LÊ THÁNH TÔNG, HOÀNG ĐẾ VĨ ĐẠI NHẤT LỊCH SỬ VIỆT NAM

Xưa và Nay
1.3K người theo dõi
#BLVHảiThanh #History #LêThánhTông #LêThánhTôn
#lichsuvietnam #vietsutoanthu #vietsu #vstt
#lethanhtong #Su7 #Sử7 #Su7VietNam
LÊ THÁNH TÔNG, HOÀNG ĐẾ VĨ ĐẠI NHẤT LỊCH SỬ VIỆT NAM
Lê Thanh Tông được coi là vị vua tài giỏi nhất trong lịch sử Việt Nam
Vậy ông đã làm được những gì mà hậu thế ca ngợi ông như vậy?
Lê Thanh Tông hay là Lê Thanh Tôn?
Ông là vị hoàng đế thứ tư trên danh nghĩa
và vị hoàng đế thứ năm trên thực tế của vương chiều Lê Sơ
Sở dĩ có điều này là bởi Lê Nghi Dân đã tạo phản cướp ngôi
nên các sử gia thời đó không công nhận là hoàng đế chính thống
Lê Thanh Tông trị vị từ năm 1460 đến khi băng hà vào năm 1497
Ông tại vị trong vòng 37 năm và là vị vua tại vị lâu nhất thời Lê Sơ
Ông cũng là vị vua có giai thoại về việc thác sinh khá kỳ lạ
Tương truyền, ông vốn là một tiên đồng ở trên trời
được sai xuống đầu thai làm vua nước Nam
Khi tiên đồng không chịu đi, thượng đế đã nổi giận đánh vào chán chảy máu
bắt phải nhận lệnh
Sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư cho biết
Khi Thái Hậu sinh ra ông, thấy trên chán có vết giống như bị người khác đánh
và cho đến khi vua mất thì cái vết này vẫn còn
Thời kỳ của Lê Thanh Tông đánh dấu sự hưng thịnh của triều hậu Lê nói riêng
và chế độ phong kiến Việt Nam nói chung với tên gọi là Hồng Đức Thịnh Trị
Bởi vì cuộc đời của ông thì dùng hai niên hiệu
Đầu tiên là Quang Thuận và sau đó chính là Hồng Đức
Trong 37 năm trị quốc, Lê Thanh Tông đã ban bối nhiều chính sách
nhằm hoàn thiện bộ máy quan chế, hành chính, kinh tế, giáo dục khoa cử, luật pháp
và áp dụng tân nho giáo vào việc trị an
khiến Đại Việt trở thành một quốc gia ổn định và văn minh
Các thành tiệu về đối nội đối ngoại của Lê Thanh Tông
đã đưa Đại Việt trở thành cường quốc tại Đông Nam Á
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư có lời bình về ông như sau
Vua lập chế độ văn vật khả quan, mở mang đất đai thực là anh hùng tài lược
Vũ đễ nhà Hán, Thái Tông nhà Đường cũng không hơn được
Vậy tên ông là Lê Thanh Tông hay Lê Thanh Tôn?
