RFI Tiếng Việt : Phát thanh ngày 10/12/2024

Đây Paris RFE tiếng nói quốc tế phát thanh từ thủ đô nước Pháp, tri phương cùng với Minh Anh, Trọng Thành và Thùy Dương xin kính chào quý tính giả. Sau đây mời quý vị theo dõi bản tin thời sự thứ 3 ngày 10 tháng 12 năm 2024. Quá trình chuyển giao quyền lực cũng trở phải nổi dậy chính thức bắt đầu ở Syria. Trung Quốc triển khai quanh đảo Đài Loan số tàu chiến nhiều nhất kể từ năm 2022. Bắc Kinh điều tra tập đoàn công nghệ Mỹ Nvidia vì vi phạm luật chống độc quyền. Chuyên mục mỗi ngày một sự kiện tranh luận về chính sách với người tị nạn Syria dấy lên trở lại ở châu Âu ngay sau khi chế độ Assad sụp đổ. Theo dòng thời sự, Ukraine phải đi dây để quyên rũ Donald Trump. Kính thưa quý vị, từ ngày hôm qua, Thủ lĩnh phía nổi dậy Syria Abu Mohammed al-Gholani bắt đầu các thảo luận với các lãnh đạo chế độ cũ về tiến trình chuyển giao quyền lực. Lực lượng nổi dậy thông báo một ngày sau khi vào thủ đô Damas, ông al-Gholani đã gặp cựu thủ tướng Syria Mohammed al-Gholani để bàn về việc tiếp nhận quyền lực sau khi quốc hội và đảng BAS của nhà độc tài Assad tuyên bố ủng hộ tiến trình này. Cuộc tấn công của quân nổi dậy Syria đã giúp giải phóng hàng ngàn người khỏi nhà tù Sadnada, biệt danh là lò giết người, hồi cuối tuần qua. Đặc phá viên Mohammed Erami từng trình từ Damas. Tiến thức về việc những người bị giam giữ trong các nhà tù ở Syria được trạc tự do đã lan khắp cả nước, nhưng niềm vui lớn nhất là sau khi các tù nhân được thả khỏi nhà tù Sadnaya. Niềm vui không được trọn vẹn với hình ảnh những người tù được thả ra trong tình trạng sức khỏe suy sụp. Cơ thể họ mang dấu vết của tra tấn. Một trong những tù nhân được trạc tự do xin ẩn danh cho biết. Chúng tôi hiện đang ở trung tâm Damas. Tôi xin thề trước đấng toàn năng rằng việc hành quyết tôi và các đồng đội đã được lên kế hoạch vào hôm nay, cách nấy nửa giờ. 54 người chúng tôi trên nguyên tắc bị sử tử vào ngày hôm nay. Thượng đế vĩ đại. Trong nửa thế kỷ, Assad đã tàn sát chúng tôi và bỏ tù những người con trai của chúng tôi. Cảm ơn các vị rất nhiều. Xin chào mừng những người đã giải phóng Damas. Kể từ năm 2011, hơn 136.000 người Syria đã bị cầm tù, trong số đó có hàng nghìn phụ nữ và trẻ em. Kể từ khi bắt đầu phong trào phản kháng chống chế độ Assad năm 2011, hơn 100.000 người đã chết trong các nhà tù, đặc biệt là do bị trả tấn. Cơ quan này cũng cho biết là khoảng 30.000 người đã bị giam giữ riêng ở Sayyedah vào năm 2022. Và vào ngày hôm qua, Thủ tướng Đức Olaf Scholz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đã trao đổi về tình hình Syria sau khi chế độ Bashar al-Assad sụp đổ. Lãnh đạo Pháp Đức cũng cùng tuyên bố là sẵn sàng hợp tác với các nhà lãnh đạo mới, nhưng có có các điều kiện. Theo thông cáo từ Berlin được AFP trích dẫn, Pháp và Đức cùng đồng thanh cho biết cả hai nước sẵn sàng hợp tác với bang lãnh đạo mới của Syria dựa trên cơ sở tôn trọng nhân quyền và bảo vệ các sát tộc thiểu số cũng như các nhóm tôn giáo. Lãnh đạo hai nước nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc bảo vệ toàn vạn lãnh thổ và chủ quyền Syria. Thủ tướng Đức và Tổng thống Pháp cũng cho biết sẽ hợp sức củng cố cam kết của Liên hiệp châu Âu tại Syria, đặc biệt hậu thuẫn một tiến trình chính trị toàn diện cho đất nước qua việc hợp tác chặt chẽ với các đối tác tại Trung Đông. Trong khi đó, Hoa Kỳ, thông qua lời Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken cho biết, Washington quyết tâm không để nhóm tổ chức nhà nước Hồi giáo ISIS được tái lập hay hình thành các cơ sở hoạt động bí mật ở Syria, đồng thời kêu gọi mọi việc phải được thực hiện nhằm tránh sự phân mảnh của đất nước thời kỳ hậu Bashar al-Assad. Trước những diễn biến bất ngờ tại Syria, Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc có cuộc họp khẩn ngày hôm qua, 15 nước thành viên bày tỏ sự thận trọng và chưa nhắc đến khả năng rút nhóm thánh chiến Hồi giáo HTS ra khỏi danh sách trừng phạt của Liên hiệp quốc, thông tín viên đại RFI Kary Newton tại New York cho biết thêm. Tình hình thay đổi khó lường và sẽ còn thay đổi theo từng ngày, đó là ghi nhận phản ánh thái độ thận trọng chung ở Liên hiệp quốc trước sự sụp đổ của chế độ. Ưu tiên hàng đầu là 1.800 nhân viên Liên hiệp quốc người Syria có thể đến hỗ trợ cho người dân Syria trong lúc hỗn loạn. Dù vậy, họ cũng tỏ ra hài lòng trước hình ảnh tù nhân được phóng thích, trong đó có nhiều phụ nữ và trẻ em, những người chẳng có tội tình mà lại bị giam. Hội đồng bảo an Liên hiệp quốc đã không ngờ rằng chế độ Bashar al-Assad sụp đổ nhanh như vậy. Đại sứ Nga tại Liên hiệp quốc phát biểu rằng, Quý vị biết đấy, tất cả mọi người đều bị bất ngờ, kể cả các thành viên của hội đồng bảo an. Vì vậy, chúng ta cần phải chờ xem, quan sát và thẩm định tình hình sẽ tiến triển như thế nào. Vào lúc mà hội đồng thường xuyên bị tê liệt vì hồ sơ Syria do lá phiếu phụ quyết của nước Nga nhằm bảo vệ chế độ Bashar al-Assad, thì hội đồng bảo an muốn quyền chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ Syria phải được tôn trọng. Hội đồng rất có thể là sẽ có một tuyên bố chung trong những ngày sắp tới. Đối với đại sứ Hoa Kỳ Robert Wood, một thông điệp rõ ràng gửi đến những ai sắp lên cầm quyền tại Damas là điều cần thiết. Ông nói, đây là một cơ hội lớn để chúng ta cùng nhau làm việc hướng đến một quá trình truyền tiếp mà người dân Syria ủng hộ, đại diện cho chính họ chứ không phải là ai khác. Hiện tại, hội đồng bảo an chưa đề cập đến khả năng giúp tổ chức thánh chiến Hồi giáo HTS ra khỏi danh sách trừng phạt của Liên Hiệp Quốc. Còn trong đêm hôm qua, Israel đã không kích vào các căn cứ quân sự ở Syria với lý do ngăn chặn các vũ khí chiến lược còn rơi vào tay những kẻ Hồi giáo cực đoan. Nhà nước do Thái gần đây cũng đã chiếm một số khu vực ở vùng cao nguyên Golan, giáp với Syria, không lâu sau khi phiến quân HTS lật đổ chế độ tàn bạo Al-Assad. Đài quan sát nhân quyền Syria OSDH được hãng tin Pháp AFP trích dẫn, cho biết không quân Israel trong đêm qua đã thực hiện 250 vụ oanh kích phá hủy các cơ sở quân sự chính của Syria, cũng như là các sân bay, các kho vũ khí, trung tâm nghiên cứu quân sự. Các cơ sở này hiện vẫn do lực lượng của chế độ cũ kiểm soát. Ngoại trưởng