Xin chào, chào mừng bạn đã đến với chuỗi video về triết học. Trong tập này chúng ta sẽ tìm hiểu về: Thuyết Nhị Nguyên. Thuyết Nhị Nguyên của Descartes cho rằng con người bao gồm hai thực thể riêng biệt: một cơ thể vật chất và một tâm trí phi vật chất, hay “linh hồn”, suy nghĩ hoặc có ý thức. Descartes tin rằng mình là một tâm trí phi vật chất, khác biệt với cơ thể của mình. Ông cho rằng chúng ta có thể tưởng tượng mình tồn tại mà không cần cơ thể. Tuy nhiên, quan điểm này đặt ra một vấn đề khó khăn: Làm thế nào một tâm trí phi vật chất có thể điều khiển được một cơ thể vật chất, và làm thế nào một cơ thể vật chất lại có thể ảnh hưởng đến một tâm trí phi vật chất? Descartes, Leibniz và Malebranche đều đưa ra những lời giải thích khác nhau cho vấn đề này, nhưng không một lời giải thích nào được chấp nhận rộng rãi. Điều này dẫn đến một số triết gia khác bác bỏ thuyết nhị nguyên và tìm kiếm các giải thích khác cho mối quan hệ giữa tâm trí và cơ thể. Bây giờ chúng ta sẽ vào nội dung chính của video.
Trong tập này chúng ta sẽ tìm hiểu về Thuyết Nhiện Nguyên.
Ở tập trước thì chúng ta đã nói về Thuyết Nhiện Nguyên từ Descartes rồi.
Còn bây giờ chúng ta sẽ đi vào chi tiết hơn nữa.
Thuyết Nhiện Nguyên của Descartes cho rằng
con người bao gồm hai thực thể riêng biệt,
một cơ thể vật chất và một tâm trí phi vật chất,
hay là linh hồn, suy nghĩ hoặc là sự có ý thức.
Descartes tin rằng mình là một tâm trí phi vật chất khác biệt với cơ thể của mình.
Và ông cho rằng chúng ta có thể tưởng tượng ra
con người có thể tồn tại mà không cần cơ thể.
Tuy nhiên chúng ta không thể tưởng tượng ra
nếu chúng ta thiếu linh hồn thì sẽ như thế nào.
Ngay cả việc tưởng tượng hay suy nghĩ cũng đã cần phải có linh hồn rồi,
tức là một tâm trí phi vật chất.
Tuy nhiên thì những quan điểm này lại đặt ra một vấn đề khó khăn
là làm sao một tâm trí phi vật chất có thể điều khiển được một cơ thể vật chất
và làm sao một cơ thể vật chất lại có thể ảnh hưởng đến một tâm trí phi vật chất.
Descartes, Leinitz hay là Melrange
đều đưa ra những lời giải thích khác nhau cho vấn đề này,
nhưng không có một lời giải thích nào được chấp nhận đồng rãi.
Và điều này dẫn đến một số triết gia khác đã bác bỏ thuyết nghiệm nguyên
và họ tìm kiếm một sự giải thích khác cho mối quan hệ giữa tâm trí và cơ thể.
Bây giờ chúng ta sẽ cùng bắt đầu nội dung ngày hôm nay.
Chúng ta hãy cùng nhắc lại hai điểm mà Descartes đã đề cập
và chúng ta cũng sẽ thảo luận kỹ hơn ở trong tập này.
Đầu tiên là Descartes rất nổi tiếng với phương pháp hoài nghi của mình.
Trong đó, ông luôn tìm kiếm sự thật còn sót lại
khi mà đã bỏ đi hết những cái niềm tin, thường thức của mỗi người
bởi vì nó có thể sai.
Thứ hai là ông đã phát hiện ra một chân lý tuyệt đối rằng
tôi tư duy, vậy nên tôi tồn tại.
Chúng ta sẽ quay lại với hai điểm quan trọng này và thảo luận chi tiết hơn.
Trong phần này, mình sẽ tập trung vào những gì mà Descartes đã khám phá về bản thân
tức là về bản chất của chính con người ông ta và bản chất của chính chúng ta.
Descartes không chỉ nghi ngờ sự tồn tại của mình
mà ông còn tin rằng bản thân ông ta là một tâm trí phi vật chất
khác biệt hoàn toàn với cơ thể của ông ta.
Descartes chỉ ra rằng chúng ta có thể tưởng tượng mình tồn tại mà không cần đến cơ thể.
Sau đó, ông đưa ra một giả định quan trọng
nếu chúng ta có thể tưởng tượng một thứ mà không cần đến thứ khác
thì hai thứ đó là khác nhau.
Nếu không thể, thì cái này phải là một phần thiết yếu của cái kia
bởi vì chúng ta có thể tưởng tượng bản thân mình không có cơ thể
Ông khẳng định bản chất của con người không phải là cơ thải
tức là không phải là một vật thải.
Ngược lại, ông không thể tưởng tượng về bản thân của mình mà không cần đến suy nghĩ.
