VTV1 | VTV Đặc biệt: Cuộc đọ sức của ý chí - Tập 1

Trần Gia Lạc
42 người theo dõi
6 Lượt xem video·25 thg 4, 2025
Xin chào quý vị khán giả. Cùng với nhiều chương trình trên sóng truyền hình kỷ niệm 50 năm giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, Đài truyền hình Việt Nam trân trọng giới thiệu bộ phim VTV đặc biệt Cuộc đọ sức của ý chí.
Nhân vật chính của phim là ông Craig McNamara, con trai của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara, người được mệnh danh là kiến trúc sư trưởng của cuộc chiến tranh tại Việt Nam.
Ông Craig sẽ có một hành trình đầy cảm xúc tới nhiều nơi ở khắp nước Mỹ và cả Việt Nam để hiểu rõ hơn về cuộc chiến tranh và trả lời cho câu hỏi,
vì sao người Mỹ lại thua và nhân tố bí ẩn nào đã giúp một dân tộc nhỏ bé có thể đứng lên và chiến thắng siêu cường mạnh nhất hành tinh.
Chúng ta hãy cùng xem tập 1 của bộ phim ngay sau đây và cùng tìm câu trả lời.
Tôi tên là Craig McNamara. Tôi là một người nông dân trồng hạt ốc chó, hạnh nhân và ô liu tại Winters, bang California, nước Mỹ.
Thế nhưng cuộc đời của một người nông dân như tôi lại liên quan đến một cuộc chiến cách xa nước Mỹ đến nửa vòng trái đất, cuộc chiến tranh tại Việt Nam.
Cha tôi, Robert McNamara, được Tổng thống John Kennedy mời làm Bộ trưởng Quốc phòng.
Ông đã ngồi trên chiếc ghế này trong 8 năm, trung thành phục vụ cả Tổng thống Kennedy và Tổng thống Johnson.
Chiếc ghế này có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với tôi.
Từ chiếc ghế này, cha tôi đã đưa ra những quyết định thay đổi ông mãi mãi, thay đổi tôi mãi mãi, thay đổi quốc gia và cả thế giới này.
Trong nhiệm kỳ của ông, 8 năm từ mùa 1961 đến mùa 1968, cho đến khi ông từ chức hoặc bị Tổng thống Johnson sa thải, cha tôi đã chỉ đạo cuộc chiến tại Việt Nam.
Vào tháng 5 năm 1995, cha tôi nói rằng,
Chúng tôi đã sai, một sai lầm khủng khiếp, và chúng tôi nợ các thế hệ tương lai một lời giải thích tại sao.
Nhưng cha ơi, cha đã bao giờ đến Việt Nam để hỏi người dân Việt Nam tại sao hay chưa?
Tại sao chúng ta sai? Tại sao người Việt Nam lại có khao khát thống nhất tổ quốc mạnh mẽ đến như vậy?
Lần này, tôi sẽ quay trở lại lịch sử và đến Việt Nam để lắng nghe, để khiêm tốn học họn, và để cố gắng trả lời câu hỏi đó trong khả năng của mình.
Đầu thập niên năm 1960, nước Mỹ bước vào một trong những giai đoạn căng thẳng nhất của cuộc chiến tranh lại.
Tổng thống mới đắc cử John Kennedy khẳng định, nước Mỹ sẽ tiếp tục không đổi trời chung với chủ nghĩa Cộng sản và hối Soviet.
Để thực hiện các mục tiêu chạy đua vũ trang, tổng thống Kennedy cần một gương mặt ưu tú để nắm giữ vị trí Bộ trưởng Quốc phòng.
Người mà ông ta nhắm tới là cái tên nổi bật trong làn tài chính Mỹ khi đó, tân chủ tịch của tập đoàn Formoto Corporation, Robert McNamara.
Xuất sắc, chiến lược, đầy tính toán. Đó là những từ miêu tả cha tôi.
Cho đến lúc đó, ông là người duy nhất không phải thuộc dòng họ nhà Formoto làm chủ tịch tập đoàn này. Một người đàn ông thông minh và chuyên nghiệp.
Trong hồ sơ rút lõn của CIA, tân Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara được miêu tả ngắn gọn, nhà quản lý chuyên nghiệp bước vào cuộc chơi quân sự.
Quả thật, McNamara bước vào cương vị Bộ trưởng Quốc phòng với góc nhìn của một nhà kinh tế tài năng.
Với ông ta, điều hành quân sự cũng như một bài toán kinh doanh, chỉ xoay quanh chi phí và lợi nhuận.
McNamara ngay lập tức ra tay cải tổ toàn diện quân đội Hoa Kỳ, bao gồm hiện đại hóa đến mức tối tân cho tất cả các quân chủng, mở rộng quy mô quân đội, nhưng đồng thời cũng cắt giảm triệt để những gì lỗi thời và kém hiệu quả.
Sau này, khi nói về sự chuyển mình nhanh chóng của quân đội Hoa Kỳ dưới thời McNamara, các sử gia đã gọi đây là một cuộc cách mạc.
Robert McNamara rất coi trọng số liệu và dữ liệu, và đã nói với cấp dưới của mình rất nhiều lần rằng, chỉ cần dữ liệu thôi là có thể xây dựng chiến lược quân sự cần thiết tại Việt Nam.
Việt Nam khi đó là một mắt xích quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Mỹ.
