TTV: Xác suất | Giới thiệu - Nội dung - Dự đoán tương lai | Giới hạn trung tâm - phân bố chuẩn

Toán Thú Vị
29 người theo dõi
7 Lượt xem video·19 thg 5, 2025
Xác suất có lẽ đã quá quen thuộc với chúng ta.
Và hôm nay, mình xin giới thiệu với các bạn rõ hơn về nguồn gốc và nội dung của nó.
Giới thiệu
Xác suất và khả năng xảy ra ở khắp mọi lơi xung quanh chúng ta,
từ dự báo thời tiết, đến những trò chơi, bảo hiểm hoặc những cuộc thăm dò bầu cử.
Tuy nhiên, trong lịch sử toán học,
xác suất thực sự là một ý tưởng rất gần gũi.
Trong khi các con số và hình học được nghiên cứu bởi các nhà toán học Hi Nạc cổ đại từ hơn 2.500 năm trước,
thì các khái niệm xác suất chỉ xuất hiện vào khoảng thế kỷ thứ 17 và 18.
Theo truyền thuyết, hai trong số các nhà toán học vĩ đại nhất là Pát Can và Cát Ma
thường xuyên gặp nhau trong một quán cà phê nhỏ ở Paris
để đánh đằng hướng khỏi những lý thuyết toán học khó khăn mà họ đang thảo luận.
Họ thường chơi một trò chơi đơn giản
giống như chúng ta hay thấy các trọng tài bóng đá làm
khi họ cho các đội trưởng chọn sân hoặc chọn bóng trước khi trận đấu diễn ra.
Đó là họ liên tục tung một đồng xu,
mỗi cái ngựa là một điểm cho Pát Can
và mỗi cái sấp là một điểm cho Cát Ma.
Bất cứ ai có ít điểm hơn sau khi tung 3 đồng xu thì phải trả tiền cà phê của buổi hôm đó.
Tuy nhiên, một ngày nọ, họ bị gián đoạn sau lần tung đồng xu đầu tiên
và Cát Ma phải rời đi khẩn cấp.
Sau đó, họ tự hỏi ai nên thanh toán hóa đơn ngày hôm đó
hoặc liệu có cách nào công bằng để chia nó hay không.
Đồng xu đầu tiên đã lật mặt ngựa, tức là một điểm cho Pát Can.
Vì vậy, có lẽ Cát Ma nên trả mọi thứ ngày hôm đó.
Tuy nhiên, vẫn có một cơ hội nhỏ là Cát Ma vẫn có thể giành chiến thắng
nếu 2 lần tung tiếp theo tung được đồng úp.
Pát Can và Cát Ma quyết định viết ra tất cả những cách mà trò chơi có thể tiếp tục.
Cả 4 kết quả có thể xảy ra đều có khả năng xảy ra như nhau
và Pát Can giành chiến thắng với 3 trong 4 trường hợp còn lại.
Vì vậy, họ quyết định rằng
Cát Ma nên trả 3 phần tư hóa đơn
và Pát Can nên trả 1 phần tư.
Và từ đó, Pát Can và Cát Ma đã phát hiện ra phương trình sắc xuất quan trọng đầu tiên.
Nếu một thí nghiệm có nhiều kết quả xảy ra,
tất cả đều có khả năng như nhau thì
sắc xuất của một kết quả
bằng số cách kết quả đó có thể xảy ra
chia cho tổng số kết quả có thể xảy ra.
Trong ví dụ vừa rồi,
Sắc xuất Pát Can chiến thắng trò chơi là 3 phần tư
là bằng khoảng 0,75
và sắc xuất Phẹp Ma thắng trò chơi là 1 phần tư
bằng 0,25
Vậy sắc xuất là gì?
Sắc xuất là một số từ 0 đến 1
mô tả khả năng xảy ra của một sự kiện nhất định.
