Phần 15: Bàn về bổn phận của đế vương (Trinh Quán Chính Yếu)

Kỷ Nguyên Mới -> Văn Hóa Truyền Thống
814 người theo dõi
Nghe Full: https://www.ganjingworld.com/s/Q076MObRqZ
Ebook PDF: https://vanhoatruyenthong.net/trinh-quan-chinh-yeu/
-----
(Trinh Quán Chính Yếu) được xem là sách giáo khoa điển hình nhất dành cho bậc đế vương, ghi chép về những bàn luận chính trị trong triều đình, thảo luận về cách trị quốc của Đường Thái Tông.
Đế vương học về bản chất là phương pháp học làm lãnh đạo, cũng chính là phương pháp học quản lý cao cấp.
-----
Tác giả: Lưu Như / ChanhKien.org / zhengjian.org
#ĐườngTháiTông #LýThếDân #ĐếVương
Chinh Quán Chính Yếu, phần 15, bàn về bổn phận của đế vương.
Trưng đầu tiên đạo làm vua, Chinh Quán Chính Yếu phần lớn là những tấu trương của Nguyễn Trưng để chỉ rõ ra tính trọng yếu của Đức Chính.
Ông đã khuyên can đường Thái Tông thi hành Đức Chính cần phải có thủy có chung, chức sau như một, trong đó có hai đoạn văn rất quan trọng.
Phân tích của ông đã chỉ rõ ra nguyên nhân căn bản vì sao các vị vua trong thời kỳ Xuân Thu chiến quốc không thể có được địa vị bá chủ trong thời gian dài.
Nguyễn Trưng bàn về căn bản của việc trị quốc
Năm Chinh Quán thứ 11 Nguyễn Trưng lại dâng lên một bản tấu trương. Nội dung cốt lõi của nó chính là hai đoạn văn dưới đây.
Ý nghĩa của đoạn văn thứ nhất như sau, Thần nghe nói muốn cho cây xanh tốt, to cao vững chãi thì phải làm cho góc thật vững chãi.
Muốn cho nước sông chảy xa thì phải đào sâu đầu nguồn.
Muốn chính cuộc quốc gia yên ổn nhất định phải dùng đức trị quốc, năng tích đạo đức nhân nghĩa.
Đầu nguồn không sâu mà muốn nước sông chảy xa, góc không vững chãi mà muốn cây xanh tốt, cao to vững chãi, nhân nghĩa không dày.
Lòng dân không quy phục mà muốn nước nhà yên định.
Thần tuy thấp hèn ngu muội cũng biết đó là điều không thể, hốn hồ là bậc thánh nhân sáng suốt.
Đoạn văn này vừa mới đầu đã tổng kết rõ đạo lý của việc trị quốc Đức là cốt lõi, là căn bản, là đầu nguồn.
Nếu rời xa điều căn bản này thì tất cả những biện pháp và sách lược đều trở nên uổng công, tuyệt đối không có tác dụng lâu dài.
Khó nhất là có thủy có chung, trước sau như một.
Nói xong tính trọng yếu của Đức trong việc trị quốc, Nguyễn Trưng còn chỉ rõ cho đường Thái Tông rằng thực thi Đức chính cần phải làm được có thủy có chung, trước sau như một.
Đây chính là điều khó làm được nhất.
Có rất nhiều bài học trong lịch sử về vấn đề này nhưng những vị đế vương có thể làm được điều này thực sự quá ít.
Nguyễn Trưng biết rằng người đối diện với mình là một minh quân hiếm có, nếu Thái Tông có thể một mạch kiên trì tiếp tục như thế thì ông sẽ trở thành một vị thánh vương.
Vì thế, ông đã khổ công, dốc tâm trí viết tấu chương để nhắc nhở Thái Tông nhất định phải nhớ kỹ bài học lịch sử.
Vì thế mới có đoạn tiếp như sau.
Rất nhiều bậc làm vui trong lịch sử, khi thừa mệnh trời gây dựng cơ nghiệp, khi bách tính và quốc gia đang lâm nguy, bản thân đang trong hoạn nạn.
Không ai không suy nghĩ lo lắng mà cẩn thận hành động, làm việc đều nói đến đạo nghĩa, rất sợ mất lòng dân, dẫn đến tình hình dối ghen.