Mỹ coi miền nam Việt Nam là lá trắng để ngăn chặn chủ nghĩa cộng sản lan rộng ở Đông Nam Á.
Thời điểm đó, các chính trị gia đều tin vào cái gọi là học thuyết domino.
Nếu Việt Nam sụp đổ, các nước châu Á khác lớn hơn và có lợi ích trực tiếp hơn đối với an ninh của Hoa Kỳ cũng sẽ sụp đổ theo.
Sau khi dựng nên chính quyền tay sai ngô đình diểm ở miền nam Việt Nam, Mỹ bảo trợ cho chính quyền này bằng việc liên tục cung cấp vũ khí và gửi tới hàng ngàn cố vấn quân sự.
Sự can thiệp của Mỹ vào tình hình Việt Nam đã đặt phong trào cách mạng miền nam vào một tình huống hết sức ngặt nghèo.
Dưới bàn tay thao túng của Mỹ, chính quyền ngô đình diểm công khai xé bỏ Hiệp định Gene, phát động phong trào tố cộng, diệt cộng và đảo luật 1059.
Trong vòng 5 năm đã sát hại 68.000 chiến sĩ cách mạng miền nam.
Nhận thấy phong trào cách mạng miền nam không thể chỉ dựa vào đấu tranh chính trị.
Từ năm 1956, Tổng quý Thư Lê Duẩn đã đề xuất đề cương cách mạng miền nam và chính thức được đưa vào nghị quyết hội hị ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 năm 1959.
Trong đó khẳng định, cách mạng miền nam bắt buộc phải đi theo con đường đấu tranh vũ trang là chủ yếu.
Sau vô số những tính toán, bộ máy của McNamara lần lượt đưa ra 2 bản kế hoạch Starley và Taylor
làm nên nền tảng của một cuộc chiến tranh đặc biệt với 2 chiến lược chính.
Tăng quân đội Sài Gòn tiến hành các cuộc cuộc lực lượng cách mạng trên diện rộng.
Cứu ngép người dân phải di rời tới định cư tập trung tại các hợp chiến lược mà bản chất là những trại tập trung thiên cố.
Cách mạng thâm nhập vào cũng như hôn cho nhân dân miền nam ủng hộ và gắn liền với lại các lực lượng kháng chiến ở bên ngoài.
Chỉ trong vòng 9 tháng, chính quyền Ngô Đình Diệm đã cưỡng chế hơn 4,3 triệu người
tương đương 1 phần 3 dân số miền nam vào sống trong hơn 3.200 ớt chiến lược.
Đồng thời quân đội Sài Gòn cũng gửi về cho McNamara báo cáo cho thấy lực lượng cách mạng miền nam chịu thương vong hết sức đẳng đề.
Với kế hoạch này, bộ máy của McNamara ngạo mạn đưa ra mục tiêu sẽ bình định hoàn toàn miền nam Việt Nam chỉ trong vòng 18 tháng.
McNamara chỉ tin vào dữ liệu, nhưng dữ liệu mà ông ta nhận được từ Việt Nam, từ các vị tướng ở đó là hoàn toàn sai lệch.
Và chỉ từ dữ liệu đó, ông ta cho rằng Hoa Kỳ đang làm khá tốt trong cuộc chiến.
Tháng 5 năm 1962, Robert McNamara lần đầu tới Việt Nam để tận mắt chứng kiến thành quả từ những sách lược hiếu chiến của ông ta.
Tại đây, ông ta để lại một tuyên bố sẽ còn được nhắc lại suốt nhiều năm về sau đó.
Mọi tính toán định lượng đều cho thấy chúng ta đang thắng cuộc chiến này.
Đó là những dữ liệu có thể định lượng được, vậy còn những dữ liệu không thể định lượng thì sao?
Thiếu tướng Edward Lansdale, phụ trách hoạt động của CIA tại miền Nam Việt Nam, nhớ lại về cuộc gặp với Robert McNamara để hoàn thiện một bản dữ liệu cho những phép tính cơ học.
Ở đó, McNamara đã bỏ qua lời khuyên về việc bổ sung một yếu tố mà Lansdale cho lại quan trọng nhất, yếu tố X, cảm xúc con người.
Có những sai sót nghiêm trọng trong giả định của McNamara.
Yếu tố X mà McNamara không bao giờ tính được chính là ý chí ngoan cường bất khuất của người Việt Nam.
Robert McNamara đã bỏ qua yếu tố X một cách đơn giản như thế mà không biết rằng rất nhanh chóng sau đó chính điều đó sẽ mang lại cho ông ta cú sốc đầu tiên tại một nơi rất gần cửa ngõ Sài Gòn.
Ngày 2 tháng 1 năm 1963, từ Sài Gòn, bộ chỉ huy quân sự Mỹ phát lệnh tấn công ấp bắp ngồi làng nhỏ ven sông thuộc cai lệnh Tiền Giang.
Không chỉ là một chiến dịch quy mô lớn, đó là lời cảnh báo bằng hòa lực, một cú phô trương sức mạnh nhằm khuất phục lực lượng giải phóng.
John Paul Vann, một cố vấn Mỹ nổi tiếng thiện chiến, trực tiếp chỉ huy trận đánh.
Ngồi trên máy bay quan sát, vàng chắc mẩm.
Quân Sài Gòn với những chiếc M113, pháo binh và máy bay sẽ thả bom nghiền nát quân du kích với những chàng nghị vũ khí thô sờ.
