LÃNH ĐỊA CUỐI CÙNG, VÙNG CỰC BẮC XA XÔI

Động vật
187 người theo dõi
Comments are disabled for this video.
Những cái tên như Novaya Zemlya, Severnaya Zemlya, bán đảo Timur hay đảo Wrangel nghe qua như bước ra từ một bảng sự thi cổ đại, nhúng màu bí ẩn và khác nghiệp.
Vào tháng 3, khi mặt băng của Biển Trắng bắt đầu nước vỡ, cũng là lúc một cuộc hành trình sống đồng bắt đầu. Đó là mùa sinh sản của loài hải cậu bắc cực.
Hàng ngàn con hải cậu mẹ tù hội về đây để hạ sinh những đứa con nhỏ bé nặng chưa tới 10kg, chỉ bằng một phân mươi trọng lượng của mẹ.
Trên mặt băng lạnh giá, chúng phải giữ liên tục những lỗ thồng hầy để con có thể trồi lên thở.
Hải cậu con chỉ có 12 ngày quý giá để bú mẹ, trước khi bị bỏ lại đơn độc trên băng, nơi chúng phải chờ đến khi lớp lông đèn mọc đầy đủ để có thể bắt đầu cuộc sống dưới miệng sâu.
Sữa mẹ của chúng chứa tới 42% chất béo, là nguồn năng lượng giúp mỗi cá thể non tăng tới 2kg mỗi ngày, đạt trọng lượng 35kg chỉ trong vòng chưa đầy 2 tuần.
Trong khi đó, những con hải cậu đựng bắt đầu mùi giao phối với màn trình diễn kiên nhẫn và đầy màu mè.
Thổi bong bóng, bơi lượng theo vòng, gõ vào mặt băng, mọi hành động đều là nỗ lực để thu hút sự chú ý của con cái.
Nhưng cuộc sống ở Bắc Cực không chỉ có tình yêu và sự trưởng thành, nó còn là sự chia ly.
Sau những ngày bú mẹ ngắn ngủi, hải cậu con sẽ không bao giờ gặp lại mẹ nữa.
Chúng phải tự mình đối mặt với một thế giới trắng xóa và đầy thử thách.
Đảo Ranko, vùng đất hoang dã bị lãng quên ở rê cực Bắc nước Nga, là một trong những nơi nguyên sở nằm giữa biển Chukchi và biển Đông Siberia.
Hòn đảo này không có cư dân thường trốn, không đường xá, và hầu như không có dấu chân con người.
Thay vào đó, thiên nhiên nơi đây hiện diện với một vẻ thuần khiết tuyệt đối.
Những cánh đông lạnh nguyên trải dài bất tận, những xương núi thấp phụ reo địa yên, và những bờ biển lạnh giá, nơi băng tăng từng mảng, chậm rải trôi ra đại dương.
Ranko là vùng đất hiếm hoi mà gấu Bắc Cực đến sinh sản hàng năm với số lượng lớn nhất hành tinh.
Biến nơi này thành một vườn ưm băng giá cho thế hệ mới của loài thú săn mồi vĩ đại này.
Gấu Bắc Cực khác với những loài gấu chủ yếu sống trên đất liền.
Chúng dành phần lớn thời gian trên những tảng băng nổi để săn mồi, nghỉ ngơi, di chuyển và sinh tồn.
Những tảng băng không chỉ là nơi trú ngủ mà còn là cả thế giới của chúng.
Để thiết nghi với môi trường lạnh giá này, gấu Bắc Cực sở hữu một cơ thể hoàn hảo cho sự chịu đựng cái lạnh.
Chúng phát triển lớp mỡ dày tới 10cm dưới da để giữ ấm.
Bộ lông trắng không thấm nước giúp ngủy trăng trong tuyết.
Và bàn chân to lớn với lớp đềm lông dày giúp di chuyển vững vàng trên mặt băng.
Một con gấu trưởng thành có thể dài tới 3m khi đứng bằng 2 chân và nặng trên 700kg.
Và chúng là loài thú ăn thịt sống trên cạn lớn nhất thế giới.
Nhưng dù to lớn, gấu Bắc Cực là một kẻ săn mồi thầm lặng.
Thức ăn chủ yếu của chúng là hải cậu, đặc biệt là hải cậu phòng và hải cậu sâu.
Chúng sinh ra gần các lỗ thở trên băng, nơi hải cậu phải ngoay lên lấy không khí.
Khi cơ hội đến, gấu tung đòn chính xác và nhanh còn.
Đôi khi vì không săn được mồi trong nhiều ngày, chúng sẽ di chuyển nơi săn mồi và bơi hàng chục km giữa biển băng chỉ để tìm kiếm một cơ hội săn mồi.
Các nhà khoa học đã ghi nhận cá thể gấu Bắc Cực bơi liên tục hơn 100km.
Điều này cho thấy sức bền phi thường của loài thú săn mồi này.
Mùa giao phối của gấu Bắc Cực diễn ra vào khoảng tháng 4 đến tháng 6.
Sau khi giao phối, gấu cái mang thai, nhưng trứng sẽ chưa phát triển ngay.
Chúng sẽ ngủ đông trong cơ thể cho đến khi gấu mẹ đào hàng tuyết trú ẩn vào mùa thu.
Tại đó, vào giữa mùa đông, từ 1 đến 3 gấu con nhỏ xíu sẽ ra đời.
Chúng được nuôi bằng dòng sữa đặc sánh, dầu chất béo và lớn lên trong vòng tay mẹ cho đến mùa xuân,
khi cả ba rơi khỏi hang để bắt đầu hành trình sống giữa băng giá.
Gấu con sẽ theo mẹ suốt 2 năm để học cách tồn tại giữa vùng đất lạnh giá và khát nghiệt.
