Bí ẩn chuyện xây Thành nhà Hồ, choáng ngợp cả thế giới

Đình Sự
546 người theo dõi
Có 102 tại Việt Nam, thành còn được gọi là Tây Đô hay Tây Giai để phân biệt với Đông Đô, Thăng Long, Hà Nội.
Nơi đây từng là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa vào cuối triều Trần và kinh đô của nước Đại Ngu trong 7 năm từ 1400 đến 1407.
Thành nhà Hồ gồm 3 bộ phận, La Thành, Hào Thành và Hoàng Thành.
Trong đó công trình đồ sộ nhất và còn khá nguyên vẹn cho đến ngày nay là Hoàng Thành.
Toàn bộ mặt tường thành và 4 cổng chính được xây bằng những phiến đá màu xanh, được đéo tinh xảo, vương vứt, xếp trồng khít lên nhỏ.
Các bức tường thành được ghép từ những khối đá lớn, có phiến dài tới hơn 6 mét, gức nặng 26 tấn.
Tổng khối lực đá được sử dụng xây thành khoảng 20.000 mét khối và gần 100.000 mét đất đã được đảo đắp công phù.
Tuy nhiên theo cứ liệu lịch sử, khu thành đồ sộ này được xây dựng vẹn vẹn trong vòng 3 tháng, một thời gian kỷ lục.
Trong sách Đài Việt Sử ký Toàn Thư có ghi Quang Thái năm thứ 10, 1397, Minh Hổng Vũ năm thứ 30,
mùa xuân tháng riêng sai lại bộ thượng thư kiêm Thái Sử lệnh Đỗ Tình, có sách chép là Mẫn,
đi xem đất và đo đạc Động An Tôn, Phủ Thanh Hóa, Đắp Thành, Đào Hảo, lập nhà Tông Hiếu,
dựng đàn xã Tắc, mở đường phố, có ý muốn rời Kinh Đô đến đó.
Tháng 3 thì công việc hoàn tất.
Thái Nhà Hồ được xây dựng bằng các khối đá lớn, thể hiện một kỹ thuật cắt ghép rất tài tình.
Trong điều kiện thủ công rất thâu sơ của những năm cuối thế kỷ 14 đầu thế kỷ 15,
việc xây dựng Kinh Đô bằng những khối đá rất là lớn,
và được vận chuyển, được cắt ghép, được sắp xếp một cách rất là quy chuẩn, rất là bài bán,
để thể hiện một cái kiến trúc, một cái quy chuẩn của một cái kinh thành phương Đông
trong cái điều kiện của Đông Nam Á và Đông Nam Châu Á rất là thâu sơ về mặt kỹ thuật
của những năm cuối thế kỷ 14 đầu thế kỷ 15,
mà tạo nên một cái công trình với cái kỳ mô kiến trúc rất là độc đáo,
rất là kỹ thuật để thể hiện một cái sự độc đáo của kinh thành này.
Vậy nguyên nhân nào mà cả khu thành này lại được hoàn thành trong một thời gian ngắn đến như vậy?
Nhưng với khối lượng công việc khổng lồ và quy mô thành đá,
thì con số 3 tháng có phải là đã chính xác?
Thực ra mà nói đấy thì cái việc xây thành nhà hồ ấy,
thì chỉ được xử cháp một cách rất là sơ lược trong mấy câu như vậy thôi.
Chứ còn nói thật là trong chính xử là không được cháp một cách thật sự là rõ ràng của nhà.
Tôi cũng không thật tin lắm là trong 3 tháng mà lại có thể làm được như vậy.
Tôi cứ nói là ngay trong 3 tháng mà trong cái điều kiện công nghệ hiện đại như hiện nay,
chưa chắc đã làm được.
Cái lúc đấy là cái lúc mà đất nước đang đứng trước cái nguy cơ xâm lược của quân binh.
Cho nên là Hồ Quý Ly không thể không nghĩ tới cái việc là chuyển kinh đô về cái nơi thù hiểm.
Cho nên là ông ấy đã bí mật tổ chức là xây thành nhà hồ.
Tôi cho rằng là đã được xây dựng từ trước.
Nhưng đến cái lúc này thì ông ấy công khai.
Cho nên là sử chấp rằng là sai ông lại bội thượng thư đến để gọi là đo đất.
Nhưng mà đồng thời là cái gì?
Là xây thành rồi đào hào rồi xây nhà, tông miếu rồi tất cả các thứ khác.
Là cao như cả một cái công trục hoàn chỉnh là được tiến hành cùng một lúc.
Thực ra mà nói là đã được tiến hành từ trước.
Một điều đặc biệt là cổng thành và các bức tường thành được dựng lên từ những phiên đá khổng lồ không có chất kết dính.
Có những nơi tường thành cao tới 9 mét.
Và cho đến ngày nay đã trải qua hơn 600 năm vẫn tồn tại bền vững bất chấp nhiều biến động của thời gian.
Và đây vẫn là bài toán cho các nhà nghiên cứu đi tìm lời lý giải.