Sự tự tin của viên cố vấn Mỹ là có lý do.
Làm thế nào để phá hủy các chiến thuật của địch? Điều đó không dễ dàng. Cho đến khi phía quân giải phóng nhận được những báo cáo giá trị từ địch viên mang bí danh X6, Phạm Xuân Ẩn.
Ông Ẩn tiếp nhận các tài liệu tuyệt mật về chống nổi dậy từ tình báo Sài Gòn và cơ quan hỗ trợ quân sự Mỹ tại Việt Nam.
Ông Ẩn phân tích các tài liệu này và sau đó giải thích chúng cho phía quân đội Sài Gòn.
Và thay vì vậy, ông ấy tổng hợp và viết báo cáo cho quân giải phóng.
Qua đó, quân giải phóng biết được quân Sài Gòn sẽ sử dụng trực thăng và xe thiết giáp để cản quyết lực lượng cách mạng.
Vài tháng trước trận ấp bắp, quân giải phóng đã được huấn luyện cách ngắm bắn máy bay.
Các kỹ thuật ném thủ pháo để tiêu diệt xe thiết giáp M113 cũng được giàn luyện kỹ.
Lúc này, Đại đội trưởng Đặng Minh Nguận, tức Bảy Đen, đã sẵn sàng đánh cho chúng một trận.
Một viên đạn, một quân thủ.
Kiên quyết giữ vững trận địa.
Các tài súng giải phóng quân ngắm bắn chính xác, bộ binh địch thương vòng và tan rã.
Máy bay địch cũng dính đạn bốc cháy liên tục trong những phút xung trận đầu tiên.
Cố vấn Mỹ điên cuồng mở nhiều đợt tấn công, nhưng càng đánh, càng ngủ sâu vào thất bại.
Vàn gần như mất hết tinh thần vì những thất bại.
Từ trên máy bay, ông ta đã quan sát cảnh quân du kích bắn các sạ thủ thiết giáp,
sẽ phải rội nuôi hết chiếc này đến chiếc khác, rồi súng phun lửa cũng thất bại luôn.
Đây là giờ phút điên loạn nhất của một ngày hoàn toàn điên loạn.
Khẩu Đại Liên bị kẹt không chịu nhà đạn.
Như thế này, những chiếc M113 sắp phá vỡ công sự của ta đến nơi.
Nhưng nguy hiểm cận kề cũng là lúc nhìn thấy những cơ hội.
Theo tập luyện, các chiến sĩ của ta đã anh dụng áp sát và ném những trái thủ pháo vào lòng xe M113.
Những trái thủ pháo đơn sơ làm tiếng hộp cá mòi đã khiến thiết sa M113 phải dừng bước.
Một cái điều rất là quan trọng ở trận pháp này, lịch sử cũng đã ghi,
đó là lòng cấm thù của người dân và ý chí của người dân bảo vệ làng quê của mình.
Và chính vì vậy, nhân dân không đi mà ở cùng với bộ đội, cùng đánh với bộ đội.
Cái tính chiến đấu của người lính từ người dân đồng quyền đó, nó bọc phát ngay trên địa điểm.
Hồi đó là lãnh đạo du kích, công, rồi dân công, tải thương.
Ở trên tật thăng, đầm già, em là 19, đảo dư dìu, nhưng mà anh sợ chết.
Đặt tới nhà thằng bà quay quánh, giặc giết mình nữa thì mình cũng phải chiến đấu.
Nó là một cuộc chiến tranh toàn dân toàn diện.
Là một cuộc chiến tranh nhân dân, toàn thể, đại đa số nhân dân miền Nam,
chuẩn bị khiến nhân dân tiến hành cuộc chiến tranh.
Tôi đã đến Việt Nam năm 1966, và tôi ở lại gần một năm,
cố gắng đi ra vùng nông thôn, nói chuyện với các nông dân.
Và tôi luôn biết rằng, dường như điều mà người Mỹ không hiểu chính là người Việt Nam thế nào.
Đó là cuộc chiến tranh nhân dân, đó là lý do bộ đội có thể chống lại đối phương,
dựa vào chính những ngôi làng và người dân ở đó.
Trong chuyến trở về Việt Nam lần này, ông Craig McNamara muốn tìm gặp những nhân chứng của trận đánh Ấp Bắc,
đặc biệt là gia đình của Bảy Đen, người đã gắn tên tuổi mình với trận đánh này.
Tôi rất muốn lắng nghe câu chuyện của anh hùng Bảy Đen.
Cha của các chị có hy sinh khi đang làm nhiệm vụ không?
Sau khi ông chỉ huy trận Ấp Bắc xong,
sau đó khoảng 6 tháng sau, trong một trận công đồn thì ông đã hy sinh.
Lúc đó thì chị em tôi quá nhỏ, cho nên là những kỷ niệm về cha thì cũng không có.
Qua những trang nhật ký của ông để lại thì chúng tôi hiểu được.
Tôi hiểu được tình cảm của cha đối với chị em chúng tôi.
Thì ông nói là ông sẽ đi chiến đấu để giành lấy bầu trời xanh lại cho các con.
Các con hồng và ánh thân yêu, đã hơn một năm rồi, xa các con, ba nhớ lắm.
Ba mong rằng sau này khi các con khôn lớn, nếu ba hy sinh rồi,
các con cố làm sao cho toàn nhiệm vụ của mình.
Đối với đất nước quê hương, gửi các con nhiều cái hôn.
