#LINHDAN Những sự thật thú vị về Sao Mộc mà có thể bạn chưa biết | Khoa học vũ trụ - Top thú vị | Mộc tinh là hành tinh chứa đựng những cơn bão khổng lồ, bức xạ chết chóc, và vẻ đẹp quyến rũ. Với khối lượng siêu lớn, nó thậm chí còn ảnh hưởng đến cả Mặt Trời, khiến Mặt trời và Mộc tinh cùng quay quanh 1 khối tâm. Mộc tinh từ lâu đã trở thành đối tượng yêu thích của các nhà khoa học, trong hành trình khám phá và chinh phục không gian, với 7 tàu quỹ đạo đã bay ngang qua hành tinh, 2 tàu quỹ đạo trên quỹ đạo, và 2 dự án tương lai đang được gửi đến khám phá hành tinh...
#khoahoc#vutru#saomoc -------------------------------------- ❤ Đăng ký kênh tại đây: / @topthuvi ❤ Tham gia Hội viên kênh: / @topthuvi ❤ Nhận order kính thiên văn qua Zalo: 0986.352.131 -------------------------------------- Tín dụng: Chúng tôi không sở hữu hoàn toàn những tư liệu trong video, nó thuộc về những tổ chức khoa học uy tín như: NASA / ESA / ESO / CSA / Roscosmos / CNSA / SpaceX / Envato. Thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ theo phần giới thiệu của kênh Trân trọng cảm ơn!
Mộc tinh là hành tinh chứa đựng những cơn bão khổng lồ, bức xạ chết chóc và vẻ đẹp quyến rũ.
Với khối lượng siêu lớn, nó thậm chí còn ảnh hưởng đến cả mặt trời,
khiến mặt trời và mộc tinh cùng quay quanh một khối tâm.
Mộc tinh từ lâu đã trở thành đối tượng yêu thích của các nhà khoa học
trong hành trình khám phá và chinh phục không gian
với 7 tàu vũ trụ đã bay ngang qua hành tinh,
2 tàu quỹ đạo trên quỹ đạo
và 2 dự án tương lai đang được gửi đến khám phá hành tinh.
Ở trên mộc tinh có rất nhiều điều thú vị.
Từ vết đỏ lớn đã tồn tại hơn 300 năm,
đến bầu khí quyển mù mịt, những đá mây đầy màu sắc,
tạo ra một thế giới mộng mơ nhưng đầy dãy những mối nguy hiểm đang rình dập.
Trong video ngày hôm nay, Top Thú vị mời các bạn cùng khám phá
những sự thật thú vị về mộc tinh mà có thể bạn chưa biết.
Chúc các bạn có những phút giây thư giãn và bổ ích.
Nào, chúng ta hãy cùng đi khám phá!
Mộc tinh là hành tinh thứ 5 tính từ mặt trời
và là hành tinh lớn nhất trong thái dương hệ.
Nó có khối lượng siêu lớn,
gấp khoảng 2,5 lần khối lượng của tất cả các hành tinh khác cộng lại.
Bởi vậy, nó còn gây ảnh hưởng hấp dẫn lớn đến mặt trời.
Nó trở thành hành tinh duy nhất,
có khối tâm nằm ngoài thể tích của mặt trời.
Còn về kích thước, mộc tinh có bán kính trung bình là 69.911 km,
gấp khoảng 11 lần bán kính của trái đất.
Với kích thước này, nó cũng là hành tinh lớn nhất hệ mặt trời.
Hành tinh đang quay quanh mặt trời
ở khoảng cách 5,2 đơn vị thiên văn ạo tương đương 778 triệu km.
Ở khoảng cách này, hành tinh có tru kỷ quỹ đạo khá lâu.
Nó mất khoảng 11,8 năm trái đất
để hoàn thành được một vòng quay quanh mặt trời.
Mặc dù mộc tinh là hành tinh có khối lượng lớn nhất,
nhưng nó không phải là hành tinh khí có mật độ nậm đạp nhất.
Nếu hải phương tinh có cùng kích thước với mộc tinh,
thì nó sẽ nặng hơn mộc tinh
bởi vì mộc tinh chỉ có mật độ trung bình là 1,326 ngam trên cm khối mà thôi.
Tuy có tru kỷ quỹ đạo khá lâu quanh mặt trời,
nhưng mộc tinh lại là hành tinh có tru kỷ tự quay nhanh nhất Thái Dương hệ.
Nó hoàn thành một vòng quay quanh trục trong thời gian chưa đầy 10 giờ,
cụ thể là 9 giờ 55 phút và 30 giây.
