Stress và Sang chấn tâm lý vì covid-19, không thể xem nhẹ. Hãy hiểu để chữa lành.

Tâm lý trị liệu NHC - Tâm an sống khoẻ
114 người theo dõi
1 Lượt xem video·11 thg 5, 2025
Stress và sang chấn tâm lý vì COVID-19
Đại dịch COVID-19 đã gây ra những tổn thất to lớn cho toàn nhân loại suốt 2 năm qua,
cướp đi sinh mạng của hơn 4,5 triệu người,
gây tổn thất nặng nề về kinh tế, xã hội cùng những nỗi đau vô hình không đong đếm nổi.
Định nghĩa về sức khỏe của tổ chức y tế thế giới
Sức khỏe là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội
và không phải chỉ bao gồm tình trạng không có bệnh hay thương tật.
Vấn đề tinh thần có vai trò quan trọng trong khái niệm sức khỏe.
Trong thời kỳ dịch bệnh COVID-19 dài đắng đắng suốt 2 năm qua,
mỗi ngày chúng ta đều thấy chàn ngập những con số đong đếm được như
ca mắc, ca nặng, rồi tử vong, số người khỏi bệnh.
Nhưng còn một thứ vô hình, những hậu quả gián tiếp của đại dịch thì không thể thống kê.
Đó là stress, là những sang chấn tâm lý nặng nề, kéo dài gây ra nhiều rối loạn tâm thần.
Sang chấn tâm lý là những hậu quả của phản ứng cơ thể trước những tình huống căng thẳng
hay mang tính chất đe dọa đến cuộc sống, khiến cá nhân trải nghiệm sự quá tải về cảm xúc và thể chất,
để lại những hậu quả lâu dài về các khía cạnh như thể chất, cảm xúc, xã hội hay tinh thần.
Nguyên nhân gây sang chấn tâm lý có rất nhiều loại.
Đó thường là các sự kiện tác động tiêu cực,
ảnh hưởng lớn đến con người, làm đảo lộn cuộc sống của con người,
những sự kiện làm con người đau khổ, đe dọa tính mạng hay gây ra tổn hại về tinh thần nghiêm trọng,
ảnh hưởng đến kinh tế, làm đổ vỡ kinh tế của gia đình, làm suy sụp và không có khả năng chống đỡ,
các thảm họa, thiên tai, lũ lụt trôi hết nhà cửa, chết người, các vấn đề bạo lực gia đình,
trường học, hiếp dâm, cưỡng bức, những tai nạn mất đi người thân, mất đi việc làm, phá sản,
vấn đề gia đình như ly hôn, ly thân, sự ra đi đột ngột của người thân, mất việc, nợ nần.
Sang trấn tâm lý gây ra nhiều hậu quả về mặt cơ thể và tinh thần,
gây ảnh hưởng đến nhiều hệ thống cơ quan trong cơ thể,
ảnh hưởng đến hệ thống thần kinh trung ương, gây ra các biến đổi có thể gây teo não,
thoái hóa não ở những vùng khác nhau, gây ảnh hưởng đến trí nhớ và khả năng nhận thức, học tập,
ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch của cơ thể thông qua hệ thống thần kinh nội tiết làm suy giảm hệ
thống miễn dịch, do đó những người gặp phải sang trấn tâm lý thường suy giảm sức đề kháng,
dễ mắc các bệnh lý khác, ảnh hưởng đến hệ thống tim mạch thông qua tác động đến hệ thống
thần kinh trung ương, hệ thống thần kinh ngoại biên, stress ảnh hưởng nhiều đến hệ thống tim mạch,
đặc biệt là huyết áp và nhịp tim là dễ nhận thấy nhất, nhịp tim nhanh, huyết áp tăng.
Sang trấn tâm lý có thể gây ảnh hưởng đến co thắt mạch vành, gây cảm giác đau ngực,
thậm chí có thể nhối máu cơ tim, ảnh hưởng đến hệ thống tiêu hóa làm giảm sự ngon miệng,
dối loạn bài tiết các men tiêu hóa, acid ở đường tiêu hóa dẫn đến luêt dạ dày,
hội trứng ruột kích thích, dối loạn vi khuẩn ở đường ruột.
