Toàn cảnh Tây Tạng - và Quá trình "Bị Sáp Nhập" vào Trung Quốc

Thành Phạm
511 người theo dõi
Nhắc đến Tây Tạng, chắc hẳn ai trong chúng ta cũng nghĩ đến một vùng đất huyền bí, nằm ẩn minh giữa dãy núi Himalaya hồng với Ý
nơi mà con người có thể tìm được cảm giác thư thái, yên bình trong những tiếng chuồng chùa.
Không chỉ sở hữu những dãy núi cao và cảnh quản thể nhiền ngoạn ngục, Tây Tạng còn nổi tiếng với những dấu ấn trong văn hóa và một lịch sử phức tạp.
Nếu các bạn cũng đang tò mò và muốn khám phá về thánh địa Phật cáo này, thì đừng bỏ lỡ những thông tin thú vị trong video dưới đây của 5 phút thôi nhé!
Nằm trên cao nguyên Thành Tạng, khu tử trị Tây Tạng trải rộng trên triện tích 1.228.400 km2,
tương đương với tổng diện tích của 4 quốc gia trong khu vực Đông Nam Á là Việt Nam, Lào, Campuchia và Thái Lan.
Tây Tạng ráp với khu tử trị Tân Cương về phía Bắc, ráp với tỉnh Thanh Hải ở phía Đồng Bắc,
ráp với tỉnh Tứ Xuyên về phía Đông và ráp với tỉnh Vân Nam về phía Đông Nam.
Ở phía Nam, Tây Tạng có biên giới ráp với 4 quốc gia bao gồm Ấn Độ, Nê Pan, Bù Tàn và Miền Ma.
Trước khi trở thành khu tử trị của Trung Quốc, Tây Tạng là một vùng đất bí ẩn
và người dân ở đây sinh sống trong một cộng đồng văn hóa và tôn láo khác biệt với thế giới bên ngoài.
Trước đây, Tây Tạng bao gồm 3 khu vực lịch sử là Amdo, Kham và Usang.
Diện khu vực Usang, nó bao gồm cả Ngari và Vương quốc Ngu Ghe trước đây.
Năm 1949, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đánh bại quốc dân Đảng và thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Chủ tịch Mao Trạch Đông ngay lập tức tuyên bố kế hoạch giải phóng cho Tây Tạng
và bắt đầu tuyên bố rằng Tây Tạng là một phần của Trung Quốc.
Trong khi nhiều người dân Tây Tạng bấy giờ cho rằng vùng đất của họ đã có một lịch sử độc lập lâu dài
dưới sự lãnh đạo của các nhà lãnh đạo Phật giáo.
Ngay sau khi chính quyền Trung Quốc kiểm soát khu vực này, họ đã chia tách Tây Tạng thành một phần của các tỉnh Thanh Hải, Cam Túc, Tứ Xuyền và Vân Nam.
Riêng vùng lịch sử Usang và phần phía tây của khu vực Kham được Trung Quốc gọi là khu tự trị Tây Tạng
và khu vực này chiếm chưa đến một nửa diện tích lịch sử của Tây Tạng.
Lãnh tụ chính trị và tinh thần của Tây Tạng lúc bấy giờ là Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 đã nổi dậy chống lại sự cai trị của Trung Quốc nhưng bất thành.
Sau đó, Lạt Ma đã phải nguy trang thành một người lính để thoát khỏi thủ đô Lhasa và sống lưu vong tại Ấn Độ từ năm 1959 cho đến nay.
Và kể từ đó, Ngài hoạt động để thu hút sự ủng hộ của thế giới đối với sự tự trị về ngôn ngữ và văn hóa cho Tây Tạng
đồng thời duy trì một chính phủ lưu vong có trụ sở tại Ấn Độ. Chính phủ này được gọi là cơ quan trung ưỡng Tây Tạng.
Nói chung là việc hợp nhất Tây Tạng và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa cho đến nay vẫn là một vấn đề gây chảnh cái cả ở Tây Tạng và trên toàn thế giới.