Ba Bảy Đen
Những từ ngữ thật sâu sắc và cảm động.
Cảm ơn các chị đã chia sẻ câu chuyện về người cha thân yêu của các chị.
Tôi buồn viết bao khi các chị bị mất cha khi còn quá nhỏ.
Còn với tôi, cha tôi đã đưa ra những quyết định thay đổi mãi mãi tiến trình lịch sử.
Và tôi cũng mất cha, nhưng theo một cách khác.
Tôi không bao giờ có khả năng giao tiếp với ông
để hiểu tại sao ông lại là kiến trúc sư của cuộc chiến tranh tại Việt Nam.
Khoảnh khắc này tôi sẽ trần trọng mãi mãi.
Năm 1963, lịch sử như những cuộn sóng dữ dội mang theo những biến cố chấn động.
Những mâu thuẫn hỗn loạn trong xã hội miền Nam
dẫn đến việc chế độ ngô đình diện bị lật đổ một cách đẫm máu
với chính bàn tay thác động của người Mỹ.
Sau những chuyến đi tới Việt Nam theo lệnh Tổng thống mới là Lyndon Johnson,
McNamara lo lắng nhận định.
Để bảo vệ chính quyền Sài Gòn tay sai khỏi xúc độ từ bên trong, McNamara đã làm gì?
Ông ta đề xuất tiếp tục tăng cường hỗ trợ về quân sự cho miền Nam Việt Nam
dù cho việc này sẽ tiêu tốn hơn 1,5 tỷ USD chỉ trong năm đầu tiên.
Kể từ đây đã xuất hiện những ý kiến gọi cuộc chiến tranh tại Việt Nam là
cuộc chiến tranh của McNamara.
Đối diện với những chỉ trích, Robert McNamara chỉ đơn giản tuyên bố với báo giới.
Tôi nghĩ đây là một cuộc chiến quan trọng.
Tôi rất vui lòng được gắn tên tuổi mình với nó và tôi sẽ thắng bằng mọi giá.
Và trên vùng biển Việt Nam, vào tháng 8 năm 1964, McNamara và giới chức Mỹ
đã có được một cái cớ hoàn hảo để làm những gì họ muốn, sự kiện Vịnh Bắc Bộ.
Ngày 2 tháng 8 năm 1964, tàu khô trục Marduk của Mỹ xâm phạm vùng biển phía bắc Việt Nam
để trinh sát và tiến hành thiêu khích.
Khi bị tàu phóng lôi của Hải quân Nhân dân Việt Nam xuất kích xua đuổi,
Marduk khai hỏa trước, dẫn đến giao tranh nắng.
Lợi dụng biến cố này, chính phủ Mỹ ngang nhiên địa đặt rằng
phía Việt Nam đã vô cớ tấn công vào Marduk và một tàu khô trục khác,
là Turner Joy, vào ngày 4 tháng 8.
Tàu của chúng ta đã bị tấn công vô cớ ở vùng biển quốc tế.
Chúng ta phải đáp trả tiêu diệt những kẻ tấn công.
Và tất cả những điều đó hóa ra đều là giả dối.
Những tàu khô trục Mỹ này đã ở đó để thực hiện nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo.
Vì vậy, về cơ bản, đó là một hoạt động quân sự khiêu khích.
Tuy nhiên, Johnson và McNamara đã sử dụng sự cố nhỏ đó
để biện minh cho quốc hội về nghị quyết này,
trao cho tổng thống Johnson quyền được phép leo thang chiến tranh
khi nào và theo cách nào mà ông ta muốn,
mà không cần tuyên bố chiến tranh chính thức của quốc hội.
Đối với Robert McNamara,
đây là cơ hội để ông ta hiện thực hóa một kế hoạch đã ấp ủ từ lâu.
Để biện minh cho các kế hoạch đó, McNamara tuyên bố.
Tôi phải nhấn mạnh rằng, chúng ta không có ý định mở rộng cuộc chiến này.
Hành động của chúng ta là để đáp trả sự hung hăng của Bắc Việt Nam.
Động thái mà McNamara tuyên bố là trả lũ ớt
chính là một chuỗi chiến dịch ném bom đánh phá hủy diệt
nhằm bảo cơ sở hạ tầng trên toàn miền Bắc Việt Nam
kéo dài trong suốt hơn 3 năm với khối lượng bom đạn lên tới hàng triệu tấn.
Và không thể chấp nhận khả năng tác chiến tệ hại của quân đội Sài Gòn,
McNamara và Johnson quyết định
đã đến lúc đưa quân đội Mỹ vào tham chiến trực tiếp tại Việt Nam.
7 tháng sau sự kiện vịnh bắt bộ, lính Mỹ đổ bộ vào bờ biển Đà Nẵng.
Chiến lược chiến tranh đặc biệt chính thức phá sản,
nhường chỗ cho chiến lược chiến tranh cục bộ.
Hung hiểm và tàn khốc hơn,
trong đó người Mỹ âm mưu dùng sức mạnh quân quyết trinh
để đẹp bẹp ý chí của những người Cộng sản.
Tôi đã quyết định dừng chân tại bãi biển Sơn Thiều,
nơi đội quân Mỹ đầu tiên đổ bộ vào Đà Nẵng,
để lắng nghe những ký ức còn chưa nguôi ngoai trong lòng người dân địa phương.
Mỹ đã nhanh chóng biến Đà Nẵng
thành căn cứ quân sự liên hợp lớn thứ hai tại miền Nam.
