Bức thứ số 13: Đôi điều về nỗi sợ

MINH ĐỨC
373 người theo dõi
Bức thứ số 13: Đôi điều về nỗi sợ
(Tác giả: Lucius Annaeus Seneca)
"Seneca - Những Bức Thư Đạo Đức" không chỉ về triết học, mà còn về trải nghiệm nghệ thuật, khi những bài học, triết lý quan trọng được phản ánh qua những hình ảnh quen thuộc, bình dị và đời thường, thể hiện sự tinh tế trong quan sát của một thiên tài với sự từng trải của cuộc đời.
#lathudaoduc #chiasedieutotdep #thanhnhan #vanhoa #giaoduc #sachnoihay #vanhoatruyenthong #daoduc #longtotthattuyet #suyngam #vietnamoi #baihoccuocsong #trietlycuocsong #nhansinhcamngo #gjw
Bức thư số 13
Đôi điều về nỗi sợ
Bạn thân mến!
Bạn có thừa quyết tâm, tôi biết.
Ngay cả trước khi bạn bắt đầu trang bị cho mình những kiến thức triết học
với cách để có một tâm trí vững vàng,
có thể chiến thắng mọi nghịch cảnh,
bạn đã tự cảm nhận được rằng
mình khá dũng cảm đối mặt với khó khăn thử thách trong cuộc đời.
Vậy nên có thể nói những vấn đề và kiến thức triết học
chỉ làm bạn thêm mạnh mẽ và vững vàng hơn
và thậm chí khiến bạn hào hứng hơn để đối mặt với khó khăn
như một cách để kiểm chứng sự dũng cảm của bản thân.
Một người không thể nào biết rõ sức mạnh nội lực của mình
cho đến khi anh ta phải đối mặt với hàng loạt những khó khăn từ mọi bể
hay chí ít là khi chúng đến rất gần.
Đó là cách một tâm trí kiên định và vững vàng lộ diện
khi nó chứng tỏ rằng không một điều kiện ngoại cảnh
hay đánh giá nào từ bên ngoài có thể ảnh hưởng đến nó.
Điển hình như một tay đấm nhà nghề mà chưa bao giờ bị đấm trúng
thì không thể lì lợm mà bước vào những trận quan trọng.
Chỉ có tay đấm nào đã phải nhìn thấy máu mình đổ,
nghe thấy răng mình đập vào nhau,
nằm thẳng cẳng dưới đòn đấm của đối thủ để rồi lại cố gắng gượng dậy.
Người mà dù có bại trận cũng không bao giờ chịu thất bại về tinh thần
và sẽ trở lại lợi hại gấp bội.
Đó mới là người mà ta có thể tin tưởng,
là người sẽ bước vào sàn đấu với niềm tin mãnh liệt vào chiến thắng của bản thân.
Hãy dùng ẩn dụ ấy như nguồn cảm hứng của bạn.
Dù vận mệnh có thường đẩy bạn vào khó khăn gian khổ,
đừng bao giờ đầu hàng.
Bạn sẽ tiếp tục nhảy lên sàn đấu với số mệnh
và đứng vững trên đôi chân của mình.
Bởi vì lòng dũng cảm sẽ tăng lên sau mỗi thử thách.
Tuy nhiên, có một vài thứ tôi muốn lưu ý thêm với bạn.
Nhiều thứ khiến ta hoảng sợ,
mà thực ra lại không có chút ảnh hưởng thực tế nào đến ta.
Tức là chúng ta thường bị hoảng loạn bởi chính những suy nghĩ của mình.
Nếu xét từ trường phái của tôi,
Stoicism,
các doanh nhân đã dặn rằng rất nhiều thứ khiến mọi người phiền não và dên dỉ, ị ôi.
Thường nếu xét kỹ, thì chỉ là những thứ nhỏ nhạt,
thậm chí không đáng để quan tâm.
Nhưng hãy tạm bỏ qua điều ấy dù nó hoàn toàn đúng.
Lời khuyên của tôi dành cho bạn là
đừng hoảng loạn trước khi bất hạnh
hay thử thách thực sự xảy đến.
Nhiều thứ bạn sợ như chết đến nơi
lại không bao giờ xảy ra.
Nhiều thứ dày vò tâm trí ta sớm hơn cần thiết,
thậm chí khi mà ta chẳng nên lo lắng về chúng.
Hơi buồn, nhưng phải thừa nhận rằng
ta thường tự thêm thắt vào nỗi lo của chính mình
hoặc thổi phòng chúng
hoặc lo nghĩ quá xa xôi.
Giờ hãy xét đến điều này một chút.
Khó khăn có thể ảnh hưởng rất khác biệt đến mọi người.
Cũng giống như việc có những thứ
bạn coi là nhẹ như lông hồng
thì với tôi lại rất đối quan trọng.
Tôi đã biết nhiều người có thể dũng cảm
mà cười lớn khi bị đánh đập
hay phải chịu hình phạt kẹp tay chân
trong khi có những đứa rên như cha chết
khi bị tát nhẹ.