Sắc xuất bằng 0 có nghĩa là một cái gì đó không thể
Sắc xuất bằng 1 có nghĩa là một cái gì đó chắc chắn
Ví dụ, nó là không thể rằng
bạn sẽ gặp một con rồng ngoài đời thực
và nó là chắc chắn rằng mặt trời sẽ mọc vào ngày mai
Sắc xuất tung một đồng su đồng một mặt ngửa hay úp
chính xác là 0,5
Sắc xuất được số 6 trên quả xuất sắc
hoặc chọn 4 quân áp từ một bộ bài
là nhỏ hơn 0,5
có nghĩa là khó có thể
Sắc xuất của một đội đám ong giỏi
giành chiến thắng trong một trận đấu
hoặc một chuyển tàu đến đúng giờ là nhiều hơn 0,5
có nghĩa là có khả năng cao
Chúng ta có một loạt các sự việc ở đây
Theo các bạn thì sắp xếp thế nào
cho đúng thứ tự từ chắc chắn đến không thể
Bạn ném một con súc sắc và được số 6
Chim cánh cụt sống ở Bắc Cực
Trời sẽ mưa vào tháng 11
Một em bé sinh ra ở Việt Nam ngày hôm nay
Bạn mua vé số và trúng giải đặc biệt
Và cuối cùng là một em bé sinh ra là một bé gái
Tôi sẽ sắp xếp thế này
Chim cánh cụt sống ở Bắc Cực là điều hiển nhiên
Và tôi sẽ đưa nó lên đầu
Tiếp theo là trời sẽ mưa vào tháng 11
Vì trong 30 ngày trong tháng 11
Chắc chắn sẽ có ngày có mưa
Vì đó là mùa mưa ở Việt Nam
Một em bé sinh ra ở Việt Nam ngày hôm nay
Một năm có 365 ngày
Trong khi dân số Việt Nam khoảng hơn 100 triệu người
Nên khả năng đó là rất cao
Rồi một em bé hư sinh sẽ là một bé gái
Nó là tỷ lệ 50-50 sinh nam và lữ
Tiếp đó là tung 1 xuất sắc và nhận được số 6
Nó là xác suất 1 phần 6
Và cuối cùng
Mua và trúng giải đặc biệt của một em bé số
Nó là tỷ lệ 1 phần 1 triệu
Tức là cực kỳ nhỏ
Chúng ta thường sử dụng xác suất
Và các khả năng xảy ra trong cuộc sống hàng ngày
Nhưng thường lại không suy nghĩ nhiều về nó
Ví dụ như liệu ngày mai có khả năng mưa không?
Làm thế nào để chúng ta không bị lỡ các bài tập?
Xác suất thắng trò chơi này là bao nhiêu?
Lém 1 đồng xu là cách lựa chọn công bằng nhất
Vì nó có 2 kết quả có thể xảy ra
Ngửa và úp
Cả 2 đều có khả năng như nhau
Theo phương trình trên
Xác suất của mặt ngửa đồng xu phải là 1 phần 2
Bằng 0,5 hay là 50%
Lưu ý rằng xác suất này trong khoảng từ 0 đến 1
Mặc dù chỉ có 1 trong những kết quả thực sự có thể xảy ra
Nhưng xác suất có rất ít liên quan đến kết quả của thực tế
Nếu chúng ta lém 1 đồng xu nhiều lần
Chúng ta biết rằng khoảng 1 lửa trong số các kết quả
Là những mặt ngửa
Nhưng chúng ta không có cách nào để dự đoán chính xác
Những lần nào sẽ có kết quả là mặt ngửa
Ngay cả những sự kiện có xác suất nhỏ
Như chúng số số
Điều đó vẫn thường xuyên xảy ra
Và chúng xảy ra mọi lúc
Với 1 tỷ lệ rất nhỏ những người tham gia
Xác suất cũng phụ thuộc vào mức độ
Của mỗi chúng ta biết về sự kiện đó
Ví dụ bạn có thể ước tính rằng
Khả năng mưa ngày mai là khoảng 80%
Trong khi 1 nhà khí tượng học có dữ liệu thời tiết chi tiết
Thì có thể nói rằng khả năng mưa là 65,8%
