Cảm ngộ và vượt qua - Trang Tử Tâm Đắc

MINH ĐỨC
373 người theo dõi
Hai chữ danh lợi là sự theo đuổi suốt đời của biết bao người. Thế nhưng muốn thật sự cảm nhận
được cõi tiêu dao du của Trang Tử thì nhất định phải vượt qua danh lợi. Mà nền tảng để vượt qua danh lợi
chính là cần có một tâm thế đạm bạc.
Vậy làm thế nào có thể đạt đến tâm thế đạm bạc? Làm thế nào để cảm nhận được đạo lý của thế gian
qua những câu chuyện của Trang Tử? Làm thế nào để vượt qua chính mình, đạt đến tầm lý tưởng?
Chương 3: Cảm ngộ và vượt qua
Theo cuốn: Trang Tử Tâm Đắc - Yu Dan
Mời các bạn cùng đón nghe!
#vanhoa #vanhoatruyenthong #suyngam #giaoduc #baihoccuocsong #loidayconhan #nhansinhcamngo #trietlycuocsong #longtotthattuyet #trietlynhansinh #trungquoc #china #honghongwomen #minhhuyen #gjw
Trường 3. Cảm ngộ và vượt qua.
Hai chữ danh lợi là sự theo đuổi suốt đời của biết bao người.
Thế nhưng muốn thật sự cảm nhận được cói tiêu giao du của trang tử thì nhất định phải vượt qua danh lợi.
Mà nền tảng để vượt qua danh lợi chính là cần có một tâm thế đạm bạc.
Vậy làm thế nào có thể đạt đến tâm thế đạm bạc?
Làm thế nào để cảm nhận được đạo lý của thế gian qua những câu chuyện của trang tử?
Làm thế nào để vượt qua chính mình, đạt đến tầm lý tưởng?
Vượt qua, siêu việt, là đề tài chúng ta thường xuyên bàn đến trong cuộc sống.
Thế nào là vượt qua thực sự?
Vượt qua phải trăng là dựa trên những nhận biết về thế giới hiện thực để phân biệt cái gì là hẳn định bất biến trong cuộc sống hiện thực bề bộ.
Bản chất của nó là gì?
Trước tiên xin nói một chuyện ngoài lề.
Trong dịp đi Giang Nam, Hoàng đế Can Long đến chùa Kim Sơn ở Trấn Giang.
Ông hỏi cao tăng pháp bán.
Thuyền bè xuôi ngược dòng trường Giang tấp nập vài ruốt cuộc một ngày có bao nhiêu chiếc qua lại.
Pháp bàn đáp. Chỉ có hai chiếc thuyền.
Can Long hỏi, sao lại chỉ có hai chiếc? Pháp bàn đáp.
Một chiếc là danh, chiếc kia là lợi.
Ngày đêm ngược xuôi trên dòng trường Giang thực ra chỉ có hai chiếc thuyền này mà thôi.
Trong sử ký, Tư Má Thiên viết,
Thiên hạ hi hi dai vị lợi lai,
Thiên hạ nhướng nhướng dai vị lợi vàng,
Thiên hạ tấp nập đều vì lợi mà đến,
Thiên hạ nhộn nhịp đều vì lợi mà lại.
Ngoài lợi ra, người đời coi trọng nhất là danh.
Bao nhiêu người vất vả bồn ba,
danh và lợi chính là điểm cơ bản nhất trí phối cuộc sống của họ.
Vậy thì Trang Tử nhìn nhận về danh và lợi như thế nào?
Trong Tiêu Giao Du, ông kể câu chuyện Vua Nghiêu muốn nhường Thiên hạ cho Hứa Gio.
Chúng ta đều biết, Vua Nghiêu được cổ nhân Trung Hoa xếp hàng đầu trong các bậc thánh nhân,
cũng là đại tử trí các bậc minh quân trong Thiên hạ.
Còn Hứa Gio là một ẩn sĩ trong truyền thuyết.
Vạn vật là thống nhất, cái nào ngắn cái nào dài.
Đạo không có khởi đầu cũng không có kết thúc,
còn vạn vật có sinh có tử, hoàn toàn không thể dựa vào thành tích bốn có của chính mình.