Chính điều này đã khiến hành tinh không tròn hoàn hảo
mà nó bị phình ra ở xích đạo, có hình cầu dẹt.
Kể cả bạn có sử dụng kính thiên văn nghiệp dư quan sát mộc tinh,
bạn cũng dễ dàng nhận ra điều đó.
Ở trên mộc tinh, đường kính tại xích đạo của hành tinh
dài hơn đường kính tại cực là khoảng 9.276 km.
Đây được cho là sự tranh lệch kích thước rất lớn.
Nguyên nhân chính là do hành tinh tự quay rất nhanh.
Mặn khác, nó lại là hành tinh khí nên hình cầu dẹt của hành tinh
càng trở nên nghiêm trọng hơn.
Quan sát từ trẻ đất,
mộc tinh là thiên thể sáng thứ 3 trên bầu trời đêm.
Độ sáng của nó chỉ đứng sau mặt trăng và kim tinh.
Bởi vậy bạn có thể dễ dàng quan sát thấy mộc tinh
bằng mắt thường trên bầu trời đêm
mỗi khi hành tinh xuất hiện.
Chính vì dễ dàng được quan sát
nên hành tinh đã được nghiên cấu từ thời tiền sử.
Theo các ghi chép,
thì mộc tinh đã được quan sát từ thời Babylon
vào thế kỷ thứ 7 hoặc thứ 8 trước công nguyên.
Đối với các nền văn minh Hy Lạp cổ đại,
họ đặt tên mộc tinh là Just,
vị thần bầu trời và sâm xét.
Còn với người La Mã cổ đại,
họ đặt tên là Jupiter,
là vua của các vị thần.
Đến năm 1976,
Liên minh Thiên văn quốc tế
đã chính thức thông qua tên gọi Jupiter
và kể từ đó,
các mặt trăng của hành tinh sau này được phát hiện.
Chúng đều được đặt theo tên
của những người yêu thích
hoặc con cháu của vị thần Jupiter.
Một điểm nổi bật trên mộc tinh
mà mọi người hay nhắc đến
đó là vết đỏ lớn,
là một vùng áp suất cao
đã tồn tại rất lâu trên bổ ký quyền của mộc tinh.
Về bản chất,
nó là một cơn bão có xoáy nghịch hành
lớn nhất hệ mạng trời
với màu sắc đỏ cam đặc trưng
nằm ở vị trí 22 độ
về phía nam đường dích đạo của hành tinh.
Các quan sát cho thấy
vết đỏ lớn có tốc độ gió
lên tới 432 kmh,
một sức gió khủng khiếp và đáng sợ.
Các ghi chép cho thấy
vết đỏ lớn được quan sát
lần đầu tiên vào tháng 9 năm 1831
với 60 lần quan sát
được ghi lại từ đó
đến năm 1878.
Tuy nhiên,
cũng có một ghi chép tương tự
được quan sát từ năm 1665
đến năm 1713
cũng về một cơn bão
trên mộc tinh.
Nếu đây là hai ghi chép
của cùng một cơn bão
thì vết đỏ lớn đã tồn tại được
ít nhất 359 năm trên mộc tinh.
Tuy nhiên,
các nhà khoa học cũng không chắc chắn
hai ghi chép này có phải là cùng
một cơn bão vết đỏ lớn hay không.
Vết đỏ lớn trên mộc tinh
có chiều quay nghịch hành
với chu kỳ khoảng 4,5 ngày trải đất.
Ở thời điểm hiện tại,
vết đỏ lớn đang trong quá trình co lại.
Kích thúc của nó hiện tại
chỉ vào khoảng 16.000 km
gấp khoảng 1,3 lần
đường kính trải đất.
Nhưng trong khoảng một thế kỷ trước,
vết đỏ lớn có kích thước siêu lớn
lên tới 40.000 km.
Với kích thước này,
nó gấp khoảng 3 lần đường kính của trải đất.
Các nhà khoa học cho biết
với tốc độ thu hẹp như hiện nay
đến năm 2040
vết đỏ lớn sẽ trở thành
một hình tròn trên mộc tinh.
Nhưng thời gian để vết đỏ lớn biến mất
các nhà khoa học vẫn chưa chắc chắn.
Sở dĩ vết đỏ lớn
và các cơn bão trên mộc tinh xuất hiện nhiều
do hành tinh có một bầu khí quyển hỗn loạn.
Bầu khí quyển của mộc tinh
bao gụp 76% là hy rô,
24% là heli
tính theo khối lượng
với phần phía bên trong đậm đặc hơn.
Ngoài ra,
bầu khí quyển của hành tinh
còn chứa các chất khác như carbon,
oxy, lâu hình,
hơi nước, ammonia, v.v.