Vậy những thứ ấy là thực sự có sức mạnh
hay vì ta yếu,
điều này ta cũng sẽ bàn sau.
Điều mà tôi đang muốn nhắc nhở bạn
là một thứ khác.
Bất cứ khi nào những người xung quanh
bắt đầu thuyết phục bạn rằng
bạn nên lo lắng bất an về điều gì đó,
hãy tự vấn chính cảm xúc của bạn
thay vì nghe những gì họ nói.
Hãy xét lại nghị lực
và sức chịu đựng của chính mình
vì chỉ có bạn mới đánh giá
đúng được tình hình mà thôi.
Hãy tự hỏi chính bạn rằng
điều gì khiến họ tỏ ra ái ngại cho mình.
Tại sao họ phải tránh mình
như thể tai hỏa hay sự không may này
có thể lây lan sang cho họ.
Liệu thực sự có điều gì xấu
trong điều kiện hiện tại của mình hay không?
Hay chỉ do những lời đồn thổi bàn tán
mà khiến cho sự bé xé ra to?
Bạn hỏi,
làm sao tôi có thể biết rằng
bản thân mình đang lo lắng về một điều thực tế
hay chỉ do tưởng tượng ra?
Đây là thước đo cho bạn.
Chúng ta bị dày vò bởi những thứ trong quá khứ
hoặc sẽ đến trong tương lai
hoặc cả hai.
Xem xét những thứ trong hiện tại
và bạn sẽ thấy rất dễ dàng để đánh giá
nếu bạn đang được tự do về thân thể,
khỏe mạnh,
nếu bạn đang không phải chịu đựng
cơn đau hay chấn thương nào ngay lúc này.
Vậy thì,
có gì mà phải lo?
Khó khăn nguy hiểm của ngày mai,
hãy để chúng là việc của ngày mai.
Đừng để chúng tác động đến sự bình thản
trong tâm trí của bạn ngày hôm nay.
Nhưng, những điều xấu ấy vẫn sẽ đến.
Thứ nhất,
hãy tìm hiểu kỹ,
liệu có bằng chứng cụ thể rõ ràng rằng
những vấn đề ấy sẽ đến hay không?
Vì rất thường ta lo lắng
về những thứ ta nghi là sẽ đến.
Những lời đồn đại khiến ta hoang mang,
tim đồn,
ngay cả một đạo quân còn có thể bị hủy diệt vì nó,
thì nói gì một con người?
Đúng vậy bạn ạ,
con người thường cả tin.
Chúng ta ít khi đòi hỏi bằng chứng
hay tự mình tìm hiểu một cách kỹ càng.
Mà để mất tinh thần,
như đạo quân luống cuống, sợ đến mất mật,
vội vàng rút trải
chỉ vì đám mây bụi do đàn cửu đi qua tạo nên,
hay như những người bị dọa cho đến điên loạn
chỉ bởi những lời đồn không rõ xuất xứ.
Theo một cách nào đó,
những nỗi sợ không rõ nguyên do
khiến nhiều người hoảng loạn hơn.
Nguy hiểm thực sự có hạn chế của chúng.
Những thứ mà ám ảnh ta
bởi sự không chắc chắn
thì khiến mọi người phòng đoán
và sợ đến khôn cùng.
Vì vậy mà hơi khó tin,
nhưng những nỗi sợ đến không thể kiểm soát được
lại thường đến từ những thứ điên khùng nhất.
Vì vậy nên hãy cẩn thận
và cố giữ cho tâm trí mình tỉnh táo
với những thứ phi lý như thế.
Đừng để chúng khiến ta sợ hãi
đến nỗi mất đi khả năng suy xét.
Bên cạnh đó, những hiểm họa
tưởng như sẽ đến trong tương lai
thì thường ta khó có thể chắc chắn.
Bạn biết đấy,
rất nhiều tai họa không ngờ đã xảy đến
nhưng cũng có những thứ dù đã được dự đoán
thì lại không trở thành hiện thực.
Nhưng kể cả nếu chúng có đến
thì có lợi gì từ việc lo lắng trước hay không?
Bạn sẽ đau khổ sớm thôi
khi chúng đến.
Vì vậy, trong lúc này
cho bạn quyền được nghĩ đến
những thứ đáng để tâm hơn.
Bạn được gì khi làm vậy?
Thời gian, bởi vì nhiều điều có thể xảy ra
và làm giảm tác hại của những thảm họa
mà ta đã dự báo hay thậm chí
là đẩy lùi chúng, làm chúng đổi hướng.
Thậm chí,
một đám cháy lớn thường cũng chừa một lối thoát
hay tòa nhà đổ.
Một cách thần kỳ có thể đưa
nhiều người xuống đất nhẹ nhàng và an toàn.
Lưới kiếm khi đã kề cổ
vẫn có thể được rút lại.
Nhiều người bị phán tử hình
vẫn sống sót sau hình phạt.
Cái này hơi ảo.