Trong các ấn phẩm của Trung Quốc thì họ sử dụng thuật ngữ Tây Tạng có nghĩa là chỉ một vùng đất thuộc khu tự trị Tây Tạng.
Còn người Tây Tạng sử dụng thuật ngữ này để chỉ 3 khu vực lịch sử của họ, tức là toàn bộ khu vực Tây Tạng trước cuộc xâm lược năm 1949-1950.
Hiện nay, khu tự trị Tây Tạng được chia thành 7 đơn vị hành chính, bao gồm 1 tỉnh và 6 thành phố cấp tỉnh.
Ngoài ra, 2 khu vực biên giới Aksai Chin và Arunchan Pradesh vẫn là những khu vực tranh chấp giữa Trung Quốc và Ấn Độ suốt nhiều thập kỳ.
Cụ thể, Aksai Chin hiện đang do Trung Quốc kiểm soát và họ xác nhập khu vực này vào khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương cùng một phần nhỏ xác nhập vào khu tự trị Tây Tạng.
Còn Ấn Độ tuyên bố chủ quyền và xem nó là một phần của lãnh thổ liên bang Là Đảng.
Ngược lại, Arunchan Pradesh là một tiểu bang của Ấn Độ nhưng Trung Quốc lại tuyên bố hầu hết lãnh thổ của bang này thuộc về Tây Tạng và đòi Ấn Độ trả lại.
Trở về năm 1914, hầu hết lãnh thổ bang Arunchan Pradesh của Ấn Độ ngày nay được chính phủ Tây Tạng nhượng lại cho đế quốc Anh theo điều ước Simla năm 1914.
Nhưng sau khi Trung Quốc xác nhập Tây Tạng thì họ không công nhận tính hợp pháp của hiệp định này và yêu sách chủ quyền hầu hết bang này với tên gọi Tạng Nam.
Lhasa nằm ở vùng trung tâm Tây Tạng là một trong sáu thành phố cấp tỉnh đồng thời là thủ phủ của khu tối trị và cũng là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của Tây Tạng.
Thành phố này có diện tích là 29.274 km2. Tuy nhiên, khu vực dân cư sinh sống chủ yếu chỉ rộng 53 km2.
Nằm trên bờ bắc của dòng sông Lhasa trong thùng lũng thuộc dãy Himalaya, Lhasa là nơi mà đất trời dung hòa làm một,
những ngôi chùa to lớn và uy nhiêm lúc ẩn lúc hiện trong những đám mây trắng khổng lồ.
Ở Lhasa, bạn có thể ngồi dưới ánh nắng mặt trời, uống một tách trà bơ và ngắm nhìn những người hành hương quỷ lại.
Nhưng quan trọng nhất, Lhasa được xem là cộn nguồn của Phật giáo, là nơi mà nhiều tín đồ Phật giáo trên thế giới đều mong một lần được hành hương về đất Phật linh thiêng và huyền bí này.
Vào năm 641, khi vua sông Sen Gampo lên ngồi và thành hôn với công chúa Văn Thành của nhà đường thì những công trình kiến trúc Phật giáo vĩ đại
cùng những tác phẩm mỹ thuật về đức Phật bắt đầu được xây dựng rộng rãi ở Tây Tạng.
Lhasa chính thức trở thành thủ phủ của Tây Tạng vào đời Đạt Lai Lạt Ma Thứ Năm sau khi vị Lạt Ma này giữ quyền cai trị Tây Tạng từ năm 1642.
Đạt Lai Lạt Ma Thứ Năm hay Lôp Sang Gyatso có lẽ là vị sư nổi tiếng nhất.
Ông vẫn còn được người dân Tây Tạng tôn trọng gọi là Đại sư Thứ Năm,
đồng thời là vị Lạt Ma đầu tiên khởi xướng chế độ tăng lữ chính quyền nắm giữ quyền cai trị Tây Tạng.
