GIẢI MÃ LỊCH SỬ 3000 NĂM CỦA AI CẬP CỔ ĐẠI: TỪ THỐNG NHẤT ĐẾN KHI THÀNH TỈNH LA MÃ!

2. Xin chào các bạn đến với video tiếp theo của Mr.PayChannel Nằm ở góc đông bắc của châu Phi, Ai Cập là một trong những nền văn minh nổi tiếng nhất trong lịch sử nhân loại đã cuốn hút thế giới qua nhiều thiên niên kỷ. Đây là một trong những nền văn minh lâu đời và có ảnh hưởng sâu động nhất từ những sa mạc bao la đến những bờ sông Ninh Phi Như. Ai Cập nổi tiếng với các công trình kiến trúc kỳ vĩ như kim tự tháp và những tiến bộ vượt bật trong các lĩnh vực toán học, thiên văn học và y học. Câu chuyện về Ai Cập là một hành trình đầy những chiến thắng hoạn mục lẫn những cuộc đấu tranh bi thương, đánh dấu sự tồn tại của nền văn minh này qua hơn 3.000 năm với các triều đại thịnh vượng và suy tàn. Nền văn minh Ai Cập cổ đã được chia thành nhiều giai đoạn lớn bao gồm các vương quốc cổ đại, trung đại, mới và các thời kỳ chuyển giao. Trong đó, chính quyền thường bị phân chia và dẫn đến sự bất ổn. Hãy cùng khám phá các triều đại của Ai Cập qua các thời kỳ, bắt đầu từ thời kỳ đầu của các triều đại, giai đoạn hình thành Ai Cập cổ đại, khi Thượng và Hạ Ai Cập được thống nhất dưới quyền một người cai trị. Vị vua được ghi nhận với công lao này là Nu hoặc Mét, đánh dấu sự khởi đầu của thời kỳ đầu triều đại và triều đại đầu tiên. Tuy nhiên, danh hiệu Pharaon chưa được sử dụng trong thời kỳ này, do đó, người thống nhất Thượng và Hạ Ai Cập chỉ được gọi là vua. Các nhà sử học không hoàn toàn đồng ý về tên của vị vua này, với giả thuyết cho rằng Mét có thể là người kế vị Nu, dựa trên những ghi chép cổ như Niên Đại Ma-nốt và danh sách vua Tu-riêng. Mặc dù vậy, khảo cổ học đã cung cấp nhiều chính cứ mở rộng cho thấy Nu có thể là nhân vật lịch sử thực sự chịu trách nhiệm thống nhất Ai Cập, như được mô tả trên bản chữ Cái No-mơ. Một số học giả cho rằng En có thể là danh hiệu có nghĩa là người tồn tại, và có thể ám chỉ Nu hoặc một người cai trị đầu tiên khác như Hoa. Dù danh tính chính xác của vị vua đầu tiên này chưa được xác định, sự thống nhất giữa Thượng và Hạ Ai Cập đã đánh dấu sự khởi đầu của triều đại đầu tiên và là nền tảng cho nhà nước Ai Cập. Triều đại thứ hai tiếp nối và tiếp tục củng cố quyền lực, đồng thời xây dựng nền tảng cho chính quyền và văn hóa Ai Cập. Tuy nhiên, giai đoạn này cũng đánh dấu sự thiếu hụt hồ sơ hoặc sự nhầm lẫn về thông tin. Không có dữ liệu chính xác về các vị vua của triều đại này và các tên tuổi của các vị vua trong giai đoạn đó chưa được xác nhận qua các chính cứ lịch sử. Mặc dù vậy, có sự ghi nhận về một vị vua tên là Hô Thếp Sê-Kem, người được cho là đã mang lại hòa bình cho Ai Cập khi ông lên ngôi vào khoảng năm 2649-2130 trước công nguyên trong giai đoạn vương quốc cổ đại. Vương quốc cổ đại còn được gọi là thời đại của các kim tự tháp hoặc thời đại của những người xây dựng kim tự tháp nổi bật với kiến trúc đồ sổ của mình. Phá-ra-ông Đô-dô thuộc vương triều thứ ba đã xây dựng kim tự tháp bậc đầu tiên của Ai Cập, trong khi khu phu của vương triều thứ tư xây dựng kim tự tháp ghi ra vĩ đại, một kỳ quan thực sự của kỹ thuật. Một số học giả đã bác bỏ sự liên kết giữa Đô-dô và vương triều thứ ba, cho rằng vương triều thứ ba phù hợp hơn với giai đoạn đầu của triều đại. Tuy nhiên, vương triều thứ ba vẫn được xem là một phần của thời kỳ vương quốc cổ đại truyền thống, đồng thời là giai đoạn chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ trong kiến trúc, chính trị và các hoạt động tôn giáo, những yếu tố mà nhiều nhà sử