Nhưng sau khi công thành danh toại thì dễ bỏ quên đức hạnh, bắt đầu suy bại.
Đây chính là nguyên nhân vì sao trong lịch sử có rất nhiều vị vua lúc ban đầu thì coi trọng đức chính, lúc ban đầu những vị làm quân vương tốt quả thực là rất nhiều,
nhưng có thể kiên trì giữ vững đức chính, đối đải với quần thần như lúc đầu thì về sau lại cực kỳ ít, lẽ nào lấy được thiên hạ dễ mà giữ thiên hạ khó.
Trước đây đoạt thiên hạ thì sức mạnh có thừa, hiểu được phải gắng sức chăm chỉ lo chỉ quốc, cần kiệm, lực lượng mạnh mẽ vô cùng,
nay giữ thiên hạ thì không đủ lực, cảm thấy rất khó khăn, đó là vì duyên cớ gì?
Khi dự nghiệp ở trong lo lắng, ác sẽ hết lòng thành thật đối xử với kẻ dưới, có thể đối đải bằng lễ nghĩa, một khi đắc trí thì sẽ buông thả ham muốn, coi thường người khác.
Khi hết lòng thành thật đối xử với người, dù là kẻ địch hay những người xa lạ khắp nơi cũng sẽ thân mật như một nhà,
khi coi khi người khác dù là anh em ruột thịt cũng xa lạ như kẻ qua đường.
Tuy dùng hình phạt nghiêm khắc để giăn đe, dùng uy phong và phẫn nộ để đe dọa, nhưng thua cấp luôn ứng phó bằng cách tránh tai hỏa,
trong lòng không hề có ý tốt, bề ngoài cung kính vâng giả, nhưng trong lòng lại không phục.
Hoán hận không ở lớn nhỏ, cái đáng sợ chỉ ở lòng người bội nghịch.
Nước có thể trở thuyền cũng có thể lật thuyền, bởi vậy cần phải hết sức cẩn thận.
Dùng dây thừng mục mà đánh cái xe đang chạy, sự nguy hiểm của nó có thể coi thường được không?
Đoạn này Nguyễn Trưng nói rất nghiêm trọng và khẩn thiết.
Ông rất thực tâm cảnh tỉnh Thái Tông đừng quên những bài học của những đế vương trong lịch sử.
Những năm trinh quán triều đường thịnh vượng chưa từng có trong lịch sử đã chứng minh sự vĩ đại của đường Thái Tông.
Ông đã làm được có thủy có chung, trước sau như một, trở thành vị thánh quân công trạng hiển hách.
Ngoài ra, việc này cũng đã chứng thực lời dạy về đức chính chân lý cổ kim bất biến,
là căn bản làm người sống theo mệnh trời quan trọng nhất mà lịch sử để lại cho con người.
Làm rõ ráo huấn lịch sử của thời Đông Chu Liệt Quốc.
Lịch sử Trung Quốc đến triều đường đã để lại vô số các bài học lịch sử.
Ngay như hôn quân tàn bạo thương chủ vương thì lúc đầu ông cũng không phải đã là hôn quân vô đạo.
Ông lúc đầu cũng có trí hướng lớn, cai trị đất nước cũng rất phồn vinh, an định.
Chỉ là về sau ông mới bắt đầu dương dương tự đắc, chầm mê vào sắc đẹp của đát kỷ.
Sau lại bất kính với nữ hoa, lang mạ thần linh, kiêu sa râm rật, dẫn đến bản tính của ông ta bị mê mội,
đức hạnh dần dần suy thoái, cuối cùng mất triệt để, trở thành người bạo ngược,
thậm chí sát hại hoàng tử, hoàng hậu và trung thần nên mới bị mất đi Giang Sơn.
Không có bất cứ vị đế vương nào ngay từ đầu đã thực sự và rõ ràng tự nội tâm quay lưng lại với đạo nghĩa.
Dù họ những năm về sau trở thành quân chủ bạo tàn hay là hôn quân thì ban đầu họ đều được giáo dục,
đều hiểu được những bài học lịch sử về thịnh suy, hương vong của các quốc gia trong lịch sử.
Vì thế, họ mới hy vọng bản thân sau khi đăng cơ có thể phấn đấu một phen,
có thể lưu danh sử sách, được người đời sau kính ngưỡng.
Nhưng phần nhiều trong số họ là đầu voi đuôi chuột, nghiên cứu nguyên nhân của vấn đề này.
