Cuốn sách "Hiệu Ứng Telomere - Bí Quyết Khiến Cơ Thể Trẻ Trung Và Kéo Dài Tuổi Xuân" của Elizabeth Blackburn và Elissa Epel cung cấp những kiến thức khoa học mới mẻ về cách chúng ta có thể duy trì tuổi trẻ và sức khỏe lâu dài. Dựa trên nghiên cứu đoạt giải Nobel về telomere — những trình tự bảo vệ ở cuối nhiễm sắc thể giúp làm chậm quá trình lão hóa — cuốn sách giải thích rằng sức khỏe telomere đóng vai trò quan trọng trong việc kéo dài tuổi thọ và ngăn ngừa bệnh tật. Các tác giả đưa ra các phương pháp cụ thể để bảo vệ telomere thông qua lối sống lành mạnh, giảm căng thẳng, ăn uống khoa học và tăng cường thể chất. Cuốn sách này là kim chỉ nam cho những ai muốn sống khỏe mạnh và trẻ trung, mở ra hy vọng cho một cuộc sống tràn đầy năng lượng và sức sống dù ở bất kỳ độ tuổi nào.
Bạn đã bao giờ tự hỏi là tại sao có những người trông trẻ hơn, khỏe hơn so với tuổi thật của họ?
Hay là làm thế nào để có thể sống lâu hơn và ít bệnh tật hơn?
Hiệu ứng telomere sẽ mang đến cho bạn câu trả lời đó.
Đây là một của cách mạng trong việc hiểu về quá trình lão hóa
và cuốn sách này sẽ tiết lộ cách mà bạn có thể kéo dài tuổi xuân
thông qua việc chăm sóc các telomere của mình.
Vậy thì telomere là gì?
Làm sao chúng có thể quyết định tốc độ lão hóa của cơ thể?
Hãy cùng Yến Anh khám phá nội dung cuốn sách tuyệt vời này ha!
Đầu tiên thì tìm hiểu một chút xíu về tác giả.
Tiến sĩ Elizabeth Blackburn, người đã đạt giải Nobel về sinh lý học và y khoa năm 2009
nhờ khám phá về telomere, một phần quan trọng trong tế bào quyết định tuổi thọ của con người.
Bà hiện là chủ tịch viện Salk và là giáo sư danh dự tại Đại học California San Francisco.
Người thứ hai đó là tiến sĩ Elisa Eppel,
là nhà tâm lý học sức khỏe hàng đầu chuyên nghiên cứu về căng thẳng, lão hóa và béo phì.
Bà hiện đang giảng dạy tại Đại học California San Francisco
và là thành viên của Viện hàng lâm y học quốc gia.
Hai tác giả của chúng ta đã mang đến một góc nhìn đột phá về cách chúng ta có thể sống trẻ, khỏe mạnh và lâu dài hơn.
Cuốn sách The Telomere Effect được xuất bản năm 2017
giải thích vì sao có những người trông và cảm thấy trẻ hơn so với tuổi của mình.
Những bài học từ cuốn sách này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về telomere,
một cấu trúc tế bào liên quan đến tốc độ lão hóa của chúng ta.
Bạn cũng sẽ biết cách chăm sóc telomere để kéo dài tuổi thọ và giữ cho cơ thể của mình luôn tươi trẻ.
Nào, bây giờ, bắt đầu nào!
Phần đầu tiên chúng ta sẽ tìm hiểu là nhiệt độ lão hóa phụ thuộc vào cấu trúc tế bào đặc biệt.
Ai cũng muốn sống lâu hơn và trẻ trung hơn, đó là điều không thể chối cãi được.
Từ những câu chuyện trong kinh thánh về Methuselah,
người sống qua nhiều thế kỷ đến khát vọng tìm ra suối nguồn tươi trẻ,
con người luôn khao khát kéo dài tuổi thọ.
Nhưng mà liệu có cách nào thực tế để làm điều đó hay không?
Telomere, một thành phần nhỏ bé nhưng vô cùng quan trọng trong tế bào,
chính là chìa khóa mở ra bí mật này.
Telomere là gì? Tại sao chúng là quan trọng?
Telomere là các đoạn DNA lặp lại nằm ở hai đầu của nhiễm sắp thể.
Chúng có vai trò bảo vệ cấu trúc di truyền của nhiễm sắp thể
khỏi sự hư hỏng trong quá trình sao chép DNA.