Tuy nhiên, hành trình của gấu Bắc Cực đang ngày một khó khăn hơn.
Băng biển là thứ nền tảng sống còn của gấu Bắc Cực, đang tăng chảy nhanh hơn bao giờ hết.
Khi băng tăng sớm và đóng muộn, thời gian săn mồi của gấu bị suốt nhắn,
quãng đường di chuyển phải kéo dài và tỷ lệ sống sót của gấu con giảm suốt đáng kể.
Gấu Bắc Cực, những sinh vật đứng đầu chuỗi thức ăn,
này lại đang dần trở thành biểu tượng mong manh của mô hệ sinh thái đang mất cân bằng.
Tiến sâu về phía đông, tại vùng Bắc Chacutia, cách biển trắng hơn 4.000 km,
là nơi trú ngụ của một loài chim cực kỳ quý hiếm, Shell Siberia.
Với số lượng chỉ còn khoảng 2.000-3.000 cá thể trên toàn thế giới,
loài chim này vô cùng nhạy cảm với tiếng động và cảnh giác.
Chúng chỉ sinh sáng ở đây, tại những vùng đất biệt lập và yên tịnh nhất của Ngàn,
nơi con người gần như không hiện diện.
Xa hơn nữa, trên đảo Rango, gần bán đảo Alaska,
sự sống Bắc Cực vẫn tiếp tục một cách âm thầm nhưng mạnh liệt,
như chính tinh thần của vùng đất này, khát nghiệt, hoang dại, cô liều nhưng đầy kỳ diệu.
Vào cuối mùa xuân, khi mặt bằng vùng cực bắt đầu tăng xa thành những dòng nước lạnh lấp lánh ánh sáng,
từ đường chân trời xa trên biển, những con chim nhạc biển Bắc Cực bắt đầu xuất hiện.
Nhỏ bé nhưng phi thường, chúng vừa hoàn thành một trong những hành trình di cư dài nhất thế giới tự nhiên,
từ vùng Nam Cực xa xôi trở về Cực Bắc để sinh sáng,
với hành trình dài hơn 70.000 km chỉ để trở lại đúng nơi chúng chào đời.
Những đôi chim xa xuống bãi đá ven biển, nơi tuyết đã bắt đầu xuất lui,
siêu và địa y vừa kịp sanh non trở lại.
Tại đây, chúng làm tổ, ớp trứng và nuôi dưỡng thế hệ mới.
Những sinh linh sẽ mang trong mình ký ức di cư bậm sinh,
để rồi một ngày kia cũng sẽ bay qua hai nửa địa cầu, như cha mẹ của chúng đã từng.
Nhặng biển Bắc Cực không lớn, nhưng đôi cánh của chúng chứa đường một bảng độ chính xác,
được những đường mấy bầu trời, gió biển và ánh sáng mặt trời kéo dài suốt ngày đêm của mùa hè phương Bắc.
Chúng phải tranh thủ từng khoảnh khắc ngắn ngủi của mùa hè ấm áp.
Không chỉ là một loài tim, mà là biểu tượng của bản năng diệu kỳ,
của sự trung thành với chu kỳ sống cổ xưa mà trái đất đã bàn tặng.
Phía Bắc Siberia, ở xìa đất liền giáp vùng cực Bắc Lạch Giá,
là một trong những miền đất hoàng giả và nguyên sờ nhất hành tình.
Bằng tuyết không chỉ là mùa đông, mà là một phần cố định của thiên nhiên.
Những đồng bằng trắng xóa trải dài, những dãy núi phụ sương giá im liềm,
và mặt biển đóng bằng vỡ ra thành từng mảng khổng lồ trôi lặng lẽ dưới ánh mặt trời mờ nhạc.
Không có tranh giới giữa đất và trời, chỉ có sự tỉnh lặng tuyệt đối.
Như thế cả thế giới đang nín thở.
Cáo mắc cực sống tại những nơi khác nghiệt nhất,
từ Greenland, Alaska, Canada cho đến Siberia,
nơi chỉ có tuyết trắng, gió lạnh và sự hoàng vắng.
Loài cáo này vẫn sinh sống và phát triển,
để lại những dấu chân đầy kiên định giữa miền trắng mênh mồng.
Để thiết nghi với khí hậu khác nghiệt, cáo mắc cực đã tiến hóa một cơ thể hoàn hảo.
Bộ lông dày 2 lớp giữ ấm tuyệt đối, đủ để chúng sinh tồn ở nhiệt độ xuống tới 50 độ C.
Đặc biệt, lông của chúng có khả năng đổi màu theo mùa,
trắng mút vào mùa đông để ngụy trang giữa tuyết,
và nâu xám hoặc càm vào mùa hè để hòa mình với môi trường tự nhiên.
Đôi tai nhỏ, mỏng ngắn, bằng chân phụ lồng,
tất cả đều là thiết kế tự nhiên giúp chúng giữ nhiệt và di chuyển nhẹ nhàng trên nền tuyết,
mà không để lại nhiều dấu vết.
Dù không to lớn, cáo mắc cực lại là một thợ săn thăm lòng.
Chúng săn chuột lam miệng, chim biển, trứng chim,
đôi khi ăn cả sát thối của những loài động vật lớn bị bỏ lại.
Trong mùa đông, khi lớp tuyết dày phụ kín mặt đất,
cáo dùng thính giác cực nhảy để phát hiện con mồi cử động dưới tuyết.
Chỉ cần một âm thanh nhỏ, chúng sẽ bất ngờ lao lên không trùng rồi cắm đầu xuống tuyết.
Cú nhảy sang mồi đặc trưng, nhanh còn và đầy chính xác.
