Khi thấy nam nữ có những cử chỉ quá mức thân mật, cả người trong cuộc lẫn người ngoài nhìn vào đều thường buông câu: “Nam nữ thụ thụ bất thân”, ý rằng nam nữ phải giữ chừng mực, không nên tùy tiện chạm vào nhau hay có hành vi vượt lễ nghi. Thế nhưng, câu này còn có một vế sau, mà ngày nay ít ai biết đến.

Nguồn gốc của câu “Nam nữ thụ thụ bất thân”

Câu này xuất phát từ sách Mạnh Tử – Ly Lâu thượng:

Thuần Vu Khôn nói: “Nam nữ thụ thụ bất thân, có phải là lễ không?”

Mạnh Tử đáp: “Đúng, đó là lễ.”

Khôn lại hỏi: “Nếu chị dâu bị rơi xuống nước, vậy có nên đưa tay cứu không?”

Mạnh Tử nói: “Thấy chị dâu rơi xuống nước mà không cứu thì chẳng khác gì loài sói dữ. Nam nữ thụ thụ bất thân, đó là lễ; nhưng chị dâu rơi xuống nước thì đưa tay cứu, đó là quyền biến.”

Khôn lại hỏi: “Nay thiên hạ đang chìm đắm, sao tiên sinh không đưa tay cứu?”

Mạnh Tử đáp: “Thiên hạ chìm đắm thì phải cứu bằng Đạo; chị dâu rơi xuống nước thì cứu bằng tay. Chẳng lẽ ông muốn tôi lấy tay mà cứu cả thiên hạ sao?”

Diễn giải ý nghĩa ngày nay

Mạnh Tử là bậc học giả, thường có những cuộc đối thoại, tranh luận cùng các nho sinh khác. Ở nước Tề có một người giỏi biện luận tên là Thuần Vu Khôn, thường tìm đến bàn bạc với ông.

Một lần, Khôn hỏi Mạnh Tử:

– “Thưa tiên sinh, có người nói nam nữ không được trực tiếp trao nhận vật gì từ tay nhau, đó mới hợp với lễ nghi. Có phải vậy không?”

Mạnh Tử đáp:

– “Đúng vậy, đó là hợp lễ.”

Khôn lại hỏi:

– “Nếu chẳng may chị dâu rơi xuống sông, thì có được đưa tay cứu không?”

Mạnh Tử nói:

– “Thấy chị dâu chết đuối mà không cứu thì khác gì loài sói độc ác! Nam nữ không trao nhận trực tiếp, đó là lễ nghi; nhưng cứu chị dâu khi rơi xuống nước thì đó là sự ứng biến, vì nhân mạng là trọng.”

Khôn lại chất vấn:

– “Nay thiên hạ đều chìm đắm trong cảnh nước sôi lửa bỏng, sao tiên sinh không đứng ra cứu lấy muôn dân, mà chỉ giữ lễ văn chương, không đi gặp chư hầu, làm ngơ trước nỗi khổ sinh linh?”

Mạnh Tử mỉm cười đáp:

– “Cứu dân thoát khỏi bạo chính thì phải dùng Đạo lý nhân nghĩa để cảm hóa vua chúa, đó mới là cứu dân. Chị dâu rơi xuống sông, có thể tạm gác lễ mà đưa tay cứu; nhưng ông lại muốn tôi bỏ cả đạo lớn, dùng đôi tay mà cứu lấy thiên hạ hay sao?”

Mạnh Tử là bậc học giả, thường có những cuộc đối thoại, tranh luận cùng các nho sinh khác.

Vế sau của câu nói: “Chị dâu rơi xuống nước thì đưa tay cứu”

Mọi người đều biết, Khổng Tử – bậc sáng lập Nho gia – rất coi trọng lễ nghi. Mạnh Tử là người kế thừa và phát huy học thuyết đó, được tôn là “Á Thánh”, đứng sau Khổng Tử, nên Nho học thường được gọi là “Khổng – Mạnh”.

“Nam nữ thụ thụ bất thân” vốn là một quy phạm lễ nghi dành cho hàng quý tộc thời xưa, chỉ rõ: giữa nam và nữ không phải là vợ chồng thì không được trực tiếp trao nhận đồ vật từ tay nhau, mở rộng ra nghĩa là nam nữ cần giữ chừng mực, không vượt giới hạn.

Tuy nhiên, Nho gia cũng nhấn mạnh: trong những tình huống đặc biệt, điều này không phải là tuyệt đối. Nếu có phụ nữ gặp nạn, như rơi xuống sông, thì nam nhân phải cứu ngay, không được câu nệ lễ giáo mà để mất đi đạo nghĩa căn bản, nếu không thì chẳng khác chi loài thú dữ.

Lời Mạnh Tử: “Thiên hạ chìm thì cứu bằng Đạo; chị dâu rơi xuống nước thì cứu bằng tay” – nghĩa là: khi đất nước lầm than, phải dùng đạo nghĩa để cảm hóa, từng bước cứu rỗi; còn khi mạng người trong gang tấc, thì phải hành động kịp thời để cứu sống.

Vậy, câu “Nam nữ thụ thụ bất thân” thực ra còn có vế sau: “Chị dâu rơi xuống nước thì đưa tay cứu”. Chỉ là theo thời gian, xã hội ngày càng buông lỏng lễ giáo, sự phân biệt nam nữ cũng mờ nhạt, nên người đời nay thường chỉ biết một nửa câu, mà không biết trọn nghĩa xưa.

biên dịch Mây Trắng

Theo Secretchina

#quayvetruyenthong#vanhoa