Kể từ đây, Đạt Lai Lạt Ma chính là người lĩnh đạo tinh thần, tôn giáo cũng như chính trị tại Tây Tạng.
Ngày nay, Lhasa vẫn còn lưu giữ nhiều công trình Phật giáo cổ kính.
Đến nhất trong số đó là những công trình cung điện Polata với hai màu sắc đặc trực là đỏ và trắng nằm uy nghi và huyền bí trên đỉnh Hồng Sơn.
Được xây dựng từ năm 1645 và phải mất 50 năm thì công trình vĩ đại này mới được hoàn thành.
Potala vốn được xây dựng nhằm mục đích làm nơi ở cho các vị Đạt Lai Lạt Ma vào mùa đông.
Cung điện có tổng cộng hơn 1.000 phòng, bao gồm cả khu sinh hoạt, phòng trưng bày, nhà nguyện và nhiều ngôi mộ hoàn trang.
Tiếp đến là Đền Giao Khang nằm ở thành phố Và Khò.
Khu đền này được xây dựng trong khoảng từ năm 639 đến năm 647 sau Công Nguyên và được xem là linh thiêng nhất Lhasa.
Tại đây, vào bất cứ thời gian nào trong ngày cũng có hàng nghìn người bộ đạo kính thành quý bái theo nghĩ thức
ngũ thể thập địa trên ngôi đền để tỏa lòng thanh kính chức Đức Phật vĩ đại.
Đây là nghĩ thức phổ biến và quen thuộc đối với các tiến độ Phật giáo ở Tây Tạng.
Còn quảng trường Lhasa là nơi tập trung đông người dân địa phương và du khách du lịch qua lại.
Nhưng điều này cũng không hề ảnh hưởng tới sự yên tĩnh và không khí linh thiêng của các ngôi chùa gần đó.
Thác nước của châu Á
Nhìn trên bản đồ có thể dễ dàng nhận thấy khu tự trị Tây Tạng nằm gọn trong cao nguyên Thanh Tạng,
một vùng cao nguyên rộng lớn ở Trung Á và được bao quanh bởi những khối núi khổng lồ
với độ cao trung bình trên 4.500m so với mực nước biển
cho nên cao nguyên này thường được gọi là nóc nhà của thế giới hay là cực thứ 3 trên địa cầu.
Nhìn chung, khu tự trị Tây Tạng có đề hình cao ở phía Tây và thấp dần về phía Đông.
Phần phía Bắc của Tây Tạng tương đối bằng phẳng cho nên khu vực này còn được gọi là lưu vực núi cao hay Quy An Tàng.
Nó bị giới hạn bởi dãy núi Côn Lôn ở phía Bắc và kéo dài hơn 1.300km từ Tây sang Đông
ở độ cao trung bình là 5.000m so với mực nước biển.
Mặc dù Quy An Tàng không có bất kỳ hệ thống sông nào nhưng có các hồ nước mặn rải rác.
Lớn nhất là hồ Sê Linh Cổ và hồ Nam Mù Cổ.
Trong đó, hồ Nam Mù Cổ là hồ nước mặn cao nhất trên thế giới có diện tích bề mặt trên 500km.
Diện tích chính xác của hồ này là 1.940km.
Không chỉ sở hữu cảnh quan tuyệt đẹp và là điểm hành hương của bất kỳ du khách nào đến được đất nước Tây Tạng
mà Nam Mù Cổ còn là một trong bốn hồ nước thiêng của Phật tử theo hệ Kim Cang Thừa, một nhánh của Mật Tông.
Cho nên con người không được phép bước chân xuống hồ nước,
những người dân sống xung quanh hồ thường lấy nước ở đây về để thơ và chữa bệnh dựa theo truyền thuyết dân gian.
Ở phía Đông, độ cao của cao nguyên giảm dần nhưng do các dãy núi ở khu vực này chạy theo hướng vòng cung
và chia cắt các vùng đồng bằng nên nó đã tạo ra những giao cản thương mại
cũng như đối với việc đi lại và thông tin liên lạc với các khu vực khác của Trung Quốc.