Vào mùa xuân, khi ánh sáng dần quay trở lại và băng bắt đầu tăng,
cáo mắc cực bước vào mùa sinh sản.
Chúng đào hàng sâu trong lòng đất, nơi chúng sẽ nuôi dưỡng thế hệ nối tiếp sinh sống.
Mỗi lứa, cáo mẹ có thể sinh đến 10 con nhỏ, và cả bố lẫn mẹ đều cùng chăm sóc.
Cuộc sống gia đình vẫn là minh chứng cho một thế giới giàu bản năng yêu thương giữa thiên nhiên lạnh giá.
Dù nhanh nhẹn và khéo léo trong sang mồi,
nhưng đôi khi chính nó lại trở thành con mồi yêu thích của Đại Bàng Vàng,
một trong những loài chim sang mồi mạnh mẽ nhất vùng cực Bắc.
Đại Bàng Vàng là một trong những loài chim sang mồi lớn nhất và mạnh mẽ nhất của bãng cầu Bắc,
từ những dãy núi cao ở châu Âu, Bắc Mỹ cho đến những vùng thảo nguyên lạnh giá của Siberia.
Ở phía bắc Siberia, loài chim này trở thành kẻ thống trị bầu trời,
một bóng hình đơn độc nhưng đầy oai vệ.
Với sải cánh rộng tới hơn 2 mét, đôi mắt có thể nhìn rõ con mồi từ khoảng cách hàng cây số,
và cặp móng vuốt cong sát bén như dao cầm.
Đại Bàng Vàng là biểu tượng hoàn hảo của sức mạnh và sự chính xác.
Giữa một thế giới tuyết trắng, nơi sự sống khang hiếm và sinh tồn là một thử thách mỗi ngày,
Đại Bàng Vàng vẫn ung dung lượng lời trên cao, quan sát từng chuyển động nhỏ dưới mặt đất,
sẵn sàng lao xuống như một mũi tên để kết thúc cuộc đi săn bằng một đòn chí mạng.
Thức ăn của chúng rất đa dạng, từ những con chuột làm miền nhỏ bé,
các loài chim cho đến những loài lớn hơn như cáo tuyết.
Trong chuỗi thức ăn khác nghiệt của cực Bắc, không nhiều sinh vật dám thách thức vị trí của Đại Bàng Vàng.
Chúng không săn theo bầy, không cần đồng loại hỗ trợ, chỉ một mình giữa bầu trời lạnh giá của vùng Cần.
Với người bản địa Siberia, nó là linh hồn của bầu trời,
là đại diện của sức mạnh tự nhiên không thể khuất phục.
Bây giờ là cuối tháng 3, cực Bắc bước vào mùa mà mặt trời không bao giờ lạnh.
Từ mặt nước phụ tuyết mơ, ánh sáng mềm như lùa trải dài qua từng sườn núi,
từng rạng thông ri rào gió lạnh, so tròi suốt ngày đêm không mỏi mệt.
Đó là khi Bắc cực rơi vào trạng thái lưng chừng giữa ngày và đêm,
giữa thức và ngủ, một giấc mơ sáng loá kéo dài vô tầng.
Hiện tượng này thường được gọi là mặt trời lúc nửa đêm,
khi mặt trời vẫn lơ lững trên đường chờn trời và đồng hồ đã trôi qua nửa đêm.
Ánh sáng không gây gắt như bang trừa ở Sít Đạo,
mà chiều giăng, hơi lạnh và có chút mộng mỉ như thể đến từ một thế giới khác.
Bầu trời không còn sược sở, nhưng cũng chẳng tối đen.
Nó như một tấm màng chẳng vạn kéo dài suốt cả tháng.
Một thứ ánh sáng khiến thời gian mất đi quy luật cũ kỹ,
khiến giấc ngủ trở nên chênh vinh và những suy nghĩ như trui giặc trong thiên nhiên.
Không có mộ cánh rộng lỉ lừng như Đại Bàng Văn,
cũng chẳng sở hữu mộ lồng màu me như Tim Puffett.
Tim Muirer chọn cách gây chú ý bằng số lượng áp đạo.
Vào mùa hè ngắn ngủi của cực Bắc, hàng chục nghìn con Muirer
trang trúc nhau trên những dải đá hẹp chỉ vừa đủ đặt một bàn chân.
Nhìn từ xa, các vách đá Svalbard chẳng khác nào một sân vận động chèn kính kháng giả.
Tất cả đều khoác trên mình tấm áo đen trắng đơn giản mà đồng đều.
Cứ thấy kêu vang náo nhiệt như một lễ hội mùa hè không hồi kết.
Điều thú vị là Tim Muirer mỏi dày được mệnh danh là
vận động viên leo núi phục vệ của thế giới loài chim.
Chúng có thể bay rất nhanh trên không,
nhưng khi đến lúc đáp xuống hoặc di chuyển trên vách đá
thì lại lúng túng và ngựa nghịu đến buồn cười.
Những cú ngã chổng vó, những pha trượt chân hài hước xảy trà liên tục
khiến cho viên theo dõi một đàn Muirer không chỉ là chim ngưỡng thiên nhìn
mà còn như được xem một bộ phim hài nhẹ nhàng.
Tuy vụn về trên mặt đất, nhưng trên mặt nước,
Muirer là những thợ lặn cừu khôi.
Chúng có thể lặn sâu tới hơn 150 mét để sang ngồi.
Những bữa ăn giàu năng lượng nuôi sống cả đàn đồng đúc.
Với cơ thể nhỏ cọp, cùng đôi cánh ngắn nhưng khỏe,
Muirer biến mình thành những ngư dân siêu hạnh
dưới lớp sóng lạnh giá của biển Bắc.
Chim Muirer chỉ đẻ một quả trứng mỗi mùa,
đặt chân trùi lên vách đá, không hề làm tổ.
