VÌ SAO TRUNG QUỐC XÂY DỰNG VẠN LÝ TRƯỜNG THÀNH NHƯNG VẪN BỊ XÂM LƯỢC?

Khi nhắc đến Vạn Lý Trường Thành, người ta thừa hình dung một công trình kỳ vĩ, kéo dài hàng ngàn cây số như một lá chắn bất khả xâm phạm của Trung Quốc cổ đại. Nhưng thực tế, dù bức tường này mang ý nghĩa quân sự, văn hóa và chính trị to lớn, nó vẫn bị vượt qua nhiều lần. Vậy tại sao bức tường dài hàng nghìn dặm lại không thể bảo vệ hoàn toàn đất nước? Câu chuyện không chỉ về gạch đá, mà còn những yếu tố lịch sử, chiến lược và đặc biệt là con người. Vạn Lý Trường Thành không phải là một bức tường liền mạch từ đầu đến cuối như chúng ta tưởng. Trên thực tế, nó được xây dựng qua nhiều chiều đại khác nhau, từ nhà Chu, nhà Tần đến nhà Minh và rất nhiều chiều đại khác nữa, tạo nên những đoạn tường không đồng nhất về độ chắc chắn và chiều dài. Trường Thành dài nhưng nhiều đoạn lại không nối liền hoặc bị bỏ mạc. Những cái hở này là điểm yếu trí mạng, cho phép những lực lượng ngoại bang như người Mông Cổ và Mãn Châu dễ dàng tìm ra những con đường vòng để vượt qua. Trong nhiều giai đoạn lịch sử, Trung Quốc đã phải đối mặt với không chỉ quân xâm lược từ bên ngoài, mà còn với những cuộc nội chiến và sự bất mạn trong nước. Việc xây dựng và duy trì một công trình đồ dộ như Vạn Lý Trường Thành tiêu tốn rất nhiều nhân lực, cũng như rất nhiều tài nguyên. Theo sử liệu, hàng trăm ngàn lao động, thậm chí là tù nhân, nông dân bị ép xây dựng tường, dẫn đến cái chết của hàng chục ngàn người vì kiệt sức. Đâu là những lần thất bại tiêu biểu của Vạn Lý Trường Thành. Trên thực tế, Người Hùng Nô là một trong những nguyên nhân chính khiến các triều đại Trung Quốc phải xây dựng và mở rộng Vạn Lý Trường Thành, đặc biệt vào thời nhà Tần và nhà Hán. Tuy nhiên, dù công trình này được xây dựng rất kỳ công, nó cũng không thể hoàn toàn ngăn chặn được những cuộc tấn công của Người Hùng Nô. Hùng Nô là liên minh các bộ tộc ru mục hùng mạnh trên các thảo nguyên khắp phía Bắc Trung Quốc, chủ yếu sống ở khu vực Mông Cổ và miền Bắc Tân Cương ngày nay. Họ nổi tiếng với đội kỹ binh thiện chiến và khả năng di chuyển nhanh chóng trên thảo nguyên. Vào thời nhà Tần, Tần Thủy Hoàng đã ra lệnh xây những đoạn đầu tiên của Vạn Lý Trường Thành để bảo vệ biên giới phía Bắc khỏi các cuộc tấn công của Hùng Nô. Dẫu vậy, bức tường này không phải là rào chắn tuyệt đối. Người Hùng Nô vẫn nhiều lần vượt qua nhờ những chiến thuật linh hoạt và sự hiểu biết địa hình. Họ thường chọn những điểm yếu trong hệ thống phòng ngự Sau khi Tần Thủy Hoàng qua đời, tình hình trở nên hỗn loạn và nhà Tần sụp đổ, Hùng Nô lại lợi dụng cơ hội này để mở rộng phạm vi ảnh hưởng xuống phía Nam. Đến thời nhà Hán, đối với nhà Hán, người Hùng Nô là mối đe dọa nghiêm trọng nhất về Trung Quốc. Mặc dù Hán Vũ Đế đã mở rộng và củng cố Vạn Lý Trường Thành, nhưng người Hùng Nô vẫn nhiều lần vượt qua và thâm nhập sâu vào trong lãnh thổ. Hán Vũ Đế sau đó đã thay đổi chiến thuật chuyển từ phòng thủ sang tấn công. Ông cử những danh tướng như Vệ Thanh hoặc Khứ Bệnh tấn công trực tiếp vào lãnh thổ Hùng Nô, buộc họ phải rút lui khỏi biên giới Trung Quốc. Đây là giai đoạn mà người Hán phần nào đã đẩy lui được sức mạnh của Hùng Nô. Có một đội quân siêu mạnh đã vượt qua Vạn Lý Trường Thành, đó là người Mông Cổ. Vào thế kỷ 12-13, khi quân Mông Cổ lớn mạnh dưới sự lãnh đạo của Thánh Cát Tư Hán, vùng phía Bắc Trung Quốc bị kiểm soát bởi nhà Kim của người Nữ Trân, chứ không phải là nhà Tống. Nhà Kim đã xây dựng và củng cố nhiều phần của Vạn