Bức thư số 20: Triết học dạy ta hành động chứ không phải nói

MINH ĐỨC
373 người theo dõi
Bức thư số 20: Triết học dạy ta hành động chứ không phải nói
(Tác giả: Lucius Annaeus Seneca)
"Seneca - Những Bức Thư Đạo Đức" không chỉ về triết học, mà còn về trải nghiệm nghệ thuật, khi những bài học, triết lý quan trọng được phản ánh qua những hình ảnh quen thuộc, bình dị và đời thường, thể hiện sự tinh tế trong quan sát của một thiên tài với sự từng trải của cuộc đời.
#triethoc #trietlysong #chiasedieutotdep #suckhoe #vanhoa #giaoduc #sachnoihay #vanhoatruyenthong #daoduc #longtotthattuyet #suyngam #vietnamoi #baihoccuocsong #trietlycuocsong #phongcachsong
Bức thư số 20
Chiết học dạy ta hành động, chứ không phải để nói.
Bạn thân mến,
nếu bạn cảm thấy mọi thứ đang tiến triển tốt đẹp
và tự tin rằng một ngày bạn sẽ thực sự làm chủ được tâm trí mình,
tôi rất mừng.
Bởi tôi tin mình góp một phần trong chiến thắng đó
khi đã góp công giải thoát bạn khỏi tình trạng ấy.
Với không một hy vọng trốn thoát,
ý chỉ chức vụ quan trọng mà Lucilius lúc ấy đang nắm giữ cùng sự nổi tiếng của ông,
đọc lại hai bức thư trước.
Nhưng có một điều tôi phải hỏi bạn,
hay nhấn mạnh với bạn.
Hãy để triết thấm vào trong tâm hồn
và kiểm tra sự cải thiện của bạn.
Không phải qua những lời nói hay bài viết,
mà qua chính sức mạnh của ý chí và sự vượt thoát khỏi những ham muốn.
Hãy chứng tỏ những lời bạn nói bằng hành động của bạn.
Họ có những mục đích hoàn toàn khác biệt.
Những nhà diễn thuyết hướng tới sự ca tụng và ủng hộ của khán giả.
Và thậm chí còn khác biệt hơn nữa,
những tên hề chỉ nhằm lôi cuốn tai nghe của những người trẻ
bằng sự rông dài và những lời nói huyên hoang rỗng, tuyết nhưng trôi chảy của mình.
Triết dạy ta cách để hành động, không phải để nói.
Yêu cầu của nó chỉ đơn giản là
mỗi người nên sống đúng với cái quy chuẩn mà anh ta tự đặt ra cho mình.
Những cử chỉ hành động của anh ta trong cuộc sống
đừng sai lệch với những lời mà anh ta nói ra miệng.
Và mọi hành động của anh ta đều hướng tới một mục đích duy nhất.
Đó, theo tôi, chính là nhiệm vụ trọng yếu của trí tuệ.
Và bằng chứng rõ nhất của nó là
mọi hành động đều tương đồng với lời nói
và một người nên luôn chuẩn tắc như thế ở mọi tình huống trong cuộc sống.
Có ai như thế tồn tại trên đời không?
Không nhiều, nhưng chắc chắn có.
Nhiệm vụ ấy thực sự khó.
Và tôi cũng không có ý nói mỗi bước tiến của một người thông thái như vậy đều giống nhau.
Nhưng chắc chắn, ông ta bước trên một con đường độc đảo.
Vậy nên, hãy quan sát chính mình.
Thói quen ăn mặc của bạn có đồng điệu với nhà cửa của bạn.
Bạn có đang rộng rãi với bản thân nhưng tàn tiện với gia đình.
Bạn có ăn tối một cách thanh đạm nhưng lại dành một khoản lớn vào dự án xây dựng của mình.
Hãy luôn áp dụng cùng một số quy tắc nhất định cho tất cả hành động của bạn
và luôn tuân thủ chúng.
Đừng như nhiều người, chắt chiêu từng tí một ở nhà
chỉ để phung phí khoe khoang bên ngoài.
Như thế đó là một cuộc sống hoàn toàn khác vậy.
Sự không nhất quan ấy là một sai lầm lớn,
dấu hiệu rõ ràng cho thấy tâm trí vẫn còn giao động bởi những thứ bên ngoài
và chưa thể vững vàng với chính sức mạnh bên trong của nó.
Hơn thế nữa, bạn có biết sự không nhất quan ấy, sự khác biệt giữa hành động và tâm trí,
đến từ đâu hay không?
Nó đến từ sự thật.
Là những người như thế không thể cố định tâm trí mình vào những thứ họ muốn.
Hay kể cả nếu họ có thể làm thế, họ không kiên định nên bị trượt khỏi đường.
Và không những họ thay đổi, mà thậm chí còn quay trở lại thực hiện những thói xấu mà họ đã có thể từ bỏ.
Vậy nên, cho phép tôi bỏ qua định nghĩa xưa cũ về sự thông thái
và đặt lại nó cho đúng với thực tế cuộc sống.
Sự thông thái là gì?
Là luôn cố định và không bao giờ thay đổi mong muốn của mình
hay những thứ mà mình khước tử.
Bạn thậm chí không cần phải thêm vào đó cái điều kiện.
Những thứ bạn muốn phải đúng đắn.