Nhưng kỳ lạ thay, quả trứng của chúng có hình dạng thuông dài về một đầu,
giúp quả trứng nếu có lăn chỉ quay tròn tại chỗ,
giảm nguy cơ lăn bay khỏi mỏng đá.
Một thiết kế thông minh của tự nhiên
dành cho những kiến trúc sư tối giảng nhất thế giới loại chim.
Sống giữa khát nghiêng, chèn trút trong cộng đồng hàng vàng cá thể,
chim Muirer mỏi dày đã tạo nên một linh hồn sóng động
trong mùa hè ngắn ngũi của vùng Svalbard.
Hải mã, những gã khổng lồ hiền lành của vùng Bắc Cực.
Chúng là một phần không thể thiếu trong bức tranh thiên nhiên Svalbard.
Với tân hình to lớn, lớp da dày
và đôi răng nành trắng nhà dài như những thanh kiếm.
Chúng lưui biến nằm sát bên nhau,
tạo thành những đằng nhỏ nằm trên bờ biển.
Trái ngược với sự ồn ao náo nhiệt của những chú chim Muirer nhỏ bé,
hải mã mang đến cho vùng đất này một nhịp điều chậm rảy và nặng nề.
Như thế, thời gian ở đây cũng phải bước chậm lại khi đi qua.
Tiếng rống trầm can của chúng trong không khí lạnh,
đôi khi xen lẫn những tiếng chanh danh lãnh thổ,
những pha chạm nành không mấy quyết liệt.
Như thế, những chiến binh lưui biến đang tập nhược cho một trận chiến sẽ chẳng bao giờ xảy ra.
Mỗi chiếc nành dài không chỉ là vũ khí,
mà còn là biểu tượng của tuổi đời và thứ mật xã hội.
Những con hải mã gia dặn với cặp nhà dài nằm phơi mình kiêu hãnh,
thi thoảng nhúng người xuống làng nước lạnh
để làm dịu cái nóng ngắn ngụy của mùa hè Bắc Cần.
Tùy có vẻ ngoài dữ dằn với thân hình to lớn và cặp nhà dài,
hải mã thật ra cũng không hoàn toàn bất khả xâm phạm trong thế giới khắc nghiệt của vùng cực Bắc.
Chúng có thể trở thành con môi của cấu bắc cực, kẻ sang môi đỉnh cao,
âm thầm rinh râm từng sơ hở giữa bằng tuyết lạnh giá.
Đầu tháng 5, khi những vạt bằng phen biển bắt đầu nức vỡ dưới ánh mặt trời dịu nhẹ không bao giờ lặn,
những con chim puffin lại lũ lượt kéo nhau trở về.
Sau hành trình dài vượt qua những đại dương lạnh giá suốt mùa đông,
chúng tìm lại các vết đá quen thuộc, những riêng cọ xanh ri trên bờ biển vùng cực Bắc,
để bắt đầu mô sinh sẵn ngắm ngủi và thớt bẩn.
Chim puffin, còn được gọi là hải âu mỏ sừng,
là một trong những loài chim biển đặc biệt nhất của Bắc Bán Cầu.
Với bộ lông đen trắng tương phản, gương mặt tròn trìa đáng yêu
và chiếc mỏ càm đỏ sực sở như thắp sáng cao vùng biển lạnh,
puffin từ lâu đã được mệnh danh là chú hề của đại dương.
Nhưng sau vẻ ngoài ngộ nghĩnh, lại là những bản năng sinh tồn mạnh mẽ
được xen dũa qua hàng triệu năm tiếng hóa.
Mỗi mùa hè, sau những tháng ngày lang bạc trên đại dương, puffin quay về đúng nơi chúng từng chào đời.
Những vết đá treo leo, những riêng cọ ven biển thuộc Iceland, Greenland, quần đảo Faroe,
hoặc những mùi đất hoàng sơ gần vòng bắc cực như Svalbard.
Điều kỳ diệu là, dù mang vẻ ngoài vụn về khi bước đi trên mặt đất,
nhưng puffin lại là những tay bơi siêu hạng giữa nước.
Chúng dùng đôi cánh như mái trèo lướt qua những dòng nước lạnh giá,
lằn sâu sang cá với tốc độ và sự linh hoạt đáng kiệt ngạc.
Chúng chỉ xuất hiện trên đảo trong mùa sinh sản,
nhưng với hơn 100.000 cặp, chim puffin tạo thành quần thể sinh sản lớn nhất nơi đây,
trở thành biểu tượng sống động của hòn đảo.
Không giống những loài chim biển khác làm tổ trên vết đá,
puffin đào hang sâu tới một mét trong lòng đất để ấp trứng.
Đôi cánh nhỏ của chúng thiết nghi hoàn hảo với việc lặn bắt cá hơn là bay.
Mỗi lần tiếp đất, chúng loàn tròn như một gã say rượu leo cầu thang,
nhưng đôi khi cũng có những phà đáp cánh đầy duyên gián.
Trong thế giới của chim puffin, tình cảm gia đình vô cùng bền chặt.
Các cặp đôi chung thủy suốt đời, và khi một con trở về từ chuyến sang,
việc đầu tiên nó làm là mang thức ăn cho bạn đời trong tổ,
như một nghị thức củng cố mối quan hệ.
Nhưng không phải lúc nào hàng xóm cũng thân thiện.
Những màn dưng mỏ đe dọa là chuyện thường thấy
khi một kẻ không mời cố gắng xâm phạm lãnh thổ.
Mỗi mùa hè đến, khi mặt trời Bắc Cực chiếu sáng không người nghĩ suốt ngày đêm,
những tảng măng trôi khổng lồ trên biển Bắc Cực bắt đầu lặn lẽ tan ra.