Lý Trường Thành để bảo vệ lãnh thổ khỏi các cuộc tấn công phía Bắc. Tuy vậy, dù có hệ thống phòng thủ vững chắc, nhà Kim vẫn không thể ngăn chặn được sức mạnh của quân Mông Cổ. Vạn Lý Trường Thành dù dai, hùng vĩ nhưng không thể bao phủ toàn bộ biên giới phía Bắc của Trung Quốc. Quân Mông Cổ vốn rất thông thạo địa hình thảo nguyên và sa mạc, đã tìm ra những đoạn không được bảo vệ cũng như những nơi mà Trường Thành đã suy yếu. Thành các tư hãn và con cháu của ông ta sử dụng chiến thuật vòng qua những khu vực xa xôi, di chuyển qua những khe núi, những vùng hẻo lánh, nơi phòng thủ lỏng lẻo. Đội cựu binh cơ động của người Mông Cổ với tốc độ di chuyển nhanh cho phép họ tiếp cận lãnh thổ nhà Kim từ những hướng không nghe tới. Không chỉ vậy, đoạn Trường Thành phía Bắc chạy qua những thung lũng và những khu vực này tương đối thấp và không phù hợp với việc ngăn cản kẻ thù. Và thực tế, ở những đoạn này, người dân, những người buôn bán hoặc những người ru mục, những người chăn thả ra súc cũng thường đi qua được. Đó là những cái hở của vạn lý Trường Thành. Và đây cũng là những đoạn mà quân Mông Cổ có thể tấn công. Một trong những chiến thuật nổi tiếng của Thành các tư hãn là chia rẽ nội bộ kẻ thù. Trong nhiều trường hợp, quân Mông Cổ đã mua chuộc và đe dọa các thủ lĩnh người Nứ Trân và người Hán để những người này phải mở cửa cho quân đội Mông Cổ đi qua. Họ dùng vàng bạc, tài sản hoặc hứa hẹn cho các tương lĩnh địa phương những chức vị và sự sống sót. Một khi cửa ải bị mở, các cánh quân Mông Cổ lập tức tràn vào, tiêu diệt và bắt giữ toàn bộ lực lượng kháng cự. Và phải nói rằng, người Mông Cổ nổi tiếng với hệ thống tình báo cực kỳ hiệu quả. Họ sử dụng các gián điệp là thương nhân và thậm chí cả những người bị bắt làm thù binh để thu thập thông tin về các đoạn tường yếu, thời gian thay đổi lính canh và các cửa ải dễ tấn công nhất. Một khi đã nắm rõ kế hoạch, quân Mông Cổ đã dễ dàng triển khai tấn công nhanh gọn và hiệu quả. Sau khi vượt qua vạn lý Trường Thành và phá vỡ tuyến phòng thủ của nhà Kim, quân Mông Cổ đã nhanh chóng chiếm lĩnh miền Bắc Trung Quốc bây giờ. Đến năm 1234, nhà Kim bị tiêu diệt hoàn toàn. Con cháu của Thánh Cát Tư Hãn, đặc biệt là Hốt Tất Liệt, tiếp tục mở rộng và cuối cùng tiêu diệt nhà Tống ở phía Nam để lập ra triều đại nhà Nguyên. Triều đại nhà Nguyên không phải là triều đại duy nhất và cũng không phải là triều đại cuối cùng do một dân tộc ngoại lai làm chủ Trung Quốc sau khi đã vượt qua được vạn lý Trường Thành. Quân Mãn Châu cũng đã vượt qua vạn lý Trường Thành, nhưng cách họ làm không chỉ dựa vào sức mạnh quân sự, mà còn nhờ vào mưu lược chính trị và nội bộ dối gian của nhà Minh. Vào cuối thời nhà Minh, vạn lý Trường Thành đã được xây dựng và củng cố rất mạnh mẽ, đặc biệt là ở những đoạn quan trọng như Sơn Hải Quan, Gia Dụng Quan và những tuyến đường gần Bắc Kinh. Nhà Minh đã chi ra nguồn tài chính và nhân lực khổng lồ để bảo vệ biên giới phía Bắc trước các mối đe dọa của người Mãn Châu, hay còn gọi là người Nữ Trân, một dân tộc du mục sinh sống ở vùng Đông Bắc Á, ngày nay chỉ là khu vực Đông Bắc Trung Quốc. Tuy vậy, vào thế kỷ 17, nhà Minh đã rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng. Lúc này, nội bộ triều đình Mục Dưỡng, Quan Lại, Tham Nhũng, dịch bệnh mất mùa và các cuộc nổi dậy của nông dân lan rộng, đặc biệt là cuộc khởi nghĩa của Lý Tự Thành. Lý Tự Thành là một tướng lĩnh nông dân đã chiếm được Bắc Kinh vào năm 1644 và lật đổ hoàng đế cuối cùng của nhà Minh là Sùng