Mở rộng quy mô chiến dịch tìm và diệt ở các vùng Vendo
nhằm tận diệt lực lượng cách mạng.
Nhiều làng mạc bị xóa sổ,
người dân bị dồn vào các ấp chiến lược
để phục vụ cho việc thiết lập vành đai trắng.
Ngôi làng được nhắc tới là làng Hồng Phước,
một xóm cát được quân đội Mỹ chọn làm căn cứ quân sự và hậu cần.
Thế nhưng, nơi nguy hiểm nhất lại chính là nơi an toàn nhất.
Từ thế trận lòng dân vững chắc,
Hồng Phước đã trở thành một căn cứ lõm mang mật xanh B1.
46 căn hầm sâu trong ngôi làng với 64 nóc nhà,
nơi mà mỗi người dân trở thành tai mắt của cách mạng.
Trong gian khó, mới thấy được hết những sáng tạo của người dân Việt Nam.
Cái hầm này ở được 3 người.
Rút vô làng này ở rồi á.
Thì hồi nãy anh thầy làm dắt con trao này về đây để cột ra.
Khi mà lính muốn tới á,
thì con trao này mùi nhà binh, mùi đạn pháo á.
Cho nên con trao này không chịu được.
Cho nên mới cuối đầu xuống hốc.
Mấy người không dám vô trạch ra đây nữa.
Chính vì thế mà ở rất an toàn.
Chúng tôi muốn đánh với lại cái làng Hồng Phước,
thì phải vượt qua nhiều đồng bốc,
thì mẹ dĩ để cái ngọn đàn thắp sáng lên.
Từ bên kia cánh đồng nhìn thấy ngọn đàn này.
Là như thế trong làng là bình yên.
Nhưng mà nếu ngọn đàn này không có,
có nghĩa là trong làng không bình yên.
Chúng tôi không vào.
Cái đền này đi với tôi với mẹ tôi.
Mẹ tôi không có được.
Do khổ ác liệt,
chính ngọn đèn này cứu nhiều cách mạng.
Cha tôi là một người rất thông minh.
Nhưng dù ông có thông minh đến đâu,
cũng không thể hiểu được cách truyền tin thật đặc biệt với chiếc đèn này.
Điều đó cho thấy rằng quân đội Mỹ có thể có tất cả sức mạnh của quân sự,
của bom đạn.
Nhưng quân giải phóng lại xuất phát từ nhân dân,
sống trong lòng nhân dân.
Đó là sức mạnh vô sòng dẫn tới thành công.
Với tiêu đề, Chiến thuật mới tại Việt Nam.
Bài báo này cho thấy kỳ vọng của Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara
khi đưa sư đoàn kỵ binh bay số một sang Việt Nam.
Sư đoàn mới thành lập này được xem là hiện thân cho tham vọng chiến lược
và niềm tin vào một lối đánh hoàn toàn mới của McNamara.
Với khả năng cơ động cao,
sư đoàn này được huấn luyện để thực hiện các tác chiến đường không,
đổ quân chấp nhoáng,
truy kích tốc độ cao,
dồn ép và tiêu diệt đối phương từ trên không.
McNamara đặt cực vào chiến thuật này như một bước ngoặt
với kỳ vọng làm thay đổi hoàn toàn cuộc diện chiến tranh tại Việt Nam.
Ngày 19 tháng 10 năm 1965,
Bộ Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên quyết định mở chiến dịch Playme.
Chiến dịch này sử dụng chiến thuật vây điểm diệt viện,
tập trung đánh trận then chốt.
Chiến dịch Playme được chia làm ba đợt.
Vây từ ngày 19 tháng 10 đến ngày 23 tháng 10.
Chiến đoàn 3 thiết giáp và hai tiểu đoàn biệt động quân của Nguyễn
theo đường 21 đến cứu viện cho Playme.
Chúng tôi vây điểm để diệt viện.
Bộ Tư lệnh liền của bố trí là tiểu đoàn 320 chúng tôi,
làm cho nó thôi đâu.
Mục đích đánh như thế để kéo quân Mỹ vào,
để đánh quân Mỹ.
Lần đầu tiên, quân chủ lực của ta đối đầu trực tiếp
với quân chủ lực Mỹ ở cấp sư đoàn tại Yadrang.
Đúng như dự đoán của Bộ Tư lệnh,
Tướng Westmoreland cho rằng đã tìm được quân chủ lực của đối phương
và ra lệnh đổ hai tiểu đoàn xuống trân núi Chư Công.
Hoàn toàn rơi vào cái bẫy đã được sẵn sẵn.
Bộ đội chủ lực của ta đã áp dụng phương pháp đánh gần,
đánh vận động để tấn công địch.
Cách đánh này đã được Đại tống Nguyễn Trí Thành khái quát lên thành khẩu hiệu
nắm thắt lưng địch mà đánh từ sau trận Vũ Thành.
Khi phát hiện một cuộc tấn công lớn từ phía quân đội Việt Nam,
chúng tôi sẽ cố gắng bao vây họ.
Sau đó, chúng tôi bắn pháo vào phần giữa vòng vây
nhằm gây thiệt hại nhiều nhất có thể,
ngăn chặn quân Việt Nam thoát ra.
Nhưng họ rất thông minh và thường sẽ tìm cách thoát
mà không chịu quá nhiều thương vong.