Từ trên cao nhìn xuống, vùng biển từng phụ kín một lớp áo trắng xóa của băng tuyết,
giờ xuất hiện những vệnh nước tối màu.
Từng mãnh, từng khe nước, từng hồ nước nhỏ dần dần mở rộng trên bề mặt băng.
Đó không chỉ là hiện tượng theo mùa,
mà là dấu hiệu rõ ràng cho sự thay đổi lớn lòng đang diễn ra nơi cực Bắc của hành tinh.
Băng biển Bắc Cực vốn là lớp băng nổi tự nhiên bao phủ phần lớn Bắc Băng Dương.
Khác với băng lục địa ở Nam Cực hay Kremlin,
băng biển hình thành từ nước biển nóng bằng, mỏng hơn nhưng rất quan trọng.
Nó đóng vai trò như một tấm gương khổng lồ phản chiếu ánh sáng mặt trời trở lại không gian,
giúp trái đất giữ cân bằng nhiệt độ.
Nhưng hiện nay do nhiệt độ toàn cầu liên tục tăng,
băng biển không chỉ tăng chảy theo mùa,
mà diện tích và độ dày của nó đang giảm súc nhanh chóng qua từng năm.
Dưới mặt biển, những con cá vòi bờ hát hay còn được gọi với cái tên thân thiện,
người khổng lồ đầu công.
Chúng là một trong những sinh vật biểu tượng nhất của vùng Bắc Cực
và là loài cá vòi đặc hữu của những vùng nước lành giá phía Bắc.
Trái với nhiều loài cá vòi khác thường di cư tránh đông,
cá vòi bờ hát ở lại Bắc Cực suốt cả mùa đông,
thiết nghị tuyệt vời với môi trường băng tuyết dày đặc và nhiệt độ nước gần như đóng bằng.
Với chiều dài lên đến 18 mét, cân nặng có thể lên tới 100 tấn,
cá vòi bờ hát nằm trong số những loài động vật lớn nhất hành tinh.
Chúng nổi bật với chiếc đầu cực lớn, chiếm tới gần 1 phần 3 chiều dài cơ thể.
Chiếc đầu khổng lồ này có cấu trúc xương rất dày,
cho phép bờ hát phá vỡ lớp bằng dày tới hơn 60cm để tạo các lộ thở,
một kỹ năng sống còn trong điều kiện Bắc Cực khác nghiệt.
Khác với cá vòi có răng, bờ hát là loài cá vòi tấm sừng.
Chúng sử dụng những tấm sừng dài tới 4 mét trong miệng để lọc sinh vật phù du từ nước biển.
Trong suốt mùa hè, khi băng tăng và nước tràn ngập dinh dưỡng,
bờ hát di chuyển dưới làng nước lạnh của Cực Bắc, lặng lẽ lọc nước để kiếm ăn.
Một con bờ hát trưởng thành có thể tiêu thụ hàng tấn sinh vật phù du mỗi ngày,
đảm bảo nguồn năng lượng dự trữ cho những tháng mùa đông dài giá lạnh.
Cá vòi bờ hát cũng nổi tiếng với tuổi thọ đáng kinh ngạc.
Các nghiên cứu từ hóa thạch cổ phát hiện trong cơ thể chúng,
cũng như nghiên cứu rèn cho thấy nhiều cá thể có thể sống tới 200 năm,
biến chúng thành một trong những loài động vật sống lâu nhất trên trái đất.
Một số cá thể sống sót qua nhiều thế hệ con người,
từng chứng kiến sự thay đổi chậm rãi nhưng liên tục của vùng Bắc Cực.
Cùng sinh sống với bờ hát là cá vòi trắng Beluga.
Chúng nhỏ hơn nhưng không kém phần đặc biệt ở Bắc Cực.
Với thân hình tròn trịa, màu trắng tinh khôi và khuôn mặt lúc nào cũng như đang nở nụ cười hiền hoa,
Beluga được mệnh danh là thiên thần trắng của đại dương Bắc Cực.
Khác với những người anh em to lớn như bờ hát, Beluga có cơ thể nhỏ hơn,
chỉ dài khoảng 6 mét và nặng đến 1,5 tấn.
Chúng là những tay bơi khá linh hoàng, thiết nghi hoàn hảo với môi trường lạnh giá,
do lớp mỡ dày dưới da và khả năng di chuyển khéo léo giữa các kẻ bằng trần hẹp.
Beluga có khả năng phát ra một loạt các âm thanh phức tạp,
từ tiếng huyết sáo, tiếng gõ, đặc biệt chúng có thể phát ra những âm thanh liếu lọt để giao tiếp giữa nước.
Chính vì vậy chúng còn được ngư dân gọi là chim hoàng yến của biển cả.
Cá voi Beluga sinh sống quanh nằm tại các vùng ven Bắc Cực,
từ biển Beaufort, biển Chukchi đến các cửa sông lớn ở Canada và Nga.
Vào mùa hè, khi băng tăng và dòng nước ngọt ấm hơn từ sông chạy ra biển,
chúng thường di cư vào sâu trong các vịnh hẹp và cửa sông để sinh sản và nuôi con non.
Những đằng Beluga có thể lên tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn cá thể,
tạo nên những đoàn diễu hành trắng xóa nổi bật trên nền nước xanh lạnh.
Tuy trong hiền lành và thân thiện, cuộc sống của cá voi Beluga không hề dễ dàng.
Chúng phải luôn cảnh giác với những kẻ săn mồi như gấu Bắc Cực phụt kít gần các lộ thở trên băng
hoặc cá voi sát thủ Orca ẩn nấp trong những vùng nước sâu.
Bắc Cực không chỉ là vùng đất của những sinh vật hiền hòa.