Trinh. Trong tình thế đó, lực lượng quân Minh ở biên giới phía Bắc cũng rơi vào tình trạng dẻo dã, mất tinh thần chiến đấu. Đây chính là cơ hội vàng cho quân Mãn Châu. Một sự kiện nổi bật nhất trong việc quân Mãn Châu vượt qua vạn Lý Trường Thành là cuộc phản bội của thướng Ngô Tam Quế, người giữ cửa ải Sơn Hải Quan, một trong những cửa ngõ quan trọng nhất của vạn Lý Trường Thành. Khi Lý Tự Thành vào Bắc Kinh, Lý Tự Thành đã sát hại cha của Ngô Tam Quế và chiếm đoạt thiếp yêu của Ngô Tam Quế, Trần Viên Viên. Quá tức giận và muốn trả thù, Ngô Tam Quế đã quyết định mở cổng Sơn Hải Quan để quân Mãn Châu tiến vào lãnh thổ Trung Quốc. Quân Mãn Châu đã vượt qua Sơn Hải Quan một cách dễ dàng nhờ sự giúp sức của Ngô Tam Quế. Với sự hợp tác của Ngô Tam Quế và quân đội của Ngô Tam Quế, người Mãn Châu đã nhanh chóng đánh bại Lý Tự Thành và chiếm được Bắc Kinh. Ngoài việc lợi dụng cải phản bội, quân Mãn Châu cũng sử dụng chiến thuật tâm lý và chính trị để chinh phục Trung Quốc. Việc quân Mãn Châu vượt qua Sơn Hải Quan đánh dấu sự kết thúc của triều đại nhà Minh kéo dài hơn hai thế kỷ rưỡi. Đến năm 1644, Thuận Trị, vị vua trẻ của người Mãn Châu lên ngôi, mở ra thời kỳ thống trị của nhà Thanh kéo dài hơn 260 năm. Vậy là, dù sở hữu một công trình đồ sộ, nhưng người Trung Quốc với vạn lý trường thành vẫn không thể bảo vệ đất nước của mình khỏi kẻ thù bên ngoài, đặc biệt khi nội bộ đất nước không thống nhất. Điều này chứng minh rằng sức mạnh quân sự không thể bù đắp cho sự suy yếu từ bên trong. Nhưng liệu vạn lý trường thành có hoàn toàn bị vô dụng hay không? Tuy không thể ngăn chặn hoàn toàn mọi cuộc xâm lược, nhưng trong hàng trăm năm, nó đóng vai trò như một lá chắn giúp trì hoãn các cuộc tấn công và làm giảm thiệt hại, thậm chí nếu như không muốn nó là trong hàng nghìn năm. Những kẻ địch nhỏ lẻ, không đủ trang bị hoặc nhân lực thường bị chặn đứng ngay tại những bức tường được bảo vệ chặt chẽ. Đặc biệt hệ thống tháp canh dọc theo bức tường giúp cảnh báo sớm, cho phép quân đội ở phía trong có thời gian chuẩn bị và đối phó với quân thủ. Có thể nói, dù không hoàn hảo, vạn lý trường thành đã giúp Trung Quốc duy trì một mức độ an toàn tương đối cho cơn bối đe dọa từ Thảo Nguyên. Nó giống như một con đê tạm giữ làn sóng ở đó, và sau này người ta phải đi đắp thêm đê hoặc tìm cách tát nước. Không chỉ có ý nghĩa quân sự, vạn lý trường thành còn có phần quan trọng trong việc bảo vệ các tuyến đường giao thương huyết mạch, đặc biệt là con đường tơ lụa. Vào thời Hoàng Kim, các đoàn thương nhân mang theo lụa, gỗm xứ, gia vị và ngọc chai từ Trung Quốc đi đến Trung Á, Trung Đông và châu Âu. Tuy nhiên, họ phải đối mặt với nguy cơ cướp bóc và những băng nhóm Thảo Nguyên. Nhờ vạn lý trường thành, những khu vực trọng yếu trên con đường tơ lụa được bảo vệ tốt hơn, giảm thiểu rủi ro khi vận chuyển hoàng hóa. Đặc biệt, các cửa ai lớn như gia dục quan còn trở thành những trạm thu thuế, đóng góp không nhỏ vào nguồn thu ngân sách của triều đình. Ngày nay, vạn lý trường thành không chỉ là một công trình phòng thủ, mà còn là biểu tượng của văn hóa và lịch sử Trung Quốc. Trải qua hàng nghìn năm, dù có những đoạn bị hư hại hoặc biến mất, nhưng vạn lý trường thành vẫn còn đó như một lời nhắc nhở về quá khứ hào hùng và những bài học sương máu lịch sử. Với vị thế là một trong bảy kỳ quan của thế giới hiện đại, vạn lý trường thành tiếp tục thu hút hàng triệu du khách mỗi năm, trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại của Trung Quốc.