Ở trên những bức tranh của Trung Quốc chúng ta thường thấy những câu đề - inscriptions - hoặc gọi là chữ viết lên tranh. Những câu này thường được viết trực tiếp lên trên mặt tranh. Nhưng cũng có những câu theo dạng colophons, tức là người ta viết chữ lên giấy hoặc lụa rồi dán lên trên những bức tranh cuộn cầm tay. Ngoài ra, trong lịch sử nghệ thuật Trung Quốc, họ còn sáng tạo với nghệ thuật thư pháp - calligraphy - theo tiếng hy lạp có nghĩa là chữ viết đẹp. Trong thực tế, nghệ thuật thư pháp Trung Quốc còn có vị thế cao hơn cả hội hoạ. Thư pháp vừa là chữ viết vừa là hình ảnh. Thư pháp và hội hoạ có mối quan hệ gần gũi trong nghệ thuật. Điều này rất dễ thấy khi chúng ta nhìn vào dụng cụ và vật liệu để thể hiện thư pháp và hội hoạ. Khi viết người ta dùng viết để viết chữ. Khi vẽ người ta cũng dùng viết để vẽ. Mực có thể dùng để viết. Mực cũng có thể dùng để vẽ. Còn giấy và lụa là nơi để nghệ sĩ thư pháp và hội hoạ hiện thực hóa những ý tưởng của mình.
Ở trên những bức tranh của Trung Quốc, chúng ta thường thấy có những câu đề gọi là inscriptions,
hoặc là dễ hiểu hơn là những chữ viết ở trên tranh.
Những câu này thường được viết trực tiếp ở trên mặt tranh,
nhưng cũng có những câu viết theo dạng là colophons,
tức là người ta sẽ viết chữ lên giấy hoặc lụa,
rồi sau đó dán lên những bức tranh cuộn cầm tay.
Ngoài ra trong lịch sử nghệ thuật của Trung Quốc,
họ còn sáng tạo với nghệ thuật thư pháp calligraphy,
theo tiếng Hy Lạp có nghĩa là chữ viết đẹp.
Ở trong thực tế, nghệ thuật thư pháp Trung Quốc còn có vị trí cao hơn cả hội họa.
Thư pháp vừa là chữ viết, vừa là hình ảnh.
Thư pháp và hội họa có mối quan hệ gần gũi trong nghệ thuật ở Trung Quốc.
Điều này rất dễ thấy khi chúng ta nhìn vào những công cụ và những vật liệu để thể hiện thư pháp và hội họa.
Khi viết, người ta dùng bút để viết.
Khi vẽ, người ta cũng dùng bút để vẽ.
Mực có thể dùng để viết, và mực cũng có thể dùng để vẽ.
Còn giấy và lụa là nơi mà các nghệ sĩ thư pháp và họa sĩ hiện thực hóa những ý tưởng ở trong đầu của mình.
Khi nói tới thư pháp, vị kiểm soát rất quan trọng.
Thư pháp tạo ra hiệu ứng nghệ thuật bằng cách kiểm soát khí lực của người bút.
Trong khi đó, người nghệ sĩ phải cân nhắc tới sự kết nối sóng động giữa những nét bút trong cùng một từ.
Thậm chí là giữa các từ với nhau cũng cần có sự kết nối đó.
Cũng như tiếng Việt, một từ chúng ta có thể có nhiều cách dùng,
thì tiếng Trung cũng vậy, một ký tự có thể mang nhiều ý nghĩa của ký tự đó.
Ở thời xưa, người Trung Quốc sống ở trong những gia đình có điều kiện,
đều được đi học và phải rèn luyện thư pháp.
Đây là một trong những phần cơ bản thuộc hệ thống giáo dục của họ.
Các học giả và quan chức triều đình Trung Quốc cũng coi thư pháp là một cách tu dưỡng.
Khi viết thư pháp, họ ngộ ra nhiều điểm tương đồng với cuộc sống.
Có nhiều biến thể khác nhau ở trong thư pháp của Trung Quốc, cũng như là những biến tấu ở trong âm nhạc.
Khi dùng trong những hoàn cảnh cần sự trang trọng cao nhất,
thì mỗi ký tự sẽ bao gồm két nét thẳng cho ra thẳng, còn nhọn cho ra nhọn.
Mỗi từ sẽ phải tách biệt với từ tiếp theo để tránh hiện tượng luyến lái dính chùm, khó đọc,
làm mất đi sự chính xác của ý nghĩa.
Nhưng ở thái cực ngược lại, tức là khi không cần sự trang trọng,
mà lại cần yếu tố sáng tạo,
thì mỗi ký tự như là dòng nước chảy liên tục,
chữ này nối tiếp chữ kia,
các nét tròn hơn, dễ chịu hơn và sáng tạo hơn,
tùy thuộc vào hoàn cảnh mà thư pháp được sử dụng khác nhau.