Khi băng tăng và các vùng nước trống được mở rộng vào mùa hè,
những bóng đen săn mồi cũng lặng lẽ bắt đầu đánh.
Những con cá voi sát thủ, những kẻ săn mồi đỉnh cao của đại dương Lạch Giá.
Cá voi sát thủ hay còn gọi là Orca có mặt ở khắp các đại dương trên thế giới
và ngày càng thường xuyên xuất hiện tại các vùng ven Bắc Cực do biến đổi khí hậu làm tăng băng sớm.
Với cơ thể lực lượng dài đến 9 mét và nặng hơn 5 tấn,
cùng với trí đồng minh bậc cao và khả năng săn mồi theo đạn cực kỳ hiệu quả,
Orca trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với những sinh vật bản địa như hải cậu, cá voi beluga,
thậm chí cả những con cá voi bowhead non.
Không giống như sự chậm sải điêm đạm của bowhead hay beluga,
cá voi sát thủ xuất hiện đầy chủ động và có tổ chức.
Chúng thường phối hợp theo nhóm nhỏ, sử dụng chiến thuật thông minh như tách đạn con non ra khỏi cá mẹ,
phối hợp quầy bắt, hoặc lao vào bãi bằng để lật đổ hải cậu ẩn nấp.
Những hành vi săn mồi hiếm có mà ít loài động vật biển nào sánh kịp.
Sự gia tăng hiện diện của Orca ở Bắc Cực những năm gần đây
cũng là một tín hiệu thay đổi lớn của hệ sinh thái nơi này.
Khi băng biển tăng nhiều hơn, phạm vi săn mồi của Orca mở rộng
và nhiều loài bản địa như hải mã, beluga hay cá voi bowhead
phải đối mặt với nguy cơ bị săn đổi nhiều hơn.
Trong khi trước kia, các lớp băng dày từng là lá trắng tự nhiên bảo vệ chúng.
Hơn nữa, loài cá voi sát thủ không chỉ nhanh nhẹn và mạnh mẽ,
trí tuệ và sự tổ chức tuyệt vời
đã và đang tái định hình trật tự sinh thái tại vùng Cực Bắc.
Chúng không chỉ là những thợ săn siêu hạng,
mà còn là những dấu chân đen in dấu lên bức tranh mong manh của thiên nhiên Bắc Cực.
Một thế giới nơi mỗi sinh vật đều phải không ngừng thiết nghi để tiếp tục tồn tại.
Vào cuối tháng 6, khi băng trên các sương núi bắt đầu tăng mạnh,
những dòng nước lạnh buốt từ khe núi ào ạt đổ về cửa biển.
Mùa di cư sinh sẵn của loài cá hồi Bắc Cực cũng chính thức bắt đầu.
Những dòng nước ngập tràn phù sa và dưỡng chất trở thành tín hiệu tự nhiên mạnh mẽ,
đánh thức bản năng sinh sẵn của loài cá hồi.
Từ vùng biển lạnh, những con cá hồi trưởng thành, mạnh mẽ và đầy hormone sinh sẵn,
chúng bắt đầu tụ tập ở các cửa sông để thiết nghi với dòng nước ngọt.
Chỉ một vài ngày ngắn ngủi, chúng sẽ men theo những dòng chảy lạnh giá nhưng trăng đầy sức sống.
Cuộc hành trình không hề dễ dàng.
Những thác nước cao, những dòng nước xiết, những bậc đá dựng đứng như thử thách giới hạn của từng cá thể.
Cá hồi vượt thác, nhảy qua những cành đá bằng những cú lao mình quyết liệt,
kiên trì lặp lại nhiều lần cho tới khi vượt qua.
Mục tiêu duy nhất của chúng là trở về chính nơi chúng đã sinh ra.
Một nguyên thắc bản năng gần như không thể phá vỡ qua hàng ngàn năm.
Tại những con suối thượng nguồn, trong những dòng nước lạnh, sạch, giàu oxy,
chúng sẽ sinh sẵn, đặt nên móng cho một thế hệ mới.
Đây cũng chính là mùa giữ trữ mỡ quan trọng của loài gấu nâu vùng Cần Bắc Cần.
Khi nàng cá hồi bắt đầu hành trình ngược dòng sinh sẵn,
gấu nâu với bản năng tự nhiên, chúng lập tức xuất hiện dọc theo những dòng sông nước lạnh,
nơi từng đăng cá đang ngược dòng không ngừng.
Trong ánh sáng không bao giờ tắt của mùa hè phương Bắc,
những con gấu nâu kiên nhẫn đứng giữa dòng nước,
đôi mắt chăm chú dõi theo từng chuyển động mở ảo dưới mặt nước.
Chỉ cần một cú vùng vuốt nhanh như chớp,
một con cá hồi béo mỹ sẽ bị ớt tung lên không trung,
rồi còn ghẻ rơi vào miệng của kẻ săn mồi.
Một số con gấu khác lựa chọn cách lội bộ dọc bờ suối,
dùng sức nặng cơ thể để khuấy động dòng nước,
khiến cá hồi hoạn loạn mà bơi ngược lên bãi cẳng,
nơi chúng dễ dàng bị tóm còn.
Đối với gấu nâu, mùa cá hồi không chỉ là thời điểm săn mồi dồi dào nhất trong năm,
mà còn là cơ hội sống còn.
Chúng cần tích lũy lượng mỡ dồi dào để chuẩn bị cho mùa đông dài,
khi nhiệt độ lao xuống mức cực thấp và thức ăn trở nên càng hiếm.
Lượng mỡ tiếp tụ trong cơ thể sẽ giúp chúng tồn tại suốt nhiều tháng,
ngủ đông trong các hàng núi lạnh giá.
