Thưa quý vị khán giả, một sự kiện bất ngờ vừa xảy ra ở ngã 3 biên giới Thái Lan, Lào, Campuchia
có thể để lại những hậu quả vô cùng căng thẳng cho các bên liên quan.
Trong những ngày qua, nhiều kênh truyền thông của Thái Lan liên tục đưa tin về vụ cháy tại ngôi đình Sala Chiemu
một công trình mang ý nghĩa biểu tượng của tình hữu nghị giữa 3 quốc gia Thái Lan, Lào và Campuchia.
Top News Lite, một kênh thông tin trên nền tảng YouTube với hơn 2,4 triệu lượt theo dõi
là một trong số những kênh đã đăng tải video về sự việc này.
Video bằng tiếng Thái của kênh cho biết rằng đây là một sự xúc phạm quá đáng.
Quân đội Campuchia đã gây hôn loạn ở biên giới, xâm chiếm và đốt cháy đỉnh Sala Chiemu
một biểu tượng hòa bình giữa 3 nước Thái Lan, Lào, Campuchia.
Trong video này, một nhân chứng trong bộ trang phục dường như của kiểm lâm Thái Lan đã kể về vụ cháy.
Các hình ảnh từ video cũng cho thấy, ngôi đình, vốn là biểu tượng của tình hữu nghị giữa Thái Lan, Campuchia
trong hàng chục năm đã bị cháy rụi và cả kết cấu bê tông cũng chỉ còn là đống đổ vỡ.
Nhiều hãng truyền thông Thái Lan cũng đưa tin về vụ cháy Sala Chiemu.
Thông tin có thể tóm gọn lại như sau, vào ngày 1 tháng 3 năm 2025,
quân đội Campuchia đã thông báo với lực lượng Thái Lan rằng một đám cháy bùng phát
từ nhà dân Campuchia và lan rộng sang biên giới giữa 2 nước.
Ngọn lửa nhanh chóng lan sang đỉnh Sala Chiemu, nằm trong phạm vi do Campuchia quản lý.
Và rồi, đám cháy đã thiêu dụi hoàn toàn công trình,
vốn là biểu tượng của hòa bình giữa Thái Lan, Lào và Campuchia suốt hơn 30 năm qua.
Vụ cháy này sẽ gây ảnh hưởng ra sao đến quan hệ giữa 3 nước,
đặc biệt là quan hệ giữa Thái Lan và Campuchia.
Trước hết, chúng ta hãy cùng tìm hiểu một chút về ngôi đỉnh Sala Chiemu vừa bị cháy.
Quý vị cũng thấy, về quy mô công trình thì đỉnh Sala Chiemu không có gì là nguyên đa to lớn,
nếu như không muốn nói là nó còn có diện tích khá khiêm tốn.
Nhưng đây lại là một địa điểm mang tính biểu tượng hết sức quan trọng
trong các hoạt động đối ngoại và phân định chủ quyền giữa Thái Lan và Campuchia.
Về lai lịch, đỉnh Sala Chiemu nằm ở một vị trí cực kỳ nhạy cảm.
Vì chính phủ Thái Lan vẫn luôn không nói thẳng ra là nó nằm trên phần đất của Campuchia,
mà diễn đạt theo cách nói rằng đây là công trình nằm ở trong bóc,
thuộc huyện Nam Vu En, tỉnh Ubon Ratchathani, thuộc Đông Bắc Thái Lan.
Khu vực này là nơi tiếp giáp vùng đất ba nước Thái Lan, Lào và Campuchia,
nên còn được gọi là Tam Giác Ngọc.
Xin lưu ý, đây là khu vực Tam Giác Ngọc, chứ không phải Tam Giác Vàng,
ngã ba biên giới giữa Thái Lan, Lào và Myanmar,
Cái tên Tam Giác Ngọc đã phần nào nói lên cảnh quan rất đẹp của khu vực này.
Ngôi đình Sala Chiemu được xây dựng tại đây vào khoảng từ năm 1990 đến năm 1993
với sự phối hợp của quân đội ba nước Thái Lan, Lào và Campuchia.
Quy mô của nó thì không hoành tráng, nhưng kiến trúc lại khá đặc biệt.
Ngôi đình này có ba máy hiên trói ra ba hướng, mỗi hướng tượng trưng cho một quốc gia.
Do đó, nó còn được gọi bằng cái tên là đỉnh Chí Mục,
bởi trong tiếng Thái, từ Chí Mục nghĩa là ba mặt.
Bài chí ở bên trong ngôi đình đáng chú ý nhất là có ba bức tượng Phật được thình từ ba ngôi chùa từ ba nước.