Israel Jideon Sarkh tối thứ hai vừa qua cho biết là những chủ nhân mới của Syria mang tư tưởng Hồi giáo cực đoan. Do vậy, Israel tấn công vào các hệ thống vũ khí chiến lược như là vũ khí hóa học hoặc là tên lửa tầm xa để chúng không rơi vào tay của những kẻ cực đoan từ trong nguyên văn. Nguồn tin an ninh từ Syria được AFP trích dẫn cho biết thêm là quân đội Israel đã chiếm được một phần của cao nguyên Golan, vùng đệm giữa Israel với Syria. Ai Cập, Qatar, Ả Rập, Xê Út đã lên án hành động này mà họ xem là sẽ gây tổn hại đến khả năng tái lập an ninh ở Syria. Israel khẳng định không muốn can thiệp vào xung đột tại Syria và việc chiếm được vùng đệm ở cao nguyên Golan chỉ là hành động mang tính tự vệ. Một số các nguồn tin cho hay là quân đội Israel đã xâm nhập được vào lãnh thổ ở miền nam Syria, tiến đến một nơi mà chỉ còn cách thủ đô Damasc chừng 25km vào sáng ngày hôm nay. Tuy nhiên, phát ngôn viên của quân đội Israel đã bác bỏ cái này và khẳng định là chỉ duy trì lực lượng tại vùng đệm. Đặc phái viên của Liên hiệp quốc về Syria, Jacques Pedersen, ngày hôm nay đã yêu cầu chấm dứt các vụ oanh kích của Israel tại Syria. Thưa quý vị, ngày hôm nay, chính quyền Đài Bắc cho biết là Trung Quốc đang triển khai một số lượng tàu chiến đông hơn rất nhiều so với đợt tập trận hải quân năm 2022 để trả đũa chuyến thăm Đài Bắc của Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nosy Pelosi. Theo lời một quản chức an ninh cao cấp Đài Loan về hãng tin AFP, thì tổng cộng là gần 90 tàu chiến Trung Quốc đã được triển khai tại vùng biển Hoa Đông, Biển Đông cũng như tại eo biển Đài Loan. Phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Đài Loan Tôn Lập Phương cho rằng con số này cao hơn rất nhiều so với năm 2022. Giới chức của Đài Loan cho rằng đợt tập trận hải quân lớn của Trung Quốc không chỉ nhắm vào chính quyền Đài Loan. Từ Đài Bắc, thông tiến viên Nguyễn Giang từng thuật. Đài Loan cho hay Trung Quốc vừa triển khai các hoạt động quân sự quy mô lớn nhất từ năm 1996 quanh đảo Đài Loan trong 24 giờ qua. Hôm thứ Hai, Bộ Quốc phòng Đài Loan nói có 47 máy bay quân sự, 12 tàu chiến cùng 9 tàu hải cảnh Trung Quốc đã hoạt động quanh hòn đảo này mà không báo trước. Họ dự báo các hoạt động sẽ kéo dài ít nhất tới thứ Tư tuần này. Đài Loan cho rằng tầm vóc của lần phô trương lực lượng mà Trung Quốc đang thực hiện ở 7 vùng cấm bay, 3 chiến khu Bắc, Đông và Nam của Trung Quốc là một thách thức chung đối với các nước trong vùng, không chỉ với Đài Loan. người mà Hoa Kinh coi là kẻ ly khai đang muốn tìm kiếm độc lập cho Đài Loan, Nguyễn Giang từng thuật cho RFI từ Đài Bắc. Vẫn về thời sự châu Á, cuộc điều tra về việc ông Tổng thống Hàn Quốc ban hành lệnh thiết quân luật vi hiến có những diễn biến mới. Ngày hôm nay, chính quyền Hàn Quốc ra lệnh cấm xuất ngoại đối với nhiều quan chức cảnh sát sau khi đã có lệnh cấm đối với Tổng thống Joon Seok-yeol. Thủ tướng Hàn Quốc cũng bị cảnh sát triệu tập với tư cách là nghi phạm. AFP dẫn nguồn tin từ hãng thông tấn Hàn Quốc Jonghap cho biết, ông Jo Ji-ho, lãnh đạo cơ quan cảnh sát quốc gia Hàn Quốc, cùng với hai quan chức cao cấp khác bị cấm rời lãnh thổ. Lệnh cấm này được ban hành đối với Tổng thống Joon Seok-yeol vào ngày hôm qua, cùng với hai cựu bộ trưởng quốc phòng và nội vụ, cũng như lãnh đạo cơ quan phản gián Hàn Quốc. Còn tại Trung Quốc, chính quyền Bắc Kinh ngày hôm qua đã mở điều tra nhắm vào Tập đoàn Công nghệ Hoa Kỳ Nvidia với cáo buộc vi phạm luật chống độc quyền. Về Thế sự nước Pháp, ngày hôm nay, Tổng thống Pháp tiếp lãnh đạo các chính đảng, chứ nhóm cực hữu và cực thả, để chọn ra tân thủ tướng. Một tuần sau khi quốc hội bỏ phiếu bất tín nhiệm, thủ tướng Pháp vẫn chưa có thủ tướng mới. Ngày hôm nay, Tổng thống Macron tiếp lãnh đạo các chính đảng lớn để tìm ứng viên mới có khả năng thỏa hiệp để tránh chính phủ bị lấp đổ một lần nữa. Tuy nhiên, các lãnh đạo đảng cực hữu tập hợp dân tộc và đảng cực thả nước Pháp bất khuất không được mời dự cuộc họp do hai đảng này không chấp nhận logic thỏa hiệp. Chiều nay vào lúc 14h, cuộc họp dự kiến sẽ diễn ra giữa Tổng thống Macron với lãnh đạo các đảng cánh hữu, cánh trung và các đảng cánh tả như Đảng Xã hội, Đảng Xanh và Đảng Cộng sản. Về phản ứng của hai đảng không được mời trên đài truyền hình Pháp TFR, ông Jordan Mandela, lãnh đạo đảng cực hữu, cho rằng quyết định của Tổng thống Macron thể hiện sự khinh thường, kêu ngạo và thiếu lịch sự. Gần 80 năm sau hai trận bom kinh hoàng, mối đe dọa hạt nhân vẫn luôn mang tính thời sự. Dựa vào những chứng nhân sống sót của Hiroshima và Nagasaki, Nihon-Hidenkyo đấu tranh không ngây nghĩ vì một hành tinh không có vũ khí hủy diệt hàng loạt. Hai quả bom nguyên tử thả xuống hai thành phố Nhật Bản trong hai ngày, mùa 6 và mùa 9 tháng 8 năm 1945, đã giết chết hơn 200.000 người, buộc Nhật Bản phải đầu hàng và kết thúc địa nhị thế chiến. Vào thời điểm đó, ông Terumi Tanaka mới 13 tuổi. Cũng trong cuộc họp báo, ông Terumi Tanaka báo động sự trối dậy của mối họa hạt nhân, hối thúc Tổng thống Nga Vladimir Putin ngừng đe dọa sử dụng vũ khí trong cuộc chiến Ukraine. Ông cho rằng Tổng thống Nga chưa thật sự hiểu mối họa vũ khí hạt nhân đối với nhân loại cũng như bản chất của loại vũ khí đó là gì. Những chỉ trích này được đưa ra vào lúc nguyên thủ quốc gia Nga gần đây đã sửa đổi học thuyết hạt nhân, mở rộng khả năng dùng vũ khí nguyên tử. Hiểm họa này còn đến từ Bắc Triều Tiên, không ngừng gia tăng thử nghiệm tên lửa đạn đạo, trong khi Iran bị nghi ngờ cũng muốn trang bị vũ khí hạt nhân. Tranh luận về chính sách với người tị nạn Syria dấy lên trở lại ở châu Âu ngay sau khi chế độ Assad sụp đổ. Trên đây là chủ đề mỗi ngày một sự kiện do Trọng Thành biên soạn. Chưa đầy 48 giờ sau khi chế độ Assad tại Syria sụp đổ, hàng loạt nước châu Âu đã đình chỉ việc xem xét hồ sơ xin tị nạn của người Syria chạy trốn chế độ độc tài và chiến tranh. Nhiều chính trị gia thậm chí còn yêu cầu xem xét việc trục xuất người Syria đã định cư tại châu Âu. Ảnh hưởng gia tăng của các tư tưởng cực hữu bài ngoại ở châu Âu đang khiến vấn đề người tị nạn bị thổi bùng lên và được nhìn nhận trước hết trên bình diện gánh nặng di dân hơn là bình diện quyền con người và địa chính trị. Chiến