Đi xa hơn trên những dạy núi lạnh giá,
nơi tuyết vẫn còn bám dai dặm trên các trình núi cao,
ngay cả khi thời tiết đã qua tháng 7.
Những con hưu xạ nhỏ bé lặng lẽ kiếm tìm sự sống.
Chúng di chuyển khéo léo qua những sườn núi,
len loại giữa những bụi cỏ và cây bụi,
tìm kiếm từng mảng địa y quý giá bám trên thân cây.
Nguồn thức ăn yếp chất dinh dưỡng,
nhưng vô cùng hiếm hoài của vùng núi khát nghiệt này.
Mặc dù thường được gọi là hưu,
nhưng hưu xạ không thực sự thuộc họ Servidae,
mà có quan hệ họ hàng cân hơn với Bufidae,
họ của trâu, bò, cừu hoặc dê.
Đây là một nhánh riêng biệt,
mang những đặc điểm tiến hóa rất đặc trưng
để thích nghi với môi trường núi cao lạnh giá.
Điểm đặc biệt dễ nhận thấy nhất của hưu xạ
chính là hai chiếc răng nanh dài,
cong xuống như lưỡi liệm, nhô ra khỏi hàm trên.
Cặp răng nanh khiến chúng trông giống như một sinh vật
bước ra từ câu chuyện huyền bí hoặc những loại hút máu.
Thấy nhưng, thật chất,
hưu xạ là những sinh vật cực kỳ hiền hòa và nhút nhát.
Chúng sử dụng răng nanh chủ yếu trong mùi giao phối.
Các con đực phù trường và tranh giành lãnh đổ,
chứ không hề săng bồi hay cây hải.
Trên những vùng lạnh nguyên bắc cừng, rộng lớn và lạnh giá,
nơi mặt đất bằng phẳng, trải dài vô tận,
cú tuyết âm thầm chiếm lịch bầu trời và những khoảng đất trống.
Dưới ánh sáng không ngừng nghỉ của mùa hè phương Bắc,
bộ lông trắng mượt mà của chúng gần như hòa làm một với nền tuyết,
khiến bóng dáng của loài săng bồi này
trở nên gần như vô hình giữa không gian.
Cú tuyết là một trong những loài chim săng bồi
tiêu biểu nhất của vùng lạnh nguyên bắc cừng.
Với đôi mắt vàng sắc bén và khả năng bay lặm lẻ,
chúng săn tìm những con mồi nhỏ như chuột lem mình,
thỏ bắc cừng và các loài chim non khác.
Mùa hè khi chuột lem mình sinh sẵn bụng nổ,
cũng là lúc cú tuyết bước vào mùa sinh sẵn ngắn ngủi,
tranh đủ nguồn đất ăn dồi dào để nuôi dưỡng thế hệ tiếp theo.
Khác với nhiều loài chim khác, chọn làm tổ trên cây.
Cú tuyết làm tổ ngay trên mặt đất trống trải của lạnh nguyên.
Chúng tìm kiếm những mùa đất cao,
nơi dễ quan sát và cảnh giác trước những mối đe dọa như cáo bắc cừng.
Mỗi tổ có thể chứa từ 3 đến hơn 10 quả trứng,
tùy thuộc vào lượng thức ăn sẵn có trong mùa hè.
Khi đang xảy cánh bầy thấp, tìm kiếm con mồi trên lạnh nguyên bắc cừng.
Con cú tuyết bất chợt bắt gặp một bóng hình to lớn,
đang di chuyển chậm xảy trên nền đất lống đống tuyết.
Đó là một con bò xã hưởng đơn độc,
đang tiến về phía những bãi cỏ địa y hiếm hoài còn sót lại giữa mùa hè ngắn ngủi.
Bò xã hưởng là loài động vật có vú lớn bản địa của vùng lạnh nguyên bắc cừng.
Chúng có thể nặng đến 400kg và chiều cao tới 1,5m.
Nhìn từ xa, trông chúng rất chậm chạp và hiền lành.
Bò xã hưởng nổi tiếng với bộ lông kép đặc biệt.
Trong đó, lớp lông tờ bên trong, gọi là kiviút,
được xem là một trong những sợi lông tự nhiên ấm nhất thế giới.
Kiviút mịn hơn cả len cừu, nhẹ, mềm và có khả năng giữ nhiệt gấp nhiều lần sợi len thông thường,
ngay cả khi ấm ướng.
Chính lớp lông tờ này đã cho phép bò xã hưởng sinh tồn qua những mùa đông bắc cừng lạnh chá
và sống sót qua kỉ băng hà khắc nghiệt, nơi nhiệt độ thường xuyên xuống dưới ấm 40 độ C.
Không chỉ là biểu tượng cho sức chịu đựng trong thế giới hiện đại,
bò xã hưởng còn là một chính nhân sống của kỉ băng hà.
Hàng chục ngàn năm trước, cùng với voi ma mút và hộ răng kiếm,
bò xã hưởng từng lang thang trên các đồng cỏ bằng giá trải sông khắp Bắc Mỹ, Châu Âu và Bắc Á.
Trong khi những người bạn cổ đại như ma mút và hộ răng kiếm đã biến mất vào cuối kỉ Pleistocene,
bò xã hưởng vẫn tồn tại đến ngày nay.
Nhờ khả năng thét nghi phi thường với khí hậu cực lạnh và môi trường khác nghiệt.
Khi mùa hè ngắn ngụy tràn về, không chỉ thảo nguyên băng giá bưng tĩnh,
mà các khu đầm lầy Bắc Cần cũng trở nên sóng động lạ thương.
Nước tàn từ băng phủ lâu năm tạo thành những đầm lầy rộng,
nơi đất và nước hoa lẫn vào nhau thành những tấm gương lấp lánh phản chiếm bầu trời.