Mỗi khi tế bào phân chia, một phần nhỏ của Telomere bị mất đi
làm cho chúng ngắn dần theo thời gian.
Telomere có vai trò quan trọng vì chúng giúp duy trì sự ổn định của bộ gen
và ngăn chặn sự mất mát thông tin di truyền quan trọng trong quá trình phân chia tế bào.
Khi mà Telomere trở nên quá ngắn, tế bào không thể phân chia thêm được nữa
và điều này có thể dẫn đến tình trạng lão hóa của tế bào hoặc là gây ra cái chết tế bào.
Sự ngắn lại của Telomere được xem là một chỉ dấu của quá trình lão hóa
và có liên quan đến nhiều bệnh tật, bao gồm ung thư và các bệnh liên quan đến tuổi già.
Bây giờ thì hãy thử tưởng tượng cơ thể bạn như một cái bộ máy
mà mỗi tế bào là một cái bánh răng.
Để máy chạy trân tru, các bánh răng cần được bảo trì và thay mới thường xuyên.
Nhưng mà có những bánh răng không thể thay mới vô hạn được, đó là các tế bào đã già cổi.
Khi mà những tế bào này ngừng hoạt động, chúng phát ra tín hiệu viêm,
ảnh hưởng đến các tế bào khỏe mạnh khác, làm cơ thể dần dần suy yếu và già đi.
Điều này giống như một cái rổ táo chính vậy,
chỉ cần một quả bị hỏng thôi cũng có thể làm hỏng cả rổ.
Hmm, vậy Telomere có vai trò gì ở đây đây?
Telomere giống như một chiếc mũ bảo vệ ở đầu mỗi nhiễm sắc thể trong tế bào,
giúp bảo vệ chúng mỗi khi phân chia.
Nhưng mỗi lần tế bào phân chia thì Telomere lại ngắn đi một chút.
Khi Telomere quá ngắn, chúng không thể bảo vệ tế bào như trước,
và các tế bào gốc, những tế bào có khả năng thay thế các tế bào tổn thương sẽ mất đi khả năng này.
Kết quả là cơ thể chúng ta không còn đủ khả năng tự hồi phục, dẫn đến tình trạng lão hóa nhanh hơn.
Ví dụ, khi Telomere trong tế bào da bị hư hại bởi tiêu UV từ ánh nắng mặt trời,
tóc của chúng ta có thể bạt sớm hơn.
Hoặc là khi các tế bào gốc trong năng tóc bị tổn thương,
các tế bào tạo sắc tố cũng chết đi, khiến tóc mất màu và trở nên bạt.
Những người có Telomere ngắn hơn thường cảm thấy yếu đuối hơn và dễ mắc bệnh hơn.
Vậy, Telomere không chỉ quyết định tốc độ lão hóa mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe và ngoại hình của chúng ta nữa.
Nhưng mà, có tình vui nha!
Nhiều nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng bạn hoàn toàn có thể chăm sóc Telomere của mình
thông qua lối sống lành mạnh, giảm căng thẳng, ăn uống cân bằng và tập thể dục đều đẳng.
Những thay đổi nhỏ nhỏ này thôi, diễn ra hằng ngày, có thể giúp kéo dài chiếc mũ bảo vệ này,
giúp bạn giữ lại nét trẻ trung và sống khỏe mạnh hơn.
Telomere đóng vai trò như người giữ khung thành của tế bào,
bảo vệ nhiễm sắp thể trong quá trình tế bào phân chia.
Hãy tưởng tượng nếu không có hàng phòng ngự hỗ trợ, thủ môn của một đội bóng sẽ dễ bị tấn công.
Tương tự, tế bào sẽ gặp khó khăn nếu không có sự bảo vệ của Telomere.
Telomere là các cấu trúc đặc biệt gắn vào đầu các nhiễm sắp thể và chúng khác với DNA,
quy định các đặc điểm di truyền như mỏng mắt hay chiều cao.
Chức năng chính của Telomere là bảo vệ nhiễm sắp thể khi tế bào phân chia,
giúp DNA của tế bào được sao chép an toàn.
Telomere đóng vai trò quan trọng trong việc giữ cho cơ thể trẻ trung
thông qua cơ chế bảo vệ nhiễm sắp thể và duy trì khả năng phân chia của tế bào.
