TẾT CỦA NGƯỜI TÀY - NÙNG CÓ GÌ ĐẶC SẮC? 🤗 PHẦN 1 - Xuân 2025 - 🪷Phong tục truyền thống 🪷 #vtct2025 #vuitetcotruyen
Cảm ơn cuộc đời đã cho tôi hai chốn nương thân.
Tuy sinh ra và lớn lên ở Tây Nguyên, nhưng Cao Bằng mới là nơi chôn rau cắt rốn. Bởi lẽ, cả ông bà và bố mẹ tôi đều là người con của vùng núi biên cương thuộc huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng.
Tôi là người Nùng, thuộc nhánh Nùng khen lài, nhưng lại nói tiếng Tày, do bà cụ xưa kia là người Tày, nên trong tôi có sự hòa hợp giữa Tày với Nùng. Và một điều đặc biệt là tôi vẫn giữ được nét đẹp trong ngôn ngữ của dân tộc mình.
Sau đợt di dân vào Nam, người Cao Bằng cư trú ở Tây Nguyên rất đông, sống theo từng làng từng bản, chúng tôi mang theo tới rất nhiều đồ dùng và nông cụ canh tác sản xuất, bên cạnh đó phong tục tập quán là một phần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt của người dân Tày Nùng chúng tôi.
Tháng 11 năm 2024, đây là lần đầu tiên tôi được đặt chân tới Cao Bằng. Cảm giác vừa thân quen vừa bỡ ngỡ, được tận mắt chứng kiến cảnh vật con người nơi đây, được thăm họ hàng, những người mà trước đây chỉ được nghe qua câu chuyện kể, thật quá nhiều cung bậc cảm xúc.
Cao Bằng thì có gì hay nhỉ?
Cao bằng gạo trắng nước trong, thiên nhiên ban tặng cho vùng đất nơi đây cảnh đẹp hoang sơ kỳ vĩ dòng suối trong xanh núi cao chót vót khí hậu và thổ nhưỡng có chút khắc nghiệt nên người dân rất chăm chỉ thật thà chất phác. Sự đa dạng trong phong tục tập quán của mỗi dân tộc mỗi bản làng rất độc đáo và có nét đẹp riêng. Ngày Tết là dịp mà người dân thể hiện kính thiên trọng địa, lòng biết ơn đối với tổ tiên, cầu mong một năm mới sức khỏe bình an và mùa màng bội thu. Cũng trong những ngày trước Tết khoảng 18 âm lịch trở đi, Người Tày Nùng chúng tôi lại làm những thứ bánh truyền thống không thể thiếu, đó chính là bánh khảo và khẩu sli.
Đầu tiên làm bánh khảo, người Nùng mình gọi bánh khảo đểlà" thương phung". Chữ Khảo trong bánh khảo Nguyên gốc đọc là khẩu, mang nghĩa hạt gạo. Vậy bánh khảo chính là loại bánh làm từ gạo. Để làm ra một phong bánh khảo phải trải qua rất nhiều công đoạn: rang gao, xay bột, hạ thổ, giã đường, làm nhân, vò bột, đóng khuôn và gói bánh.
Bánh khảo được dâng lên bàn thờ thể hiện lòng biết ơn của con cháu đối với tổ tiên, đó cũng là món quà quý để biếu tặng và thiết đãi khách.
"Khẩu sli" cũng là cái tên mà người mình hay gọi để chỉ thứ bánh gia truyền không thể thiếu của dân tộc Tày Nùng trong dịp lễ Tết. Khấu có nghĩa là gạo, sli là làm cho hạt nổ bung. Làm khẩu sli cũng tốn rất nhiều thời gian và công sức, từ khâu chọn gạo đồ xôi đến tách hạt xôi và phơi, sau đó lại ủ rồi đem rang, tiếp đến nấu đường, xong ngào với hạt bỏng gạo, sau đó đổ ra bàn hoặc khuôn nét chặt tạo hình, muốn ngon thì rắc ít lạc lên mặt trên, cuối cùng dùng dao cắt thành miếng và đóng gói bảo quản.
Cả hai loại bánh này đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và khéo léo của người làm bánh. Bánh làm ra có mùi thơm của nếp rang, béo bùi của nhân lạc và ngọt thanh của đường. Tất cả hoà cùng với nhau tạo nên hương vị bánh rất riêng mà chỉ vùng đất Cao Bằng mới có. Có thể nói, Thương phung và khẩu sli là sự kết tinh và tổng hoà của rất nhiều yếu tố, "thiên thời, địa lợi, nhân hòa".
Khoảng thời gian từ 20 Tết trở đi đến mùng 2 Tết là vui và ý nghĩa nhất. Hồi ức về những ngày tháng còn bé， tuy vất vả nhưng tràn ngập tiếng cười, đủ cả 3 thế hệ. Bây giờ lớn rồi chỉ mong được bé lại, vẫn là đứa con ngoan đứa cháu Thảo được ôm ấp vỗ về, lại còn được nhận phong bao lì xì đỏ nữa, vui biết bao!
Càng ngày mọi thứ trở nên thuận tiện hơn, con người cũng lười vận động, cái gì cũng sẵn có, ra chợ mua khỏi làm, tốn công mất sức. Nhưng mấy ai biết, răng chúng ta đang dần mất đi nét đẹp văn hóa trong phong tục tập quán của dân tộc mình.
Sau hai năm ăn Tết xa nhà, năm nay mình về sớm hơn dự định, có được nhiều thời gian ở bên cạnh gia đình, được quay trở lại với tuổi thơ, được quay về với văn hóa truyền thống của dân tộc, mình háo hưc làm bánh khảo với khẩu sli lắm. Điều đặc biệt là số lượng bánh làm ra nhiều hơn để gửi tặng các cô bác anh chị bạn bè nơi phương xa, những mối Duyên lành đã giúp đỡ cho mình trong khoảng thời gian tha hương cầu thực. Mình rất hi vọng một ngày nào đó, các món bánh cổ truyền của người Tày Nùng sẽ được nhiều người biết đến chứ không còn chỉ là món bánh gia truyền được làm sử dụng trong dịp Tết nữa.
Tết là để chia sẻ niềm vui, trao nhau tiếng cười. Tết này hãy cùng nhau lan tỏa thông điệp "vtct không quên nguồn cội", đó chính là gìn giữ vẻ đẹp Tết cổ truyền của dân tộc và vùng miền bạn đang sinh sống đó.