Trang Tử kể rằng, Vua Nghiêu trịnh trọng nói với Hứa.
Khi mặt trời và mặt trăng chiều sáng vĩnh hằng xuất hiện,
chúng ta còn đốt đuốc để so độ sáng cùng nhật nguyệt.
Chẳng phải là quá khó hay sao?
Mưa đã rơi kịp thời, vạn vật đã tăm trong nước ngọt,
chúng ta còn tươi thêm nước, phòng có ích gì đối với mạ non.
Và Thanh Khần nói tiếp.
Tiên sinh, ta nhìn thấy Thầy là biết rằng,
ta chỉ vì thiên hạ chẳng khác nào ngọn đuốc gặp ánh mặt trời,
như thế một thùng nước gặp nước mưa ngọt từ trời giang xuống.
Ta không xứng đáng, vậy nên xin nhường thiên hạ lại cho Thầy.
Chúng ta thấy, địa vị được nhường không phải là một chức quan nhỏ bé,
mà là Vua Nghiêu nhường cả thiên hạ cho Hứa Gio.
Vậy Hứa Gio nói thế nào?
Hứa Gio bình thản đáp.
Ngài chỉ vì thiên hạ đã rất tốt, tôi còn cần thiên hạ làm gì?
Tôi thay thế ngài lẽ nào chỉ vì cái danh.
So giữa danh và thực thì thực là chủ,
còn danh là khách, lẽ nào tôi đến chỉ vì vị khách này thôi sao?
Vậy thì xin kiêu.
Tiếp đó Hứa Gio dùng một thí dụ kinh điển,
tiêu liêu xào vù thâm lâm, bất quá nhất trì,
tiên thử ẩm hà, bất quá mạn phục.
Nghĩa là, một con chim hồng tước nhỏ làm tổ trong rừng.
Dù có cánh rừng bạc ngàn cho nó đậu,
thì chỗ nó làm tổ cũng chỉ có một cánh cây.
Một con chuột uống nước sông,
dù có cả dòng sông rạt rào cho nó uống thỏa thích,
nhiều lắm nó cũng chỉ uống được đầy cái bụng nhỏ bé của nó mà thôi.
Chúng ta thử nghĩ xem,
trong cả cuộc đời,
một con người ăn được bao nhiêu cơm,
và chiếm mất bao nhiêu diện tích,
lên giường nằm,
chỗ của bạn cũng chỉ có bấy nhiêu.
Bất kể bạn ở trong ngôi nhà sang trọng 300 mét vuông,
hay trong biệt thử hàng nghìn mét vuông,
không gian thực tế bạn cần cũng giống như bao người khác.
Tâm thế đạm bạc,
trầm lắng sâu xa này của Hứa Gio,
ngay cả thiên hạ cũng có thể nhường đi,
chính là một tấm vóc và tấm lòng cực kỳ rộng lớn.
Nhà thơ Lê Ba Nôn nổi tiếng cao liều,
gian từng cảm than,
chúng ta đã đi quá xa,
xa đến nỗi quên mất tại sao chúng ta phải xuất phát.
Chúng ta đang đi,
chúng ta đang bốn ba,
chúng ta suốt ngày bận rộn,
nhưng lại quên mất lý do tại sao chúng ta sống ở đời.
Rất nhiều khi chúng ta ở vào tình trạng bối rối như vậy.
Bởi thế con người cần phải nhìn rõ mục tiêu,
nhìn rõ phương hướng của mình,
cũng như nhìn rõ sự suy tinh trước mắt.
Đạo lý lớn của cuộc sống,
cảnh rơi lớn của cuộc sống
lại thường được phát hiện và cảm nhận
từ những điều nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống.
Vậy thì làm thế nào để nhìn ra cảnh rơi lớn
từ những điều nhỏ bé?
Muốn nhìn thấy cảnh rơi lớn,
thì phải xem chúng ta có tâm hồn tĩnh lặng,
có đôi mắt trí tuệ hay không.
Chỉ cần tĩnh tâm lại,
thực sự có một khoảng trống trong tâm hồn
để có cái nhìn thấu suốt,
chúng ta sẽ thấy ở chỗ không ngờ tới lại
có rất nhiều tâm hồn tĩnh lặng.