Mỗi khi các tế bào phân chia, các Telomere ngắn lại,
và quá trình này ảnh hưởng trực tiếp đến sự lão hóa của tế bào.
Tác dụng của Telomere trong việc giữ cơ thể trẻ trung
chủ yếu liên quan đến việc bảo vệ và kéo dài tuổi thọ của tế bào.
Đi sâu hơn một chút về chức năng giúp tế bào duy trì khả năng phân chia,
thì Telomere bảo vệ các nhiễm sắp thể khỏi sự hư hại khi mà tế bào phân chia,
đảm bảo rằng các tế bào con không bị mất đi các đoạn DNA quan trọng.
Điều này giúp tế bào tiếp tục phân chia một cách bình thường,
tạo điều kiện cho việc tái tạo mô mới.
Khi mà Telomere còn dài, các tế bào vẫn có thể phân chia nhiều lần hơn.
Điều này giúp cơ thể có thể thay thế các tế bào già cổi hoặc bị hư hại
bằng các tế bào mới, giữ cho các mô và cơ quan hoạt động hiệu quả hơn.
Chức năng tiếp theo đó là ngăn ngừa quá trình lão hóa tế bào như thế nào đây.
Khi Telomere ngắn lại đến mức tối thiểu,
tế bào không thể phân chia thêm được nữa
và có xu hướng rơi vào trạng thái lão hóa hoặc là tự chết.
Các tế bào lão hóa này tích tụ theo thời gian, góp phần vào quá trình lão hóa của cơ thể.
Việc giữ Telomere dài hơn giúp hạn chế số lượng tế bào lão hóa tích tụ,
làm chậm lại các biểu hiện của sự lão hóa như nếp nhăn,
giảm độ đào hội da hay suy giảm chức năng của các cơ quan.
Telomere hoạt động như thế nào?
Nó xây dựng lại các Telomere mới bằng cách tái tạo lại các đoạn DNA bị mất.
Điều thú vị là Telomerase không chỉ làm chậm,
mà còn có thể ngăn ngừa hoặc là thậm chí đảo ngược sự rút ngắn của Telomere nữa.
Để thực hiện điều này, Telomerase cần các protein và RNA giúp hình thành đúng trình tự DNA cần thiết.
Tuy nhiên, mặc dù cơ thể người có sản xuất enzyme này,
chúng ta không sản xuất nhiều như các sinh vật đơn bào.
Hơn nữa, lượng Telomerase mà chúng ta có sẵn lại giảm dần khi chúng ta già đi.
Vì vậy, các nhà khoa học đang nghiên cứu cách tăng cường mức Telomerase một cách nhân tạo.
Dù hiện chưa có nhiều bằng chứng khoa học,
một số loại thực phẩm chức năng đã xuất hiện trên thị trường với lời hứa hẹn.
Tuy nhiên, việc sử dụng các sản phẩm này cần được cân nhắc kỹ nha.
Vì quá nhiều Telomerase có thể dẫn đến sự phát triển không kiểm soát của tế bào,
một đặc điểm quan trọng gây nên ung thư.
Và, quan trọng hơn cả, Telomere chỉ có thể bảo vệ chúng ta ở một mức độ nhất định thôi.
Chúng ta cần tự bảo vệ Telomere của mình khỏi các tác nhân bên ngoài có hại như là căng thẳng kéo dài.
Căng thẳng không chỉ gây hại cho tâm lý đâu mà còn làm tổn thương cơ thể của bạn nữa đó.
Nhưng điều bất ngờ là chỉ cần thay đổi cách bạn phản ứng với nó,
bạn đã có thể bảo vệ sức khỏe của mình rồi.
Bạn đã bao giờ mắc kẹt trong một trận kẹt xe kinh khủng,
tim mình thì đập thịnh thịt thịnh thịt chưa?
Những tình huống căng thẳng như thế khiến cơ thể bạn ở trạng thái cảnh giác cao độ,
khi các hốc bom như là cortisone và epinephrine tràn vào máu, làm tăng dịp tim và khuyết áp.
Trong lúc đó, dây thần kinh phế vị, cơ quan giúp cho cơ thể đối phó với các phản ứng sinh lý khi căng thẳng,
sẽ ngừng hoạt động đúng cách, khiến bạn khó thở hơn.
Khi trải qua những tình huống như vậy lặp đi lặp lại, Telomere của bạn bị rút ngắn dần.