Cho nên, tuy quy mô không lớn,
nhưng đỉnh Sala Chiemu Chí Mục được coi là biểu tượng cho việc cầu nguyện hòa bình giữa ba quốc gia.
Việc công trình biểu tượng hòa bình có giữ ba bức tượng này bị cháy
hẳn sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến vấn đề tâm linh của người dân ba nước Thái Lan, Campuchia và Lào.
Nhất là người dân Thái Lan và Campuchia khi thời gian qua luôn căng thẳng về tình hình biên giới bất ổn.
Cùng với đó, không ít kênh truyền thông và người dân Thái Lan cho rằng phía Campuchia đã đứng sau vụ hỏa hoạn này.
Người Thái cho rằng chính Campuchia đã chủ ngư đút đỉnh để gây dối khu vực biên giới giữa hai nước.
Phía truyền thông Thái Lan ám chỉ rằng phía quân đội Campuchia đã giấu mặt phóng hỏa công trình biểu tượng này.
Và có lẽ người Thái đã tìm ra được một sự lý giải rất đáng chú ý và logic.
Cụ thể, kênh truyền thông nổi tiếng của Thái Lan, Time Move Institute, nhận định rằng đây là vụ đút đỉnh có chú ý,
chứ không phải do hỏa hoạn tự nhiên như phía Campuchia báo cáo.
Kênh này phân tích việc ai đốt thì có thể là từ phía Campuchia hoặc một bên thứ ba, cái này chưa dám kết luận.
Nhưng nó không thể là một vụ hỏa hoạn do cháy nhà dân bên Campuchia lan đến.
Kênh này phân tích tiếp, phía Campuchia nói với giới chức Thái Lan là ngôi đỉnh cháy xuất phát từ đám cháy thiêu dụi nhà dân.
Nhưng thực tế là xung quanh ngôi đỉnh Salachimu lại không có nhà dân nào ở liền ghề.
Xung quanh ngôi đỉnh này chỉ là những cánh rừng.
Vậy nhưng trong khi ngôi đỉnh cháy dụi thì cây cối và cánh rừng xung quanh ngôi đỉnh lại không hề hơn gì.
Điều đó chứng tỏ ngôi đỉnh đã bị ai đó châm lửa phóng hỏa.
Người Thái còn lĩnh tưởng vụ việc này đến căng thẳng gần đây tại một khu vực khác ở biên giới hai nước.
Đó là một clip xuất hiện vào giữa tháng 2 vừa qua cho thấy
Một nhóm phụ nữ Campuchia mặc trang phục truyền thống đã đến ngôi đỉnh Jasat Tamuang Thong ở miền đông Thái Lan để hát quốc ca Campuchia.
Trong bài hát có câu tất cả người khơm me đều vui vẻ hy sinh bạn sống khi đất nước có chiến tranh và đổ máu.
Tình hình căng thẳng hơn khi một sĩ quan cấp tướng của Campuchia đã tới và thách thức bệnh sĩ Thái Lan có mặt tại ngôi đỉnh nổ súng.
Sự vụ đưa đàn bà con gái đến đền Jasat Tamuang Thong gây dối chưa kịp lăng xuống thì đã xuất hiện vụ cháy đỉnh Salachimochimuk
khiến căng thẳng biên giới giữa Thái Lan và Campuchia trở nên thực sự nóng bỏng.
Nó đang khiến giới chức quốc phòng Thái Lan hết sức đau đầu.
Cụ thể, hôm 17 tháng 2, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Thái Lan Phumtham Echalachai tuyên bố ông đã gửi công hàm phản đối tới Campuchia về vụ gây dối ở đền Jasat Tamuang Thong.
Bộ trưởng Quốc phòng Thái Lan cũng nói thẳng ra rằng ông rất lo ngại sẽ xảy ra một cục động độ quân sự đấm máu tại khu vực này
như sự kiện nổ ra cách đây khoảng 15 năm giữa Thái Lan và Campuchia ở ngôi đền Praewiher, nằm ở phía đông Thái Lan.
Còn sau vụ cháy đỉnh Salachimochimuk, Bộ trưởng Quốc phòng Thái Lan đã ra lệnh cho quân đội ngay lập tức điều tra nguyên nhân
để sau ngày 7 tháng 3, Thái Lan sẽ có bằng chứng làm việc với Campuchia nếu cần thiết.
Theo lệnh của người đứng đầu quân đội, binh đỉnh Thái Lan đã được điều đến khu vực biên giới Tam Giác Ngọc
nơi đỉnh Salachimochimok cháy rụi để điều tra sự việc.