Hồi mới bắt đầu nổi tiếng,
giọng nam cao lưng danh thế giới Pavarotti
từng cảm thấy rất căng thẳng
và lo rằng cổ họng mình sẽ không chịu.
Một lần, trong chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới,
ông cảm thấy hết sức mệt mỏi.
Cuối tối ông trăn trọc trong phòng khách sạn,
sợ rằng nếu tiếp tục hát
thì cổ họng ông sẽ bị hóng mất.
Muốn nhìn thấy cảnh rơi lớn,
thì phải xem chúng ta có tâm hồn tĩnh lặng,
có đôi mắt trí tuệ hay không.
Lúc ấy ở phòng bên cạnh
có một đứa bé đang khóc lóc.
Đứa trẻ này hay khóc đêm,
khóc mãi không chịu thôi.
Pavarotti rất bực bội.
Ông càng không ngủ được thì càng bực,
càng bực lại càng không ngủ được.
Tổng nhiên Pavarotti nghĩ ra một điều.
Đứa bé này khóc suốt mấy giờ
mà sao giọng vẫn còn lanh lanh.
Ông không buồn ngủ nữa mà lắng nghe, suy nghĩ.
Cuối cùng ông phát hiện ra
và trẻ con mọi thứ đều chưa hoàn thiện.
Nó không thể chỉ dùng cổ họng.
Tiếng khóc của trẻ vang khỏe là nhờ dùng khí tư đan điền
nên nó không bị khan giọng.
Pavarotti đã hiểu ra
các bộ phận cơ thể của người lớn thường được sử dụng độc lập
khi hát chỉ sử dụng cổ họng.
Hát được một lát sẽ bị khan tiếng.
Nếu chúng ta biết cách vận khí đan điền
thì sẽ giữ được giọng.
Được gợi mở, Pavarotti bắt đầu
luyện cách vận khí đan điền để hát.
Điều này giúp ông có bước nhảy vọt
trong nghệ thuật ca hát.
Không chỉ thu được thành công lớn trong chuyến lưu diễn đó,
nó còn giúp ông đạt được vị trí đỉnh cao
trong nghệ thuật ca kịch thế giới.
Câu chuyện này cho chúng ta biết điều gì?
Chúng ta có thể phát hiện những đạo lý lớn
từ trong những điều nhỏ bé tinh tế nhất.
Mấu chốt là bạn có để tâm hay không?
Có thực sự lĩnh hội được điều mình cần
từ trong những điều nhỏ bé đó hay không?
Chúng ta có đôi mắt như thế nào
thì sẽ có cuộc sống thế ấy.
Chúng ta có thể phát hiện những đạo lý lớn
từ trong những điều nhỏ bé tinh tế nhất.
Mấu chốt là bạn có để tâm hay không?
Có thực sự lĩnh hội được điều mình cần
từ trong những điều nhỏ bé đó hay không?
Chúng ta có đôi mắt như thế nào
thì sẽ có cuộc sống thế ấy.
Có rất nhiều người cả cuộc đời theo đuổi thành công,
khát khao sự nổi tiếng.
Đừng nói là nhường cả thiên hạ,
mà ngay một vị trí thấp,
thậm chí một cơ hội làm thêm nho nhỏ
cũng không chịu bỏ qua.
Đó là vì họ cần sự nổi tiếng bên ngoài
để chứng minh năng lực của họ.
Có một câu nói thế này,
trong một cuộc đua đích thực,
nhà vô địch luôn chạy trước tiếng vỗ tay.
Câu danh nguồn này rất lý thú.
Chúng ta thử tưởng tượng,
trong một cuộc thi chạy,
dù là 100 mét hay.
Marathon, trước khi nhà vô địch chạy đến đích,
trên khán đài sẽ không có tiếng vỗ tay.
Chỉ khi nhà vô địch chạy qua vạch vôi
thì tiếng vỗ tay mới vang dậy.
Với vậy, các vận động viên chạy sau
sẽ nghe được nhiều tiếng vỗ tay hơn là nhà vô địch.
Nhà vô địch là người đầu tiên chạy đến đích trong im lặng,
mà sự cô quạnh này cuối cùng sẽ mở ra
sự huy hoàng của tiếng vỗ tay.
