Độc đáo! lễ hội rước đêm làng Lê Dương Thanh Oai Hà Nội tối 09/02 âm lịch 2025
DI TÍCH VÀ LỄ HỘI ĐÌNH LÀNG LÊ DƯƠNG
Đình làng Lê Dương có từ thời vua Lê, ban đầu dựng miếu thờ khu Đình tre. Sau đó dời đến đầu làng, xây trên thế đất (Hoàng Xà Vọng Thủy), nơi miếu cũ vẫn để dấu tích thờ cúng, gọi là miếu thờ khu đình tre.
Đình thờ Thành hoàng bản thổ ĐÔ TÔ. Đến thời Vua Minh Mạng, đình được xây lại như hiện nay. Tại Hậu cung còn bảo lưu một bản Ngọc phả khắc năm Duy Tân thứ 3 (1909). Nội dung bản Ngọc Phả sao chép thần tích của Thành Hoàng Bản Thổ do Hàn Lâm Viện Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính Phụng soạn năm Hồng Phúc Nguyên Niên (1572).
Đình làng Lê Dương nhìn về phía Tây Nam qua sân ra cổng một ao có cù lao tròn ở giữa. Cổng đình làm kiểu nghi môn tứ trụ, thân đắp câu đối chữ Hán. Hai bên cổng là đầu hồi, 2 dãy nhà tả, hữu mạc được xây dựng muộn hơn. Tòa tiền tế 2 tầng 8 mái, gồm 3 gian 2 chái để trống trước sau, các bộ vì dựa trên 6 hàng cột, bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nguyệt, đầu đao cong vút.
Tòa đại bái 3 gian 2 chái với 4 mái, nằm song song ngay sau tòa tiền tế. Tòa hậu cung gồm 3 gian thờ Thành Hoàng, kết nối với gian giữa tòa đại bái theo hình "chữ Đinh". Tại cung cấm đặt long ngai bài vị thành hoàng bản thổ cùng phu nhân. Tất cà các mái đều lập ngói ri, bên dưới có chạm khắc những đề tài tứ linh, tứ quý trên các mảng kiến trúc gỗ mang phong cách nghệ thuật trang trí thời Nguyễn.
Lễ hội đình làng Lê Dương bắt đầu từ nửa đêm đến trưa ngày mùng 9 tục gọi là "nghiềm", không ai được ra đình vì đây là lúc Vua gặp thần giúp vua đánh giặc. Đến 14 giờ, lễ mộc dục xong, khai chiêng trống, thì bắt đầu mở hội. Lễ hội làng Lê Dương, tái hiện lại sự kiện lịch sử Lý Bí đánh thắng giặc đô hộ nhà Lương. Đám rước từ đình ra đình Tre, được cử hành tối mùng 9, thể hiện việc Lý Nam đế xuất quân vào khi đó. Trong khi rước, nghi thức đấu roi để biểu trưng cho việc giao chiến. Cứ 5 năm mở hội lớn 1 lần thì mùng 10 có lễ thinh thánh xuất cung, rước ngài tuần du trong thôn.
Ngọc phả chép rằng thuở trước Lý Nam Đế (Lý Bí), đưa quân đến bên sông Đỗ Động, đóng đồn tại ấp Lê Dương thuộc trang Đại Định. Nửa đêm canh ba vua mơ thấy thần bản thổ Đô Tô đại vương hiện lên, bảo rằng sẽ phù hộ cho nghĩa quân thắng giặc. Quả nhiên, hôm sau giặc Lương kéo đến vây hãm đồn lũy mấy ngày, nhưng vua cùng toàn quân kiên quyết chống trả, nhân lúc đêm tối xông ra đánh úp, quân giặc đại bại, bỏ chạy thoát thân. Nhớ ơn thần giúp, Vua truyền dân ấp Lê Dương lập đền thờ kính, ban sắc phúc thần. Ngoài ra, tại Đình có cung thờ Đức Thánh Bà, do trước đây, nước sông Đáy dâng cao, làm vỡ đê Đông Lao, huyện Thanh Oai bị lũ tràn về, từ đâu trôi đến bức tranh một vị Thánh nữ, sơn son thếp vàng trên gỗ, dân làng vớt lên thờ cúng. 
Đình Lê Dương được Xếp hạng Di tích quốc gia năm 1993