Đối với các pháo thủ của chúng tôi,
điều khủng khiếp nhất là bắn pháo mà lại rơi trúng quân của mình.
Đây là phỏng vấn do phóng viên kênh CBS của Mỹ
thực hiện ngay tại trận địa.
Chuyện khá tệ.
Chúng tôi gần như lao vào một cuộc phủ kích.
Chúng tôi đã nằm dạp xuống đất,
cố gắng tìm xung quanh xem có cách cối gì không.
Ở đó có cỏ voi cao chức một mét
và nếu ngừng đầu lên để nhìn qua lớp cỏ đó,
lính bắn tỉa có thể dễ dàng phát hiện ra và bắn ngay.
Đối với những cựu chiến binh từng tham gia trận đánh EA Drang,
mỗi khoảnh khắc sinh tử trong trận chiến lần đầu đọt sức với quân Mỹ ấy
vẫn là những ký ức họ không bao giờ quên.
Dân đất chúng tôi rất yêu chọn hòa bình
và rất quý khách.
Nhưng ngược lại, nếu kẻ thù nào muốn xấp lược,
chúng tôi sẵn sàng đánh.
Nghĩa thời đầu tiên, người Mỹ ủ tỏ thiết
người Việt Nam nhỏ bé thôi, cùng người đánh nhau.
Chúng tôi đánh theo cái kiểu bình dân của chúng tôi.
Chúng tôi quyết liệt lắm.
Tháo bom rocket cây trước mặt chúng tôi vẫn nằm yên.
Người chúng tôi bật lệ rất hồi hộp.
Xung phong, giết.
Như thế là tính xung phong và giết đó là áp đảo.
Chúng nó hoảng hồn quá.
Có những thằng bỏ cả vũ khí, khí tài, bỏ chặt.
Thì người Mỹ cảm thấy đã thua rồi.
Những người chỉ huy kêu cả B-52, rồi bom Napan,
dáy trực tiếp vào chúng tôi.
Nhưng, chúng tôi đã lẫn lộ đây rồi.
Thì những người Mỹ đang chiến đấu bị cháy như một bó đuốc chạy.
Chúng tôi cũng bị gần quá như thế, cháy hết người.
Sau khi bị thương, ông Phạm Văn Đắc đã bị binh sĩ Mỹ bắt lên trực thăng.
Để tiêu diệt, ông đã mưu trí dùng một trái liệu đạn giấu được
ném vào khoang lái của địch khi máy bay trực thăng vừa cất cánh,
sau đó nhảy khỏi máy bay.
Tấm gương chiến đấu đến cùng của ông đã được đăng báo Tây Nguyên
để cổ vũ tinh thần của những người lính giải phóng quân.
Ngày 26-11-1965, chiến dịch Playme kết thúc.
Bộ đội Việt Nam đã loại gần 3.000 quân đối phương,
trong đó có 1.700 quân Mỹ,
tiêu diệt một chiến đoàn bộ binh cơ giới hỗn hợp quân đội Sài Gòn,
diệt và đánh thiệt hại 2 tiểu đoàn quân Mỹ,
phá hủy 89 xe quân sự, bắn rơi 59 máy bay,
hơn 1.200 cán bộ, chiến sĩ của các trùng đoàn bị thương vong.
Cảm ơn các ông vì đã chia sẻ một câu chuyện quan trọng.
Tôi ước gì cha tôi đã đến đây để gặp các ông,
để lắng nghe và để hiểu ra sai lầm của mình.
Những gì diễn ra tại Yadrang
đã đem lại cho cha tôi và toàn bộ người Mỹ một sự thật nghiệt ngã.
Sức mạnh quân sự của du kích Việt Cộng vẫn tiếp tục tăng lên.
Chuyến đi thỉ sát gấp gắt tới Việt Nam ngay trong tháng 11-1965
chỉ đem lại cho McNamara những nỗi hoài nghi.
Trong chuyến đi đó, cùng với Robert McNamara,
còn có chuyên viên phân tích quân sự Daniel Ellsberg.
Trên chuyến bay trở về Mỹ, cả hai đều thấy rõ ràng
chính lược của Mỹ là không hiệu quả.
McNamara rất hiểu điều đó.
Ấy vậy mà ông ta xuống máy bay
và đứng trước các phong viên và nói rằng chúng ta đang thắng.
Cha tôi có biết ông đang nói dối không?
Tôi tin là ông ấy hẳn phải biết.
Tuy nhiên khi đối mặt với quân đội Việt Nam rất trí tuệ
với biết cách tạo thế trong chiến đấu,
biết khi nào nên đánh,
nơi nào cần đánh,
và đánh trong bao lâu,
tôi nghĩ điều đó khiến ông tiếp tục luôn sâu vào vòng xoáy dối trá.
Ngay cả khi ông biết rằng cuộc chiến là không thể thắng.
Những lời nói dối ấy đi kèm với việc quân số lính Mỹ
mà McNamara và Johnson gửi tới Việt Nam cứ thế tăng lên,
nhưng những kết quả từ chiến trường thì chẳng hề như mong đợi.
McNamara hiểu rằng
sức mạnh ngày càng gia tăng của quân giải phóng miền nam Việt Nam
là nhờ sự tri viện không ngừng nghỉ của quân và dân miền Bắc qua đường mòn Hồ Chí Minh.
Đứng trước những áp lực của quốc hội và cửa công luận,
McNamara quyết định đặt cược vào con áp chủ bài
và rất có thể sẽ là nước đi cuối cùng mà ông ta có thể thực hiện.