Bởi vì nếu điều ấy không đúng đắn, thì không ai có thể luôn mong muốn nó cả.
Mọi người thường không trú tâm nghĩ về điều này,
mà thường để cho những thời điểm cụ thể quyết định thứ họ mong muốn.
Gần như không ai thực sự tự định đoạt thứ mình muốn và không muốn trong cuộc đời.
Những đánh giá của họ giao động theo ngày và thường xuyên trái ngược nhau.
Rất nhiều người sống như thế cuộc đời là một trò chơi vậy.
Vậy nên, hãy kiên định với con đường bạn đã chọn.
Có thể nó sẽ đưa bạn lên đến đỉnh cao,
hoặc nếu không, cũng sẽ đến vị trí mà chỉ có bạn mới có thể thấy được, chưa phải là đỉnh.
Bạn hỏi, vậy điều gì sẽ xảy ra cho những người phụ thuộc vào tôi
nếu như gia đình không có những khoản thu nhập tôi mang lại?
Ngay khi bạn dừng cứu mang họ, họ sẽ tự biết cách nuôi lấy mình.
Hoặc nếu không, cái nghèo sẽ dạy bạn thứ mà bạn không thể dạy chính mình.
Đó là nhận ra những người anh em thực sự, họ sẽ ở bên bạn.
Trong khi những người chỉ xun xoe với bạn vì một vài lợi ích họ kiếm được sẽ nhanh chóng chóng rời xa bạn.
Chẳng lẽ lý do này không đủ để chúng ta trân trọng sự nghèo khổ?
Nó sẽ cho bạn thấy tình bạn chân chính.
Đã bao giờ bạn tự hỏi, đến khi nào những người xung quanh sẽ thôi lừa dối bạn
chỉ vì cái vị trí mà bạn đang đảm nhiệm?
Bởi vậy, hãy để những con chiên khác được bình an trong tay Chúa
và hướng những suy nghĩ, quan tâm, mong ước của bạn đến một mục tiêu duy nhất
Cảm giác trọn vẹn với bản thân và với những giá trị bên trong.
Có thứ tài sản nào gần chúng ta hơn nó hay không?
Hãy trở về với thứ tài sản bé nhỏ nhưng vĩnh cửu ấy,
thứ mà ngay cả vận mệnh cũng không thể cướp đi của bạn.
Và để cho con đường dễ dàng hơn một chút với bạn,
khoản gửi kèm bức thư này sẽ phụ giúp cho nó.
Mặc dù bạn sẽ phản nàn, nó vẫn sẽ được trích từ Epicurus.
Tin tôi đi, bài diễn thuyết của bạn sẽ trở nên thuyết phục hơn rất nhiều
với ổ rơm và quần áo tồi tàn giản dị.
Vì khi đó, bạn không những chỉ nói về mà còn sống như những điều bạn nói.
Tôi đã ngấm từng lời dạy của Demetrius hơn rất nhiều
sau khi mục chứng cách ông ấy nghỉ ngơi.
Không những không có nệm mà còn không có cả chăn.
Ông ấy không chỉ ca ngợi sự thanh đạm bằng lời
mà lấy chính bản thân ra để chứng nhận nó.
Sao cơ? Chẳng lẽ ai đó có thể khinh thường tài sản
khi mà chúng ở trong chính túi người ấy?
Mình nghĩ ý của câu này là vì Demetrius thực ra có của ăn của
để nhưng lại tự mình bằng ý chí thực hành Stoicism.
Tại sao không?
Nó là bằng chứng của một tâm trí sáng suốt và vĩ đại
khi ông ta có thể cười lớn trong sự ngạc nhiên rằng giàu sang đã tìm đến với ông ta.
Người ngoài bảo tất cả là của ông, nhưng trong thâm tâm, ông không nghĩ vậy.
Điều đó thật vĩ đại khi không để bản thân xa đà khi ngự trên đống vàng,
khi có thể là người nghèo giữa xa hoa.
Bạn nói, tôi tò mò không hiểu người như thế sẽ thế nào khi thực sự nghèo đói.
Tôi cũng không chắc bạn ạ.
Cũng như trường hợp liệu một người nghèo có thể tiếp tục khinh thường sự giàu sang
nếu chẳng may vẫn mệnh đột ngột trao nó cho anh ta.
Vậy nên chúng ta cần đánh giá tâm trí của mỗi người
và kiểm tra chúng để thấy nếu như một người có thể sống thực sự hài hòa trong nghèo đói
và người kia từ chối sự sung sướng của giàu sang.
Nếu không, thì ô dơm và quần áo tội tàn chỉ là những chứng cứ tội của một tâm trí vững vàng
vì nó cho thấy ông ta chỉ chịu đựng chúng vì cần, chứ không phải vì chính ổng muốn vậy.
Nhưng đừng quên, đó cũng là một dấu hiệu đáng mừng khi anh ta không cắm đầu
chạy theo những thứ vật chất xa hoa
mà có sự chuẩn bị để có thể đón nhận chúng một cách dễ dàng.
Và thực ra nó sẽ rất dễ dàng bạn ạ
nếu như bạn chuẩn bị cho những tình huống như thế trong một thời gian dài
vì mọi thứ sẽ trở nên thú vị khi thấy chúng trở thành sự thận.
Bởi vì những trải nghiệm như thế cho bạn một cảm giác mình làm chủ cuộc chơi.