Còn phía Nam của cao nguyên là dãy núi trẻ Himalaya Hùng Vĩ dài gần 2.500km theo hướng Tây Đông,
độ cao trung bình trên 6.000m.
Trong đó, cao nhất là đỉnh Everest nằm trên biên giới giữa Trung Quốc và Nepal
được coi là nóc nhà của thế giới với độ cao 8.849m.
Everest còn có tên gọi khác là đỉnh Chomolungma theo tiếng Tây Tạng
nghĩa là nữ thần địa phương.
Vì vậy, trên một số bản đồ của Trung Quốc cũng thường ghi là ngọn thánh bẩu hoặc nữ thần.
Tuy nhiên, khu vực đỉnh Everest đang là vùng tranh chấp lãnh thổ giữa Nepal và Trung Quốc.
Các vấn đề xung quanh đỉnh Everest này thì các bạn có thể xem thêm video về Nepal 5 phút để ở dưới bình luận nhé!
Ngoài ra, Tây Tạng còn được mệnh danh là thác nước của châu Á.
Ở phía Đông và phía Nam của Tây Tạng là khởi nguồn của 10 hệ thống sông lớn.
Một số phải kể đến bao gồm sông Hoàng Hà, sông Dương Tự, sông Mê Cổng, sông San Nguyên, sông Brahmaputra và sông Indus.
Bởi vì ở đây có địa hình chủ yếu là núi cao và hiểm trở, với đất đai khô cằn và nhiệt độ lạnh giá.
Phần lớn bề mặt cao nguyên có bằng tuyệt bao phủ trên 6 tháng và lượng mưa ở đây không đáng kể.
Cho nên Tây Tạng là khu vực có khiệu tương đối khắc nghiệt cho cuộc sống con người
và là một trong những khu vực khéo lánh nhất trên hành tinh.
Khu vực tập trung đông dân cứng nhất là phía đông và phía nàm Tây Tạng,
nơi có khiệu dễ chịu hơn, các thùng lũng giữa các núi có thể sản xuất nông nhập và chăn nuôi.
Nói chung là Tây Tạng đủ cao để khiến những người ở đông băng Tây đây sẽ cảm thấy say độ cao do không khí ở đây khá loãng
và âm lượng oxy trong không khí chỉ bằng 64,3% so với vùng đông băng.
Tuy nhiên, đối với những người sống ở Tây Tạng thì điều này khá là bình thường
do những người này có hệ tuần hoàn và tiên mạch khỏe mạnh hơn người bình thường để thích ứng với môi trường có lượng oxy thấp.
Điều này cũng đã hình thành nên nhiều nét văn hóa độc đáo và được định hình rõ ràng bởi độ cao của nó.
Trong số 3.506.000 người sinh sống ở khu tử trị thì hơn 90% là người Tây Tạng
và nhóm người này được coi là một nhóm dân tộc thiểu số khác biệt trong văn hóa của Trung Quốc.
Nhưng ngay cả trong Tây Tạng cũng tồn tại nhiều nhóm văn hóa và sách tộc khác nhau.
Theo truyền thống, tổ tiên ban đầu của người Tây Tạng là 6 nhóm người
được đại diện bởi 6 giải màu đỏ trên quốc kỳ Tây Tạng giai đoạn 1912-1950.
Đó là người Xê, người Mù, người Đồng, người Tòng, người Trù và người Rà.
Ngoài những nhóm chính này thì còn có một số nhóm dân tộc truyền thống khác nhưng có dân số không đáng kể.
Hầu hết người Tây Tạng thường theo Phật giáo Tây Tạng hoặc một tổ hợp của các phong tục truyền thống bản địa gọi là Bồn.
Còn hầu hết người Hán ở khu tự trị Tây Tạng, họ chiếm hơn 8% dân số là những người di cư gần đây
bởi vì tất cả người Hán đã bị trục xuất khỏi Tây Tạng sau cuộc xâm lược của anh.