Về kỹ thuật xây dựng tường thành nhà hồ thì chúng ta thấy hoàn toàn là không có chất kết dính để xây dựng những bức tường thành độc sộ như thế.
Xây dựng nó như không cần chất kết dính là bởi vì sức nặng của những khối đá rất là lớn.
Và bản thân nó đã đủ sự vững trãi để xây dựng các kinh thành nhà hồ cũng như là trưng cơ sở đó nhờ cái lục hút ra đất và những cái khối đá lớn như thế.
Đặc biệt là khu vực cổng Tây có những viên đá có chiều dài thì 5-6 mét.
Và cái trọng lượng chúng tôi ước tính khoảng đến 26-27 tấn.
Đặc biệt tại cuộc khai quật tường thành phía Bắc vào năm 2018 nhằm mục đích tìm hiểu rõ hơn về kỹ thuật gia cố lớp đất đắp lên trên tường thành, lớp móng gia cố và nền gia cố chân thành.
Các nhà khoa học đã tìm thấy được nhiều cư liệu quan trọng phần nào giải mã được kỹ thuật xây thành tồn tại hơn 600 năm qua và làm rõ được cấu trúc gia cố thành đất bên trong thân tường đá.
Cổng thành và các bức tường thành đều được xây dựng bằng những viên đá lớn.
Các viên đá này được chế tác vuông vứt và khá phẳng.
Có điều đặc biệt khi khảo sát là các nhà khảo cổ lại thấy những viên đá ở tường thành cổng Tây có kích cỡ lớn hơn, to hơn các cổng khác.
Vậy đá được khai thác từ đâu và người xưa vận chuyển thế nào để xây dựng thành trong thời gian ngắn như vậy?
Thật vậy bên cạnh những bức tường thành, cổng thành, những công trình trong khu vực thành nhà hồ đều được làm từ đá như đàn tế nam dao hay bờ kè diếng ngựa rục, đôi rồng đá cuột đầu.
Từ nhiều năm qua, câu hỏi đá xây thành nhà hồ được lấy từ đâu được các nhà nghiên cứu quan tâm đi tìm lời giải.
Nhiều giả thuyết về nguồn gốc đá đã được đưa ra.
Tác giả Biza Xie trong cuốn Nghệ thuật Việt Nam cho rằng đá dùng để xây thành Tây Đô được khai thác từ núi Xuân Đại.
Các tác giả cuốn Mỹ thuật thời Trần lại viết đá được lấy từ động An Tôn.
Đi xa nữa, nhiều học giả còn cho rằng đá xây thành nhà hồ được lấy từ núi Nhồi cách Tây Đô chừng 50 km.
Vậy đâu là sự thật?
Việc thành nhà hồ hoàn toàn xây dựng bằng các khối đá lớn với những sức người cũng như là phương tiện thủ công thô sơ thời bấy giờ.
Chủ yếu là sức người và cũng như là phương tiện của gia súc là có trâu bò kéo, vòi kéo cũng như là các hệ thống con lăn, các xe cộ để vận chuyển.
Đặc biệt là qua nghiên cứu thì chúng tôi đã phát hiện các công trường khai thác đá cổ để xây dựng kinh thành Tây Đô
như là công trường đá An Tôn cũng như là công trường núi Trần Đài.
Những công trường này có đặc điểm chung đó là nằm hoàn toàn dọc theo sông Mã
và đây là một tiến đường thủy vận chuyển vật liệu xây dựng kinh thành lúc đó rất là thuận lợi.
Trong các đợt khảo sát, cán bộ Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới thành nhà hồ đã phát hiện một số công trường khai thác đá cổ.
Công trường đầu tiên được phát lộ tại dãy núi An Tôn thuộc Vĩnh Yên, huyện Vĩnh Lộc cách thành nhà hồ khoảng 3km về phía Tây.
Tại đây chuyên gia khảo cổ đã phát hiện nhiều tảng đá lớn được thợ chế tác xưa đục đẽo khá vùng vứt.
Ngoài ra còn phát hiện nền các khu lán trại nơi những người thợ sinh sống trong thời gian khai thác chế tác đá để xây thành nhà hồ.
Các nhà khoa học còn phát hiện trên dãy núi An Tôn có nhiều hiện vật quý như dụng cụ khai thác đá đã hoen rỉ,
các mảnh vỡ bát đĩa và mảnh vật thụ sinh hoạt khác bằng sành sứ, thời trần hồ.
Và đặc biệt khi nghiên cứu, hầu hết các viên đá xây cổng và tường thành phía Tây có kích cỡ lớn hơn các cổng thành khác rất nhiều.
Vậy vì đâu lại có sự khác biệt này?
Sở dĩ là cổng Tây tập trung rất nhiều viên đá lớn và có kích thước đổ sộ như thế thì qua nghiên cứu cỏ sáp
cũng như chúng tôi đã giả thiết là khu vực cổng Tây là khu vực gần cái khu vực vận chuyển đá tại biến đá, khu vực sông Mã lên.
Thì khả năng là những viên đá lớn sẽ tập trung tại khu vực cổng Tây để hạn chế bớt quáng đường vận chuyển xa so với các cổng còn lại.