Vì thế, nhà vô địch luôn luôn chạy trước tiếng vỗ tay.
Thực ra câu nói này cũng mang giá trị gợi ý
đối với mỗi chúng ta.
Sự đàm bạc, cô quạnh,
nhưng đi của cổ nhân rốt cuộc là tại sao.
Họ muốn giữ lại sự tĩnh lặng cho cuộc sống,
để cuộc sống của mình cuối cùng
có thể trở nên rộng lớn hơn,
linh động hơn.
Còn ngày nay, chúng ta lại muốn dùng việc bận rộn
để sô đuổi sự yên lặng trong lòng.
Yên lặng không phải là một thứ tốt hay sao.
Cô quạnh không có nghĩa là sầu khổ.
Thực ra cô quạnh có nghĩa là một khoảng thời gian
để tĩnh lặng lại.
Khi một mình đối mặt với cô quạnh,
có thể bạn sẽ nhận thấy những điều mình không ngờ tới.
Một cành giới lớn đích thực,
nói theo lời Trang Tử,
là băng bạc vạn vật,
ngự trị trên vạn vật,
hòa vạn vật làm một.
Trải nghiệm của mỗi người khác nhau,
thiên bẩm khác nhau,
cuối cùng sẽ quyết định quan điểm của mình,
quyết định số mạnh của mình.
Cành giới này đã được miêu tả trong Tiêu Giào Dù.
Trong thiên này,
Trang Tử kể một câu chuyện ngụ ngôn như sau.
Có hai người tu đạo,
một người lên là Kiên Ngô,
người kia tên là Liên Thúc.
Một hôm, Kiên Ngô nói với Liên Thúc,
Tôi nghe nói có một vị thần rất phi thường sống trên núi Cô Sả.
Da thịt ông trong suốt,
sạch như băng tuyết,
chưa bao giờ bị vấy bẩn.
Thần thái ngây thơ như mì như một nàng sứ nữ,
không hề có chút phiền não ưu tư.
Ông không ăn ngũ cốc,
chỉ hít giò uống xương.
Ông biết cưỡi dòng cưỡi mây rạo chơi khắp bốn biển.
Ông còn có thể tự do bay lượn trong trời đất.
Ông chỉ cần định thần một chút là có thể làm cho ngũ cốc được mùa,
làm cho cả năm đó không có bất kỳ tai hỏa nào.
Tôi thì không tin có chuyện như vậy,
làm gì có vị thần nào như thế.
Liên thục nói,
để tôi cho Thầy biết,
trên đời này,
Thầy không thể thưởng thức vẻ đẹp rực rỡ cùng với người mù.
Thầy không thể thưởng thức tiếng nhạc phát ra từ chiêng trồng cùng với kẻ điếc.
Thầy chỉ biết hình thể con người có kẻ mù,
người điếc bị tàn tật bên ngoài.
Thầy không biết rằng tâm hồn con người cũng có những khuyết tật như vậy.
Ý tôi muốn nói chính là loại người như Thầy đây.
Bởi vì Thầy không có tầm mắt rộng,
không có tầm lòng bác ái,
bởi vậy Thầy không tin là có những người như vậy.
Tôi cho Thầy biết,
những người như vậy thực sự tồn tại.
Chi nhân giá,
chi đức giá,
tương bàng bạc vạn vật gì ví nhất,
nghĩa là vị thần đó có đạo đức,
có thể bao trùm vạn vật,
hòa vạn vật vào làm một.
Liên thục đã dùng một từ khích động lòng người,
bàng bạc vạn vật,
bao trùm vạn vật,
thực ra chính là làm cho mình trở thành vật trí tôn trong trời đất.
Sự bàng bạc vạn vật này không nhất thiết phải dựa vào sức thần tiên,
mà thường dựa vào nội tâm của chúng ta.
Trên đời này,
khi một người có thể ngước nhìn sự to lớn của vũ trụ,
cúi nhìn sự hưng thịnh của môn loài,
thu mọi vật vào tầm mắt mình,
thì làm sao không có cái tâm bao trùm vạn vật được.