tranh và chế độ độc tài tại Syria đã buộc hơn 6 triệu người phải rời bỏ đất nước. Châu Âu là nơi tiếp nhận hơn 1 triệu người tị nạn, chiếm khoảng 1 phần 5 dân tị nạn Syria trên thế giới. Hàng trăm nghìn người đã nhận được quốc tịch của một quốc gia châu Âu. Hiện tại còn có hàng trăm nghìn người đang đệ đơn xin tị nạn. Ngày hôm qua, chính phủ các nước như Đức, Áo, Thụy Điển, Đan Mạch, Na Uy, Bỉ, Anh, Thụy Sĩ và Hà Lan ngay lập tức đình chỉ việc xem xét đơn. Đức quốc gia tiếp nhận gần 1 triệu người tị nạn Syria là một trong những nước ra quyết định sớm nhất. Gần 50.000 hồ sơ xin tị nạn tại Đức tạm thời không được xem xét. Bộ Nội vụ Đức cho biết chính sách ngừng xét đơn sẽ được duy trì cho đến khi tình hình trở nên rõ ràng hơn. Bộ trưởng Nội vụ Đức Nancy Fizer thuộc Đảng Xã hội Dân chủ Cánh Tà cũng nói thêm là nhiều người Syria đã tìm nơi ẩn náo ở Đức kể từ cuộc di cư lớn năm 2015-2016. Giờ đây cuối cùng cũng có hy vọng trở về quê hương Syria xây dựng đất nước. Tại Pháp, OFRA, cơ quan xem xét yêu cầu tị nạn, cho biết đang theo dõi tình hình Syria một cách cẩn trọng, đồng thời báo trước là điều này có thể dẫn đến việc tạm thời đình chỉ, việc ra quyết định đối với một số yêu cầu tị nạn từ công dân Syria. Áo là một trong những nước tiếp nhận nhiều dân tị nạn Syria nhất với khoảng 100.000 người. Bộ trưởng Nội vụ Áo Reha Khadna giải thích là tình hình chính trị ở Syria về cơ bản đã thay đổi. Quyết định này liên quan đến khoảng 7.300 hồ sơ. Chính phủ Áo thuộc phe cực hữu còn đi xa hơn khi ngày lập tức công bố chương trình hồi hương và trục xuất về Syria. Việc chế độ độc tài áp sát xung đổ, tạo cơ hội cho việc tiếp nhận người tị nạn Syria trở lại thành một điểm nóng chính trị. Nước Đức đang trong chiến dịch tranh cử, chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc hội trước kỳ hạn vào tháng 2 tới. Cổ vũ cho tư tưởng bài hoại cực hữu được coi là một phương tiện hiệu quả để thu thiện cảm của cử tri. Lãnh đạo đảng cực hữu Đức AFD, Alice Weider, nhận định bất cứ những ai ăn mừng nước Syria tự do tại Đức, dường như không có lý do gì để chạy chốn nữa và nên trở lại Syria ngay lập tức. Tư tưởng bài ngoại không chỉ của riêng các đảng phái cực hữu. Nghị sĩ thuộc đảng bảo thủ cánh hiếu Friedrich Merz, ứng cử viên hàng đầu và chức thủ tướng Đức kế nhiệm thủ tướng Olaf Scholz, ngay lập tức kêu gọi các quốc gia tiếp nhận người tị nạn Syria ở châu Âu tổ chức một hội nghị tái thiết và hồi hương vào đầu năm tới. Còn dân biểu phe bảo thủ Jens Spahn thậm chí đưa ra đề xuất thuê máy bay, cất tiền thưởng 1.000 logo cho tất cả những ai muốn quay về Syria. Tư tưởng bài ngoại lấn tới trong vấn đề chính sách với người tị nạn Syria đã khiến Phủ cao ủy Liên hiệp quốc về người tị nạn phải lên tiếng kêu gọi kiên nhẫn và cảnh giác về vấn đề người Syria hồi hương. Tổ chức Phi chính phủ ân xá quốc tế Amnesty International đã chỉ trích Berlin, đưa ra một tín hiệu hoàn toàn sai lầm khi quyết định đình chỉ xem xét đơn xin tị nạn của khoảng 50.000 người. Bên cạnh việc xem xét các hồ sơ tị nạn, ân xá quốc tế cũng nhấn mạnh là không thể bắt những người Syria đã định cư tại quê hương mới từ nhiều năm nay phải trả giá về tình hình đang thay đổi tại Syria với việc hòa bình, ổn định, có cơ hội trở lại. Theo dây quan sát, vấn đề chính sách với người tị nạn Syria cần được gắn liên với thực chất của chế độ mới sẽ được hình thành. Ngay trước khi Assad sụp đổ, nhiều nước châu Âu từng hy vọng việc hợp tác với chế độ lục tài có thể giúp giải quyết vấn đề tị nạn Syria. Hiện tại ý đồ thực sự của lực lượng Hồi giáo ATS của thủ lĩnh Golani vốn bị Liên Hợp Quốc xếp vào nhóm các tổ chức khủng bố chưa rõ ràng. Một trang mạng của Bỉ đưa ra cảnh báo châu Âu không nên vội vã hành động để lắp lại sai lầm trước đây. Quý vị vừa nghe mỗi ngày một sự kiện do Trọng Thành biên soạn. Phần 2 của chương trình phát thanh ngày hôm nay sẽ được mở đầu với một điểm báo do Thủy Dương thực hiện. Tiếp theo là tạp chí kinh tế về chủ đề. Đồng rút mất giá. Phải chăng là dấu hiệu Nga, Ngân hàng Trung Quốc Nga hết thuốc giải độc trước các đòn trừng phạt của phương Tây? Thanh 2 thực hiện với phần phỏng vấn của ông Igor Delano, Giám đốc Đài Quản sát Pháp-Nga. Và tiếp theo là tạp chí Việt Nam trong dòng thời sự. Liệu Việt Nam có sẵn sàng mua thiết bị quân sự hạng nặng của Pháp hay không? Thu hàng phỏng vấn nhà nghiên cứu Laurent Guérion, giảng viên trường sư phạm Lyon ở Pháp, thì những ngày bây giờ sẽ là một theo dòng thời sự do phán minh thực hiện về chủ đề Ukraine phải đi dây để quyến rũ Donald Trump. Nhân sự kiện nhà thờ Đức Bà Paris mở cửa trở lại, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã mời đồng nhiệm Ukraine Volodymyr Zelenskyy và Tổng thống đắc cử Mỹ Donald Trump đến giữ lễ khánh thành. Một cuộc họp ba bên cũng đã được tổ chức hôm 7 tháng 12 vừa qua tại điện Elysee để bảo vệ tương lai của Ukraine. Một ngày sau đó, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy đã bày tỏ mong muốn đạt được hòa bình bền vững cho Ukraine, còn chủ nhân tương lai của Nhà Trắng kêu gọi ngưng bắn ngay lập tức. Trước khi diễn ra cuộc họp ba bên, Donald Trump đã cho biết Hoa Kỳ sẽ giảm viện trợ quân sự cho Ukraine một khi ông nhậm chức vào ngày 20 tháng Diên sắp tới. Giờ đây, bài toán năng giải đối với Kiev là tìm những biện pháp hữu hiệu để thuyết phục nhà tỷ phú Mỹ không bỏ rơi Ukraine. Andrei Yermak, một trong những cố vấn có tầm ảnh hưởng nhất của Volodymyr Zelenskyy, đã đến gặp đội ngũ của Donald Trump hôm 4 tháng 12 vừa qua để bảo vệ lợi ích của Ukraine. Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Ukraine dường như đang thay đổi lập trường về đàm phán hòa bình với Nga. Các nhà đàm phán đang tìm cách xác định sẽ phải thương lượng với ai và về vấn đề gì. Kiev đã mở nhiều mặt trận ngoại giao trong những ngày gần đây, trong bối cảnh khả năng chiến tranh Ukraine kết thúc ngày càng hiện hữu sau chiến thắng của Donald Trump trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ 2024. Tổng thống tân cử đã nhiều lần cam kết sẽ chấm dứt cuộc xung đột ngay khi nhậm chức và chỉ trong vòng 24 giờ, như không nói rõ bằng cách nào. Tuy nhiên, rất khó để biết rõ lập trường chính thức của Ukraine về những cuộc đàm phán hòa bình có thể được tiến hành. Tổng thống Zelenskyy đã đưa ra nhiều tuyên bố công khai về vấn đề này, nhưng ông có thể thay đổi giọng điệu. Tuy vào người mà ông nói chuyện, theo Riho Nishikawa, chuyên gia chính trị Ukraine tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Phần Lan. Trong một cuộc phỏng vấn rất được truyền thông chú ý trên kênh Sky News của Anh quốc vòng 30 tháng 11, Volodymyr Zelenskyy đã ngụ ý có thể sẵn sàng nhận tạm thời các lãnh thổ cho Nga để đổi lấy việc Ukraine gia nhập Liên minh Bắc Đại Tây Dương NATO. Đây có phải là bước ngoặt lớn trong lập trường dựa trên nguyên tắc của Ukraine, luôn khẳng định sẽ không nhận bộ một tất đất nào? Không hẳn là vậy, bởi những cố vấn của Tổng thống Zelenskyy sau đó khẳng định Kyiv không từ bỏ chiều quyền đối với Donbass. Trong khi các phương tiện truyền thông Ukraine giải thích, Zelenskyy không sẵn sàng để Nga chiếm các vùng lãnh thổ Ukraine, hiện đang nằm dưới sự kiểm soát quân sự của Moskva. Một yếu tố than chốt để hiểu được những nước cờ ngoại giao của Kyiv hiện nay là theo dõi các chuyến đi của các nhà đàm phán Ukraine. Đặc biệt là chánh văn phòng của Volodymyr Zelenskyy, Andriy Yermak, đã đến Washington để gặp gỡ các cộng sự của Donald Trump. Cố vấn thân cận của Tổng thống Ukraine hôm 4 tháng 12 đã có cuộc gặp với Keith Kellogg, đặc phái viên tương lai về chiến tranh Ukraine, theo nhật báo Mỹ The Wall Street Journal. Viên tướng về hiệu này nổi tiếng với quan điểm tương thích với Putin về cách thức tối ưu để chấm dứt chiến tranh. Hussein Aliyev, chuyên gia về chiến tranh Ukraine tại Đại học Glasgow, phân tích chuyến đi này quan trọng vì Ukraine lâu nay đã coi nhẹ các dân biểu Cộng Hòa và chỉ tập trung vào Kamala Harris và đảng Dân Chủ. Chuyến đi này cho thấy Volodymyr Zelenskyy muốn bù đắp thời gian đã mất, hết lời dẫn. Nguyên thủ quốc gia Ukraine chọn Andriy Yermak để thực hiện chuyến công du không phải là điều ngẫu nhiên. Chuyên gia Rihord Nizhnikov cho biết nếu nói đến vai trò không chính thức trong chính phủ, chính ông Yermak phụ trách các vấn đề chính trị quốc tế, và trên thực tế, Ngoại trưởng Andriy Sebya giới quyền ông. Chính quyền Ukraine muốn truyền thông điệp tới Donald Trump rằng đã cử nhân vật quan trọng nhất hội kiến chủ nhân tương lai của Nhà Trắng. Trong khi đó, Ngoại trưởng Sebya được cử đi Malta hôm 5 tháng 12 để tham gia hội nghị thượng đỉnh của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu, cũng có sự tham gia của Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken. Cuộc họp này rất quan trọng, đặc biệt đối với Moscow, vì đây là lần đầu tiên kể từ khi Điện Kremlin xua quân xâm lược Ukraine vào năm 2022. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đến một quốc gia thành viên liên hiệp châu Âu. Nhưng về các cuộc đàm phán hòa bình có thể được tiến hành, chuyến đi của Andriy Yermak tới Washington có tầm quan trọng lớn hơn. Trên thực tế, những gì Sergei Lavrov nói không phản ánh chính xác những gì Vladimir Putin nghĩ. Kremlin chủ yếu sử dụng ông Lavrov để tung hỏa mùa trên trường quốc tế, theo Natasha Lindstedt, chuyên gia về các chế độ độc tài tại Đại học Essex. Ngoài việc bút vé cái tôi của Tổng thống đắc cử Mỹ, nhiệm vụ của Andriy Yermak là tìm cách làm nổi bật hình ảnh của một nhà đàm phán kiệt suốt mà Donald Trump cố gắng xây dựng. Ông Andriy Yermak được mô tả là một nhà đàm phán sắc xảo, thích những cuộc gặp trực tiếp hơn là các nghi thức ngoại giao chính thức. Hơn nữa, ông đã quen thuộc với những cộng sự thân cận của Donald Trump, vì chính ông là người được giao nhiệm vụ cải thiện mối quan hệ giữa chính phủ của Vladimir Zelensky và nhà tỷ phú Mỹ trong nhiệm kỳ đầu tiên tại Nhà Trắng, giai đoạn 2016-2020. Vào thời điểm đó, Tổng thống Mỹ đã cáo buộc đồng nhiệm Ukraine bắt tay với đảng Dân Chủ để bôi nhọ ông. Chuyên gia Linstedt nhận định Andriy Yermak chắc chắn đã đưa ra những nhượng bộ tiềm năng mà Ukraine có thể thực hiện để đổi lấy sự hỗ trợ từ chính quyền tương lai của Mỹ. Như vậy, Donald Trump có thể tự hào về việc đã đạt được những tiến bộ trong các cuộc đàm phán. Glenn Grant, nhà phân tích cấp cao tại Baltic Security Foundation và chuyên gia về các vấn đề quân sự của Ukraine, lưu ý cũng có rất nhiều tham vọng cá nhân trong chuyến đi của Andriy Yermak. Cố vấn lâu năm của Volodymyr Zelensky được biết đến là người có tầm ảnh hưởng lớn trong chính trường Ukraine. Ryhor Nizhnykal bổ sung như sau. Rõ ràng ông Yermak muốn trở thành người đầu tiên thiết lập mối quan hệ với đội ngũ của Donald Trump. Ông ấy muốn bảo đảm, mình sẽ được tổng thống Mỹ tương lai coi là điểm liên lạc ưu tiên trong chính phủ Ukraine. Hết lời dẫn. Nói cách khác, Andriy Yermak có lẽ cũng đã tìm cách đánh bóng hình ảnh bản thân tại Washington. Chuyến đi của cố vấn tổng thống Ukraine đến Mỹ ít nhất giúp hiểu rõ hơn về các tuyên bố của Volodymyr Zelensky. Với nguyên thủ Ukraine, ưu tiên là cố tìm cách áp đặt quan điểm của Ukraine với phe Cộng hòa bằng mọi cách có thể trước khi Donald Trump nhậm chức. Theo ông Will Kingston Cox, chuyên gia về xung đột của Ukraine tại International Team for the Study of Security ITSS Verona. Chuyên gia này nhấn mạnh. Trong bối cảnh đó, Zelensky tìm cách vay vãn tất cả mọi người để bảo đảm an ninh lâu dài cho đất nước. Bằng cách hé mở khả năng những bộ lãnh thổ, tổng thống Ukraine đã gửi một tín hiệu tới Trump. Đó là cách để nói với những dân biểu Cộng hòa rằng chúng tôi sẵn sàng ủng hộ kế hoạch hòa bình của Hoa Kỳ. Không phải chúng tôi đang làm mọi chuyện trì trệ. Họ hy vọng sẽ nhận được sự ưu ái của Donald Trump, theo chuyên gia Aliyev. Và tổng thống Ukraine nhấn mạnh đến việc gia nhập NATO vì ông muốn hồ sơ này trở thành một điều kiện then chốt để bảo đảm an ninh cho đất nước. Vì ông không thể chắc chắn về lập trường của chính quyền Trump và do đó tìm kiếm một sự bảo đảm, theo chuyên gia Kingston Cox. Còn chuyên gia Glenn Grant cũng nhận định gia nhập NATO là điều quan trọng nhất đối với Kiev. Ông nhận định như sau, đối với Ukraine, hồ sơ gia nhập NATO còn quan trọng hơn hồ sơ lãnh thổ bị Nga chiếm đóng. Đây cũng là một cái bẫy dành cho Nga để đẩy nước này vào vai phản diện trong các cuộc đàm phán. Moscow có lẽ sẽ từ chối đàm phán dựa trên