Hành động này có thể không chỉ là đơn thuần thu thập chứng cứ mà còn để Thái Lan ngăn chặn việc Campuchia có thể xóa râu vết
nếu như phía Campuchia thực sự phóng hỏa ngôi đỉnh.
Sức nóng của vụ việc đã tỏa đến Bộ tư lệnh lục quân Thái Lan.
Vào ngày 5 tháng 3, Thiều tướng Intai Suare'e, người phát ngôn của quân đội Hoàng gia Thái Lan
đã phải lên tiếng về nhiều vấn đề xoay quanh căng thẳng biên giới Thái Lan, Campuchia.
Về vụ cháy đỉnh Chí Mục, tướng Suare'e nói rằng Thái Lan đang điều tra
và sự việc này trong lúc chưa kết luận thì không nên suy diễn.
Ông cũng phải đối mặt với câu hỏi từ phóng viên về một video ghi lại cảnh binh sĩ Campuchia
cắt dây thêm gai do quân đội Thái Lan dựng lên để xác định danh giới
cũng như video binh sĩ Campuchia giật đổ cờ Thái Lan.
Theo Thiều tướng Intai Suare'e, quân đội Thái Lan vẫn đang xác minh thông tin trong các video này.
Bước đầu thì ông nhận định rằng hình ảnh trong các đoạn video này có thể đã được quay từ trước
và hiện được tung lên Internet trong bối cảnh biên giới Thái, cảm diễn biến rất phức tạp.
Bóng ba xung đột đang ám ảnh Thái Lan và Campuchia
Vụ cháy đỉnh Sa La Chi Mu đang thổi bùng những lo lắng trong lòng người dân hai nước vì nhiều nguyên nhân.
Có thể kể đến sau đây, thứ nhất, phong trào phản đối Thái Lan không chỉ ở trong nước Campuchia
mà đang có xu hướng lan rộng ra ngoại quốc.
Đáng chú ý, vào ngày 3 tháng 3 vừa qua, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Thái Lan Phung Tham Echagachai
đã ra tuyên bố về việc người Campuchia tại Hàn Quốc đã tổ chức biểu tình tại thủ đô Seoul.
Vụ biểu tình này liên quan đến việc tranh chấp đảo Koh Kut của Campuchia với Thái Lan đã kéo dài hàng chục năm qua.
Ông Echagachai cảnh báo người Campuchia có thể biểu tình ở Hàn Quốc, đó là quyền của họ
nhưng không được vi phạm chủ quyền của Thái Lan.
Thứ hai, ngày 3 tháng 3 vừa qua, người phát ngôn của Văn phòng Thủ tướng Thái Lan cho biết
nước Thủ tướng Paes Hongtao Nginawacha đã yêu cầu cấp giới phải đẩy nhanh
việc nghiên cứu phương pháp xây dựng bức tường giữa biên giới Thái Lan và Campuchia.
Đây là lần đầu tiên Chính phủ Thái Lan lên tiếng chính thức thừa nhận kế hoạch xây dựng tường biên giới với Campuchia.
Đây thực sự là gáo nước lạnh rội vào chính quyền cha con ông Hun Sen khi nó không khác gì một tuyên bố rằng
Campuchia là một ổ tội phạm lớn và cần ngăn cách bằng biện pháp mạnh.
Thứ ba, đây đang là thời điểm hết sức nhạy cảm trong quan hệ hai nước
khi thời điểm này các bên đều cảnh giác về sự kiện diễn ra khoảng 15 năm trước.
Đó là một dấu mốc đâm máu rất đáng quên trong quan hệ Thái Lan-Campuchia.
Cụ thể, chúng ta đang nói tới cuộc xung đột vũ trang giữa Thái Lan và Campuchia
xung quanh khu vực đền Praewiho ở biên giới hai nước diễn ra với nhiều đợt căng thẳng.
Trong đó, nó đặc biệt gây gắt vào các năm 2008-2011.
Xung đột này có thể tóm tắt như sau.
Ngôi đền Praewiho là một ngôi đền khơ me cổ được xây dựng từ thế kỷ 11.
Vào năm 1962, Tòa án Công lý Quốc tế, ICG phán quyết rằng ngôi đền thuộc Campuchia
nhưng vùng đất xung quanh, 4,6 km, không được phân định rõ ràng, dẫn đến tranh chất kéo dài.
Phía Thái Lan không chấp nhận mất quyền kiểm soát khu vực xung quanh và vẫn xem đây là đất của mình.
Căng thẳng từ chỗ âm ỉ trở nên bùng phát vào năm 2008
khi UNESCO công nhận đền Praewiho là di sản thế giới.