Hoặc giả sử bạn ném 1 đồng su và che nó bằng tay
Xác suất của mỗi mặt là 50%
Bây giờ bạn nhìn trộm kết quả
Nhưng bạn không nói với ai
Bạn biết chắc chắn những gì đã xảy ra
Nhưng đối với tôi
Xác suất vẫn là 50%
Có nhiều cách khác nhau để suy nghĩ về xác suất
Nhưng trong thực tế
Chúng thường cho kết quả giống nhau
Hãy nhớ rằng
Mặc dù xác suất rất tốt để ước tính và dự báo
Nhưng chúng ta không bao giờ có thể biết
Điều gì thực sự sẽ xảy ra
Dự đoán tương lai
Nếu chúng ta tung 1 con súc sắc
Kết quả là 1 số từ 1 đến 6
Và tất cả các kết quả
Đều có khả năng như nhau
Nhưng nếu chúng ta tung 2 con súc sắc cùng 1 lúc
Và cộng điểm của chúng
Chúng ta có thể nhận được kết quả
Từ 2 đến 12
Tuy nhiên trong trường hợp này
Tất cả chúng không có khả năng như nhau
Một số kết quả chỉ có thể xảy ra
Theo 1 cách
Ví dụ để có được 2 hoặc 12
Bạn phải lăn đúng cả 2 viên vào mặt số 1
Hoặc mặt số 6
Trong khi những trường hợp khác có thể xảy ra
Theo nhiều cách khác nhau
Ví dụ để có được 5 điểm
Bạn có thể có 1 mặt 1 và 1 mặt 4
Hoặc 1 mặt 2 và 1 mặt 3
Và ngược lại
Bảng này cho thấy tất cả các kết quả có thể xảy ra
Kết quả có khả năng xảy ra nhiều nhất
Khi tung 2 viên súc sắc là 7
Có 6 kết quả trong đó
Có tổng là 7
Và tất cả có 36 kết quả
Vì vậy xác xuất nhận được điểm 7 sẽ là
6 phần 36
Bằng khoảng 0.1666
Các kết quả ít có khả năng nhất là
2 và 12
Mỗi cái sẽ có xác xuất là 1 phần 36
Bằng khoảng 0.0277
Chúng ta không thể dự báo kết quả chính xác
Của một lần tung đồng su hoặc súc sắc
Tuy nhiên sử dụng xác xuất có thể dự đoán
Rất chính xác kết quả của nhiều đồng su
Hoặc viên súc sắc
Trong mô phỏng này chúng ta có thể tung nhiều
Súc sắc ảo cùng một lúc và xem
Kết quả so với xác xuất dự đoán như thế nào
Với 2 con súc sắc
Ta có 11 kết quả
Các đường màu xanh đá cây đại diện cho
Xác xuất của mọi kết quả có thể
Được dự đoán bởi lý tiết xác xuất
Thử tung một lần
Ta thấy các thanh màu xanh nam cho thấy tận suất
Mỗi kết quả xảy ra trong thí nghiệm do máy tính tạo ra này
Thử tung tiếp 100 lần
Và với 1.000 lần nữa
Khi chúng ta tung ngày càng nhiều súc sắc
Các tần suất quan sát được ngày càng gần
Với tần số mà chúng ta đã dự đoán
Bằng cách sử dụng lý thiết xác xuất
Tức là các thanh màu xanh nam sẽ tiến
Gần đúng với các đường màu xanh đá cây
Nguyên tắc này áp dụng cho tất cả
Các thí nghiệm xác xuất và được gọi là
Định luật số lượng lớn
Tương tự
Khi chúng ta tăng số lượng súc sắc được tung ra vào cùng một lúc
Bạn cũng có thể thấy rằng
Xác xuất thay đổi từ một đường thẳng
Thành một hình nam giác với 2 miên súc sắc
Và sau đó đến một đường cong
Giống như hình chuông
Đây được gọi là định lý giới hạn trung tâm
Và đường cong hình chuông
Được gọi là phân bố chuẩn
Cảm ơn các bạn đã theo dõi
Hãy để lại những chia sẻ phía dưới
Và đăng ký kênh để cập nhật các video bất dẫn