Điều này thì liên quan đến việc kỵ hủy thời nhà Nguyễn
Theo nguyên tắc ấy thì tên hủy rất là nhiều
nên mỗi triều vua đều có lệnh kiêng hủy bổ sung
Kiêng tên của vua, chúa, các thành viên trong hoàng tộc
Có một số ví dụ tiêu biểu thời nhà Nguyễn như sau
Ví dụ như là tên Hoa là bà quý phi của vua Thiệu Trị
thì phải đổi thành Huê, thế nên Hoa Kỳ thì lại gọi là Huê Kỳ
Hay Mạnh là tên của vua Minh Mạnh thì phải đổi thành Mạng
Ví dụ như Cách Mạnh thì gọi là Cách Mạng
Hay là Thì và Nhậm là tên của vua Tự Đức
thì phải đổi thành Thời và Nhiệm
Thế nên Ngô Thì Nhậm ở trong Nam thì gọi là Ngô Thời Nhiệm
Và trường hợp của vua Lê Thanh Tông thì cũng như vậy
Tông ở đây là tên của vua Thiệu Trị
Vua Thiệu Trị tên thật là Miên Tông
Thế những ai tên Tông phải đổi thành Tôn
Ví dụ như là Tông Đản thì gọi là Tôn Đản
Và Lê Thanh Tông thì đổi thành Lê Thánh Tôn
Đó là một cách gọi phổ biến ở miền Nam của nước ta
Để hiểu vua Lê Thanh Tông tài giỏi như thế nào
Chúng ta sẽ đi vào từng lĩnh vực và những việc ông đã làm được
Đầu tiên là văn hóa và giáo dục
Vua Lê Thanh Tông là người đã đưa chế độ khoa cử nho học nước ta đi vào hoàn thiện
Trước đó thể lệ thi chưa quy củ
Khoảng thời gian trữa các khoa thi cũng không thống nhất
Đến năm 1466 thì nhà vua đã định lệ 3 năm tổ chức một kỳ thi
Từ đó lệ thi này được thực hiện cho suốt đến khi chế độ khoa cử nho học chấm dứt vào năm 1919
Tiếp đến là đảm bảo việc giảng dạy ở quốc tử Giám
Vua Lê Thanh Tông đã cho đặt chức gọi là ngũ kinh bác sĩ
Tức là một chức chuyên nghiên cứu giảng dạy cho nho sinh về 5 kinh
5 kinh nên mới gọi là ngũ kinh
Gồm có kinh dịch là 1, kinh thư là 2, kinh thi là 3, kinh lễ là 4 và kinh xuân thu là 5
Để đảm bảo sự chặt chẽ và chất lượng trong việc tuyển chọn nhân tài
Vua Lê Thanh Tông cũng định ra lệ gọi là bảo kết hương thí
Đây là một quy định bắt buộc các xã và có một bản cam kết trong mỗi kỳ thi
Để đảm bảo và chịu trách nhiệm về thư cách đạo đức của sĩ tử là con em trong xã mình
Hay như để loại bớt những thí sinh yếu kém
Vua Lê Thanh Tông cũng ra quy định trước khi thi hương
Thí sinh phải làm một bài kiểm tra học lừng gọi là thi áp tả
Lê Thanh Tông cũng là nhà vua đã đặt ra lệ sướng danh
Lệ này được quy định lần đầu tiên vào năm 1466
Sướng danh tức là đọc tên những người đỗ đạt để cho tất cả đều biết
Mục đích nhằm tôn vinh và khuyến khích các sĩ tử
Vinh dự cao nhất dành cho những người tân khoa đỗ trong kỳ thi đình
Là được vua Ban Yến Tiệt cấp mũ áo và Vinh Quy bái tổ một cách vẻ vang
Lê Thanh Tông cũng chính là người đặt ra lệ Vinh Quy này vào năm 1466
Hay ông cũng là vị vua đầu tiên cho dựng bia tiến sĩ
Với mục đích cố vũ việc học tập, tôn vinh những người đỗ đạt
Ông đã sai người lập những tấm bia đầu tiên tại văn miếu quốc tử Giám
Kể từ đó các đời vua đều cho dựng bia tiến sĩ sau mỗi khoa thi
Tổng kết lại về mặt giáo dục
Ông là vị vua cho mở nhiều khoa thi nhất lấy được nhiều người đỗ nhất
Bởi vì ông trị vì đến 37 năm
Trong thời gian trị vì của ông đã cho mở 12 khoa thi hội lấy 501 người đỗ tiến sĩ
Trong đó có 9 trạng nguyên, 10 bảng nhãn và 11 thám hoa
Về quân sự, Lê Thanh Tông là vị vua đầu tiên ban bố quân lệnh cụ thể
Cho từng binh chủng trong quân đội