học cho rằng cần được đưa vào vương quốc cổ đại. Do đó, vương triều này được xếp vào phần này. Thật không may, giống như các thời đại trước, vương quốc cổ đại để lại rất ít ghi chép lịch sử. Các nhà sử học cho rằng lịch sử của thời đại này chủ yếu được ghi lại trên đá, vì di sản của nó gắn liền với kiến trúc đồ sổ. Những ghi chép tốt nhất chúng ta có được thường được tìm thấy trong các di tích và các dòng chữ khác trên đá, trong đó nổi bật là các kim tự tháp. Kim tự tháp lớn nhất và hùng vĩ nhất được xây dựng trong vương triều thứ tư. Mặc dù người ta thường tin rằng các kim tự tháp ghi ra được xây dựng bằng lao động nô lệ, nhưng bằng chính khảo cổ học cho thấy điều ngược lại. Công nhân Ai Cập, thay vì nô lệ, là những người lao động có tay nghề cao, được trả công theo thời gian. Mặc dù nô lệ từ Nubia, Libya và Canaan có thể làm việc trong các mỏ đá hoặc các mỏ vàng, nhưng có vẻ như họ không tham gia vào việc xây dựng những ngôi nhà vĩnh cửu cho các pha ra ông. Các kim tự tháp cũng làm suy yếu thêm lý thuyết cho rằng lao động nô lệ đã xây dựng chúng. Không có khu nhà nô lệ nào được phát hiện tại Ghira, và cũng không có ghi chép nào trong lịch sử Ai Cập liên quan đến bất kỳ sự kiện tương tự như câu chuyện về người do thái thoát khỏi chế độ nô lệ của Ai Cập trong sách xuất hành của Kinh Thánh. Tuy nhiên, các khu nhà ở của người giám sát và nhà của các giám sát viên trong làng công nhân đã được phát hiện. Theo các nhà sử học, những phát hiện này chứng minh rõ ràng rằng công việc tại cao nguyên Ghira trong vương quốc cổ đã được thực hiện bởi người Ai Cập và họ đã được trả công xứng đáng cho công sức của mình. Sự suy tàn của vương quốc cổ đã bắt đầu sau khi triều đại cuộc He Phi Hai kết thúc trong vương triều thứ 6 khi quyền lực của Hoàng gia sụp đổ. Quyền lực tập trung vào thời kỳ vương quốc cổ đại trong khi một số người tranh luận về việc sự kết thúc của vương quốc cổ đại là do sự sụp đổ hay chỉ là sự chuyển đổi sang một hình thức chính phủ khác. Tuy nhiên, sự kết thúc của vương quốc cổ đại đã rõ ràng vào cuối vương triều thứ 6 khi quyền lực tập trung suy yếu và các thống đốc địa phương bắt đầu dành quyền tự chủ về chính trị dẫn đến sự suy tàn của vương quốc cổ đại. Giai đoạn trung gian đầu tiên kéo dài từ năm 2181 đến năm 2055 trước công nguyên. Các thời kỳ ổn định trong lịch sử Ai Cập như vương quốc cổ đại được gọi trong thời hiện đại là các vương quốc trong khi những thời kỳ có xung đột chính trị hoặc thiếu ổn định được gọi là thời kỳ trung gian. Thời kỳ trung gian đầu tiên diễn ra ngay sau vương quốc cổ đại và đánh dấu thời kỳ cai trị bị chia cắt, các triều đại cạnh tranh lẫn nhau. Thời kỳ này thường được coi là thời kỳ đen tối đối với Ai Cập khi chính quyền trung ương suy yếu và các triều đại sụp đổ kéo theo sự hỗn loạn. Những người cai trị địa phương hoặc các nomad nắm quyền dẫn đến sự phân tấp quyền lực. Dù vậy, trong giai đoạn này những hạt giống của sự thay đổi văn hóa đã bắt đầu hình thành. Sự giàu có được phân bổ rộng rải hơn trong xã hội mà không chỉ tập trung vào hoàng gia như trước và các quận của Ai Cập Mỗi quận do một nomad cai trị trở nên thịnh vượng. Ngay cả những người bình thường cũng có đủ khả năng mua các hàng hóa và dịch vụ trước đây chỉ dành cho tầng lớp thượng lương. Mặc dù họ không để lại nhiều di sản kiến trúc như những triều đại trước nhưng đó là một thời kỳ chuyển mình quan trọng đối với người Ai Cập. Về cách thức kết thúc của thời kỳ này, các triều đại đối địch tại Herakoli và bọn trộm sáu đã