Vì vậy, suy nghĩ là cần thiết để chứng minh rằng bản chất của con người là tồn tại.
Suy nghĩ là một phần của bản chất con người.
Vì vậy, tất cả con người đều là những bộ ốc suy nghĩ phi vật chất
hay có nhiều người sử dụng từ là linh hồn.
Hơn nữa, sự tồn tại của cái tôi phi vật chất này không phụ thuộc vào bất cứ thứ gì vật chất khác
hay nói một cách khác là sự tồn tại của một con người không phụ thuộc vào cơ thể.
Vậy thì cơ thể ở đây là gì?
Descartes đã mô tả như sau
Với cơ thể, ý của tôi là những thứ có thể xác định bằng một hình dạng cụ thể
một thứ gì đó có thể bị giới hạn ở trong một không gian
và có thể lấp đầy một không gian nhất định
giữa những vật thể không bị trồng chéo lên nhau
có thể cảm nhận được bằng xúc giác, bằng thề giác, bằng thính giác, bằng vị giác, hoặc bằng khú giác
hay nói ngắn gọn hơn, cơ thể có thể được cảm nhận bằng những giấc quen.
Theo quan điểm của Descartes về bản chất của con người
Con người bao gồm hai thứ riêng biệt
Con người có một cơ thể vật chất mở rộng trong không gian
và một tâm trí phi vật chất hay là linh hồn
suy nghĩ hoặc là có ý thức
Các nhà truyết học gọi quan điểm này là quan điểm nhị nguyên
vì nó cho rằng con người được tạo ra từ hai chất
ở trong tiếng Anh gọi là Dualism
từ Dual có nghĩa là hai
Tuy nhiên, con người tuy có thân xác
nhưng con người không phải là cơ thể
con người là tâm trí của người đó
bạn là tâm trí suy nghĩ có ý thức của bạn
bạn không phải là hơi thở
cơ thể của bạn chiếm diện tích ở trong không gian
Tất nhiên cả hai đều được kết nối với nhau
Ví dụ, nếu cơ thể của bạn bị thương
thì bạn sẽ nhận biết được nỗi đau ở trong tâm trí
và nếu tâm trí của bạn điều khiển cơ thể của bạn đứng lên và bước đi
thì cơ thể của bạn sẽ làm những gì mà tâm trí của bạn điều khiển
Mặc dù chúng tương tác với nhau
nhưng nói đúng ra thì bạn chỉ là tâm trí mà thôi
một tâm trí có ý thức và suy nghĩ
chứ không bao gồm cơ thể
Đối với nhiều người, thuyết nhiệm nguyên có vẻ là hiển nhiên
Chúng ta đã lưu ý trước đó
cơ thể của chúng ta có những đặc điểm vật lý
chẳng hạn như là màu sắc, kích thước hay là hình dạng
mà tâm trí của chúng ta dường như không có
Khi cơ thể con người bị suy yếu
tâm trí của họ có thể vẫn mạnh mẽ
và ngược lại
tâm trí có thể bị suy yếu
mặc dù cơ thể vẫn còn khỏe mạnh
Những khác biệt như vậy cho thấy
tâm trí và cơ thể là những thực thể riêng biệt
Thuyết nhiệm nguyên cũng quan trọng đối với nhiều người
bởi vì nó cho rằng bản chất của con người
linh hồn hay là cái tôi
vẫn còn có thể tồn tại
sau khi mà cơ thể chết đi
Và vì vậy cho nên
việc tách tâm trí ra khỏi cơ thể như vậy
đặc biệt quan trọng đối với các tôn giáo
Khi có nhiều tôn giáo cho rằng
linh hồn hay là tâm trí
vẫn sẽ còn tồn tại
và được chuyển sang thế giới bên kia
khi mà cơ thể của họ
đã kết thúc ở thế giới này rồi
Nhưng mà những quan điểm về Thuyết Nhiệm Nguyên
cho rằng tâm trí và cơ thể là hai thực thể
và mỗi thực thể được tạo ra
từ một chất liệu khác nhau
đã đặt một vấn đề rất khó khăn
đó là làm sao một tâm trí phi vật chất
có thể điều khiển được một cơ thể vật chất
bởi vì chúng không cùng nằm trong một không gian
và làm thế nào một cơ thể
từ thế giới vật chất
từ thế giới ở trong không gian
dày đặc
lại có thể ảnh hưởng đến một tâm trí
mà chúng ta gọi là phi vật chất
tức là không nằm trong không gian này
Hai thứ này làm sao có thể tương tác qua lại với nhau
Nếu tâm trí là phi vật chất
thì nó không phải là một phần của thế giới vật chất
Vậy làm sao mọi thứ
như là tâm trí có thể đi vào thế giới vật chất
để kiểm soát được cơ thể vật lý của nó
Nếu làm như vậy