Trong sách của mình,
Trang Tử đã nhiều lần nhắc đến cụm từ tâm du vạn nhân,
đưa tâm hồn giao du đến độ cao vạn nhân.
Nhiều lần nhắc đến việc độc giữ thiên địa tinh thần váng lai,
cá nhân cùng giao hòa với tinh thần trời đất,
đó chẳng phải là bao trùm vạn vật hay sao.
Hồng thúy ngất trời có thể nuốt trôi mọi thứ,
nhưng không dìm chết được ông.
Đại hạn có thể làm vàng đá tan chảy.
Đất đai khô cằn,
thần cũng không cảm thấy nóng.
Tại sao?
Vì tâm của vị thần ấy có một sức mạnh,
một công lực,
một cảnh giới như vậy.
Một vị thần như thế hiện nhiên là nhân vật thần thoại được Trang Tử hư cấu.
Mục đích cuối cùng của Trang Tử không phải là kể chuyện thần thoại,
mà là nói chuyện đời.
Trải nghiệm cuộc đời khác nhau,
tố chất thiên tư khác nhau,
trải nghiệm và cảm nhận cuối cùng sẽ quyết định tầm nhìn của bạn.
Ngược lại,
cuộc sống của một con người hoàn toàn có thể thay đổi do thay độ.
Tính cách bầm sinh,
cơ hội hậu sinh,
tầm nhìn của một con người cuối cùng sẽ quyết định số phận của người đó.
Chúng ta thường nói số phận là thứ qua khách quan,
hoàn toàn dựa vào cơ hội.
Thực ra bạn có quan niệm về giá trị như thế nào thì sẽ quyết định sự lựa chọn như thế ấy.
Nhấn đơn vị đo lường của Trung Quốc thời xưa,
một nhẫn bằng 7 hoặc 8 thước.
Chúng ta cần một thứ ly tính rõ ràng.
Ly tính này là một sức mạnh cứu rỗi cuộc sống chúng ta trong thế giới vật chất hóa dối ghen này.
Đồng thời,
chúng ta cũng cần một thứ cảm tính hân hoan.
Phần cảm tính ấy có thể giúp chúng ta luôn tươi trẻ,
luôn ngập tràn niềm vui ở mỗi nơi ta đến.
Những người có quan niệm giá trị khác nhau,
khi trải qua sự việc giống nhau sẽ có sự cảm nhận cuộc sống hoàn toàn khác nhau.
Trang tử đề xuất,
đảo tuân theo tự nhiên,
đảo có mặt ở khắp mọi nơi.
Vậy thì thế nào là đảo tuân theo tự nhiên?
Dù là một động từ,
chứ dù cho chúng ta biết con người muốn thể nghiệm sự tiêu giao thì phải có một hệ thống động,
nghĩa là làm cho cuộc sống linh hoạt hơn.
Đừng để nó cứng nhắc,
phải biết phá vỡ sự tầm thường.
Bởi trên đời này mọi thứ đều gắn kết trong mối quan hệ biện chứng.
Những thứ thật sự ổn định đều luôn ở trong trạng thái động.
Chúng ta đều biết đi xe đạp,
xe đạp mà dừng lại thì phải có chân chống mới đứng được,
chứ hai bánh không thể tự đứng vững.
Nhưng khi đạp xe đi thì hai bánh lại chạy được.
Tại sao vậy?
Bởi nó giữ được thăng bằng ở trạng thái động,
còn ở trạng thái tĩnh thì không.
Trong cuộc sống của chúng ta ngày nay,
có quá nhiều người thấy mất thăng bằng tâm lý khi đứng trước thử thách,
đó là bởi thế giới thì vận động,
còn bạn lại đứng yên.
Thời đại đang thay đổi,
nếu thật sự biết cách lựa chọn,
biết cách từ bỏ,
xác định chuẩn mực cho mình bằng một tầm nhìn rõ rệt
và điều chỉnh chật tự cuộc sống của mình
bằng tâm thế tâm du vạn nhấn,
luôn giữ được thăng bằng trong trạng thái động,
thì bạn sẽ không bao giờ ngá,
bạn sẽ luôn là chiếc xe đạp đang chạy.
