KỲ QUAN THẾ GIỚI: ĐỀN ARTEMIS VÀ CÂU CHUYỆN "KẺ ĐỐT ĐỀN" HUYỀN THOẠI

Xưa và Nay
1.3K người theo dõi
#BlvHaiThanh #BLVHảiThanh #BLVhaiThanhStory
#ThếGioi #ĐịaLý #QuốcGia #VănHóa
#ATHENS #HYLẠP
#vanhoacodai #vanhoatiensu
KỲ QUAN THẾ GIỚI: ĐỀN ARTEMIS VÀ CÂU CHUYỆN "KẺ ĐỐT ĐỀN" HUYỀN THOẠI
Đăng ký kênh tại đây các bạn nhé!
https://bit.ly/blvhaithanh
Xin chào các bạn, đây là một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại.
Một công trình nằm giữa thành phố cổ Ephesos lộng lẫy và đầy bí ẩn.
Nơi đây còn gắn liền với câu chuyện về kẻ đốt đền,
một cụm từ mà có lẽ là chúng ta nghe rất nhiều,
rất nhiều, nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có cả một bóng đá nữa.
Tại sao lại gọi là kẻ đốt đền?
Trước hết cần phải nói rằng, dựa trên tầm nhìn của người Hy Lạp cổ đại,
bảy kỳ quan thế giới cổ đại được cho là những công trình kiến trúc vĩ đại nhất
trải dọc địa trung hải ngày ấy.
Và nó không bao gồm những công trình ở các khu vực xa xôi hơn.
Vì tầm nhìn của con người, kiến thức của con người lúc đó chỉ đến thế mà thôi.
Và bảy kỳ quan của thế giới cổ đại gồm có vườn treo Babylon,
tượng thần giớt ở Olympia, lăng mộ của Mausolus,
ngọn hải đăng Alexandria, tượng thần mặt trời ở Rhodes,
tiếp đó là đại kim tự tháp Giza.
Đại kim tự tháp Giza là công trình cổ xưa nhất
trong bảy kỳ quan thế giới cổ đại còn tồn tại cho đến tận ngày nay.
Như vậy là chúng ta đã kể được 6 công trình rồi.
Và công trình thứ 7 chính là công trình trong câu chuyện ngày hôm nay.
Đền Artemis.
Vậy đền này thờ ai?
Đền này thì thờ thần Artemis.
Trong thần thoại Hy Lạp thì nữ thần Artemis rất xinh đẹp
là con gái của thần Zeus tối cao và lê tô.
Nàng là em của thần Apollo.
Trong sử thi thì nữ thần này thường xuất hiện giữa hình ảnh
của một trinh nữ xinh đẹp mặc áo đi săn,
mang cung bạc và đeo ống tên vàng
với biểu tượng là vầng trăng khuyết và cây nguyệt quế.
Thần Artemis được người Hy Lạp cổ đại tôn thờ
trong suốt hàng thiên niên kỷ.
Người Hy Lạp và cả người La Mã
thì thường liên tưởng thần Artemis với mặt trăng.
Và cho đến ngày nay thì nữ thần này
cũng trở thành biểu tượng của người phụ nữ.
Bên lề câu chuyện này thì xuyên suốt lịch sử của mình.
Liên quan đến mặt trăng thì NASA
thường đặt tên những chương trình thám hiểm của mình
lên các hành tinh, lên mặt trăng
hoặc những chương trình phóng lên bầu trời
và tên các vị thần.
Và nhờ việc gán danh đầy ẩn ý này
thì các sứ mệnh của NASA
cũng cho thấy được sự rộng lớn phi thường
của công cuộc khám phá vũ trụ.
Ví dụ như trong những cuộc chinh phục mặt trăng
thì NASA đã bắt đầu chương trình mang tên là
chương trình Apollo
lấy hình ảnh của vị thần ánh sáng, chân lý và nghệ thuật
trong thần thoại Hy Lạp.
Và đây chính là chương trình thành công nhất của NASA
khi lần đầu tiên đưa con người lên mặt trăng.
Và sau này với sứ mệnh tương tự
thì NASA sử dụng một cái tên cũng rất là gần gũi
đó là Artemis
vị thần chúng ta đang chuẩn bị đề cập đến
trong câu chuyện về đền thờ ngày hôm nay.
Và sứ mệnh Artemis chính là
sứ mệnh đưa con người quay trở lại mặt trăng
còn Artemis là em sinh đôi
của thần Apollo. Phần mở bài
có lẽ hơi dài nhưng cần như thế
để chúng ta hiểu rõ hơn về
tính chất của công trình này.
Kiến trúc Hy Lạp cổ đại thì nổi tiếng
với những đền thờ được phân bố giải rác
trên toàn bộ lãnh thổ của Hy Lạp cổ đại.