tranh giành quyền kiểm soát với bọn trộm cuối cùng chiếm yêu thế. Dưới sự cai trị của môn thuốc Tiếp đó, Vương quốc Trung Kỳ từ năm 2055 đến năm 1650 trước công nguyên còn được gọi là thời kỳ cổ điển, là thời kỳ thống nhất lại và phát triển văn hóa. Đặc biệt, Vương triều thứ 12 đã thiết lập một thời kỳ hoàng kim của sự ổn định và thịnh vượng. Sau khi môn thuốc 2 của Vương triều thứ 11 thống nhất lại Ai Cập và kết thúc thời kỳ Trung Giang đầu tiên, đất nước một lần nữa nằm dưới sự kiểm soát tập trung. Điều này đã phục hồi lại cảm giác ổn định trong văn hóa Ai Cập và tạo ra những yêu cầu mới cho các vị vua. Không còn là những thần linh sa cách hay con cái của các vị thần như nhiều người cai trị trong quá khứ, các vua của Vương quốc Trung Kỳ đã trở nên gần gũi hơn với người dân của họ. Họ cũng thiết lập các mối quan hệ với các quốc gia bên ngoài như Syria và Nubia. Thời kỳ này cũng duy trì một trong những thay đổi quan trọng từ thời kỳ Trung Giang đầu tiên khi nhiều người Ai Cập có thể trang bị cho mình những vật dụng phục vụ cho thế giới bên kia nếu họ tồn tại. Nếu những người này còn sống đến nay, họ sẽ được công nhận là một phần của nền văn học, kiến trúc và nghệ thuật trung lưu. Những lĩnh vực phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ này với các tác phẩm tiêu biểu như câu chuyện về Sinu đã trở thành nền tảng văn hóa. Theo nhiều ước tính, Vương quốc Trung Kỳ Ai Cập đạt đến đỉnh cao của nền văn hóa trong vương triều thứ 12 và những đổi mới diễn ra trong giai đoạn này đã ảnh hưởng sâu động đến phần còn lại của lịch sử Ai Cập. Thời kỳ Trung Giang thứ 2 kéo dài từ năm 1650 đến năm 1550 trước công nguyên. Sau thời kỳ ổn định và tập trung quyền lực của Vương quốc Trung Kỳ, Ai Cập đã bước vào một thời kỳ mà theo truyền thống thường được coi là hỗn loạn và u ám. Tuy nhiên, nhiều nhà sử học hiện đại cho rằng dù thời kỳ phân tách này không có nhiều ghi chép lịch sử, nhưng có thể nó không đen tối như một số nhà văn Ai Cập đã miêu tả. Thời kỳ này bắt đầu khi các vị vua của vương triều thứ 13 chuyển thủ đô từ phía nam Memphis về một thành phố tên là Giai, từng là thủ đô cuối thời vương triều thứ 11, Điều này đã làm mất quyền kiểm soát của họ đối với miền Bắc, mở ra khu vực cho sự trổ dậy của một thế lực chính trị mới mà người Ai Cập gọi là Hi Hốt hay những người cai trị vùng đất ngoại quốc còn người Hy Lạp gọi họ là Hi Sô. Tên gọi này hiện nay được chúng ta biết đến. Các nhà văn Ai Cập miêu tả Hi Sô như những kẻ xâm lược tàn bạo đã tàn phá Ai Cập, cướp phá các đền thờ và áp bức dân chúng. Tuy nhiên, bằng chứng khảo cổ học từ thời kỳ này lại kể một câu chuyện khác. Có vẻ như họ đã sống hòa bình nếu không muốn nói là dung thứ với các vị vua The Ben cho đến khi những kẻ trộm này tuyên chiến với họ vì một hành động xúc phạm được cho là do người bản địa gây ra. Cuối cùng, các vị vua và quân đội Ai Cập đã trục xuất người Hi Sô, bắt đầu từ các vị vua của vương triều thứ 17 trong đó có Camo, người đã khởi xướng các chiến dịch để đẩy lùi họ. Amos, vị vua đầu tiên của vương triều thứ 18 đã hoàn thành nhiệm vụ này, kết thúc thời kỳ trung gian thứ 2 và thành lập vương quốc mới, đồng thời chấm dứt mối quan hệ hòa bình có thể đã tồn tại giữa người Ai Cập và Hi Sô. Vương quốc mới kéo dài từ 1550 đến 1070 T.C.N. Vương quốc mới đánh dấu đỉnh cao quyền lực và sự thịnh vượng của Ai Cập, và nhiều người cho rằng đây là thời kỳ hoàng kim nhất trong lịch sử Ai Cập. Thời kỳ này chiến kiến sự hình thành một đế chế rộng lớn, kéo dài từ Nubia