Chính tại những khu đầm lầy rộng lớn này,
một loài chim quý hiếm và ồn ảo chọn làm nơi sinh sống và sinh sẵn, loài sếu sám.
Vào mùa hè, hàng nghìn con sếu sám bay từ những vùng ồn đấy,
vượt qua hàng ngàn km để tìm đến vùng đất yên tĩnh,
dò thức ăn và đủ độ ẩm cho sinh sẵn.
Sếu sám cao tới gần 1,2m, sở hữu uống bổ lông màu sám trò và ánh xanh mờ,
với chiếc cổ dài duyên dáng.
Chúng thường làm tổ trên các ngò cỏ nổi quanh đầm lầy.
Nơi nước bao quanh, giúp bảo vệ trứng khỏi các loài thú ăn trứng như cáo mắc cần hoặc chim sang mồi.
Một cặp sếu thường đẻ hai quả trứng mỗi mùa,
và cùng nhau chăm sóc con nòn bằng sự kiên nhẫn bền bị.
Ngày nay, với số lượng thống kê năm 2024 ước tính, khoảng 800.000 cá thể trên toàn thế giới.
Nhờ các nỗ lực bảo tồn môi trường sinh sẵn và hạn chế săn bắn,
quân thể sếu sám đang có xu hướng ổn định.
Chúng được xếp vào nhóm ít lo ngại.
Những hồ nước lớn của vùng cực Bắc lộ ra sau lớp băng tăng,
trải dài trên nền lạnh nguyên trống trải như những tấm gừng mờ phản chiếu màu trời lạnh.
Cùng lúc đó, những đàn ngộng tuyết từ phương Nam kéo về, đáp xuống các mặt hồ vừa mở rộng sau mùa đông dài.
Ngộng tuyết sống thành những đàn lớn, nhưng khác với ngộng nhà,
chúng bắt cạp thành đồi và duy trì sự trung thủy suốt đời.
Vào mùa sinh sẵn nhắn quỷ ở Bắc cực,
mỗi cặp ngộng tìm cho mình một vị trí vẹn hồ nước để làm tổ.
Giữa những bãi cỏ ấm thấp và các mùa đất cao ráo,
chúng cùng nhau ấp trứng và nuôi dưỡng con non,
chuẩn bị cho thế hệ kế tiếp kịp lớn mạnh trước khi mùa đông băng giá trở lại.
Cuối mùa hè ở Bắc cực, ánh sáng vàng nhạt bắt đầu dịu lại sau nhiều tháng không đêm.
Những cơn gió lạnh đầu tiên từ phía Bắc thổi qua lạnh nguyên.
Mang theo hơi thở nhẹ nhưng chắc chắn của mùa đông đang tới gần.
Cỏ trên những lạnh nguyên thấp ngã dần sang sát vàng cũ kĩ.
Những hồ nước rộng lớn phản chiếu một bầu trời sáng nhạt và trầm mặt.
Trên bầu không gian minh màu ấy, những đàn chim di cư rộng ràng chuẩn bị cho hành trình dài trở về phương năm.
Mang theo tiếng kêu vang vọng khám bầu trời từ Bắc.
Trên những vách đá đông đốt của các quần đảo Đại Tây Dương,
cảnh tượng tưởng chừng như hỗn loạn.
Nhưng mỗi con chim đều biết chính xác vị trí của mình.
Khi mùa sinh sản khép lại, cả hòn đảo như ngập tràn một cảm giác buồn trộn khó tạ.
Chẳng bao lâu nữa, những chú hề lông vũ sẽ rời đi
và chỉ trở lại khi mùa xuân mới gõ cửa vào năm sau.
Trong sâu thẳm những trị muối cao, những con hưu xa bắt đầu rời bỏ vùng đất tuyết phủ,
chậm rảy xuống những khu rừng thấp xanh tốt còn sót lại.
Ở các dòng suối băng giá, những con cá hồi đã hoàn thành sứ mệnh cuối cùng của đời mình,
sinh sản và tiếp nối thế hệ trước khi nằm lại trong lòng nước,
để rồi sát chúng tiếp tục nuôi dưỡng hệ sinh thái khát nghiệt này.
Ngoài kia, những cánh chim nhặn biển Bắc Cường cũng bắt đầu hành trình di cư kỳ vị nhất hành tinh,
để bay về Nam Bắn Cầu.
Một cuộc di cư thấm đẫm bạc nặng và lòng kiên cường không mệt mỏi.
Trên những lãnh huyền xa xôi nơi cực Bắc,
những đăng tuần lục âm thầm di chuyển xuống vùng thấp.
Trong kỳ từ phương Bắc, những cơn bão tuyết đầu tiên đã bắt đầu hình thành,
nhẹ nhàng nhưng không kém phần dữ dội.
Những lớp mây đen nặng triểu kéo về,
báo hiệu chu kỳ bất tần của mùa đông cực Bắc sắp sửa trở lại.
Và rồi vào cuối tháng 10, mặt trời sẽ lặng hẳn,
sau 6 tháng treo lơ lửng trên bầu trời, nhưng chỗ trong màn đêm dài dặn dặn.
Cực Bắc lại bước vào kỳ ngũ đồng lạnh giá,
nơi bóng tối, gió tuyết và tỉnh lặng,
cho đến khi một mùa xuân mới lại bắt đầu nhìn nhóm giữa lớp bằng vĩnh cường.
Cảm ơn các bạn đã đồng hành cùng Thế Giới Hoàng Dã.
Nếu bạn yêu thích những câu chuyện về thiên nhiên hoàng dã và khám phá thế giới,
đừng quên nhấn đăng ký kênh để đồng hành cùng chúng mình trong những chuyến đi tiếp theo.
Hẹn gặp lại các bạn trong những video mới.