Phía Campuchia là quốc gia tích cực vận động để đền Praewiho được UNESCO công nhận
là di sản thế giới.
Ngược lại, phía Thái Lan phản đối cho rằng điều này sẽ ảnh hưởng đến quyền kiểm soát khu vực tranh chất.
Vào thời điểm đó, căng thẳng gia tăng khi cả 2 bên đều điều động quân đội đến biên giới.
Tháng 10 năm 2008, cuộc đụng độ vũ trang đầu tiên xảy ra.
Binh sĩ Thái Lan và Campuchia đã đầu súng ở khu vực gần đền.
Cục đụng độ đã khiến 2 binh sĩ Campuchia thiệt mạng, 7 lính thấy bị thương.
Lập tức cả 2 nước tăng cường quân đội nhưng sau đó đạt được thỏa thuận ngừng bắn tạm thời.
Đến tháng 4 năm 2009, giao tranh tiếp tục khi 2 bên đấu súng hạng nặng
khiến 3 binh sĩ Campuchia và 2 lính Thái thiệt mạng.
Phía Campuchia tố cáo Thái Lan đã pháo vào ngôi đền cổ, gây hư hại.
Ngược lại, phía Thái Lan phủ nhận cho rằng Campuchia tấn công trước.
Vào tháng 2 cho đến tháng 5 năm 2011, cuộc chiến lớn nhất đã xảy ra.
Từ tháng 2 năm 2011, 2 bên dùng pháo hạng nặng, súng cối và rocket tấn công lẫn nhau.
Hậu quả khiến hơn 10 người chết, hàng chục người bị thương, hàng ngàn dân thường phải sơ tán.
Các vụ băn phá cũng khiến đền Praewiho bị hư hại, dẫn đến sự lên án từ cộng đồng quốc tế.
Cả ASEAN và Liên Hợp Quốc kêu gọi 2 bên kiểm chế và đàm phán.
Đến ngày 11 tháng 11 năm 2013, Tòa án Công lý Quốc tế,
ICJ ra phán quyết rằng đền Praewiho thuộc Campuchia, điều đó là không thể tranh cái.
Bên cạnh đó, khu vực 4,6 km xung quanh cũng thuộc Campuchia
buộc Thái Lan phải rút quân.
Tòa quốc tế cũng yêu cầu 2 bên tránh đối đầu quân sự.
Phía Thái Lan miễn cưỡng chấp nhận phán quyết,
song căng thẳng vẫn âm ỉ ở khu vực biên giới giữa 2 nước.
Liên quan đến sự việc này, theo tờ Khmer Times,
trong ngày 4 tháng 3, Thủ tướng Campuchia Hun Maneth nói rằng
cuộc đối đầu quân sự năm 2008 đến năm 2011 giữa 2 quốc gia
được kích hoạt bởi luận điệu dân tộc chủ nghĩa
và các động thái chính trị về lãnh thổ tranh chấp gần đền Praewiho.
Ông Hun Maneth cho rằng xung đột này không bất nguồn
từ quan điểm của chính phủ Campuchia khi đó,
do bố ông Hun Sen làm Thủ tướng.
Cụ thể, Hun Maneth viết trên trang cá nhân rằng
cần phải nhớ lại rằng cuộc xung đột vũ trang vào thời điểm đó
không phải do quân đội hay chính phủ của cả 2 nước khởi xướng.
Thay vào đó, nó được kích hoạt bởi một số chính trị ra cực đoan người Thái,
những người dưới vỏ bọc của chủ nghĩa yêu nước,
đã xâm phạm và chiếm đóng Chùa Keo Si Khakiri Vaza
nằm trong lãnh thổ có chủ quyền của Campuchia
vào ngày 15 tháng 7 năm 2008.
Ông nói, dù vậy, ông Hun Maneth lại không bàn ký
về sự kiện xảy ra vào giữa tháng 2
khi diễn ra cuộc ẩu đả giữa người Campuchia
và người Thái nổ ra tại Đền Tam Manthong
nằm ở khu vực biên giới.
Sự kiện này được dưới truyền thông Campuchia và Thái Lan
đều cho biết rằng trong đoàn Campuchia
tại buổi gây dối có quan chức cấp cao quân đội nước này
và tình hình phức tạp khi chính quan chức quốc phòng Campuchia
đã thách thức Linh Thái Lan nổ súng.
Tuy nhiên, ông Maneth đã không nhắc đến chi tiết này
mà chỉ nhẫn bệnh rằng các nguy cơ xung đột thường xảy ra
do các thế lực bên ngoài chính quyền và quân đội
mà ông đang nắm quyền tổ chức gây dối.