Căng thẳng và Telomere có một mối quan hệ gọi là phản ứng liền lượng.
Một lượng nhỏ căng thẳng không gây nguy hiểm cho Telomere.
Thậm chí một chút căng thẳng còn giúp cơ thể ràng luyện khả năng đối phó và tăng cường sức khỏe tế bào.
Quá trình này được gọi là hormesis.
Kể cả những đợt căng thẳng lớn nhưng ngắn hạn, như một khủng hoảng công việc kéo dài một tháng,
cũng không gây hại lớn cho lắm.
Nhưng mà căng thẳng kéo dài qua nhiều năm chắc chắn sẽ gây hậu quả tiêu cực.
Cũng như việc uống rượu vậy đó.
Một ly vine thỉnh thoảng có thể tốt cho sức khỏe,
nhưng một chai mỗi tối chắc chắn không phải là lựa chọn sáng suốt đâu.
Một ví dụ điển hình về loại căng thẳng độc hại này là của những người chăm sóc người thân lâu dài.
Họ thường xuyên phải thức dậy giữa đêm,
phải đối mặt với lịch trình lộn xộn và nhiều cuộc hẹn y tế.
Một công thức hoàn hảo cho sự rút ngắn sớm của Telomere.
Một yếu tố quan trọng khác trong phương trình này là sự phân biệt giữa stress tốt và stress xấu.
Bạn có thể bảo vệ Telomere và sức khỏe của mình
bằng cách nhìn nhận các tình huống căng thẳng như những thử thách thay vì những mối đe dọa.
Hãy lấy một nghiên cứu kéo dài hàng thập kỷ của nhà tâm lý học Wendy Mendez làm ví dụ.
Thiết nghiệm của bà chỉ ra rằng cơ thể sẽ dồn sức mạnh để đối mặt với stress tốt,
nhưng lại bị suy yếu khi phải đối mặt với stress xấu.
Khi bạn trải qua stress tốt, dịp tim của bạn tăng lên,
dẫn đến nhiều oxy hơn ở trong máu, từ đó cải thiện hiệu suất của bạn.
Những phản ứng tích cực này không chỉ giúp bạn vượt qua thử thách,
mà còn giúp bảo vệ Telomere của bạn nữa, giúp bạn khỏe mạnh hơn đó.
Bạn thấy không, stress đâu phải lúc nào cũng là kẻ thù của chúng ta.
Chỉ cần thay đổi cách nhìn nhận về stress,
chúng ta có thể biến nó thành đồng minh giúp chúng ta trẻ lâu và sống khỏe mạnh hơn.
Cách chúng ta nghỉ cũng có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ của mình luôn.
Rất là bình thường khi chúng ta thường thổi phòng các vấn đề lên.
Nhưng nếu làm vậy quá thường xuyên, điều này có thể làm giảm tuổi thọ của mình đó.
Tại sao hả?
Bởi vì những suy nghĩ tiêu cực có thể gây hại cho Telomere chứ sao nữa.
Ví dụ đi, sự thù địch, hoài nghi,
một tâm lý dễ tức giận và thiếu tin tưởng vào người khác
có thể dẫn đến những thói quen xấu như ăn uống quá độ, uống rượu và hút thuốc.
Điều này không chỉ gây bệnh mà còn làm ngắn Telomere.
Một nghiên cứu năm 2013 được công bố trên Biological Psychiatry cho thấy
những viên chức người Anh có chỉ số thù địch cao hơn, có Telomere ngắn hơn,
đồng thời mức Telomerase của họ cũng cao hơn.
Nhưng điều đó không có nghĩa là Telomerase đang hoạt động hiệu quả.
Khi bạn có tư duy bi quan,
bạn sẽ cảm thấy bị đe dọa trong những tình huống căng thẳng,
làm tăng nguy cơ Telomere ngắn lại.
Điều này khiến bệnh tật như là bệnh tim tiến triển nhanh hơn khi bạn già đi.
Ngoài ra, tâm trí lang thang khi bạn không thực sự hài lòng với những gì mình đang làm
cũng gây căng thẳng cho cơ thể, dẫn đến Telomere ngắn hơn.
Và tất nhiên, lão âu và trầm cảm cũng là những yếu tố ảnh hưởng xấu
đến sức khỏe tế bào luôn.