Chúng ta đã nói về hội họa và thư pháp,
thì cũng không thể nào bỏ qua hội họa và thơ.
Quả thực qua bao đời thì chữ và hình luôn đi cùng với nhau,
thứ này nâng đỡ thứ kia.
Chữ mà cương thì hình lại nhu và ngược lại,
đôi khi chữ giải thích cho hình,
và đôi khi hình cũng là chữ mà chữ cũng là hình.
Những bài thơ nổi tiếng thường xuất phát từ những bức tranh.
Người nghệ sĩ động lòng trước những bức tranh
nên đã ngậu hứng viết một bài thơ mô tả lại cảm giác trong khoảnh khắc đó.
Ngược lại cũng có những bài thơ được lấy cảm hứng
và trở thành chủ đề để vẽ một bức tranh.
Những dòng đề bút trên tranh
có thể là do người đề bút muốn làm rõ ra chủ đề của bức tranh được vẽ,
hoặc là một lời tán thưởng cho tác phẩm,
hoặc là ca ngợi tính cách của người nghệ sĩ,
người họa sĩ hay một người nào đó mà họ muốn tặng.
Đôi khi những dòng đề bút viết về hoàn cảnh
để tạo ra tác phẩm đó.
Tóm lại tùy thuộc vào hoàn cảnh
mà mỗi dòng đề bút có mục đích khác nhau.
Có một họa sĩ vào thời kỳ nhà Minh tên là Shenzhou.
Tạm dịch là thăm châu hoặc là thần châu.
Ông đã viết một bài thơ
với những chữ rất đẹp ở trên bức họa của ông.
Bức họa gọi là lưu sơn.
Nội dung của bài thơ là để ca ngợi vị ân sư của ông.
Bức tranh đường trúc trong sương và mưa
của nữ họa sĩ Quảng Đạo Thăng có hai đề bút.
Một là lời đề tặng cho một nữ quý tộc
thời kỳ phong kiến ở Trung Quốc.
Còn đề bút thứ hai nói rằng
Quảng Đạo Thăng đã vẽ cuộn tranh cầm tay
khi ở trên một chiếc thuyền
nằm tựa trên những làn sóng xanh trong hồ.
Sau này, những người su tầm
hoặc là chủ đề sâu của bức tranh
thường ghi lại những lời khen của họ.
Tuy nhiên cũng có một số trường hợp
đề bút lại quá chiếm diện tích
và nổi bật so với bức tranh.
Đặc biệt là những bức tranh có nhiều đề bút khác nhau.
Vì thế, đôi khi chữ và hình cạnh tranh
lấy sự chú ý của người xem.
Một số bức họa có cả ấn ký bằng mật đỏ.
Mục đích của ấn ký là để đánh dấu chủ quyền
của người tạo nên bức tranh
hoặc là người từng sở hữu nó.
Vậy nên trong những bức tranh
có ấn ký của Hoàng đế Trung Hoa
thì chắc chắn là thuộc hàng thượng đẳng.
Khác với phương Đông,
phương Tây ít khi nào để lại
những ký hiệu hoặc dấu hiệu của họ
ở trên những tác phẩm như thế này.
Cùng lắm là tác giả để lại
ký hiệu riêng của mình trên tác phẩm.
Cho nên một số người phương Tây
khi xem tranh của Trung Quốc
sẽ cảm thấy mọi thứ hơi lộn xộn.
Tuy nhiên,
khi xét tới khía cạnh lịch sử
thì những đề bút này vẫn rất quan trọng
để đánh giá hội hoại của Trung Quốc.
Đối với tính thương mại,
khi chúng ta biết một bức tranh
đã từng thuộc quyền sở hữu
của một nhân vật lịch sử nổi tiếng nào đó
thì giá trị vật chất của tranh
chắc chắn sẽ rất cao.
Ở trong những phòng triển lãm,
trưng bày và đấu giá nghệ thuật
họ thường nhắc tới
yếu tố người sở hữu tác phẩm
để nâng cao giá trị của nó.
Qua đó,
họ có thể mượn tập ảnh hưởng
và nguồn nghệ thuật của người đó
để bảo chứng cho tác phẩm.
Đây là toàn bộ nội dung của tập này.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe.
Trong phần mô tả của mỗi tập,
mình luôn có để danh sách
của toàn bộ các tập trong từng chủ đề.
Nội dung được sắp xếp theo trình tự hợp lý
và được chuẩn bị rất công phu.
Mong các bạn sẽ ủng hộ
bằng cách nhấn đăng ký kênh,
nhấn thích và chia sẻ video này.
Mình là Dương.
Xin cảm ơn và hẹn gặp lại trong tập lần sau.