Ở trên bầu khí quyển
của mộc tinh liên tục được bao phủ
bởi các đám mây ammonia.
Chúng có thể chứa cả ammonia hy rô sunfit.
Các đám mây
nằm trong tầng đối lưu của khí quyển
tạo thành các giải
ở các vĩ độ khác nhau
được gọi là các vùng nhiệt đới.
Chúng được chia thành các vùng có màu sáng hơn
và các vanh đai tối hơn.
Sự tương tác của các mô hình
lâu thông xung đột này gây ra
các cơn bão và nhiễu loạn.
Chúng tạo ra các cơn gió siêu tốc
lên tới 360 km trên giờ.
Khi các nhà khoa học
quan sát các giải mây màu
trên mộc tinh, họ nhận thấy
kích thước và màu sắc của chúng thay đổi
theo từng năm, nhưng chúng vẫn đủ
ổn định để duy trì trên mộc tinh
để các nhà khoa học có thể
đặt tên cho chúng.
Ở tầng mây sâu khoảng 50 km,
bên dưới ít nhất
hai tầng mây ammonia
là một vùng mỏng hơn, trong hơn
và một tầng dày hơn ở dưới.
Các nhà khoa học tin rằng
có thể có một lớp mây nước mỏng
tồn tại bên dưới các đám mây
ammonia, nơi xuất hiện những
tia xét trên mộc tinh.
Đã không ít lần các nhà khoa học
phát hiện ra những tia xét đó,
chúng thường có cường độ mạnh gấp
1.000 lần so với những tia xét
ở trên trái đất. Người ta tin rằng
các đám mây nước tạo ra những
cơn dông bão tương tự cách
các cơn dông bão trên trái đất
do nhiệt lượng bốc lên từ bên trong.
Trong hành trình khám phá mộc tinh,
tòa vũ trụ Juno đã từng phát hiện ra
sự hiện diện của tia xét nông
có nguồn gốc từ các đám mây ammonia
và nước tương đối cao trong
bầu khí quyền của hành tinh.
Những tia xét này mang theo những cục
nước ammonia phủ đầy băng
rơi sâu vào bầu khí quyền của mộc tinh.
Còn về màu sắc cam
và nâu của những đám mây
là do hợp chất trào lên đổi màu
khi chúng tiếp xúc với
Về thành phần chính xác của chúng
vẫn chưa được làm rõ.
Nhưng các nhà khoa học tin rằng
chúng có phosphorus, lưu hình
hoặc có thể là hydrocarbon.
Những hợp chất nhiều màu này
được gọi là sắc tố.
Chúng hòa trộn với các đám mây ấm hơn
ở tầng dưới, tạo ra những màu sắc
thú vị khi quan sát hành tinh.
Mộc tinh là hành tinh
có từ trường mạnh nhất trong số
các hành tinh của hệ mặt trời.
Với mô men lưỡng cực
là khoảng 4,17 gauss
và nghiêng một góc 10,31 độ
so với cực quay.
Các nhà khoa học tin rằng
từ trường của mộc tinh được tạo ra
bởi các dòng điện xoáy bên trong
lõi hero kim loại lỏng.
Do mộc tinh là hành tinh
lớn nhất hệ mặt trời
nên lực hấp dẫn của nó cực kỳ lớn.
Nó nằm ở vị trí bên ngoài trái đất.
Do đó, nhiều nhà khoa học tin rằng
mộc tinh là một cỗ máy
hút bụi khổng lồ.
Các sao trồi hay thiên thạch
từ phía ngoài hệ mặt trời lao vào bên trong.
Chúng dường như bị lực hấp dẫn
của mộc tinh hút lại.
Nên tỷ lệ mộc tinh hứng chịu
các đợt tấn công của sao trồi và tiểu hành tinh
cũng lớn nhất hệ mặt trời.
Nó nhiều hơn gấp khoảng 200 lần
so với trái đất.
Nên mộc tinh thường được ví như lá trắng
bảo vệ hành tinh của chúng ta.
Tuy nhiên, khi các nhà khoa học
chạy những mô phỏng máy tính
về tác động của mộc tinh
đến các thiên thạch và sao trồi,
kết quả cho thấy mộc tinh
không phải lá trắng bảo vệ trái đất.
Tác động hấp dẫn của nó làm
xáo trộn quỹ đạo của các vật thể
khiến việc va trạm với trái đất tăng lên.
Cho đến nay,
chủ đề này vẫn còn gây nhiều tranh cãi.
Một bên thường cho rằng
mộc tinh là lá trắng bảo vệ trái đất.