Nhưng con số thông kê này chỉ bao gồm những người có hộ khẩu ở Tây Tạng.
Do nằm ở khu vực cao nguyện và có địa hình hiểm trở cho nên trong suốt một thời gian dài
Tây Tạng bị cô lập với phần còn lại của Trung Quốc cũng như thế giới.
Giao thông ở đây rất lạc hậu chỉ dựa vào những con đường làm câu nối với thế giới bên ngoài.
Nhưng hiện nay, tình hình giao thông ở Tây Tạng đã có những thay đổi lớn.
Một mạng lưỡi giao thông 3 chiều được hình thành, bao gồm cả đường bộ, đường sắt và đường hàng không.
Tuy nhiên các tuyến đường này chủ yếu tập trung ở thành phố Lhasa.
Kể từ năm 2006, với việc khai trương tuyến đường sắt Thanh Hải – Tây Tạng,
khách du lịch có thể đi tàu thẳng đến Lhasa, từ hầu hết các thành phố lớn ở phi đồng đất nước,
bao gồm cả thủ đô Bắc Kinh.
Vận tải hàng không dân dụng cũng đã mở các đường bay nội địa đến Lhasa.
Tuy nhiên, đường bay quốc tế chỉ có duy nhất một tuyến kết nối Lhasa với thủ đô Kathmandu của Nepal.
Về Kinh tế, theo số liệu năm 2020, tổng sản phẩm quốc nội của Tây Tạng là 27,59 tỷ USD.
Theo đó, GDP bình quân đầu người là 7.869 USD.
Nền kinh tế của Tây Tạng chủ yếu là nông nghiệp tự cùng tư cấp.
Do diện tích đất cánh tác hạn chế,
nghiệp chính của người dân ở đây là chăn nuôi gia súc như cựu, dê, bò Tây Tạng.
Trong đó, bò Tây Tạng đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống hàng ngày của người dân ở đây.
Không chỉ giúp canh tác nông nghiệp, giống bò này còn là nguồn cung cấp sữa, bờ và sữa chua trong khẩu phần ăn của người dân.
Trong hoạt động du lịch, chúng còn đóng vai trò là nhân viên khuân vác,
giúp du khách có thể đi bộ dễ dàng và thoải mái hơn, đặc biệt là trên hành trình leo núi Kailas Kora.
Còn các loại cây trồng chính được trồng ở đây là lúa mạch, lúa mì, kiều mạch, khoai tẩy và các loại rau quả khác.
Là một trong những khu tử trị phát triển du lịch bậc nhất Trung Quốc,
Tây Tạng được xem là thánh địa của các đoàn leo núi, du lịch mạo hiểm, khám phá văn hóa, khoa học và hành hương.
Đó là lý do tại sao hiện nay, ngành du lịch đã trở thành một trong những ngành trụ cột kinh tế chính của vùng này
và được chính quyền ở đây tích cực thúc đẩy phát triển.
Riêng trong năm 2020, khu tử trị Tây Tạng đã đón hơn 35 triệu lượt khách du lịch, nhưng phần lớn là khách du lịch nội địa,
do du lịch ở Tây Tạng vẫn bị hạn chế đối với du lịch khách nước ngoài.
Nếu bạn muốn tới đây thì điều bắt buộc đó là phải xin giấy phép nhập cảnh Tây Tạng
và phải có hướng dẫn viên du lịch đi cùng trong suốt quá trình tham quan tại Tây Tạng.
Thánh địa Phật Giáo Linh Thiêng Lâu Đời
Phật Giáo đứng đầu trong các tổn giáo và mang đậm dấu ấn văn hóa ở Tây Tạng.
Đây là nơi sinh ra Mật Tông, là một tông phái của Phật Giáo với văn hóa và phong cách đa dạng,
cùng với các vị Đạt Lai Lạc Ma hay còn gọi là Phật Sống được nhiều người tổn thở.