Một công trường khai thác đá cổ khác được phát hiện trên dãy núi Xuân Đài cách thành nhà hồ khoảng 5km về phía Nam.
Trên núi hiện còn 16 viên đá được bóc tách và chế tác tương đối công phu, bề mặt nhãn.
Trong đó có nhiều phiến có kích thước tương đối lớn ước tính lên tới hàng chục tấn.
Khi đem so sánh, kỹ thuật chế tác đá ở đây giống như những viên đá đã được dùng để xây dựng thành nhà hồ.
Tuy chưa thấy dấu vết chế tác nhưng các viên đá trên có hình dạng khá vương vức, kích thước cân đối.
Theo các nhà chuyên môn, các viên đá này được người thợ thời hồ bóc tách và đưa xuống chân núi sau đó mới sơ chế trước khi đưa về xây dựng thành nhà hồ.
Điều đặc biệt là dãy núi này lại nằm sát bờ sông Mã nên được cho là rất thuận lợi cho quá trình vận chuyển về vị trí tập kết xây thành.
Khi phát hiện công trình khai thác đá, các nhà nghiên cứu tìm thấy bên cạnh những viên đá vương vức còn có nhiều viên đá được chế tác tròn.
Còn có giả thuyết thì đây là những viên đá dùng để tren con lăn vận chuyển tầm đá lớn.
Vậy đâu là câu trả lời đúng?
Trong các đợt khai quật khảo cổ, các nhà khoa học thuộc Viện Khảo Cộ Học Việt Nam và Cán bộ Trung tâm Bảo tồn Di sản Thế giới thành nhà hồ đã phát hiện những viên đá tròn.
Một số viên đã được tìm thấy ở nhà dân, số lớn tìm thấy dưới chân thành nhà hồ.
Có giả thuyết cho rằng đây là loại đạn quân sự được sử dụng phổ biến của nhà hồ.
Nó dùng cho súng thần công do Hồ Nguyên Trừng, con trai cả của Hồ Quý Ly chế tạo ra.
Nhưng cũng có giả thuyết cho rằng đây là con lăn để người thợ di chuyển những tảng đá lớn để xây thành.
Vậy đâu là câu trả lời?
Nhất là những viên đá, có thể gọi là bi đá để hỗ trợ cho công tác vận chuyển, chèn vào những con lăn để vận chuyển đá xây dựng thành nhà hồ.
Để nó có sức kéo.
Và thứ hai, nó cũng có một cách hiểu.
Cũng có thể là những viên đạn đá để phục vụ cho công tác phòng thủ quân sự xây dựng thành nhà hồ.
Tôi không tin rằng đấy là con lăn.
Mà tôi lại nghĩ rằng là nó có con lăn, nhưng mà nó là con lăn khác.
Qua kinh nghiệm của tôi, nghiên cứu ở thành nhà hồ, cũng là nghiên cứu ở nhiều nơi.
Thì tôi cho thấy là đạn đá.
Thế còn ở trong thành nhà hồ, khu vực thành nhà hồ.
Thì người ta phát hiện ra một hàng loạt, rất là nhiều các con lăn.
Tôi nói là di chuyển những viên đá cực kỳ to lớn như vậy.
Thông thường các cổng thành được thiết kế giống nhau.
Nhưng ở thành nhà hồ, cổng Tây và cổng Đông khác biệt so với cổng Nam và cổng Bắc.
Vậy lý giải sự khác nhau này là như thế nào?
Cổng thành về Tây và Đông của thành nhà hồ có thiết kế một cổng vòm.
Tuy nhiên, vẫn có thể lý giải được vì đó không phải là cổng chính.
Nhưng có một điều khác biệt là phía trên cổng vòm của cổng thành phía Tây và Đông
không được xây bằng phẳng như các cổng khác.
Các viên đá lớn còn lại lô gian lồn nhồn.
Vậy sự khác nhau này được lý giải như thế nào?
Đối với cổng Đông và cổng Tây thì phía trên nóc mái thì chỉ có mái vòm.
Ngoài ra thì chúng ta còn thấy được ngoài cái mái vòm này có rất nhiều cái mõm đá
đang nhô ra phía ngoài như là những cái mõm trở.
Theo lý giải của các nhà nghiên cứu thì khả năng là cổng Tây và cổng Đông
đang trong quá trình hoàn thiện chứ chưa được hoàn thiện.
Vì vậy có những cái mõm đá được nhô ra để trở ghép mộng
với các tảng đá còn lại sau khi được hoàn thiện.
Những nghiên cứu về lịch sử cũng như phát hiện khảo cổ ở thành nhà hồ
đã từng bước lý giải về quá trình xây dựng khu thành cổ độc đáo này.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là những gì phát hiện ở trên mặt đất.
Dưới lòng đất còn chứa đựng rất nhiều những dấu tích
mà những cuộc khảo cổ tiếp theo sẽ làm rõ hơn những bí ẩn ở Tây Đô này.
Đến đây thì thời lượng của chương trình cũng đã hết.
Xin chào và hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong các chương trình sau.