Chúng không chỉ làm tổn hại Telomere mà còn ảnh hưởng đến ti thể,
đó là một cái nhà máy năng lượng của tế bào đó,
và kích hoạt những quá trình viêm nhiễm khiến bệnh tiến triển nhanh hơn.
Hãy nghĩ đến sự lão hóa của tế bào não đi, một hệ quả của trầm cảm.
Các nhà khoa học đã tìm thấy mối liên hệ giữa trầm cảm và sự suy giảm thể tích não.
Tế bào của vùng Hippocampus, hồi hải mã,
khu vực quan trọng trong việc hình thành ký ức về ảnh hưởng nặng nề nhất.
Vậy điều gì gây ra lão âu và trầm cảm?
Chủ yếu là những biến cố lớn trong cuộc sống
và những biến cố càng gần đây càng có tác dụng lớn đến telomere.
Theo nghiên cứu từ Hà Lan về trầm cảm và lão âu được công bố vào năm 2008,
các sự kiện lớn trong vòng 5 năm qua có ảnh hưởng rõ rệt đến độ dài của telomere,
trong khi những sự kiện xa hơn thì không,
vì lúc đó telomere đã có thời gian để phục hồi.
Tập thể dục và nghỉ ngơi,
Chì khóa để bảo vệ telomere
Mỗi khi bạn cân nhắc việc đến phòng tập gym,
hãy nhớ rằng điều bạn đang bảo vệ không chỉ là vóc dáng mà còn là telomere của mình nữa đó.
Tập thể dục đúng cách rất quan trọng đối với sức khỏe của telomere,
nhưng mà nếu tập quá mất, nó cũng có thể gây hại.
Nói cách khác thì telomere khỏe mạnh phụ thuộc vào các chế độ luyện tập vừa phải.
Tập thể dục đúng cách giúp giảm nguy cơ cao huyết áp, độc quỷ và xa sức trí tuệ.
Ví dụ, một nghiên cứu tại Trung tâm Y khoa Đại học Sacklund ở Hamburg, Đức
đã xem xét 3 loại bài tập khác nhau.
Hai trong số đó bao gồm bài tập cường độ cao ngắt quảng và bài tập aerobics vừa phải
đã thúc đẩy hoạt động của telomere.
Còn bài tập sức bền thì không có tác dụng rõ rệt.
Nhưng mà quan trọng là không được tập luyện quá sức.
Lý do là tập luyện quá nhiều có thể gây ra căng thẳng oxy hóa.
Trong quá trình này, các phân tử gốc tự do mất điện tử sẽ cướp điện tử
từ các phân tử khỏe mạnh, làm chúng mất ổn định và gây tổn hại cho telomere.
Kết quả có thể là hội chứng tập luyện quá độ.
Khi mà tập luyện quá nhiều mà không nghỉ ngơi đủ,
điều này làm rối loạn giấc ngủ, dễ mất bệnh và tâm trạng thất thương.
Giấc ngủ kém chất lượng cũng có thể dẫn đến telomere ngắn hơn.
Khi ngủ, các tế bào bước vào quá trình phục hồi, bao gồm sửa chữa DNA.
Nếu quá trình phục hồi này bị gián đoạn, các tế bào sẽ hoạt động kém hiệu quả hơn
và dễ bị căng thẳng.
Ngoài ra, giấc ngủ sâu cũng rất quan trọng để điều hòa cảm giác thèm ăn.
Khi thiếu ngủ, cortisone và insulin tăng cao,
khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái tiền tiểu đường.
Vì thế giấc ngủ đủ và chất lượng ít nhất là 7 giờ mỗi đêm
có thể kéo dài telomere của bạn.
Một nghiên cứu từ Whitehall năm 2012 cho thấy
những người đàn ông ngủ ít hơn 5 giờ mỗi đêm
có telomere ngắn hơn so với những người ngủ hơn 7 giờ.
Điều này cho thấy rằng mất ngủ và thiếu ngủ mãn tính
có thể làm hại telomere và khiến bạn cảm thấy đói hơn
cũng như dễ xúc động hơn.
Sức khỏe chuyển hóa quan trọng hơn cân nặng tổng thể
Ai cũng biết rằng thừa cân không tốt cho sức khỏe,
nhưng mà sức khỏe chuyển hóa mới thực sự là yếu tố quan trọng
đối với telomere.