Ảnh hưởng đến hệ nội tiết, sang trấn tâm lý ảnh hưởng đến rất nhiều tuyến nội tiết trong cơ thể,
hệ thống trục dưới đồi, tuyến yên, tuyến thượng thận, tuyến giáp, tuyến tụy,
hệ thống adrenaline trong cơ thể đều bị ảnh hưởng. Do ảnh hưởng đến các hệ thống cơ quan trong
cơ thể như trên, sang trấn tâm lý ảnh hưởng đến cơ thể bạn, đến ý nghĩ, cảm xúc và hành vi của bạn.
Các biểu hiện thường thấy như đau đầu, co khứng cơ, căng cơ, đau tức ngực, miệt mỏi,
giảm khả năng ham muốn tình dục, đau dạ dày, có những vấn đề về giấc ngủ như mất ngủ,
ngủ mơ, ác mộng. Anh hưởng đến cảm xúc, mắc các chứng lo âu, buồn trồn, bứt rứt,
khó chịu, hoảng sợ, trầm cảm, dễ kích thích, bực bội, kích động. Anh hưởng đến hành vi,
ăn uống vô độ hoặc chán ăn, sử dụng rượu hoặc chất kích thích như ma túy tổng hợp, bóng cười,
sử dụng các chất dạng thuốc viện, sử dụng thuốc lá, thu rút các mối quan hệ xã hội,
khẳng chế vận động thể dục thể thao. Hơn 1.000 trẻ bị mất cha mẹ trong thời gian xảy ra
làn sóng lần thứ 4 của dịch Covid-19 tại Việt Nam. Đó là những con số biết nói. Chứng kiến cảnh
người thân mình ra đi, để lại những trẻ thơ không bố không mẹ, rồi người thân của mình ra đi trong sự
cô đơn. Đó thực sự là những sang chấn tâm lý nặng với tất cả chúng ta. Đại dịch Covid-19 là một sang
chấn tâm lý nặng nề và dai dẳng, gây ra hậu quả nghiêm trọng về tâm lý với rất nhiều người. Đó là
tình trạng chứng kiến sự ra đi của người thân đột ngột, không có người đưa tiễn, trong một gia đình
có nhiều người ra đi, vào điều trị Covid-19 trong các bệnh viện dã chiến, chứng kiến cảnh nhiều người
nằm điều trị, chứng kiến sự ra đi của người bệnh cùng phòng, khi ra viện sẽ có những di chứng khó
hồi phục hoàn toàn. Tình trạng kinh tế suy sụp kéo dài trong hơn 2 năm qua, đặc biệt nhiều ngành nghề
gần như không hoạt động gì dẫn đến nạn thất nghiệp, thu nhập giảm như các ngành nghề du lịch, nhà hàng,
khách sạn cho thuê nhà đất, là những nguyên nhân dẫn đến nhiều rối loạn tâm lý lo âu, trầm cảm. Họ đã
phải đi khám bệnh, nằm viện điều trị, cứ như vậy như một vòng xoắn bệnh lý không thoát ra được.