Người ta vẫn thường chuyển nhau những câu chuyện huyền bí về các vị Đạt Lai Lạc Ma
là những hiện thân về lòng tử bi của Chư Phật và Bồ Tát.
Các vị Đạt Lai Lạc Ma có vị trí rất cao trong xã hội Tây Tạng,
thậm chí còn có thể lãnh đạo nhân dân về mặt chính trị.
Ngoài ra, một trong những điều khiến cả thế giới quan tâm tới các vị Đạt Lai Lạc Ma chính là sự tái sinh.
Theo trang DalaiLama.com của Đạt Lai Lạc Ma thứ 14,
sau khi một vị Đạt Lai Lạc Ma tư chân, họ sẽ không chọn một người kế nhiệm mình.
Cũng không phải chúng tăng chọn ra một người mới mà chính họ sẽ tái sinh trong một thân thể mới,
một kiếp sống mới với một phần ký ức của kiếp trước còn nguyên vẹn.
Hiện nay hiện tượng tái sinh vẫn còn là bí ẩn gây ra không ít tranh cãi,
nghi ngờ và thách thức các nhà khoa học tìm ra lời giải.
Chỉ biết rằng, đối với người dân Tây Tạng từ vị Đạt Lai Lạc Ma đầu tiên cho đến vị hiện tại,
họ đã dùng sự tử bi và trí tuệ của mình giúp cho chúng sinh thoát khỏi khổ đau.
Chỉ đường đi đến bờ giác ngộ, tất cả họ đều là minh chứng sống động cho truyền thuyết tái sinh
biển ở vùng đất Linh Thiêng Tây Tạng,
nơi còn được mệnh danh là Thánh Địa Phật Giáo Thuần Khiết và Linh Thiêng thuộc hàng bậc nhất thế giới.
Vị Đạt Lai Lạc Ma thứ 14 hiện tại Tenzin Gyasko
Theo thời gian, các vị Lạc Ma vẫn tái sinh trong Phòng Luân Hồi
và hiện tại là vị Đạt Lai Lạc Ma thứ 14 với tên gọi Tenzin Gyasko hay Đăng Châu Gia Mục Thố.
Theo lời kể của chính anh trai Đạt Lai Lạc Ma Đăng Châu Gia Mục Thố năm 1933,
khi Lạc Ma thứ 13 qua đời, di thệ của ngài đã tự quay đầu từ hướng Đông Nam sang hướng Đông Bắc.
Mọi người đã theo dấu chỉ đó và tìm thấy hóa thân hiện sinh của ngài là cậu bé Lamododup,
sống tại khu vực Amdo, ngày nay thuộc tỉnh Thanh Hải, Trung Quốc.
Cậu bé đó chính là vị Đạt Lai Lạc Ma thứ 14 hiện tại.
Đạt Lai Lạc Ma thứ 14 được xem là một trong những nhân vật có ảnh hưởng rất lớn trên thế giới,
đồng thời là một nhà lãnh đạo tinh thần mang đến nhiều ảnh hưởng sâu sắc
và thúc đẩy con người phát triển nhận thức và để sống tinh thần của nhân loại.
Vào ngày 10 tháng 12 năm 1989, Lạc Ma đã tiếp nhận giải thưởng Nobel Hoa Bình
trên tinh thần nhân danh những người bị đàn áp ở khắp mọi nơi,
tất cả những ai đấu tranh cho sự tự do và hoa bình trên thế giới và đặc biệt là nhân dân Tây Tạng.
Vậy là chúng ta đã khép lại hành trình khám phá về khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc,
một vùng đất có nền văn hóa lâu đời và phong cảnh thiên nhiên vô cùng hồng vĩ.
Các bạn cảm thấy cuộc sống tại nơi được ví lãn đốc nhà thế giới này như thế nào?
Hãy để lại suy nghĩ dưới phần bình luận cho 5 phút thôi và mọi người cũng biết nhé!
Xin chào và hẹn gặp lại trong các video tiếp theo!