Chỉ khi dừng lại, bạn mới thật sự gục ngá,
mà khi gục ngá như thế thì không một ngoại lực nào có thể cứu bạn được.
Thế giới mỗi người nhìn thấy đại thế giống nhau,
nhưng kinh nghiệm và lý lẽ mà mỗi người rút ra lại rất khác nhau.
Điều này liên quan đến hai điểm,
thứ nhất là trí tuệ,
thứ hai là lòng từ bi.
Chúng ta có khả năng rút ra bài học từ một cành cây ngọn có không?
Có khả năng thể hiện sự quan tâm
đối với một bông hoa một chiếc lá bằng tấm lòng lương thiện không?
Đối với một quả bầu, một thân cây, một con hải ly,
một chú chim nhỏ, trang tử đều có tấm lòng từ bi.
Ông biết tôn trọng vật tính trời sinh của chúng một cách tự nhiên,
không cố tình đòi hỏi thay đổi theo tiêu chuẩn mà con người đặt ra.
Còn chúng ta, cũng bởi những việc vì lợi ích trước mắt
được cho là hữu dụng mà chúng ta nhìn thấy quá nhiều trong xã hội
nên nhiều người đã đánh mất tấm lòng xót thương vốn có.
Trang tử từng kể một câu chuyện như sau.
Một người nước tống muôn đến nước Việt bán mũ.
Theo hiểu biết và suy luận của mình,
anh ta cho rằng nước Việt là đất man di,
chưa từng nhìn thấy mũ,
mình đến đây bán chắc chắn sẽ ăn nên làm ra.
Nhưng đến nơi mới biết,
người nước Việt đoạn phát ban thân,
như là cắt tóc và xăm mình,
phong tục tập quán hoàn toàn khác với Trung Nguyên,
người ta hoàn toàn không đổi mũ.
Câu chuyện này cho chúng ta biết,
đừng lấy những quan niệm về giá trị
mà mình nghĩ là đương nhiên để đánh giá thế giới.
Rất nhiều khi chúng ta cảm thấy tức giận bất bình,
rằng tại sao lại thế này,
tại sao lại thế kia.
Đó là bởi vì trong lòng chúng ta có thành kiến.
Chúng ta đã làm không ít việc kiểu như đi bán mũ
ở vùng cắt tóc xăm mình mà cứ khăng khăng rằng mình đúng,
sau đó lại phàn nàn rằng cuộc sống
không mang lại cho chúng ta cơ hội tốt.
Thực ra đó là thiêu trí tuệ.
Vậy thế nào là coi tiêu giao của cuộc sống?
Sự tiêu giao này hoàn toàn không phải là
cuộc sống của con người bao trùm lên thế giới bên ngoài,
trở thành bá chủ tự tôn, đối kháng với vạn vật.
Sự tiêu giao này cần trái tim,
cần đôi mắt, cần hơi thở,
cần hành động của chúng ta hòa chung với vạn vật trong thời gian.
Sự tiêu giao này cần chúng ta biết thưởng thức hoa nở,
lắng nghe nước chảy,
biết nhìn thấy chim bay ngang chân trời,
mặt trời buổi sáng ló lên trên đỉnh mây,
như thế tâm chúng ta mới trong sạch.
Xuân hữu bách hoa thù hữu nguyệt,
hạ hữu lương phong đồng hữu tuyết,
nước vô nhàn sự quài tâm đầu,
tiện thị nhân gian hảo thời tiết,
dịch thơ.
Xuân có trăm hoa,
thu có trăng hạ về gió mát,
tuyết đông răng ví lòng thanh thản,
không lo nghĩ ấy buổi êm đềm trốn thời gian.
Hạnh phúc đích thực ở chốn nhân gian
là không có việc vướng bận trong lòng.
Vậy thì sự vướng bận đó biểu hiện ở cái gì?
Biểu hiện ấy chính ở chỗ chúng ta tự dựng chứa ngại cho mình,
khiến tầm nhìn của chúng ta không được rộng mở.
Thế thì trong cuộc sống,
làm thế nào để tầm nhìn trở nên rộng mở hơn?
Thiền Tông có một câu thế này,
mắt có bụi tam giới cũng hẹp,
lòng thanh thản một giường cũng rộng.