Một vài cân thừa sẽ không ảnh hưởng nhiều nếu bạn không bị béo phì,
nhưng mà sức khỏe chuyển hóa kém lại có thể gây hại nghiêm trọng.
Sức khỏe chuyển hóa bao gồm các yếu tố như
Những điều này khiến bạn có nguy cơ cao mất bệnh tim mạch,
ung thư và tiểu đường, và điều đó ảnh hưởng lớn hơn nhiều
đến sức khỏe của telomere so với cân nặng.
Ví dụ đi ha, mỡ bụng và kháng insulin là những dấu hiệu rõ rệt
của sức khỏe chuyển hóa kém.
Bất kể bằng nặng bao nhiêu, mỡ bụng có thể gây ra vấn đề
sức khỏe lớn nhất của thế kỷ này, đó là tiểu đường.
Tiểu đường đã trở nên phổ biến đến mức khoảng 9% dân số
trên thế giới toàn cầu đang mắc phải.
Những người có nhiều mỡ bụng thường có telomere ngắn hơn,
dẫn đến kháng insulin.
Một tình trạng khi tế bào không đáp ứng với insulin
làm tăng đường huyết.
Một nghiên cứu ở Đan Mạch vào năm 2016 cho thấy
các cặp song sinh có telomere ngắn hơn
thì có tỷ lệ kháng insulin cao hơn.
Ngoài ra, các loại thực phẩm dầu, đường và tinh bột
có thể làm tăng insulin, gây ra viêm
và làm tổn hại các tế bào.
Vì vậy, để chăm sóc telomere của mình,
bạn nên tránh xa đồ ngọt
và áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh.
Hãy bắt đầu bằng cách duy trì một chế độ ăn ít đường,
dầu, rau củ không chứa tinh bột
để cải thiện sức khỏe chuyển hóa.
Thêm vào đó, việc ăn các loại thực phẩm dầu
chất chống oxy hóa như trái cây, rau củ,
các loại hạt, ngũ cốc nguyên hạt và trà xanh
cũng sẽ giúp giảm căng thẳng oxy hóa.
Những loại thực phẩm như việt quốc,
cải xoăn, bồng cải xanh
chứa các dưỡng chất chống viêm
trong khi thực phẩm dầu oxy béo omega 3
như cá béo và hạt lanh
cũng giúp giảm viêm và bảo vệ telomere.
Một yếu tố cũng quan trọng không kém,
một khu dân cư an toàn
giúp bạn sống khỏe mạnh hơn.
Bạn có cảm thấy thoải mái khi đi bộ
về nhà vào ban đêm trong khu vực của mình không?
Câu hỏi này quan trọng hơn bạn nghĩ đó
vì cái cảm giác an toàn
có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của bạn
bao gồm cả độ dài của telomere.
Mức độ an toàn và tính kết nối xã hội
ở nơi bạn sinh sống
có tác dụng sâu sắc đối với sức khỏe của bạn.
Khi bạn cảm thấy an toàn,
mức độ căng thẳng sẽ giảm đi
và điều đó có lợi cho telomere.
Ngược lại, nghiên cứu năm 2015
đăng trên tạp chí Health and Social Behavior
chỉ ra rằng
những người cảm thấy bị mắc kẹt
trong một khu dân cư không an toàn
thường có telomere ngắn hơn.
Môi trường xã hội của bạn cũng rất quan trọng
đối với sức khỏe.
Điều đáng chú ý không phải là tầng lớp xã hội
mà là mức độ thân thiện
và đáng tin cậy của hàng xóm xung quanh.
Một nghiên cứu năm 2014
đăng trên Health and Place
cho thấy rằng những người sống
trong khu vực có sự đoàn kết xã hội thấp
thường trải qua quá trình lão hóa tế bào
nhanh hơn so với những người sống
ở nơi an toàn và tin tưởng lẫn nhau.
Yếu tố môi trường vật lý
cũng đóng vai trò quan trọng đối với telomere.
Chẳng hạn,
dù có nhiều điểm sáng đi,
nhưng mà San Francisco
là một thành phố đầy rắc thải.
Điều này gây hại không chỉ cho cư dân
mà đặc biệt là trẻ em.
Một nghiên cứu của lĩnh vực khoa học xã hội
và y học cho thấy trẻ em
sống trong các khu vực có nhiều rác
và tòa nhà bỏ hoang
thường có telomere ngắn hơn.