thì tâm trí bằng cách nào đó
sẽ phải đưa năng lượng
hoặc là đưa một cái lực nào đó
từ thế giới của nó
vào trong thế giới vật chất
và ngược lại cơ thể của chúng ta
bằng một cách nào đó
có thể liên thông
tới thế giới phi vật chất hay sao
Rõ ràng là có nhiều nhà khoa học
đã phản đối
bởi vì nó vi phạm vào nguyên lý
bảo toàn vật chất và bảo toàn năng lượng
Descartes cũng nhận ra những vấn đề nảy sinh
Khi mà người ta nói rằng
có một tâm trí phi vật chất
bằng cách nào đó tương tác với một cơ thể vật chất
Ông nói
vì tâm trí và cơ thể
rõ ràng tương tác với nhau
cho nên phải có một cái điểm tiếp xúc
giữa hai bên
Và ông cho rằng
có lẽ tâm trí tương tác với cơ thể
qua tuyến tùng
một nơi rất nhỏ
nằm ở đáy não
Descartes tin rằng
tuyến này quá nhỏ
và nhạy cảm đến mức
mà ngay cả tâm trí phi vật chất
cũng có thể làm cho nó sao động
Tuy nhiên thì những người cùng thời với ông
đã chế nhạo ý tưởng này
Khi mà cho rằng tâm trí phi vật chất
và cơ thể tương tác với nhau
ở tuyến tùng
Bởi vì họ cho rằng
dù cho thứ này có nhỏ bé
có nhạy cảm đến đâu
thì nó vẫn là một thực thể vật chất
Vì vậy vấn đề vẫn còn nằm ở đó
Đó là làm sao
một thứ không nằm
trong thế giới vật chất này
có thể tương tác
với một thứ
ở thế giới phi vật chất
Tuy nhiên
lý thuyết về tâm trí
và cơ thể của Descartes
đã thuyết phục được
nhiều triết gia
cùng thời với ông
Do đó mà
cũng có rất là nhiều người
ủng hộ ông
và cố gắng
đưa ra lời giải thích
hợp lý
cho việc tương tác
giữa tâm trí và cơ thể
Theo nhà triết học
Godfrey Linus
sinh năm 1646
và mất năm 1716
vị này cho rằng
tâm trí và cơ thể
không hề tương tác với nhau
mà chúng chỉ có vẻ
như là tương tác với nhau
Linus cho biết
tâm trí và cơ thể
hoạt động theo
thứ tự song song
giống như là
2 chiếc đồng hồ
được đồng bộ hóa
giúp cho thời gian
luôn khớp nhau
Vì vậy
chúng dường như là
kết nối với nhau
Nhưng mà thật ra
là chúng hoạt động
độc lập với nhau
Khi tâm trí ra lệnh
thì cơ thể chuyển động
Còn khi cơ thể bị ảnh hưởng
thì tâm trí
cũng bị ảnh hưởng
Nhưng cả hai
chưa bao giờ
thật sự tương tác với nhau
Các triết gia khác
thì cho rằng
điều này
thật là nực cười
cũng không kém gì
ý tưởng về
tuyến tụng của Descartes
Còn triết gia
Nicholas Melrange
sinh năm 1638
và mất
năm 1715
thì lại đồng ý
với lại Lenin
rằng tâm trí phi vật chất
không thể nào
tương tác với
cơ thể vật chất
Tuy nhiên thì
ông vẫn từ chối
tin rằng
có một sự trung hợp
đáng kinh ngạc nào đó
giữa tâm trí và cơ thể
lại có thể đồng bộ
với nhau
một cách hoàn hảo
giống như vậy
Thay vào đó
điều thật sự
xảy ra
đó chính là
có một vị
thuần thánh nào đó
đã bước vào
để giúp
đồng bộ hóa
cho cơ thể
và tâm trí
Khi có điều gì
tác động đến cơ thể
thì vị thuần này
sẽ xuất hiện
để tạo ra
một cảm giác
tương ứng
ở trong tâm trí
Còn khi mà tâm trí
ra lệnh cho cơ thể
chuyển động
thì vị thuần này
lại buộc phải
bước tới
để điều khiển
tâm trí đó
Những lời giải thích
của Descartes
Lenin
hay là Mellrange
đã gợi lên
rất nhiều sự hoang mang
về thuyết nhiệm nguyên
Và người ta cho rằng
phải chăng
thuyết nhiệm nguyên
đã sai lầm
ở đâu đó
Chẳng phải
sẽ hợp lý hơn
nếu bác bỏ
Tuy nhiên
thực tế cho thấy
đây là cách tiếp cận
mà rất nhiều triết gia
đã áp dụng
đối với vấn đề
về tâm trí
và cơ thể
Đây là toàn bộ nội dung
của tập này
Cảm ơn bạn đã lắng nghe
Trong phần mô tả
của mỗi tập
mình luôn có để danh sách
của toàn bộ các tập
trong từng chủ đề
Nội dung được sắp xếp
theo trình tự hợp lý
và được chuẩn bị
rất công phu
Mong các bạn sẽ ủng hộ
bằng cách
nhấn đăng ký kênh
nhấn thích
và chia sẻ video này
Mình là Dương
Xin cảm ơn
và hẹn gặp lại
trong tập lần sau