những điều kiện này. Vì Kremlin không muốn đề cập đến việc Ukraine gia nhập NATO. Điều này có thể tạo ra một Hàn Quốc ở sát cạnh, tức là một quốc gia có quân đội hùng mạnh và được bảo vệ chắc chắn, ngăn chặn mọi tham vọng mở rộng của Nga, theo chuyên gia Riho Nijinko. Trung Quốc triển khai quanh đảo Đài Loan số tàu chiến nhiều nhất kể từ năm 2022. Bắc Kinh điều tra Tập đoàn Công nghiệm Mỹ NVIDIA vì vi phạm luật chống độc quyền. Mỗi ngày một sự kiện, tranh luận về chính sách với người tị nạn Syria dây lên trở lại ở châu Âu, ngay sau khi chế độ Assad sụp đổ. Theo dòng thời sự, Ukraine phải đi dây để quyến rũ Donald Trump. Mở đầu phần 2 ngày hôm nay, mời quý vị theo dõi một điểm báo do Thùy Dương biên soạn. Thưa quý vị, báo Le Monde đã phát hành từ chiều hôm qua là ân bản đặc biệt tập trung nói về hồ sơ Syria, với hàng tựa trang nhất, sự chấm dứt của một triều đại và những bất định ở Syria. Bài xã luận như thờ phào nhẹ nhõm, cuối cùng thì cũng đến hồi kết của đao phủ Syria. Ở hơn 10 tràng trọng, loạt bài viết của Le Monde dành để nói về Damas giữa niềm hy vọng và nỗi lo. 12 ngày lật đổ chế độ Syria. Al-Julani, nhân vật quyền lực mới của Syria. Chủ kháng chiến bị dung chuyển mạnh do Al-Assad bị lật đổ. Bashar al-Assad, cây độc tài vô đạo đức và bạo tàn. Đối phó với Bashar al-Assad là 13 năm liên tục trần trừ, do dự của các cường quốc. Riêng về Nga, đồng minh chủ chốt của chế độ Damas vừa bị lật đổ, Le Monde nhận định đây là một thất bại quy mô lớn cho nước Nga của Putin. Moscow gần như cầm lặng, cứ như thế không có chuyện gì xảy ra. Le Monde nhấn mạnh cả điện Kremlin và ngành ngoại giao Nga đều chỉ đưa ra những tuyên bố ở mức tối thiểu. Phát ngôn viên bộ ngoại giao Nga chỉ nói là quyết định ra đi của Tổng thống Syria được đưa ra sau các cuộc thương lượng giữa Bashar al-Assad và một số người tham gia ở mữ độ nào đó và cuộc xung đột vũ trang trên lãnh thổ Syria. Đối với Le Monde, điều này có nghĩa đây là một quyết định được đưa ra cùng với Moscow, thậm chí là do Moscow đưa ra. Ngành ngoại giao Nga, vốn quen bảo vệ đồng minh Assad bằng mọi giá, đang vất vả che giấu tầm mức sự thất bại của chế độ Assad. Về tác động đối với nước Nga, Le Monde đã lưu ý về sự giam sút trong khả năng hoạt động quân sự của Nga tại Syria, đặc biệt là hầu như không hoạt động trong gần 10 ngày, được cho là đã định đoạt số phận của Bashar al-Assad. Quy định chính trị của Nga bị thực tế quân sự dẫn sát, đó là quân đội Nga được huy động trên mặt trận Ukraine đã phải cắt giảm mạnh hoạt động ở Syria, nhất là trên không, chỉ những tướng lĩnh kém cỏi mới bị điều từ Moscow đến Syria. Và kết quả là các căn cứ quân sự của Nga trên lãnh thổ Syria lần lượt bị lực lượng nổi dậy Syria đe dọa. Trong khi Israel tập trung lực lượng tại cao nguyên Golan, thì Thổ Nhĩ Kỳ coi đây là cơ hội để phục vụ lợi ích của chế độ Ankara, còn Iran phải tự bảo vệ lợi ích của Tehran trước sự sụp đổ của chục kháng chiến chống Israel. Liên quan đến Nga, tương tự như báo Le Monde, báo Công giáo La Croix nói đến sự thất bại mới của Nga. Sự sụp đổ của Assad là một minh chứng về việc cuộc chiến của Ukraine đã làm suy yếu lợi ích của Nga tại nhiều khu vực trên thế giới. Cho dù vẫn còn quá sớm để nói về vị thế của Nga ở Syria thời hậu Assad, nhưng chắc chắn sự sụp đổ của chế độ Damas sẽ gây nguy hiểm cho bộ máy quân sự chiến lược của Nga ở địa Trung Hải và Trung Đông. Hiện giờ chưa biết liệu Nga có thể duy trì được căn cứ không quân Hmeymim và căn cứ hải quân Tartus có tầm quan trọng lớn đối với năng lực phóng tên lửa hay không. Anton Makdasov, nhà nghiên cứu hợp tác với Viện Trung Đông, cho biết rơi khỏi Syria có nghĩa là Moscow trên thực tế sẽ giúp quân khỏi Trung Đông và sẽ có hàng loạt vấn đề hậu cần về kết nối với châu Phi. Hôm 9 tháng 12, điện khai linh cho rằng thảo luận về việc duy trì hai căn cứ này với chính quyền Syria trong tương lai là điều cân thiết. Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Anton Makdasov nói, tôi không chắc là phe đối lập Syria quan tâm, đồng thời nhận định phe nổi dậy Syria sẽ không quên các vụ đánh bòng của Nga. Những căn cứ của Nga tại Syria cũng được Moscow sử dụng trong cuộc đối đầu với NATO. Nếu không đạt được nhiều lợi ích về kinh tế và chính trị, có lẽ tầng chính quyền Syria sẽ không muốn tham gia vào một cuộc đối đầu như vậy. Thế nhưng, khác với các báo đồng nghiệp, Libération giới thiệu bài phóng sự của đặc vải viên tại Damas về một góc khuất của chế độ Al-Assad, đó là các nhà tù nơi những tù nhân bị trả tấn kinh hoàng một cách có hệ thống như dưới thời fascist. Nhà tù khủng khiếp nhất ở Syria là tại Jeddah, cách Damas khoảng 30 km. Đây còn không xứng đáng được gọi là một nhà tù, mà phải gọi là địa ngục, là lò sát sinh, nơi hàng chục ngàn người đàn ông hay phụ nữ bị hành quyết chồng đứng đầu kinh hoàng. Một số nơi mà nhiều người đã không dám nhìn vì quá khép đàm, được phóng viên Libération nhắc tới, cũng chính là những nơi mang tính biểu tượng của chế độ Bashar Al-Assad, đó là cơ quan tình báo, an ninh khu vực và an ninh nhà nước. Còn phù tổng thống, nơi xòa hòa lộng lẫy với đa cẩm thạch và vàng, từng là nơi an toàn nhất Syria, này là minh chứng cho sự đối lập thực tế trong 13 năm chiến tranh. Nhiều người dân Syria không có nước để uống, không có bánh mì để ăn, còn cuộc sống của Assad thì phủ đầy vàng bạc. Không quên đề tải chiến tranh Ukraine, Libération nói đến một thực tế đáng lo ngại tại quốc gia đang phải gồng lên chống quân Nga xâm lược, ngày càng có nhiều binh sĩ từ bỏ vị trí chiến đấu. Libération gọi đây là những người vắng mặt ở chiến trường. Nhiều quân nhân sau một thời gian điều trị ở bệnh viện thấy mình được phân công về gần chiến tuyến nên đã không đến nhận nhiệm vụ. Tuy nhiên, thông tin viên báo Libération tại Ukraine cho biết, nhiều binh sĩ khẳng định vẫn có khả năng chiến đấu, vẫn có động lực tham chiến, chỉ là họ không muốn chiến đấu trong lực lượng bộ binh. Có người cay đắng chỉ trích thái độ của các chỉ huy mang tinh thần Soviet, chơi đùa về tính mạng binh lính. Khi điều quân lên tuyến đầu mà không trang bị cho họ, không bảo đảm kết nối radio, các binh sĩ cũng không biết quân thủ tấn công từ hướng nào. Những khó khăn trong động viên quân khiến nhiều