xưa xem là ngày ác
Nhằm để tránh tà, trừ ác
Tiêu trự mập mống dịch bệnh
Nên vào ngày Tết đoan ngọ hàng năm
Người ta đều sẽ thông qua rất nhiều phương thức như dắt xương bồ
Ngải cứu
Xông thương trụt
Bạch chỉ
Uống rượu hùng hoàng
Rượu xương bồ
Treo túi thơm
Đeo gói thơm
Hái bách dược để tránh dịch đuổi tà
Đồng thời cũng dựa vào tác dụng bổ tì tiêu ẩm của gạo nếp
Đậu đỏ và công hiệu tiêu độc giải nhiệt của lá giông
Đậu xanh
Để gói bến ú
Thông qua đường ăn u
Mà bổ tì tiêu ẩm
Thanh tâm giải nhiệt
Ngay cả hoạt động đua thuyền rồng Tết đoan ngọ
Cũng là dựa theo phương thức này
Một mặt là thể hiện con người phải mạnh mẽ tràn trề
Rung mãn khí cường dương như rồng vậy
Mặt khác là nhằm thông qua sự tiếp xúc với nước
Mà đạt được âm dương cân bằng
Hơn nữa trong sự oi bức của mùa hè
Các hoạt động trên nước cũng không dễ ghi say nắng
Vì vậy có thể nói
Đây là hình thức thể thao dưỡng sinh tốt nhất
Lại phù hợp thời tiết đoan ngọ nhất
Tập tục Tết đoan ngọ
Đã được lưu truyền hơn 2.000 năm
Và toàn bộ sự biến hóa của thiên tượng có thể nói là
Khăn khích không tách rời
Tương phụ tương thần
Trong đó không những chứa đầy kết tinh trí tuệ của dân tộc Trung Hoa
Mà còn thể hiện sự tôn trùng và tính phục của con người
Đối với lý niệm
Thiên nhân hợp nhất
Cảm ơn quý vị đã lắng nghe, quan tâm và đăng ký kênh Radio Chánh Kiến
Chào tạm biệt và hẹn gặp lại quý khán thính giả trong chương trình lần sau
Kính chúc mọi điều bình an và tốt lành đến quý vị và người thân