đến Cận Đông. Đây cũng là giai đoạn được ghi chép đầy đủ nhất trong lịch sử Ai Cập, khi trình độ học vẫn được mở rộng mạnh mẽ từ thời kỳ vương quốc trung kỳ và trung gian thứ hai, khiến nhiều người Ai Cập có thể viết thư, soạn thảo hợp đồng, hiệp ước và hóa đơn bán hàng. Vương triều thứ 18 đã sản sinh ra một số vị vua nổi tiếng nhất trong lịch sử Ai Cập như Hác Xếp, người đã mở rộng thương mại Enanan, và chồng bà vua Thu Mô II, cũng như Tu Tan Khung, vị vua mà lăng mộ của ông vẫn khiến chúng ta phải kinh ngạc cho đến ngày nay. Vào vương triều thứ 19, Rams Đại Đế đã bảo vệ di sản của Ai Cập thông qua các chiến dịch quân sự và các dự án xây dựng, trong đó có các công trình tượng đài, đền thờ, lăng mộ và các công trình khác. Những di tích của vương quốc mới vẫn là những biểu tượng mang tính biểu trưng mạnh mẽ của Ai Cập cổ đại cho đến giai đoạn cuối của vương triều tạ liệt kéo dài từ năm 664 đến năm 330 trước công nguyên. Sau một thời kỳ phân mạnh chính trị trong giai đoạn trung gian thứ ba, thời kỳ sau đã chứng kiến sự hồi sinh của nền văn hóa Ai Cập dưới sự cai trị của những người bản địa. Không giống như những thời kỳ khác sau các giai đoạn trung gian bất ổn, thời kỳ này dường như không phải là thời kỳ phục hồi hạnh phúc cho Ai Cập, mà ngược lại, nó chứng kiến sự yếu kém liên tục về mặt chính trị. Ngoại trừ một khoảng thời gian ngắn của các pha ra ông Ai Cập thuộc các triều đại thứ 26, 28 và 29, đất nước này đã phải chịu sự cai trị của các thế lực ngoại ban như người Nubia, người Assyria, người Ba Tư và cuối cùng là Alexander Đại Đế cùng với triều đại Potomia. Tiếp theo là Potomii, một vị tướng và người kế vị của Alexander Đại Đế. Ông đã kết hợp truyền thống Hy Lạp và Ai Cập với Alexandria, thành phố do Alexander Đại Đế thành lập vào năm 331 T.N., trở thành trung tâm văn hóa và học thuật dưới sự cai trị của triều đại Potomia. Triều đại này đã đóng góp vào việc xây dựng các công trình nổi tiếng như Ngọn Hải Đăng Alexandria và Thư viện Alexandria Vĩ Đại, cả hai đều trở thành biểu tượng cho sự nổi bật của thành phố trong thế giới cổ đại. Một nhân vật nổi tiếng khác của thời kỳ này là Cleopatra VII, người cai trị Ai Cập trong suốt những năm cuối cùng của đế chế này. Mặc dù Cleopatra đã nỗ lực bảo vệ đế chế và củng cố mối quan hệ với đế chế La Mã, liên minh với Dông cuối cùng đã thất bại. Mặc dù một số người cho rằng đối thủ chính trị của bà, Octavian, đã ép bà phải tự tử, nhưng đa số lịch sự chấp nhận rằng Cleopatra đã tự kết liễu đời mình. Sau khi bà qua đời, Ai Cập bị sáp nhập và trở thành một tỉnh của La Mã vào năm 330 T.N. Kể từ đó, nó đã được tích hợp vào nền kinh tế và hệ thống quản lý của La Mã từ khi thống nhất dưới thời của Augustus cho đến cuộc chiến cuối cùng của Cleopatra. Các triều đại Ai Cập là mặt sống của nền văn minh này, đóng góp vào kiến trúc, văn hóa và di sản của một trong những đế chế bền vững nhất trong lịch sử. Lịch sử Ai Cập vô cùng phức tạp và đầy những câu chuyện hấp dẫn mà không thể tóm gọn trong một video. Các triều đại chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh toàn cảnh về đế chế tuyệt vời này. Ai Cập đã đạt được vị thế là một trong những nền văn minh vĩ đại nhất thế giới từ chính phủ đến các tiến bộ công nghệ cùng với nhiều nhân vật nổi bật đã góp phần vào sự phát triển của nền văn minh này. Cảm ơn bạn đã xem hết video. Nếu cảm thấy hay xin hãy cho chúng tôi một like để có thêm động lực và xin đừng quên nhấn theo dõi để nhận được thông báo về các video mới nhất của chúng tôi.