vị chỉ huy vì muốn bảo đảm đủ quân số mà phất lờ tình trạng bệnh tật của các binh sĩ và tình hình của các đội quân. Báo Kinh tế Lesico hôm nay cũng quan tâm đến hồ sơ Syria, nhưng hướng sự chú ý của độc giả tới cuộc chuyển giao quân lực đầy thách thức, nguy cơ sụp đổ của đồng tiền quốc gia Syria. Về di dân, Lesico nói đến tình trạng châu Âu đóng sập cánh cửa với di dân Syria. Đức, Thụy Điển, Đan Mạch ngay lập tức đã ngưng xét hồ sơ xịn tệ nạn của người Syria. Pháp cũng dự kiến làm tương tự, Áo thì thậm chí ra lệnh trục xuất di dân Syria. Thời sự Pháp, với tâm điểm là vụ chính phủ bác nghiê đầu, cũng được Lesico tiếp tục lưu ý. Nhìn sang châu Á, Lesico có bài phân tích về quan hệ Ấn Độ-Trung Quốc. Thâm hụt cán cân thương mại của Ấn Độ với Trung Quốc đã tăng gần gấp đôi từ 46 tỷ đô la vào năm 2020 lên thành 85 tỷ đô la, đặt ra vấn đề về quyền tự quyết của quốc gia. Sự thâm hụt cán cân thương mại này phần nào liên quan đến sự yếu kém của ngành công nghiệp Ấn Độ. Tỉ trọng của công nghiệp trong nền kinh tế Ấn Độ đang giam dần, bắt nguồn từ việc thiếu thốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Giới doanh nghiệp Ấn Độ cũng được trò là đã gây áp lực để chính phủ Ấn Độ thiết lập mối quan hệ hợp tác với Trung Quốc bởi vì chính sách của New Delhi đối với Bắc Kinh, Trước khi lao vào lĩnh vực robot phục vụ thương mại và các hộ gia đình, Trung Quốc đã bắt đầu về lĩnh vực robot công nghiệp, dẫn đầu thị trường này về số robot được triển khai cho năm 2023. Đồng hút mất giá so với đô la, đây là hiện tượng nhất thời hay là dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng ngầm đe dọa kinh tế Nga? Làm thế nào để một nền kinh tế có thể vững mạnh khi mà thiếu hụt đến hàng triệu nhân công, đầu tư thì bị đóng băng và phần lớn tăng trưởng có được là nhờ vào đơn đặt hàng của nhà nước? Đâu là những giới hạn của một mô hình kinh tế phục vụ cho chiến tranh mà Moscow đã đề xuất? Hôm 6 tháng 12 vừa qua, ông Edmund Krafft, Thống đốc Sberbank, ngân hàng lớn nhất của Nga báo động rằng, kinh tế nước này đang tăng trưởng trượng lại, thậm chí có thể là bị suy thoái, đồng thời bị lạm phát hoành hành. Nhiều người đi vay sẽ gặp khó khăn và đẩy ngân hàng vào cùng cảnh ngộ. Không chỉ điều hành ngân hàng lớn nhất của nước Nga mà Edmund Krafft nguyên là Bộ trưởng Bộ phát triển kinh tế của Nga trong thời kỳ từ 2000 đến 2007. Kinh tế Nga tiến triển tốt, hiểu theo nghĩa trong lịch sử. Chưa bao giờ một nền kinh tế lại đang phải đối mặt với nhiều đòn trừng phạt như Nga hiện tại. Nga đã hứng chịu hàng ngàn biện pháp trừng phạt của Âu, Mỹ và các nước thân phương Tây. Theo như các thông kê chính thức của Ngân hàng Trung ương, trên thực tế thì giá thực phẩm từ một năm qua tăng đến mức chóng mặt bơ sữa chẳng hạn đắt hơn đến 25% so với hồi mùa thu năm ngoái. Lạm phát ở Nga như vừa nói xuất phát từ tình trạng thiếu hụt nhân công và lương của người lao động được đẩy lên cao, kèm theo đó chính phủ đầu tư rất nhiều. Moscow mạnh mẽ bơm tiền vào các hoạt động kinh tế, chủ yếu vào cỗ máy công nghiệp quốc phòng. Có nhiều hệ lụy, trước hết đây không phải là lúc để tính đến chuyên đi vai tiền mua nhà vì lãi suất ngân hàng quá đắt, thậm chí lãi ngân hàng để mua nhà bị đẩy lên đến gần 30%. Kèm theo đó là cả ngành xây dựng bị đỉnh đốn, hiện tại cũng không ai dám đi vai ngân hàng để mua xe hơi vì lý do tương tự. Tiêu thụ nội địa cũng bị trứng lại, các doanh nghiệp tạm gác lại một số các dự án đầu tư vì lãi ngân hàng quá cao. Tiệu chung khu vực sản xuất của Nga hiện tại trông đợi nhiều vào các đơn đặt hàng của nhà nước, nhất là các tập đoàn sản xuất công nghiệp quốc phòng. Hôm 21 tháng 10, khi mà lãi suất ngân hàng của Nga mới chỉ ở mức 19%, thì lãnh đạo tập đoàn Kostech, đây là một tập đoàn công nghiệp lưỡng dụng của nhà nước, phục vụ trong lĩnh vực dân sự và quân sự, đã báo động rằng lãi suất cao như vậy là một trở ngại cho tăng trưởng, và trong tương lai thì nhiều tập đoàn sẽ bị đe dọa phá sản. Trong phiên giao dịch 27 tháng 11 vừa rồi, tỷ giá hối đoái giữa đồng rút và đô la rơi xuống mức thấp nhất kể từ khi mà Nga khởi động chiến tranh Ukraine, tức là phải cần đến 110 rút mới mua được 1 đô la. Hiện tượng này làm gợi lại nỗi ám ảnh, hồi mùa xuân năm 2022, trong vài tuần lễ, đơn vị tiền tẻ của Nga đã mất một phần ba trị giá so với đô la và euro. Tài sản của nước Nga ở hải ngoại thì bị phương Tây phong tỏa, Nga bị gạt ra khỏi hệ thống thanh toán ngân hàng SWIFT, và các biện pháp trừng phạt được ví như là những vũ khí hạng nặng của Mỹ, của Liên Hiệp Châu Âu, cũng như là của nhóm 7 nền công nghiệp phát triển nhất trên thế giới bắt đầu tập trung nhắm vào Moscow. Khi đó, trên mặt trận kinh tế và tiền tẻ, thì vị thương tác lực nhất của ông Putin chính là thống đốc ngân hàng trung ương Nga, bà Envera Nebulina. Bà đòi các tập đoàn xuất khẩu phải hoán chuyển đến 80% dự trữ ngoại tệ sang đồng rút, đồng thời bà quy định là tư nhân không được rút ngoại tệ quá mức tương đương với 10.000 đô la một năm. Cùng lúc đó cũng là cái thời điểm mà Liên Hiệp Châu Âu đã hối hạ tích chữ thêm dầu khí của Nga trước khi quá trễ và trước khi tình hình trở nên xấu đi hơn. Đấy cũng là thời điểm lạm phát tại Nga vượt ngưỡng 10% trước khi rơi xuống còn khoảng 7% cho cả năm 2023. Ở thời điểm hiện tại, chiến tranh Ukraine đang chuẩn bị bước sang năm thứ ba. Ngay tại Moscow, một vài viện thống kê cũng e rằng lạm phát khó có thể giữ được ở ngưỡng dưới 9% như thẩm định của Ngân hàng Trung ương. Khi mà mô hình kinh tế phục vụ cho chiến tranh, Tổng thống Putin đề xuất đã huy động đến 40% ngân sách quốc gia cho an ninh và quốc phòng, khi mà các khoản chi tiêu trong xã hội cho tài khóa 2025 dự trữ còn sẽ bị cắt giảm đi thêm nữa. Khi mà một phần ba người dân Nga không có tiền tiết kiệm, theo như thăm dò gần đây của Viện Levada. Cùng lúc thì dự trữ tiền tệ của nước Nga trong ba năm vừa qua đang từ 118 tỷ đô la, nay chỉ còn có 55 tỷ. Thu nhập từ các nguồn xuất khẩu năng lượng của Nga cũng đã giảm đi rất nhiều. Hôm 21 tháng 11 vừa rồi, tức là hai tháng trước ngày Nhà Trắng đổi chủ, thì chính quyền của Tổng thống Biden đã ban hành thêm một đợt trừng phạt mới, và lần này thì đã nhắm vào một trong những tập đoàn hiếm hoi mà đến nay