Hy Lạp cổ đại chứ không chỉ là
Hy Lạp hiện đại đâu nha. Không chỉ là
những đền thờ mà còn là những
dạp hát ngoài trời, những cung điện,
những lăng tẩm, những cổng ra vào,
những nhà hội đồng, những hành lang,
những rễ cột. Và đền thờ Hy Lạp
đều có đặc điểm chung đó là có những cột
ở vòng ngoài. Nhìn đến những rễ cột
người ta sẽ liên tưởng ngay đến phong cách kiến trúc
của Hy Lạp cổ đại. Vậy đền
Artemis mà chúng ta đang nói đến thì nằm
ở đâu? Đền Artemis
nằm ở một khu vực có tên là Ephosô
một thành phố của Hy Lạp cổ đại
nhưng thuộc Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay.
Trong lịch sử, thành phố Ephosô
từng trải qua nhiều thế lực, nhiều triệu đại
cho đến khi bị bỏ rơi
và trôn vùi đến mức không còn bất kỳ
một dấu vết nào. Mãi cho đến
nửa sau của thế kỷ 19 thì một nhóm
những nhà khảo cổ mới bắt đầu tìm ra
những dấu tích của thành phố Ephosô
cổ đại. Và thành phố này đã
được hồi sinh. Người ta ước tính rằng
bây giờ mới chỉ có khoảng 1 phần 5 diện tích
nguyên bản của thành phố Ephosô cổ đại
đã được khai quật và phục dựng.
Tại sao đền thờ một vị thần Hy Lạp
lại nằm ở Ephosô,
một thành phố thuộc Thổ Nhĩ Kỳ.
Cần phải biết rằng trong quá khứ,
vào lúc đình điểm về mở rộng lãnh thổ,
thì nền văn minh Hy Lạp đã trải rộng
từ Hy Lạp đến Ai Cập và cho đến
những vùng núi ở Afghanistan bây giờ.
Còn ngày nay, những gì chúng ta biết
về đất nước Hy Lạp là đất nước
giành được độc lập vào năm 1821
với phần lãnh thổ gần như là
được giữ nguyên kể từ thời điểm đó cho đến giờ.
Và lãnh thổ này thì nhỏ bé hơn nhiều
so với lãnh thổ của Hy Lạp cổ đại.
Trên thực tế, kỳ quan của
thế giới cổ đại mà chúng ta đang nhắc đến
đã phải trải qua nhiều lần xây dựng.
Ngôi đền lần đầu tiên được xây dựng
vào nửa sau của thế kỷ thứ 8
Trước Công Nguyên và sau đó nó
đã bị lũ lụt phá hủy và
để lại một đống đổ nát trong vòng 150 năm.
Lần xây dựng thứ 2
bắt đầu vào khoảng thế kỷ thứ 6
Trước Công Nguyên và cũng phải mất khoảng
10 năm để hoàn thành. Đây là ngôi đền
Hy Lạp đầu tiên được xây dựng bằng đá cầm thạch
và phiên bản thứ 2 thì hoành tráng
hơn nhiều so với phiên bản đầu tiên.
Nó lớn hơn khoảng gấp 4 lần so với phiên bản đầu tiên.
Ngôi đền này
có chiều dài 115m
và chiều rộng 46m
tức là nó có diện tích gần tương ứng với
một sân vật động bóng đá.
Nó có những cái cột cao lên đến 13m
được xếp thành hàng đôi và ít nhất
36 cái cột trong đó được trang trí bằng
các phù điêu để tôn vinh các vị thần
của Hy Lạp cổ đại. Sau lần xây dựng
thứ 2 rất hoành tráng này, ngôi đền đã bị
phá hủy vào năm 356 trước Công Nguyên
đúng ngày sinh của Alexander Đại Đế
và lần thứ 3
được xây dựng đó là thời điểm mà
Alexander Đại Đế đã trở thành
một người cực kỳ nổi tiếng rồi.
Ông đã đề nghị trả tiền nếu mà
thành phố Efeso đồng ý khắc tên của ông
nổi bật lên ngôi đền. Tuy nhiên
người Efeso đã từ chối và họ
tự quyên góp tiền để xây dựng lại ngôi đền.
Ngôi đền mới lần thứ 3 này cũng tráng lệ
không kém và đứng vững trong hàng trăm
năm cho đến khi bị những người gót
cướp phá thành phố. Đây là những người
đến từ khu vực tương ứng với nước Đức bây giờ.
Hiện chưa rõ những người này đã phá ngôi đền
hay chỉ lấy những thứ có giá trị trong ngôi đền
và phá bỏ một phần mà thôi.
Và thời kỳ cuối cùng của ngôi đền
đó là vào năm 400
khi những người công giáo trỗi dậy
toàn bộ ngôi đền gần như là đã bị phá hủy
đã trong đền được dùng cho những
tượng đài và những công trình khác.
Thế nên những gì mà chúng ta nhìn thấy bây giờ
đều là những sản phẩm phục dựng
từ bàn tay của những con người hiện đại mà thôi.
Trong quá khứ ngôi đền được xây dựng ra sao?
Để đảm bảo ngôi đền bền vững
với thời gian, ngoài việc xây
từ những phiến đá cầm thạch và dầm gỗ
được xử lý đặc biệt, ngôi đền còn được xây
trên nền đất đầm lầy.
Nghe thì rất là ngạc nhiên đúng không nào?