Trong mắt có bụi,
trong lòng có vướng mắt
thì người ta thấy tam giới cũng hẹp.
Tam giới là gì?
Là kiếp trước, kiếp này, kiếp sau.
Chỉ cần việc trong mắt không hóa giải được,
trong lòng suốt ngày phiên muộn,
bạn sẽ thế chấp cả kiếp này,
kiếp trước, kiếp sau của mình.
Thế nhưng, nếu bạn mở rộng tấm lòng,
sống thanh thản,
thì không cần một chỗ quá rộng,
mà chỉ cần ngồi trên giường nhà mình bạn
cũng có thể cảm thấy trời đất rộng lớn manh mông.
Vì vậy,
muốn thực sự đạt đến tầm tiêu giao cùng trời đất,
trước hết cần phải mở rộng tầm nhìn của mình.
Đạo tuân theo tự nhiên,
tức là hãy để tâm chúng ta cảm nhận khí của trời đất.
Trời đất có ở khắp nơi,
nên đạo cũng có ở khắp nơi.
Đạo tuân theo tự nhiên,
tức là khích lệ mỗi người đo lịch trình của mình
bằng chính bước chân mình,
mở mang tâm trí mình bằng chính sự thể nghiệm.
Đạo tuân theo tự nhiên,
tức là làm cho chúng ta nhìn thấy mọi chỗ.
Đạo tuân theo tự nhiên,
tức là khích lệ mỗi người đo lịch trình của mình
bằng chính bước chân mình,
mở mang tâm trí mình bằng chính sự thể nghiệm.
Về vấn đề đạo tuân theo tự nhiên,
Trang Tử nói về đạo như thế nào?
Đông Quách Tử hỏi Trang Tử.
Đạo ở đâu? Trang Tử đáp.
Đạo có ở khắp mọi nơi.
Đông Quách Tử không hiểu, bật bẻ.
Chỉ ít thầy cũng phải nói một chỗ chứ?
Trang Tử buộc miệng nói.
Ở con sâu cây kiến,
đạo ở trên mình những con côn trùng nhỏ.
Đông Quách Tử rất bất màn, nói.
Đạo thấp hèn như vậy sao?
Trang Tử lại nói.
Ở trên cây lúa ma, ở trên cây cỏ dài bé nhỏ.
Đông Quách Tử càng bất màn.
Tại sao đạo lại càng thấp hèn đến thế?
Trang Tử nói nặng rộng hơn.
Trong gạch ngói.
Đông Quách Tử càng thêm bực bội.
Sao càng nói càng thấp hèn như vậy?
Trang Tử buộc mình.
Bèn nói.
Trong đồng phân.
Lần này thì Đông Quách Tử chẳng biết nói năng sao.
Thực ra, nếu thật sự hiểu được đoạn đối thoại này,
chúng ta sẽ thấy rằng đạo tuôn theo tự nhiên
có nghĩa là trong tự nhiên toàn là đạo lý.
Trời đất có ở khắp nơi,
nên đạo cũng có ở khắp nơi.
Có một câu ngạ ngữ nói rằng
trên sườn núi nở đầy hoa tươi,
nhưng trong mắt bò dê thì chúng chỉ là thức ăn.
Đây chính là cuộc sống của chúng ta.
Trời đất có ở khắp nơi,
nên đạo cũng có ở khắp nơi.
Chúng ta có thể nhìn thấy hoa tươi,
nhưng khi tâm con người bị hai con thuyền danh
và lợi che khuất thì thế giới mà chúng ta nhìn thấy
có lẽ cũng toàn là thức ăn.
Thức ăn là thứ ăn được,
là hữu dụng, còn hoa tươi là thứ thần bí,
thứ thẩm mỹ, thứ gợi mở tâm trí.
Đừng cho rằng chỉ có bò dê
mới nhìn thấy chỉ toàn thức ăn.
Thực ra, trong cuộc sống ngày nay,
hàng ngày chúng ta nhìn thức ăn nhiều hơn,
thấy hoa tươi ít hơn.
Điều này khiến chúng ta cần thiết phải trở lại
với phạm chủ đạo mà trang từ nói.
Chúng ta cần nhìn trong những thứ thấp hén nhất,
thậm chí bần thiếu nhất xem có đạo lý
chân trình hay không.