vẫn là nhịp cầu để đưa ngoại tệ vào nước Nga. Có nhiều yếu tố giải thích vì sao đồng rút trượt giá như vừa nói. Đó là do ngân hàng trung ương tăng loại suất chỉ đạo để kìm hãm lạm phát, tác động kèm theo là đồng tiền quốc gia mất giá, thoạt nhìn vào điều đó có lợi cho xuất khẩu của Nga. Tuy nhiên bên cạnh đó thì từ khi bị phương Tây trừng phạt, đô la và euro trở nên khan hiếm. Theo luật cung cầu, đơn vị tiền tệ của Nga bị suy yếu, tức là càng lúc càng phải huy động nhiều rút để đổi lấy đô la hay là đồng euro của châu Âu. Yếu tố thứ ba xuất phát từ quyết định của Washington đưa thêm nặng Gazprobank, cổng vào tài chính của tập đoàn năng lượng Nga Gazprom. Cho đến nay, Gazprobank là một trong những ngân hàng hiếm hoi của Nga không bị phương Tây trừng phạt, vẫn được thanh toán với các khách hàng bằng đô la hay euro. Như vậy mà Gazprom vẫn hoạt động gần như bình thường. Đây là một đoạn mạnh Mỹ đã nhắm vào đồng rút, lý do thứ tư khiến đồng tiền của Nga mất giá trong những ngày cuối tháng 2024 do các tính toán đầu cơ. Nhiều tiếng nói khác e rằng đồng rút mất giá so với đô la vài tuần lễ trước đây không đơn giản là một hiện tượng nhất thời, mà đấy là dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng ngầm đe dọa kinh tế Nga. Vừa rồi là tạp chí kinh tế do Thanh Hà thực hiện. Tiếp theo chương trình là tạp chí Việt Nam trong dòng thời sự về chủ đề. Liệu Việt Nam có sẵn sàng mua thiết bị quân sự hạng nặng của Pháp hay không? Thu hàng phỏng vấn nhà nghiên cứu Laurent Gédéon. Tạp chí Việt Nam trong dòng thời sự Lần thứ hai liên tiếp, Pháp tham gia triển lãm quốc phòng quốc tế Việt Nam diễn ra từ ngày 19 đến ngày 22 tháng 12 năm 2024. Trong chuyến thăm Paris vào tháng 10 của Tổng bí thư Tôn Lâm kiểm Chủ tịch nước Việt Nam lúc đó, Việt Nam và Pháp đã nâng cấp quan hệ lên cấp cao nhất, đó là đối tác chiến lược toàn diện và hai bên nhất trí tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh. Để đạt được mục đích này, hai bên quyết định tạo động lực mới cho hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng với các dự án màng tính cơ cấu. Pháp, nước thứ tám trên thế giới và là thành viên đầu tiên trong ly điệp châu Âu, có mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Việt Nam, tỏ thiện trí cung cấp cho Hà Nội tràng thiết bị quốc phòng tân tiến. Nhưng liệu Hà Nội đã sẵn sàng hay chưa? Việt Nam và Pháp có thể tính đến những dự án có quy mô lớn hay không? Nhà nghiên cứu Laurent Gédéon, giảng viên trưởng sư phạm Lyon tại Pháp, trả lời một số câu hỏi của RFV tiếng Việt. Thưa nhà nghiên cứu Laurent Gédéon, ngày 7 tháng 10, trong chuyến cung du Paris, Tổng bí thư chủ tịch nước Việt Nam, Tô Lâm và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thông báo thiết lập quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Pháp-Việt Nam, tuyên bố chung nhấn mạnh đến ngành công nghiệp quốc phòng, thì vậy đâu là cơ hội cho cả hai nước? Cơ hội có nhiều. Trước tiên tôi xin nhắc lại rằng Việt Nam hiện giành 8 tỷ đô la cho ngân sách quốc phòng, tương đương với 2% GDP của đất nước. Hà Nội có ý định tăng ngân sách quốc phòng hàng năm lên trung bình 5,5% để đạt đến 10,2 tỷ đô la vào năm 2029. Có thể thấy nỗ lực đó rất lớn và Việt Nam tự tạo phương tiện để tăng cường khả năng phòng thủ. Nhưng hiện giờ chúng ta thấy là các nhà cung cấp quân sự chính cho Việt Nam vẫn là Nga, Mỹ và trong trường mực nào đó là Israel. Việt Nam cũng sản xuất một số vũ khí và trang thiết bị quân sự. Ngoài ra, quân đội Việt Nam vẫn được trang bị một phần thiết bị của Liên Xô có từ thập niên 1970 và 1980. Trên thực tế, chúng ta thấy rằng Pháp gần như không bán vũ khí cho Việt Nam, nếu loại trừ một số máy bay trực thăng Puma và radar giám sát ven biển do Talais sản xuất hiện được Hải quân Việt Nam sử dụng. Dường như cũng không có bất kỳ thiết bị nào có nguồn khúc từ Pháp trong bộ binh Việt Nam và không quân cũng không có máy bay Pháp. Do đó có thể có những cơ hội hấp dẫn cho ngành công nghiệp quân sự về mặt hợp tác và trao đổi công nghệ. Nhưng phải nhắc đến vấn đề các bối ưu tiên. Rõ ràng là trong bối cảnh địa chiến lược của Việt Nam, Hà Nội tập trung chú ý vào không gian biển, dù là bảo vệ khu vực vét biển hay các đảo, đặc biệt là quần đảo Trường Sa, nơi có sự hiện diện của quân đội Việt Nam. Do đó có thể ra định rằng việc hợp tác và mua sắm thiết bị quân sự sẽ chủ yếu tập trung vào các thiết bị cho phép đáp ứng các yêu cầu trong khuôn khổ chiến lược này. Về điểm này, một số công ty Pháp có thể đáp ứng được kỳ vọng của Việt Nam, đặc biệt là Talais, Safran và Abyss. Nếu lấy ví dụ trường hợp của Talais, tập đoàn rất chú ý vào xuất khẩu, người ta thấy rằng doanh nghiệp này cung cấp giải pháp trong ba lĩnh vực mà Hà Nội quan tâm. Đó là giám sát trên không và trên biển, tác chiến chống tàu ngầm và drone. Trong trường hợp giám sát trên không và trên biển, Talais có nhiều loại radar có thể rất phù hợp với nhu cầu của quân đội Việt Nam, bởi vì việc giám sát không phận và dự đoán các động thái của đối phương mang lại một lợi thế nhất định cho Việt Nam. Các mẫu được cung cấp, dù là radar tầm xa, radar tầm trung, hệ thống giám sát quang học như Artemis hoặc hệ thống pháo chống drone trên biển và trên không, loại rapidfire, có thể được quân đội Việt Nam quan tâm. Trong lĩnh vực tác chiến chống tàu ngầm cũng vậy, đây là lĩnh vực rất nhạy cảm, đã được Việt Nam xác định thông qua việc mua 6 tàu ngầm lớp kilo của Nga vào những năm 2010. Việc mua tàu ngầm đã giúp Hà Nội tái lập được cân bằng với quân đội Trung Quốc cũng được trang bị tàu ngầm. Đây lại cũng là một lĩnh vực mà Công ty Pháp có thể đáp ứng qua việc cung cấp các thiết bị chuyên dụng như máy đo sóng âm hay phào thủy âm, và rộng hơn là các hệ thống công nghệ cao dành riêng cho giám sát điện tử. Ngoài ra còn có những cơ hội hợp tác liên quan đến drone, nhất là những loại drone có sức bền dành cho hoạt động tình báo và giám sát hàng hải như Watchkeeper của Thales và cả Patroller của Safran. Như chúng ta thấy, cơ hội phát triển liên kết trong lĩnh vực công nghiệp quân sự là không thiếu, tuy nhiên các đối tác Pháp phải tính đến những nhu cầu và hạn chế cụ thể của Việt Nam. Đây cũng là một quyết định bằng tính chính trị rõ ràng nếu xét đến