Bác sĩ trịnh thị Bích Huyền, bác sĩ chuyên ngành tâm thần cho biết, tình trạng phong tỏa kéo dài,
có những khu vực phong tỏa 2-3 tháng, người dân trong tình trạng cách ly chỉ ở trong nhà một mình,
không có giao tiếp với bên ngoài, dẫn đến tình trạng cô lập về xã hội, căn nguyên dẫn tới trầm cảm,
lo âu. Nhiều người mắc các bệnh lý mạng tính hoặc bệnh cấp tính vì những lý do sợ lây nhiễm COVID-19,
vì phong tỏa nên không thể tiếp cận với dịch vụ y tế kịp thời, làm cho tình trạng bệnh nặng hơn,
có những biến chứng nguy hiểm đến tính mạng người bệnh. Học sinh học online nhiều, thời gian tiếp xúc
với mạng internet, điện thoại, máy tính nhiều, thiếu những mối quan hệ giao tiếp ngoài xã hội,
bố mẹ cũng có những xáo trộn trong cuộc sống bởi trường lớp đóng cửa, con ở nhà học nên phải có
người chồng và chăm sóc chúng. Lo mua sắm trang thiết bị để đảm bảo việc học online, trẻ tiếp xúc nhiều
với các thiết bị điện tử dễ dẫn đến tình trạng nghiện game, nghiện điện tử. Và ở đây chúng tôi không
thể không nói đến đội ngũ y bác sĩ xa gia đình vào vùng tâm dịch, làm việc trong môi trường khắc nghiệt,
nắng, nóng, không có điều hòa, mặc những bộ quần áo phòng dịch trong nhiều giờ, trong các bệnh viện
giã chiến chứng kiến một số lượng lớn bệnh nhân nặng ra đi trong khi mình bất lực không làm được gì cho
người bệnh. Đó là một sang trấn tâm lý lớn, chính họ đã chứng kiến sự ra đi của đồng nghiệp mình mà
không thể làm được điều gì. Có những y bác sĩ ra đi nhận nhiệm vụ trong vùng tâm dịch, bố hoặc mẹ ra đi
mãi mãi mà không gặp được con, họ chỉ biết âm thầm chịu đựng. Và cũng có những người đã rơi vào
khủng hoảng về tinh thần chấm trọng bởi vì nhân viên y tế cũng là người như những người bình thường khác.
Có những người nói chuyện ít ngày trước sau đã vĩnh viễn bất độc, lại có những cuộc gọi dài của người
nhà bệnh nhân cứ ruồng dập đến và hầu như họ đều chết lặng hoặc thẳng thốt không dám tin khi nhận
thông báo từ bác sĩ nên công việc cũng rất áp lực. Lúc đầu tôi và công sự của mình rất khó ngủ,
nếu triền miên thế ảnh hưởng đến hiệu suất công việc, người nọ chỉ người kia cách giữ cân bằng tâm lý,
chặn lại hết các mệt mỏi kéo dài, làm công việc này thực sự cảm xúc rất khó diễn tả. Để không rơi vào
khủng hoảng sâu về tinh thần, chúng tôi rèn luyện ý nghĩ, xem đó là người thân, là ruột thịt của mình và
tự nhủ, đừng hoảng, đừng sốc. Mỗi người nén lại trong lòng mình một chút, đau nhất là khi liên lạc gia đình
để báo dòng tin không ai mong muốn. Nhiều đêm, cả đội lo công đoạn cuối ngày sau khi gói ghém,
vệ sinh nhiều tử thi, nhìn sang nhau, ai cũng khóc. Chúng tôi cầu cho người ra đi thanh thản,
hãy xem ý bác sĩ tiến đưa cuối cùng này là người thân. Cầu cho dịch bệnh sẽ nhanh chóng qua đi,
giải pháp tinh thần này cũng giúp tôi với bớt nặng nề, giữ không năng núng tinh thần. Tôi cùng các đồng nghiệp
tìm cách an ủi thân nhân người bệnh vì nếu họ hoảng loạn thì bác sĩ cũng dây dứt thêm.
Chúng tôi còn tìm cách liên lạc với bên hỏa táng, lo chú đáo nhất cho những người đã mất.
Còn ở viện thì chúng tôi làm cẩn thận từng công đoạn nên cảm thấy nhẹ nhàng hơn.
Chúng tôi bao gói để tư thế ngay ngắn người đã mất. Các thông tin về người bệnh phải được làm chính xác nhất
để chuyển cho bộ phận đưa đi hỏa táng. Buồn thì kịp thời chia sẻ với nhau,
nhất là khi gặp phải hoàn cảnh quá éo le như chồng mất, vợ vừa mới sinh con được một tháng.
Từ các mất bắt này, chúng tôi động viên, khích lệ nhau dốc hết tâm lực về người bệnh.
Lo nhanh nhất, gọn gàng nhất, sạch sẽ nhanh để củng cố niềm tin rằng bệnh nhân đã ra đi thanh thản
thì chúng tôi cũng nhẹ lòng. Việc trả cho cốt tôi cũng liên hệ theo dõi để nắm bắt.
Đến nay, điều rất may mắn là phản hồi từ thân nhân người bệnh, họ đều nhận được cho cốt đầy đủ.
Điều đó cũng giúp tôi vững tinh thần hơn, ổn định lạc tâm lý hơn.