Ngược lại, khu dân cư có nhiều không gian xanh
như là công viên sẽ giúp telomere
của cư dân khỏe mạnh hơn.
Điều này cho thấy rằng thiên nhiên
đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi tâm trí
giúp thư giãn và tạo cảm giác bình yên.
Cuối cùng,
một số loại chất khoa học cũng có liên quan
đến việc rút ngắn telomere.
Chẳng hạn như carbon monoxide,
một loại khí không màu không mùi
và cadmium,
thường có trong khói thuốc lá,
bụi nhà và khí thải nhiên liệng hóa thạch.
Lối sống lành mạnh từ khi mang thai
đến khi trưởng thành
chia khóa cho sức khỏe lâu dài.
Từ lúc mang thai cho đến khi con bạn trưởng thành,
lối sống lành mạnh
đóng vai trò cực kỳ quan trọng.
Giữa việc tiết kiệm cho đại học,
đám cưới và những sự kiện lớn trong đời,
ai cũng lo lắng cho tương lai của con mình.
Nhưng ngay từ trước khi em bé chào đời,
việc chăm sóc sức khỏe của tế bào
đã cần được lưu tâm.
Quá trình lão hóa tế bào
bắt đầu ngay từ trong bụng mẹ luôn.
Đây là quá trình truyền trực tiếp,
nghĩa là độ dài của telomere của cha mẹ
tại thời điểm thụ thai sẽ được truyền cho em bé.
Điều này có nghĩa là
một đứa trẻ có thể bắt đầu cuộc sống
với telomere ngắn hơn.
Nhưng tin vui là,
việc ngừng hút thuốc trước khi thụ thai
và bổ sung các dưỡng chất như folate,
một loại vitamin B,
là những cách tuyệt vời để giúp telomere
của em bé có khởi đầu tốt.
Một chiến lược khác là giảm căng thẳng
bằng các hoạt động như yoga,
tiền sản và đi dạo trong thiên nhiên.
Những biện pháp phòng người này rất là quan trọng luôn nha,
vì những năm đầu đời của trẻ
sẽ định hình sức khỏe telomere
trong suốt cuộc đời.
Một tuổi thơ khó khăn
có thể hình dấu lên cơ thể
thông qua quá trình gọi là sự khắc sâu sinh học
với mối quan hệ liều lượng
với độ dài telomere.
Nói cách khác, càng trải qua nhiều biến cố
đau thương, telomere của trẻ
sẽ càng ngắn khi trưởng thành.
Một nghiên cứu năm 1998
trên tạp chí American Journal
of Preventive Medicine
đã hỏi 10 câu hỏi
về tình trạng tiêu thụ râu
và mức độ trầm cảm của cha mẹ.
Kết quả cho thấy
những trẻ em trải qua nhiều khó khăn
có khả năng mắc các bệnh sớm khi trưởng thành
như là bệnh tim và trầm cảm.
Ngoài ra, cha mẹ thiếu sự quan tâm
cũng có thể ảnh hưởng xấu đến telomere
của trẻ thông qua những khó khăn
về mặt cảm xúc.
Ngược lại, trẻ em cảm nhận được sự chăm sóc
từ cha mẹ sẽ nhận được
một làn sóng oxytocin,
một loại hormone được tiết ra khi chúng ta cảm thấy
gắn kết với người khác,
giúp giảm căng thẳng và hạ huyết áp.
Vì thế, dù một chút căng thẳng
trong thời thơ ấu có thể hữu ích,
đặc biệt là khi trẻ phải đối mặt
với những căng thẳng lớn hơn sau này.
Nhưng mà nếu trẻ bị ngã và bị thương,
cha mẹ nên giữ bình tĩnh
để giúp trẻ cảm thấy an tâm.
Tám lại, kéo dài telomere
tức là bảo vệ các đoạn DNA
ở đầu nhiễm sóc thể để giữ cho
tế bào khỏe mạnh lâu dài
là một chủ đề thu hút nhiều sự quan tâm
trong y học và dinh dưỡng.
Và đây là một số cách được các nhà khoa học
quyên có thể giúp kéo dài
và bảo vệ telomere của bạn.
Thứ nhất, chế độ ăn uống lành mạnh.
Chế độ ăn địa trung hải.