Một hệ thống phòng ngự khổng lồ để chặt đứt đường mòn Hồ Chí Minh.
Công trình đồ sộ về sau được gắn liền với tên tuổi ông ta,
hàng rào McNamara.
McNamara đã yêu cầu người đứng đầu hội đồng tham miêu trưởng liên quân
xác định tính khả thi và hiệu quả bên mặt kỹ thuật
của tuyến hàng rào phòng thủ dọc theo vĩ tuyến 17 ở miền Nam Việt Nam và Lào.
Tuy nhiên, báo cáo của hội đồng tham miêu liên quân đã chỉ ra rằng
một hàng rào chỉ có thể ngăn chặn sự xân nhập quy mô lớn,
chứ không thể ngăn các nhóm nhỏ.
Bất chấp sự nghi ngờ và phản đối của các cơ quan chỉ huy quân sự Mỹ,
McNamara vẫn tin tưởng vào công trình quân sự hiện đại nhất thời bấy giờ
trị giá gần 2 tỷ đô la Mỹ này.
Tôi nghĩ trong tâm trí của cha tôi,
ông nhận ra rằng cuộc chiến không còn có thể thắng được nữa,
nhưng vẫn cố gắng tìm cách thoát ra.
Và vì vậy, ông ấy cố gắng nắm bắt cơ hội,
cố gắng đưa vào bất kỳ công nghệ, dữ liệu nào có thể chấm dứt chiến tranh.
Từ tháng 9 năm 1966,
Mỹ bắt đầu tạo lập các vị trí đứng chân cho hàng rào
và đồn chú tại các điểm quan trọng dọc đường chính.
Nền tảng của nó là 17 căn cứ quân sự,
suốt kiều dài gần 100km,
từ cửa Việt chạy dọc vị thuyền cho lên đến biên giới Việt Nam.
Trong gần 100km đấy,
có khoảng 20km từ Phuồn Tiên,
đi xuống Phú Biển,
lên vào gây thấp 2 dây đạc.
Cái hàng rào này ở phía đông,
có thể là 7, 8, 9, 10 nội.
Thế còn lên cả cái thuyền mình rứng,
mình sử dụng gần 2 kiều của bóng minh.
Thế vậy là mình có mình cái lemon này,
mình lạ này, mình bước.
Cái bóng minh thì hẳn sạch xuống tới chỗ.
Nhưng mà cái nền đời này,
có phía mình hiện nay, hẳn sạch.
Một hệ thống chống người và xe xâm nhập
được hỗ trợ bởi không quân,
phòng tuyến McNamara là sự kết hợp
của những thành tựu bậc nhất của nền công nghiệp quân sự Mỹ
tính đến thời điểm đó.
Lần đầu tiên, một hệ thống thiết bị trinh sát quy mô lớn
được Mỹ áp dụng thực chiến tại chiến trường Đông Dương.
Trong đó, khe xanh trở thành một mắt xích trọng yếu.
Nghiên cứu S-266 của nhóm Jason
thuộc Viện Nghiên cứu Phân tức Quốc phòng
ước tính rằng, để vận hành hệ thống ngăn chặn này,
mỗi tháng cần dài ít nhất 20 triệu nghìn gravel,
25 triệu bom kích thước nhỏ,
1.600 thiết bị cảm biến âm thanh
cùng với 68 máy bay tuần tra và 50 máy bay giải mìn.
Chi phí ước tính lên đến 800 triệu đô la một năm.
Cho máy bay Phân tức.
Không có một biện pháp cụ thể nào có thể khắc tinh,
có thể giải quyết được, chọc thùng được cả phong trí này,
mà chúng ta sử dụng biện pháp sức mạnh tổ hợp.
Thứ nhất là dùng lực lượng kỹ thuật,
chúng ta tiếp cận với các phương tiện điện tử
để từng bước biết cách vô hiệu họa.
Mặt khác, với thể trận chiến tranh nhân dân,
chúng ta phát động phong trào chiến tranh.
Đây là hàng rào điện tử.
Nhưng mà cũng từ con ngươi làm ra thôi.
Do đó con ngươi có thể là sử dụng và đồng thời phạm được.
Người ta nghĩ rằng là ở đó vẫn có quân giải phóng.
Nhưng thực tiết đó không phải.
Sau đó chuyện gì sẽ xảy ra khi phát hiện ra tiếng động?
Họ có ném bom không?
Bà Trẩm có chui vào hàng rào và treo đồ lên không?
Hồi đó là tôi mười mười sáu tuổi.
Đi tham gia các mạng để ra vào hàng cán cử.
Bên bồ đôi đặc công thì họ dùng kem để họ cắp.
Ví dụ cái này là tôi là làm quần ếch.
Vào là chui quần ếch vào hàng rào.
Thì khi quần ếch nó kéo,
bọc ra mình lắng, mình níu cái dây ra,
thì quần ếch nó kéo.
Thì bọn địch nó hạn chán là họ đánh.
Các bạn đã thật thông minh khi nghĩ ra cách rất đơn giản
là treo ếch lên hàng rào để đánh bại phòng tuyến McNamara.
Các bạn đã qua mặt cha tôi rồi.
Đó là thất bại của tư duy chiến tranh công nghệ
trước sức mạnh của chiến tranh nhân dân.