Nhà vua ban bố quân lệnh gồm 31 điều về thủy trận, 32 điều về tượng trận
27 điều về mã trận và 42 điều về bộ trận
Đồng thời ông nhấn mạnh phàm đã có quốc gia tất phải có võ bị
Lê Thanh Tông là vị vua đầu tiên quy định việc kiểm tra năng lực và tinh thần của quân sĩ
Giống như khám nghĩa vụ quân sự bây giờ
Ông định lệ tất cả các quân sĩ cứ 3 năm phải qua một kỳ khảo hạch về võ nghệ
Nhằm chỉnh đốn và động viên tinh thần
Theo đó, cứ đến mùa đông từng kỳ, các quan khảo xét lại sự giảng tập của quân thủy, quân bộ, quân thị hậu và quân ngoài các đạo
Từ đó mà rõ thưởng phạt
Không chỉ kiểm tra chất lượng binh sĩ, vua Lê Thanh Tông còn cho mở các cuộc sát hạch về mặt tướng lĩnh
Ông định lệ gọi là đô thí để kiểm tra võ nghệ của các tướng có trách nhiệm quản lý binh sĩ
Trên cơ sở đó mà thăng hoặc là giáng chức thưởng phạt nghiêm mình
Ông cũng là vị vua đầu tiên quan tâm đến vấn đề giáo dục, sự hiểu biết cho binh lĩnh
Nhà vua sai các quan văn thông thạo kinh sách đến để mà giảng dạy, chỉ dẫn đọc sách cho binh lĩnh
Đặc biệt là cho bộ binh và kỵ binh nhằm có được những người lính toàn diện vừa giỏi võ lại hiểu văn
Lê Thanh Tông cũng là vị vua đầu tiên quy định rõ ràng cụ thể về quản lý và sử dụng vũ khí
Theo sách Việt Sử Thông Giám Cương Mục, vua Lê Thanh Tông ra chỉ dụ
Cấm không ai được giấu binh khí trong nhà
Với quân đội, nếu khi giới hao mòn, khuyết mẻ phải đem đến kho vũ khí để tu tạo theo đúng cách thức
Cấm không được tự tiện đến các nơi khác để sửa chữa hoặc làm mới
Ai trái lệnh sẽ bị khép vào tội, lưu khống chỉ vũ khí
Các loại quân trang như là áo giáp, mũ trụ, nón thủy mã, nón sơn đỏ là những thứ của quân đội
Với mặt hành chính, cuộc cải cách hành chính do vua Lê Thanh Tông tiến hành bắt đầu từ năm 1462
Chính là cuộc cải cách lớn nhất, toàn diện nhất trên mọi lĩnh vực
Từ việc phân chia lại đơn vị hành chính, đổi mới cách thức tuyệt chọn nhân tài
Sắp xếp lại bộ máy các quan từ triều đình cho đến địa phương
Ông là vị vua đầu tiên cho ban hành mẫu mực, chi tiết về văn tự, khế ước thống nhất trong cả nước
Ông cũng là người đầu tiên cho áp dụng chế độ gọi là hồi tị
Theo đó, những người có quan hệ cha con, anh em, thầy trò, bạn bè
Không được cùng làm quan hay làm việc tại cùng một chỗ
Quan lại không được làm việc tại bản quán hoặc quê của vợ
Quy định này nhằm mục đích tránh việc những người có quan hệ gần gũi
Khi làm việc thì nể nang nhau, không khách quan, bao che gây tiêu cực
Lê Thanh Tông cũng là vị vua đầu tiên quy định chế độ sử dụng nhà công vụ và tài sản công
Sách Đại Việt Sử ký Toàn Thư cho biết
Vua cấm các quan đổi đi chỗ khác, không được lấy các thứ đồ dùng ở nhà công
Vua cũng định lệ quan đổi đi nơi khác thì phải giao lại nhà công
Chứ không được coi đó là tài sản của riêng mình
Lê Thanh Tông là vị vua đầu tiên quy định độ tuổi trí sĩ
Tức là độ tuổi nghỉ hưu của quan lại
Vua ban chiếu lệnh, theo đó độ tuổi trí sĩ của các quan võ là 65 tuổi
Của thư lại giám sinh là 60 tuổi
Ai muốn nghỉ phải làm giấy xin rồi nộp cho bộ lại để phân loại và xem xét
Về mặt luật pháp, Bộ Quốc Triều Hình Luật, còn gọi là Lê Triều Hình Luật, Bộ Luật Hồng Đức
Do vua Lê Thanh Tông chỉ đạo biên soạn cho ban hành vào năm 1483