Thì phần lớn nguyên nhân là vì ở trong hoạn nạn mà tự tiết chế,
còn ở trong an giật mà hồ đồ giống như Ngụy Trưng đã nói đến.
Chúng ta thấy được rằng thời kỳ lịch sử xuân thu chiến quốc đề cập đến ở phần trước
đã thể hiện rất điển hình bài học căn bản này.
Quân vương các nước khi ở trong hoạn nạn tất sẽ gắng sức chăm lo chỉ quốc,
cần kiệm, thậm chí có thể nếm mật nằm gai.
Ví dụ như Việt vương Câu Tiễn từng nếm mật nằm gai để diệt nước ngô,
nhưng khi đã phục quốc thì sát hại công thần.
Vua Bình Nước sở cũng vậy.
Khi quốc gia cường thịnh thì an giật, mất đi trí hướng, chầm mê trong nữ sắc,
thậm chí không đoái hoài đến nhân luân, cưới phi tần của thái tử làm vợ,
dẫn đến việc bị mất nước do bị mũ tử tư mang quân đến báo thủ.
Những vị vua có thủy mà không có chung, trước sau không như một quả là không ít.
Bài học của giai đoạn lịch sử này đã được người đời sau hiểu từ sớm.
Vì sao vậy?
Chính là vì con người rất dễ rơi vào an giật,
rất thích sự nhàn nhã hưởng lạc,
rất khó tiết chế dục vọng của bản thân,
đặc biệt là những người ở trên vương vị.
Những bài học này nếu không thể luôn nhớ kỹ trong tâm,
muốn thu được thắng lợi và thịnh vượng lâu dài
trong môi trường cạnh tranh kinh doanh ngày nay
thì tuyệt đối không thể được.
Khi nghiên cứu về các doanh nghiệp Nhật Bản,
có rất nhiều bài học về phương diện này.
Rất nhiều doanh nghiệp khi mới khởi nghiệp
thì không dám buông trễ, không dám lơ lạ,
nhưng một khi đạt được thành công
thì lại bắt đầu hưởng thụ.
Mọi người cần phải thực sự tỉnh táo trong vấn đề này.
Nếu ban đầu nghĩ rằng chọn đức,
khiêm nhường đối đải với người khác
và liêm khiết là vì danh dự nhất thời,
làm theo hình thức thì mục đích căn bản là tư lợi.
Xem đạo đức như một sách lược tạm thời,
làm như thế nào tất nhiên sẽ có kết quả như thế đó,
như thế sẽ không thể làm được tốt từ đầu đến cuối.
Doanh nghiệp cuối cùng tất nhiên
sẽ đi đến suy yếu và thất bại.
Ngày nay,
có rất nhiều người thích nghiên cứu
các tư tưởng binh pháp và pháp gia của Hàn Phi Tử
mà không thích đọc chính xử
và kinh sách của Nho Gia.
Vì thế nếu không có lịch sử quan đúng đắn
thì sẽ không nhìn thấy được chân tướng của lịch sử.
Nếu tách khỏi đạo đức
mà nói về binh pháp và sách lược
thì sẽ không thể vận dụng tốt những thứ này.
Tất nhiên sẽ vì cái lợi trước mắt
mà tham bát bỏ mâm,
mất đi cái lợi lâu dài.
Đạo lý này xưa nay vẫn vậy.
Tổng kết đạo làm vua trong chương đầu tiên
của trinh quán chính yếu chính là cần phải yêu dân,
cần phải nghe nhiều phía,
nghe những ý kiến khác nhau
thì sẽ tự rõ, cuối cùng phải kiên định giữ vững đức chính.
Chuyên cần trị quốc, có thủy có chung.
Đây chính là cương lĩnh trị quốc.
Vì thế phải đặt ngay ở chương mở đầu
khởi tác dụng khai tôn minh nghĩa
ngay từ đầu đã giảng rõ ý nghĩa chủ đạo
để nhắc nhờ mọi người rằng
tất cả những sách lược cụ thể triển khai sau này
việc xử lý chính sự cụ thể trên mọi phương diện hình thức
đều không thể tách rời nguyên tắc này.
Đây là một bộ xử thư
cực kỳ lý trí và trí tuệ
chỗ nào cũng là những điều căn bản và trọng yếu.