Báo cáo của CIA đã phải thừa nhận rằng
trên tuyến đường Trường Sơn
trong nửa đầu năm 1968
lượng hàng chi viện cho chiến trường miền Nam
tăng hơn gấp đôi so với cả năm 1967.
Số quân lên đường vào miền Nam lên tới ít nhất 116.000 người
cùng với một số kỹ tài lớn và xe tăng
cũng được đưa vào miền Nam an toàn.
Tất cả những con bài mà McNamara có thể tung ra
đều đã bị đánh bại.
Đồng thời, những mâu thuẫn ngày càng tăng cao
với các chính trị gia khác
và áp lực từ những phong trào phản chiến mạnh mẽ
trên chính đất Mỹ
tất cả đem lại cho Robert McNamara
nỗi dày vò ám ảnh
về một cuộc chiến không thể thắng.
Tháng 11 năm 1967
McNamara đề xuất hãy ngưng ném bom miền Bắc Việt Nam
và ngưng việc gửi thêm lính Mỹ tới chiến trường.
Những gì ông ta nhận lại được
chỉ là sự im lặng.
Chưa đầy 3 tuần sau đó
McNamara tuyên bố tử trức.
Cha tôi đã rời khỏi chức vụ Bộ trưởng Quốc phòng
mà đúng hơn là bị Tổng thống Johnson sa thải.
Nhưng tôi nghĩ rằng bi kịch đối với ông
nỗi buồn, sự đau khổ, sự xấu hổ
trong 8 năm ông giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng
đã thay đổi mãi mãi cuộc đời ông.
Trong cuộc họp cuối cùng trước khi rời nhiệm sở
Robert McNamara đã cực lực phản đối ý đồ
tăng cường ném bom Việt Nam
với những người đồng sự yếu chiến.
Các chiến dịch ném bom chết tiệt này
thật vô ích và vô dụng.
Chúng ta đã ném lên Việt Nam số bom
còn nhiều hơn số bom rơi trên toàn châu Âu
trong toàn bộ thế chiến thứ 2
và chẳng làm được kết quả gì hết.
Sau khi nói ra những lời này
Robert McNamara đã bật khắp nước nở
và cuộc chơi quân sự của ông ta
đã kết thúc với sự bất lực như thế.
Sau khi Robert McNamara rời Lầu Năm Góc
cuộc chiến của Mỹ tại Việt Nam
tiếp tục được leo thang trên mọi phương diện.
Dù vậy, sức mạnh quân sự của Mỹ
vẫn không thể nào ngăn cản một chiến thắng
sau cùng của người Việt Nam vào năm 1975.
Yếu tố ích, yếu tố con người
điều mà McNamara đã gặp bỏ
từ những ngày đầu tiên
thật sự đã đánh bại mọi kế hoạch
mà ông ta có thể nghĩ tới.
Sau cả chuyến đi và gặp nhiều người Việt Nam
tôi mới thực sự hiểu lý do
vì sao cha tôi đã sai.
Đó là bởi trong cuộc chiến tranh này
người Mỹ đã không thể tìm ra được
lý do chính nghĩa cho sự can thiệp của họ
vào Việt Nam.
Người ta rất nhân đạo.
Người ta bảo vệ Tổ quốc.
Người ta giải phóng Việt Nam
để thất ngất nước của người ta.
Và đây là nhân dân.
Người già trẻ em.
Mình bắn vào họ.
Từ đó người ta sức đổi ý chí.
Hoàn toàn mất ý chí.
Mà có người đã mất ý chí
thì súng có hiện đại bao nhiêu cũng không làm được.
Còn người Việt Nam
ý chí cột cường đến từ những người rất bình thường.
Trong chiến đấu,
sự kiên gan anh Dũng này lại càng một lộ rõ.
Ý chí này đến từ tình cảm yêu thương mãnh liệt
trong mỗi gia đình.
Ý chí còn đến từ tầm nhìn
vượt thời đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh
và những nhà lãnh đạo Việt Nam thiển xuất.
Những người cộng sản là những người kiên trung
và mang tinh thần kỷ luật thép.
Kỷ luật, kỷ luật
cùng với một đường lối cách mạng bất khuất.
Hôm nay, tôi đến thăm nghĩa trang Trường Sơn.
Đi giữa hàng chục ngàn ngôi mộ,
tôi thấy rất xúc động.
Tôi khâm phục những thanh niên Việt Nam
đã sẵn sàng hiến dân cả tính mạng của mình
vì sự nghiệp thống nhất đất nước cao cả.
Từ Việt Nam đến Mỹ.
Cảm ơn mọi người.
Cảm ơn tất cả mọi người.
10.000 người.
Tôi chẳng hiểu ra
khi triệu người cùng một ý chí
và khao khát cháy bỏng cho hòa bình thống nhất
thì khó khăn nào cũng có thể vượt qua,
kẻ thù nào cũng có thể thanh thẳng.
Và tôi vẫn tiếp tục với hành trình của mình.
Kính mời quý khán giả đón xem tập 2
của bộ phim sẽ phát sóng vào 20h10
ngày 30 tháng 4
trên VTV1
để tiếp tục theo dõi những chuyển biến
tâm lý sâu sắc của ông.
Trong tập phim này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu
hành trình ông trở thành một người phản chiến,
phản đối cuộc chiến tranh
mà cha mình lật kiến trúc sư trưởng.
Một câu chuyện chất chứa nhiều say sức
và đau đớn trong chính các gia đình
ở nước Mỹ.