Được coi là đỉnh cao của nền lập pháp thời phong kiến
Là bộ luật có nhiều điểm tiến bộ, được sử dụng trong thời gian dài nhất và mẫu mực nhất
Vua Lê Thanh Tông là vị vua đã cho các đơn vị đo đạc dụng đất như là mẫu, xào, thước
Các đơn vị đo lường khác như là cân, học, phương, thăng, đấu
Được quy định thống nhất theo một chiếu lệ vào năm 1472
Lê Thanh Tông cũng là vị vua đầu tiên quy định việc xử lý những người lươi lao động
Năm 1461, ông xuống chỉ dụ, khuyến khích dân chăm lo làm ruộng, không được chơi bời rông dài
Cả nào có ruộng đất mà không chăm kế chồng thì cũng coi như là phạm tội
Để bảo vệ thuần phong mỹ tục, Lê Thanh Tông là vị vua đầu tiên ra lệnh cấm việc ăn uống, tụ tập, rượu trè vô cớ
Trừ các dịp lễ dỗ chạp, cưới xin, được ân mệnh, được ăn mừng hoặc là đá ma
Lệnh này được ban hành vào năm 1484, ai vi phạm đều bị trị tội theo luật pháp
Ông cũng sai vẽ bản đồ của tất cả các phủ, châu, huyện, xã và bản đồ cả nước
Đây là lần đầu tiên nước ta có bộ bản đồ thống nhất và đầy đủ như vậy
Về quan hệ với nước ngoài, mà cụ thể ở đây là nhà Minh
Mặc dù thân phục nhà Minh trên danh nghĩa, ở trong nước vua Lê Thanh Tông luôn khẳng định vị thế của mình như một hoàng đế
Một thiên tử thống trị đế quốc phương Nam, không thua kém các hoàng đế phương Bắc
Trong Đại Việt sử ký toàn thư, có chép lời vua Lê Thanh Tông khiển trách ngô sĩ Liên và nghiêm nhân thọ
Vì đã coi Đại Việt là nước trư hầu của Trung Quốc
Vua Lê Thanh Tông đã làm lễ Tế Giao
Tư thô cổ đại, Tế Giao có nghĩa là Tế Trời, là nghi lễ chỉ dành cho thiên tử
Trong đó, việc Lê Thanh Tông cử hành lễ Tế Giao khẳng định vị thế ngang hàng của Đại Việt với Đại Minh tại Trung Quốc lúc bấy giờ
Hay ông cũng cho khắc ấn thiên Nam hoàng đế tri bảo thể hiện ý muốn coi Đại Việt như một thiên triều phía Nam
Văn minh không kém thiên triều phía Bắc
Ông thường bảo với Triều Thần rằng
Ta phải giữ gìn cho cẩn thận, đừng để ai lấy mất một phân núi, một tắc sông do vua Thái Tổ để lại
Nhìn chung, thời bấy giờ, Đại Việt thực lực hùng mạnh nên Đại Minh dù có nhòm ngó vào cũng không dám làm gì
Khi Lê Thanh Tông đem đại quân và chiêm thành, lão qua và bồn man là những nước lên bang
Nhà Minh đều gửi thư khiện trách nhưng chỉ đứng ngoài chứ không dám làm gì
Năm 1497, Vua Lê Thanh Tông băng hà ở Điện Bảo Quang, Hưởng Dương, 55 tuổi
Sử quan Vũ Quỳnh thời Lê Tương Dực có he lộ nguyên nhân cái chết của Vua Lê Thanh Tông
Đó là nhà vua quan hệ với nhiều phi tần nên bệnh nặng
Quý phi Nguyễn Hằng, con gái của một đại thần bị giam ở cung
Đến khi nhà vua ốm nặng mới được đến hậu bệnh, bèn ngầm dấu thuốc độc vào tay, xoa lên những chỗ loét của nhà vua
Do vậy, bệnh tình của vua càng nặng thêm
Có thể nói, sau những gì mà chúng ta đã được đọc, được nghe, được hiểu về Vua Lê Thanh Tông
Mới thấy tư duy của nhà vua vượt tầm thời gian như thế nào, vượt xa thời đại
Còn câu chuyện về lãnh thổ Đại Việt và những cuộc mở mang bờ cõi của Vua Lê Thanh Tông
Sẽ được đề cập trong một video khác vì thời lượng có hạn
Cảm ơn các bạn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này
Bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ
Còn bây giờ thì xin đừng nói lời chào tạm biệt