Nhưng cũng không ít người cho rằng
mộc tinh là kẻ phá hoại
chứ không phải lá trắng bảo vệ.
Còn bạn nghĩ sao về vấn đề này?
Hãy chia sẻ cảm nhận của mình
bên dưới phần bình luận nhé!
Tính đến thời điểm hiện tại,
các nhà khoa học đã phát hiện
và đặt tên cho 95 vệ tinh tự nhiên
của mộc tinh.
Còn số này có khả năng tăng lên
theo thời gian khi công nghệ quan sát
ngày một phát triển.
Trong số 95 vệ tinh tự nhiên đã biết,
có 79 vệ tinh có đường kính
dưới 10 km.
Có 4 vệ tinh lớn được Galileo phát hiện
bao gồm Ganymede,
Callisto, Io và Europa.
Chúng được sắp xếp theo
thứ tự kích thước giảm dần.
Có một điều thú vị đó là
quỹ đạo của 3 vệ tinh lớn
Io, Europa và Ganymede
chúng tạo thành một mô hình
cộng hưởng Laplace.
Tức vệ tinh Io cứ thực hiện được
3 vòng quay quanh quỹ đạo mộc tinh
thì vệ tinh Europa thực hiện được
đúng 2 vòng và vệ tinh
Ganymede thực hiện được 1 vòng.
Sự cộng hưởng này khiến
các hiệu ứng hấp dẫn của 3 vệ tinh lớn
làm biến dạng quỹ đạo của chúng
tạo thành hình Ellipse
bởi mỗi vệ tinh sẽ nhận được
lực kéo bổ sung từ các vệ tinh lần gận
tại cùng thời điểm trong mỗi quỹ đạo
mà nó thực hiện quay quanh mộc tinh.
Độ lệnh tâm quỹ đạo của chúng
gây ra sự ún công đều đạn
của hình dạng 3 vệ tinh
kèm với đó là lực hấp dẫn siêu lớn
của mộc tinh kéo căng chúng ra
khi chúng tiếp cận gần.
Mà sát tạo ra bởi sự ún công thủy chiều này
tạo ra nhiệt ở bên trong các vệ tinh.
Điều này được thấy rõ nhất
trong hoạt động núi lửa của vệ tinh Io
do vệ tinh chịu tác động
của lực thủy chiều mạnh nhất.
Ở mức độ thấp hơn
người ta phát hiện thấy trên bề mặt
của Europa các địa chất trẻ
được tạo ra cho thấy chúng mới
được tái tạo.
Không giống như thổ tinh
sở hữu một vành đai rực rỡ
vành đai của mộc tinh khá mở nhạt.
Nó bao gồm ba phân đoạn chính
một vòng xuyến bên trong
chứa các hạt được gọi là hào quang
một vành đai chính tương đối sáng
ở giữa và một vành đai
mỏng manh ở bên ngoài.
Những vành đai trên mộc tinh
dường như được tạo thành từ bụi
trong khi những vành đai của thổ tinh
được tạo thành chủ yếu từ băng.
Các nhà khoa học cho biết
vành đai chính của mộc tinh
rất có thể được tạo thành từ vật liệu
bị đẩy ra từ các vệ tinh
Chúng bị hút vào mộc tinh
do ảnh hưởng hấp dẫn mạnh của hành tinh này.
Tương tự,
các vệ tinh Thebe và Amarthi
được cho là tạo ra
hai thành phần riêng biệt của vành đai
mỏng như tô nhện bụi ở bên ngoài.
Có bằng chứng về một vành đai thứ tư
có thể bao gồm các mảnh vỡ
và chạm từ vệ tinh Amarthi
được kéo dọc theo quỹ đạo
tuy nhiên vành đai này
vẫn chưa được xác nhận.
Tính đến thời điểm hiện tại,
có 7 sứ mệnh
đã bay qua mộc tinh trong quá khứ.
Trong đó, 5 tàu vũ trụ
bay qua một lần,
bao gồm Pioneer 10, Pioneer 11,
Voyager 1, Voyager 2,
Cassini và New Horizons.
Còn một tàu vũ trụ
bay qua hai lần,
đó là tàu Ulysses.
Đây là bảng thống kê các tàu vũ trụ
đã từng bay qua mộc tinh.
Cột thứ nhất thể hiện các tàu vũ trụ,
cột thứ hai thể hiện ngay tàu vũ trụ
tiếp cận gần mộc tinh,
còn cột thứ ba thể hiện khoảng cách gần nhất
mà tàu vũ trụ bay qua.