những hậu quả có thể xảy ra với Trung Quốc. Như ông đề cập một chút ở trên, khả năng bán tàu hộ vệ và drone patroller cho Việt Nam cũng được một số chuyên gia nêu lên sau chiến thắng Paris của Tổng bí thư Tô Lâm. Thì liệu điều này có thể thực hiện được hay không nếu nhìn vào bối cảnh trong vùng hiện nay cũng như mối quan hệ song phương Pháp-Việt Nam? Tôi đã đề cập đến drone patroller, nhưng đúng, vấn đề tàu hộ vệ cũng rất đáng quan tâm, bởi vì đây là một trường hợp mang đầy tính biểu tượng. Chúng ta biết hiện giờ Việt Nam có hai loại tàu hộ vệ có nguồn gốc Liên Xô và Nga. Loại gần đây nhất có nguồn gốc từ Nga, đó là tàu hộ vệ loại Jepa 3.9. Đây là những con tàu được thiết kế để tìm kiếm và chiến đấu với kẻ thù trên mặt nước, dưới nước và trên không. Nhiệm vụ chung của chúng là giám sát và bảo vệ lãnh hại và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Ngoài tàu hộ tống Jepa 3.9, Việt Nam còn có 5 tàu hộ tống lớp Petya. Đây là những chiến hạm cũ được đóng từ thời Liên Xô và có vai trò tác chiến chống tàu ngầm ở vùng nước nông. Pháp có kinh nghiệm không thể phủ nhận được trong lĩnh vực thiết kế và sản xuất tàu khu trục nhỏ. Bằng chứng là những tàu trong biên chế của Hải quân Pháp. Chúng được chuyên thành 2 loại, tàu khu trục khẳng nhất lớp Orison và Akiten và tàu khu trục khẳng 2 lớp Floreal và Lafayette. Hai loại này có chức năng khác và giá cũ khác nhau. Nhiệm vụ chính của tàu khu trục khẳng nhất là tham gia phòng không cho đội tàu tác chiến hoặc bảo vệ một khu vực hoặc một đoàn tàu khỏi các cuộc không kích hoặc tấn công bằng tên lửa. Tàu khu trục khẳng 2 là loại tàu giám sát, chủ yếu là tham gia tác chiến chống tàu. Cũng cần lưu ý rằng các loại tàu khu trục khẳng 2 sắp không còn được sử dụng, thay vào đó là một mẫu tàu tàng hình mới được gọi là tàu khu trục phòng thù và can thiệp. Giả sử Việt Nam có ý định mua tàu khu trục Pháp thì đâu sẽ là trường ngại chính? Đặt giả thuyết Việt Nam mua một tàu khu trục. Vấn đề đặt giả sẽ là Việt Nam muốn đầu tư ngân sách bao nhiêu, bởi vì giá tàu khu trục khẳng 2 đời mới của Pháp chuyên về phòng thù và can thiệp có giá giao động từ 760 cho đến 800 triệu euro. Con tàu hạng nhất giao động trong khoảng từ 800 cho đến 950 triệu euro. Đó là số tiền rất lớn và sẽ được đem so sánh với tàu hộ tống Repa 3.9 của Nga có giá khoảng 350 triệu euro. Thêm vào đó là chi phí bảo dưỡng và chi phí cho thủy thủ đoàn tổng chi phí giao động từ 500 cho đến 700 triệu euro trong 30 năm. Do đó đây là một khoản đầu tư đáng kể khi biết rằng ngân sách quân sự của Việt Nam hiệp vào khoảng 8 tỷ đô la một năm và sẽ đạt 10 tỷ đô la vào năm 2029. Để khoản đầu tư được xứng đáng, những tàu khu trục này sẽ phải mang lại giá trị thẳng dư chắc chắn về mặt chiến lược và đáp ứng những nhu cầu về khả năng mà tàu Repa 3.9 hiện tại không thể hoặc không còn đáp ứng được. Về vấn đề này, chúng ta vẫn chưa có câu trả lời để đánh giá xem liệu Việt Nam có quan tâm đến một thỏa thuận mưa bán đất đỏ như vậy với Pháp hay không. Ngoài ra, tàu khu trục vẫn là một vấn đề nhạy cảm đối với Pháp, kể cả về mặt địa chính trị và biểu tượng trong khu vực, bởi vì người ta chưa quên những căng thẳng gay gắt nảy sinh giữa Paris và Bắc Kinh sau thương vụ bán 6 tàu khu trục lớp Lafayette cho Đài Loan vào năm 1991. Dĩ nhiên trường hợp của Việt Nam khác với Đài Loan, nhưng trong bối cảnh và mối quan hệ hiện vẫn tế nhị giữa Hà Nội và Bắc Kinh, việc Pháp bán tàu khu trục cho Việt Nam có thể sẽ gợi lại cho Trung Quốc những kỷ niệm không tốt đẹp cho lắm và có thể sẽ khiến Bắc Kinh phản ứng về vấn đề này. Người ta cũng nhắc đến việc Paris nhấn mạnh đến hợp tác hàng hải với việc Pháp tăng số lần ghé tâm cảng Việt Nam trong những năm gần đây, thì liệu đây có phải là một mảng hợp tác trao đổi chuyên môn để hỗ trợ Hải quân Việt Nam và cảnh sát biển Việt Nam trong tương lai hay không? Cần nhớ rằng trong bối cảnh địa chính trị khu vực được đánh dấu bằng sự cạnh tranh trung Việt đối với các quần đảo ở Biển Đông, cơ hội được đặt ra đối với bất kỳ hoạt động bán vũ khí nào cho Việt Nam hoặc bất kỳ sáng kiến quân sự nào của Pháp hoặc từ bên ngoài, đó là Bắc Kinh, có thể diễn giải việc đó theo cách nào. Bất kỳ chuyến hải hành nào của Hải quân Pháp qua Biển Đông đều khiến Trung Quốc có phản ứng ít nhiều tiêu cực và kịch liệt, tùy theo hoàn cảnh. Chắc chắn các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự của cả Pháp và Việt Nam đều chú ý đến điều này. Tuy nhiên, tàu chiến Pháp vẫn thường xuyên tổ chức hoạt động giao thông trong khuôn cổ chiến dịch Phôn Úp, nhằm khẳng định sự tôn trọng luật hàng hải quốc tế và thách thức các yêu sách lãnh thổ bị coi là quá đáng của Trung Quốc. Do đó, sự hiện diện của Pháp không hề trung lập trong khu vực, và bản thân việc các tàu Pháp cập cảng vào Việt Nam đã thể hiện như là một hành động chính trị. Cho nên có thể coi tần suất thăm cảng có tăng hay không còn phụ thuộc vào những cân nhắc ngoại giao về yếu tố Trung Quốc. Tóm lại, để trả lời câu hỏi trên, thì đúng, việc tàu Pháp tăng cường ghé thăm cảng Việt Nam sẽ thể hiện niềm tin song phương ngày càng cao và có thể dẫn đến hợp tác và trao đổi chuyên môn nhằm phát triển năng lực và kinh nghiệm của Hải quân, và đặc biệt là của cảnh sát biển Việt Nam. RFI tiếng Việt xin chân thành cảm ơn nhà nghiên cứu Laurent Gédéon, giáo viên trường sư phạm Lyon tại Pháp. Thưa quý khán giả, tạp chí của Thu Hằng đã khép lại chương trình phát thanh của RFI tiếng Việt ngày hôm nay. Trong chương trình phát thanh vào ngày mai sau phần bản tin thời sự, mời quý khán giả đón nghe một điểm báo do Trọng Thánh thực hiện. Tiếp theo là tạp chí xã hội về chủ đề báo cáo thương niên của Tòa Thánh về việc bảo vệ trẻ vị thành niên. RFI thực hiện với phần giải thích từ Linh Mục Phạm Hoàng Dũng. Và cuối cùng, chúng tôi xin phát lại tạp chí kinh tế về chủ đề đồng rút mất giá, phải chăng là dấu hiệu Nga, Ngân hàng Trung ương kết thúc giải độc trước các đòn trầm phản của phương Tây. Mời quý khán giả đón nghe. Phụ trách nội dung chương trình ngày hôm nay là Thanh Phương, phần kỹ thuật âm thanh Jonathan Fong đàm nhiệm. Toàn bàn miên tập xin chân thành cảm ơn quý khán giả đã quan tâm theo dõi và xin hẹn gặp lại trong chương trình ngày mai.