Các nghiên cứu cho thấy rằng
một chế độ ăn dầu trái cây,
rau xanh, các loài hạt, dầu ô liu và cá
có thể giúp duy trì chiều dài
của telomere.
Tránh đường và thực phẩm chế biến.
Đường và thực phẩm chế biến có thể gây viêm nhiễm
và stress oxy hóa,
làm sối giảm telomere nhanh hơn.
Bổ sung chất chống oxy hóa.
Các chất như vitamin C,
vitamin E và polyphenol
trong trái cây như quả mọng,
nghệ, trà xanh và rượu vàng đỏ.
Cách thứ hai đó là giảm căng thẳng.
Thiền và yoga.
Các hoạt động này có thể giúp giảm
căng thẳng, mặn tính,
được liên kết với việc làm chậm
sự rút ngắn của telomere.
Tập hít thở sâu.
Thực hành hít thở chậm và sâu
có thể giúp giảm cortisone,
hormone gain and stress.
Cách thứ ba đó là
tập thể dục đều đẳng.
Tập aerobics và cardio.
Các nghiên cứu cho thấy tập luyện
cường độ vừa phải như là đi bộ nhanh,
chạy bộ hoặc bơi lội
có thể giúp duy trì chiều dài của telomere.
Tập sức bền nữa.
Các bài tập nâng tạ và rèn luyện cơ bắp
cũng có tác dụng tích cực lên telomere.
Thứ tư là ngủ đủ giấc.
Thiếu ngủ và rối loạn giấc ngủ
có thể làm tổn thương telomere đó.
Ngủ đủ từ 7 cho đến 9 tiếng
mỗi đêm có thể giúp bảo vệ
và kéo dài telomere.
Thứ năm, giảm thiểu các chất gây hại.
Tránh hút thuốc.
Hút thuốc lá là một trong những yếu tố
gây rút ngắn telomere nhanh nhất.
Giảm tiêu thù rượu bia.
Uống rượu bia với liều lượng lớn
cũng có thể gây tổn thương cho telomere nữa.
Cách thứ sáu,
duy trì mối quan hệ xã hội tích cực.
Tương tác xã hội, duy trì các mối quan hệ tích cực
và sự hỗ trợ từ gia đình bạn bè
có thể giúp giảm căng thẳng
và có tác động tích cực đến telomere của bạn.
Thứ bảy,
bổ sung enzyme telomerase.
Các sản phẩm bổ sung.
Một số sản phẩm bổ sung như
TA65 được cho là
trích thích enzyme telomerase,
enzyme giúp kéo dài telomere,
tuy nhiên hiệu quả còn đang được nghiên cứu.
Thực phẩm hỗ trợ telomerase.
Các loại thực phẩm như là
nhân xăm, sữa ống chúa
và chiếc xúc cây cỏ dại như cây hoàng kỳ
được cho là có thể hỗ trợ
Những biện pháp trên có thể hỗ trợ
bảo vệ và kéo dài telomere.
Nhưng để đạt được hiệu quả lâu dài,
điều quan trọng là duy trì một đối sống lành mạnh
và tránh các yếu tố gây tổn thương
cho telomere.
Đến đây thì cảm ơn các bạn
đã cùng với Yến Anh lắng nghe và khám phá
những điều thú vị từ cuốn sách
Hiệu ứng Telomere.
Hy vọng rằng qua những chia sẻ này,
các bạn đã tìm thấy những cách để mình có thể
chăm sóc sức khỏe bản thân và gia đình
để sống trẻ hơn, khỏe mạnh hơn,
dài lâu hơn.
Nhớ rằng chỉ cần thay đổi nhỏ nhỏ thôi
từ cách chúng ta sống,
từ việc tập thể dục, ăn uống lành mạnh
đến chăm sóc tinh thần,
chúng ta đã có thể giữ cho telomere của mình
khỏe mạnh hơn.
Nếu mà bạn cảm thấy nội dung này hữu ích,
đừng quên bấm like và chia sẻ
với mọi người để lan tỏa những kiến thức
quý giá này nha.
Cũng đừng quên bấm nút đăng ký kênh Bài Học Sống
để tiếp tục đồng hành cùng Yến Anh
trong hành trình tìm hiểu những bài học cuộc sống
đầy ý nghĩa. Chúc các bạn luôn hạnh phúc
và mạnh khỏe. Hẹn gặp lại các bạn
trong những video tiếp theo.