Hạ thấp lòng mình xuống để phát hiện
đó là một thái độ.
Nói theo lời nhà Phật, chỉ khi cuối đầu
người ta mới nhìn thấu, bạn không cuối đầu
sẽ không nhìn thấy.
Cảnh giới tiêu giao du bào chúng ta phải phong tâm mắt
cho xa, cho chúng ta biết đạo có mặt
ở mọi nơi, thậm chí cho ta biết đạo
ở trong đồng phân, tức là muốn
chúng ta để tâm suy nghĩ, để tâm hỏi,
để tâm nhìn. Có thể nói trên
đời này, đạo lý đích thực vừa cần
chúng ta có tâm mắt rộng, vừa cần
chúng ta có thực tiên. Tương truyền
có một hôn đức Phật không thuyết pháp như
mọi ngày mà trước đông đảo tăng thân đại chúng
Ngài lặng lẽ đưa lên một cành hoa.
Trong số đệ tử chỉ có
ca diếp mình cười. Khoảnh khắc
ca diếp mình cười gọi là khoảnh khắc tâm hội,
tức là tâm lĩnh thần hội,
bởi Ngài đã hiểu nên mình cười.
Ở đây tác giả nhắc đến giai thoại
Trước mặt đông đảo đại chúng,
đức Phật không thuyết pháp như mọi ngày mà
lặng lẽ đưa lên một cành hoa.
Đại chúng ngơ ngác chẳng ai hiểu gì,
duy chỉ có đại trưởng lào ca diếp
mình cười. Giai thoại này
biểu thị cho pháp môn lấy tâm truyền tâm,
một pháp môn siêu ngôn ngữ,
siêu văn tự. Khi đức Phật đưa cành hoa
lên, nhiêm hoa, thì Ngài ca
diếp mình cười, vì tiếc.
Trong pháp môn này chỉ có sự giao cảm,
sự dung động giữa hai tâm thức thầy
và trò, và hai tâm thức này đã đồng
nhất. Chúng ta thử nghĩ đến hai
kết quả. Thứ nhất là khi đức Phật
dơ cành hoa lên, tất cả mọi người
không ai cười. Nếu vậy bồi giảng kinh
đã thất bại. Thứ hai là
khi đức Phật nhiêm hoa, tất cả mọi
người có mặt đều cười. Thực ra như
thế cũng là thất bại bởi đó là điều
chỉ cần đó là một đạo lý tinh diệu,
một đạo lý gần gũi lòng người,
thì sự tham ngộ của con người sẽ có nông
có sâu, sẽ có xa có gần,
sẽ có sự phân biệt cao thấp tùy
thuộc vào tâm trí từng người, sự
trải nghiệm của từng người, khuyên hướng
giá trị của từng người, cảnh rơi
lý tưởng của từng người. Thế giới này không
bao giờ có cái gì hoàn trình giúp
bạn hiểu đạo lý chính xác giống như một cộng
một bằng hai. Khi đức Phật dơ
cành hoa lên, chỉ có ca giếp mỉm cười.
Khi Trang Tử tiêu Giao Du,
có bao nhiêu tâm hồn thật sự có được
không gian rộng lớn để bay bỏng,
thật sự có được mấy người đạt đến cùng
cảnh rơi với ông. Câu hỏi này
chúng ta không thể hỏi Trang Tử,
nhưng chúng ta có thể truy vấn chính nội tâm
của ông. Lãnh ngộ trong tâm thái tự do
tự tại, chỗ kỳ diệu của nó khó
có thể nói cho người hay. Đó là
một câu trong bài từ của Trương Hiếu Tường
Thời Tống. Thực ra khi chúng ta đọc
Trang Tử, mỗi người đều có cảm ngộ
giống như khi đức Phật nhiêm hoa ca giếp
mỉm cười. Khi chúng ta chậm dái gặp
lại một trang sách, cảm thấy tâm lòng
lãnh ngộ, thì giá trị của Trang Tử
đã được thể hiện ra thật sự.
Với lẽ tiêu giao du của ông đã
mang lại cho cuộc sống phạm tục của chúng ta
một đôi cánh phi phạm.