Nhưng mà người xưa quan điệm rằng
đền được xây trên đất mềm để nó có thể
chống đỡ tốt hơn với những trận động đất
và để giúp giải quyết những vấn đề
khi xây một cấu trúc lớn như vậy
trên đất đầm lầy. Khu vực móng
đã được gia cố bằng hàng tấn than
và cả gia cừu. Sau đó đá phiến
và cầm thạch được đặt lên trên
một bề mặt phẳng để mà xây. Hiện chưa
rõ là những cột cầm thạch này được dựng
lên như thế nào. Các cột cầm thạch
chính là thứ mà nhiều du khách và những
người đến với ngôi đền phải
trầm trồ, thán phục. Và đó cũng là
một nét rất đặc trưng của kiến trúc Hy Lạp
cổ đại. Ngày nay thì chúng ta thường
dùng cụm từ kẻ đốt đền để nói về
những người có tội. Đó là những người đã tự tay
phá hủy thành quả của những người khác
và phần lớn là những người đứng cùng phía với mình.
Trong bóng đá, người gác đền chính là
thủ môn, còn kẻ đốt đền chính là
người đá phản lưới nhà.
Và có lẽ là câu chuyện này cũng liên quan
đến truyền thuyết về kẻ đốt đền
Artemis. Một đêm mùa hè
của năm 356 trước công nguyên,
một sự kiện đã gây chấn động toàn bộ
thế giới văn minh vào thời điểm đó.
Một ngọn lửa đã bất ngờ bùng lên ở đền
Artemis, ngôi đền dường như là
không thể bị phá hủy. Nhưng mà trong
chốc lát, ngôi đền đã biến thành những đống
đổ nát, khói lửa mù mịt,
dưới bầu trời đen tối chỉ còn thấy nhô
lên những hình bóng của những chiếc cột đá
cầm thành mà thôi. Thoạt nghe có vẻ
vô lý vì đền chủ yếu là mang đá cầm
thành thì làm sao một người có thể đốt nó
chỉ trong một buổi tối. Tuy nhiên
thủ phạm thực hiện nó lại ra tay
một cách rất dễ dàng. Hắn đã lẹn
qua bảo vệ đền, đặt nhiều tấm vải
tẩm đẫm dầu quanh một số
dầm gỗ và sau đó thì châm lửa.
Ngôi đền bị phá hủy khiến cho người dân
của thành phố Ephesus choáng váng vì họ
cho rằng một ngôi đền lớn như vậy
không thể bị phá hủy theo một cách bình thường.
Điều gây sốc hơn là cái đốt đền
có tên là Herodotus
đã công khai thừa nhận tội ác
và tự nộp bình cho nhà chứng trách
của thành phố Ephesus. Cái phóng hỏa
ngay lập tức bị tra khảo lý do đốt đền.
Hắn tuyên bố làm thế
để tên của mình được lưu danh
trong sử sách. Lo sợ có nhiều
tội phạm bắt chiếc để được nổi tiếng.
Giới chức của thành phố Ephesus
đã quyết định hành quyết Herodotus
một cách dã man và công khai.
Sau sự việc, mọi thông tin
đề cập đến tên của hắn đều bị loại bỏ
khỏi hồ sơ. Thành phố còn ban
xác lệnh bất kỳ ai nhắc đến tên hắn
ở nơi công cộng sẽ bị hành quyết tương tự.
Tuy nhiên, việc xóa sổ
tên tội phạm khỏi lịch sử không theo
ý muốn của giới chức trách.
Sự gia Hy Lạp có tên là
Theopopos đã dũng cảm quyết định phất lờ
xác lệnh khi viết một tác phẩm
để đảm bảo rằng thế hệ tương lai biết
số phận thực sự của ngôi đền vĩ đại
đã bị đốt cháy như thế nào và tên của kẻ
đã phá hủy nó. Dù giới chức
của thành phố Ephesus đã tiêu hủy
mọi thứ liên quan đến kẻ đốt đền
Herodotus nhưng các sử gia
vẫn đưa ra một số giả thiết về hắn.
Ví dụ, hắn không phải là một công dân
của thành phố Ephesus vì hắn
bị tra tấn ở trên giá
hình phạt dành cho những người
đến từ các khu vực khác. Do đó
một số chuyên gia cho rằng hắn là khách
nước ngoài hoặc một ô lệ. Tuy nhiên
cũng có người thì khẳng định vì dân
Ephesus quá thức giận nên họ đổi xử
với Herodotus một cách tàn bạo như vậy.
Cũng có giả thiết cho rằng
kẻ đốt đền này nảy ra ý tưởng
vì muốn nổi tiếng theo sự
ra đời của Lexarus Đại Đế,
người sinh ra đúng vào ngày mà Herodotus
đốt đền. Cảm ơn các bạn
vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này.
Câu chuyện về đền thờ Artemis,
một công trình vĩ đại của thế giới cổ đại,
một trong bảy kỳ quan của thế giới cổ đại
và câu chuyện về kẻ đốt đền.
Nếu cảm thấy thú vị thì bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh,
bật chuông thông báo và chia sẻ.
Còn bây giờ thì xin được nói lời chào tạm biệt.