Nguyên văn bản dịch tiếng Anh là
The one condemned to death survives his executioner.
Ý tôi là,
vận mệnh dù xấu đến đâu
vẫn có thể thay đổi bất ngờ.
Có thể nó sẽ xảy ra, có thể không,
nhưng chắc chắn là nó chưa xảy ra.
Vậy nên, tốt hơn là hãy dùng thời gian
nghĩ đến những thứ tốt đẹp hơn
thay vì lo sợ.
Nhưng trớ treo là
nếu không có điều gì xấu,
thường chính tâm trí ta sẽ tạo ra chúng.
Hoặc là nó nghĩ đến một vài
những lời nói viền vong không rõ ràng
và liên kết chúng với những tai hỏa.
Hoặc nó lo sợ người khác sẽ trả thù hung tợn
hơn những gì họ có thể làm,
đặc biệt khi họ tức giận.
Nhưng, nếu sự lo sợ lên đến tột đỉnh,
còn gì đáng để sống?
Và như vậy, thì nào đâu có giới hạn
cho nỗi lo sợ của chúng ta.
Vậy nên một người không chỉ cần
sử dụng khả năng dự đoán của mình
về những tai hỏa có thể xảy đến,
mà cũng cần dựa vào cả sức mạnh tâm trí của mình
để vượt qua hiểm nguy.
Nếu không, ít nhất cũng cân bằng chúng,
nỗi sợ và hy vọng.
Không một nguyên nhân nào của nỗi sợ
có thể chắc chắn hơn điều này.
Khi sợ hái tan biến,
hy vọng sẽ mỉm cười với bạn.
Vì vậy, hãy cố gắng cân bằng
giữa những nỗi sợ của bạn
và hy vọng vào những điều tốt đẹp.
Và bất cứ khi nào bạn ở trong
một tình huống không chắc chắn,
hãy tự giúp mình bằng việc đặt niềm tin
vào những dấu hiệu tốt đẹp hơn.
Hãy thôi làm khổ chính mình
bởi những tưởng tượng vô căn cứ
và nghĩ thường xuyên đến việc
phần lớn mọi người đều lo lắng và sợ hãi,
ngay cả khi không có gì xấu
đang xảy ra, hay chắc chắn sẽ đến.
Bởi vì nếu không tỉnh táo từ đầu,
nỗi sợ sẽ dễ dàng
lấn át lý trí và thường nghiêm trọng
hơn thực tế.
Bạn sẽ khó tìm thấy ai có thể nói
tin đồn ấy không có cơ sở,
hoặc là anh ấy tưởng tượng ra,
hoặc chính người nói cho anh ấy đã tưởng tượng ra.
Chúng ta dễ dàng để
mình bị cuốn theo những cơn gió nhẹ,
giật mình bởi những thứ
không rõ ràng, như thể
chúng chắc như đinh đóng cột vậy.
Chúng ta tự đánh mất khả năng đánh giá
của bản thân. Chỉ một chút không thoải mái
cũng có thể biến thành một nỗi sợ
lớn lao. Tôi cảm thấy
xấu hổ chia sẻ những điều này với bạn,
nhồi nhét bạn những thứ đã
quá hiện nhiên này.
Người khác có thể nói, có thể
nó sẽ không đến. Với bạn,
hãy nói, nếu nó đến
thì sao? Ta hãy xem ai thắng.
Có lẽ ta lại thích nó đến
vì được chết một cách anh dũng cũng là
một điều đáng để tự hào,
và còn có thể để lại danh tiếng cho đến
muôn đời. Chính cốc thuốc
độc đã khiến tên tuổi Socrates
sống mãi cùng thời gian.
Tước kiếm là mất sự dũng cảm
của Cato. Ông này tự đâm mình
để giải thoát, chứ không muốn bị
nô lệ bởi Pompei hay CSR.
Và bạn sẽ không còn nghe được
thiên truyện vĩ đại về một trong những
người dũng cảm nhất lịch sử nữa.
Nhưng tôi đang xin bạn quá nhiều.
Khi mà thứ bạn cần là những lời nhắc nhở
thay vì thuyết phục,
hãy sống thuận theo tự nhiên và đừng
bao giờ thôi rèn luyện những phẩm cách của
bản thân. Như thường lệ,
thay cho lời kết của bức thư này,
đây cũng là một trong những dấu hiệu
của ngu ngốc, luôn luôn
ở vạch xuất phát. Bạn ơi,
hãy nghĩ về nó và bạn sẽ hiểu
những người không kiên định đáng kinh đến thế nào.
Những người mà mỗi ngày lại bắt đầu
một thứ gì đó mới mẻ.
Hay chết đến nơi mà vẫn bày đặt
Startup. Có gì đáng xấu hổ hơn
một người đến già mới bắt đầu cuộc đời hay không?
Thực ra câu nói ấy
vẫn của Epicurus đấy bạn,
nhưng không mấy người biết đến. Một trong những
câu nói tôi rất thích và cố gắng làm
theo. Tạm biệt.