Theo đó, Pioneer 11
là tàu vũ trụ tiếp cận gần
mộc tinh nhất. Nó bay qua mộc tinh
ở khoảng cách 34.000 km
vào ngày 4 tháng 12
năm 1974.
Ngoài 6 tàu vũ trụ
đã bay ngang qua mộc tinh,
các nhà khoa học đã từng gửi 2 tàu
quỹ đạo đến khám phá hảnh tinh,
đó là tàu vũ trụ Galileo
và tàu vũ trụ Juno.
Trong đó, tàu vũ trụ Galileo
đã tiếp cận mộc tinh vào ngày
7 tháng 12 năm 1995.
Nó ở trên quỹ đạo
mộc tinh trong hơn 7 năm,
thực hiện nhiều chuyến bay ngang qua
tất cả các vệ tinh lớn của hành tinh,
giúp các nhà khoa học có nhiều khám phá
mới xung quanh hành tinh khí khổng lồ.
Khi tiếp cận gần
mộc tinh, tàu vũ trụ Galileo
đã thả một đầu dò có tên là
Titan nặng 340 kg
xuống bầu khí quyển của mộc tinh.
Nó đã nhảy dù
qua 150 km trong
bầu khí quyển với vận tốc
2.575 km
trên giờ, thu thập dữ liệu
về bầu khí quyển mộc tinh trong
57,6 phút trước khi
bị phá hủy. Còn với
tàu thăm dò Galileo,
NASA đã cho tàu vũ trụ lao vào
mộc tinh vào ngày 21 tháng 9
năm 2003, đánh dấu
chấm dứt sứ mệnh. Lý do
NASA đưa ra về việc phá hủy
tàu Galileo đó là tránh
khả năng tàu vũ trụ đâm vào vệ tinh
Europa có thể làm ô nhiễm mặt trăng
nơi có thể chứa đựng
sự sống mà chúng ta chưa biết.
Còn tàu quỹ đạo thứ
2 bay quanh mộc tinh, đó là
Juno. Tàu vũ trụ đã tiếp cận
mộc tinh vào ngày 4 tháng 7
năm 2016,
với mục tiêu nghiên cứu hành tinh này
một cách chi tiết từ quỹ đạo cực.
Ban đầu, nhiệm vụ Juno
được lên kế hoạch bay quanh mộc tinh
37 lần trong 20 tháng.
Nhưng tính đến nay,
Juno vẫn đang bền bỉ hoạt động trên
quỹ đạo mộc tinh.
NASA đã nhiều lần ra hạn nhiệm vụ.
Họ dự kiến Juno
sẽ tiếp tục hoạt động trên quỹ đạo mộc tinh
đến tháng 9 năm 2025.
Sau đó, số phận
của Juno sẽ tương tự như tàu Galileo,
kết thúc sứ mệnh bằng cách
lao vào bầu khí quyển mộc tinh,
tránh làm ô nhiễm
các mặt trăng của hành tinh.
Ở thời điểm hiện tại,
các nhà khoa học đang gửi 2 tàu vũ trụ
đến khám phá mộc tinh,
bao gồm một sứ mệnh có tên là JUS
của cơ quan vũ trụ châu Âu
và sứ mệnh Europa Clipper
của cơ quan vũ trụ Mỹ NASA.
Trong đó,
JUS được phóng đi vào ngày
14 tháng 4 năm 2023.
Theo kế hoạch,
nó sẽ đến mộc tinh vào tháng 7
năm 2031.
Sau 4 lần hỗ trợ trọng lực
và 8 lần di chuyển,
đến tháng 12 năm 2034,
con tàu sẽ đi vào quỹ đạo
của mặt trăng Ganymede
để khám phá mặt trăng bí ẩn này.
Còn với sứ mệnh
Europa Clipper của NASA,
nó được phóng đi từ trái đất
vào ngày 14 tháng 10 năm 2024
và sẽ tiếp cận mặt trăng
Europa vào tháng 4 năm 2030.
Europa Clipper
được thiết kế để theo dõi
bằng chứng về một đại dương nước ngầm
trên mặt trăng Europa.
Đây là một trong những khu vực tiềm năng
quanh mộc tinh được hy vọng là
có sự sống tồn tại.
Chúng ta hãy cùng chờ xem
hai sứ mệnh đang bay đến mộc tinh
sẽ mang lại những khám phá thú vị gì nhé?
Cảm ơn bạn đã luôn theo dõi
và đồng hành cùng Tốt Thú vị.
Chúc các bạn có những phút giây
thư giãn và bổ ích.
Còn bây giờ, xin chào
và hẹn gặp lại các bạn trong những video sau.
Thân ải, chào tạm biệt!