Trong cuộc đời, có những lúc con người chỉ thực sự bộc lộ năng lực và ý chí khi không còn đường lui. Khi mọi điều kiện thuận lợi đều không còn, khi sự sống và thất bại chỉ cách nhau trong gang tấc, bản lĩnh của mỗi người mới được thử thách đến tận cùng. Câu thành ngữ “Nhân tự vi chiến” trong lịch sử Trung Hoa đã kể lại một câu chuyện như thế.
- Nếu một ngày biến cố đến với mình, ai sẽ là người ở bên?
- Mọi mối quan hệ đều cần tu dưỡng, không thể chỉ dựa vào duyên phận
- Nữ tiến sĩ trẻ nhất Bộ Quốc phòng bất ngờ khiếm thị tìm lại được ánh sáng
Điển tích này gắn với trận Kinh Hình nổi tiếng thời Hán – Sở tranh hùng, được Tư Mã Thiên ghi lại trong Sử ký – Hoài Âm hầu liệt truyện. Khi Hàn Tín dẫn quân tiến đánh nước Triệu, đối phương có lực lượng đông đảo và chiếm giữ vị trí hiểm yếu. Trước tình thế bất lợi, Hàn Tín đã dùng một kế sách táo bạo - Bối thuỷ nhất chiến: bố trí một đội quân dựa lưng vào dòng sông, khiến binh sĩ không còn đường rút lui.
Theo phép dụng binh thông thường, đây là điều tối kỵ. Quân đội không có đường lui rất dễ rơi vào hỗn loạn khi gặp nguy hiểm. Tướng nước Triệu nhìn thấy thế trận ấy liền cho rằng Hàn Tín đã phạm phải sai lầm lớn. Nhưng điều họ không ngờ tới là chính thế trận tưởng như bất lợi ấy lại khơi dậy sức chiến đấu mãnh liệt trong quân Hán.
Khi quân Triệu ồ ạt tiến công, binh sĩ Hán không thể tháo chạy. Họ chỉ còn cách đứng vững, đồng lòng chống trả. Mỗi người đều dốc hết sức mình, không ai dám lùi bước. Cuối cùng, đội quân Hán đã đánh bại đối thủ đông hơn rất nhiều.
Từ đó, câu nói “Nhân tự vi chiến” được dùng để chỉ tình thế mỗi người đều tự mình chiến đấu, tự phát huy sức lực và ý chí trong hoàn cảnh hiểm nghèo. Nhưng nếu chỉ hiểu câu thành ngữ này như một mẹo dụng binh thì chưa thấy hết ý nghĩa của câu chuyện.
Điều đáng suy ngẫm nằm ở chỗ: con người thường không nhận ra sức mạnh của chính mình cho đến khi bị đẩy vào hoàn cảnh buộc phải trưởng thành.
Trong cuộc sống, khi còn nhiều lựa chọn, chúng ta dễ sinh tâm lý dựa dẫm, chờ đợi hoặc trì hoãn. Có người có năng lực nhưng không chịu rèn luyện; có người có trách nhiệm nhưng luôn mong người khác gánh vác thay mình. Chỉ đến khi khó khăn ập đến, chỗ dựa không còn, họ mới nhận ra rằng có những việc không ai có thể làm thay mình.
Tuy nhiên, bài học của “Nhân tự vi chiến” không phải là con người phải tự cô lập, cũng không phải cứ đẩy mình vào đường cùng mới có thể thành công. Hàn Tín là một vị tướng hiểu rõ lòng quân, biết cách bố trí thế trận và tạo nên sự phối hợp giữa các lực lượng. Chiến thắng ấy không chỉ nhờ lòng dũng cảm của từng binh sĩ, mà còn nhờ tài thao lược, sự chỉ huy và niềm tin chung vào mục tiêu.
Câu chuyện còn gợi ra một đạo lý sâu sắc: một tập thể muốn vững mạnh phải có những cá nhân biết tự chịu trách nhiệm; một người muốn làm nên việc lớn cũng không thể chỉ trông chờ vào sức lực của người khác.
Đối với con người hôm nay, điều này càng có ý nghĩa. Trong gia đình, mỗi thành viên cần biết gánh vác phần trách nhiệm của mình, thay vì xem sự hy sinh của người thân là điều hiển nhiên. Trong công việc, người có năng lực không chỉ biết hoàn thành phần việc được giao mà còn phải có tinh thần chủ động, dám đối diện với khó khăn. Trong cuộc sống, khi gặp nghịch cảnh, thay vì chỉ than trách hoàn cảnh, mỗi người cần bình tâm nhìn lại những gì mình có thể làm để tìm lối đi.
Dẫu vậy, cũng cần hiểu rằng không phải mọi khó khăn đều nên được giải quyết bằng cách dồn con người vào bước đường cùng. Một người lãnh đạo giỏi không phải là người khiến cấp dưới không còn lựa chọn, mà là người biết khơi dậy trách nhiệm, lòng tin và khả năng của từng người. Một gia đình tốt không phải là nơi mọi người chỉ biết chịu đựng, mà là nơi mỗi người đều có ý thức gánh vác và nâng đỡ nhau.
Chữ “trách nhiệm” luôn gắn liền với chữ “tự lập”. Tự lập không có nghĩa là không cần ai giúp đỡ; mà là dù có người nâng đỡ, ta vẫn không đánh mất ý thức tự mình đứng vững. Biết dựa vào người khác khi cần là khôn ngoan, nhưng biết tự gánh lấy phần việc của mình mới là trưởng thành.
Trận chiến năm xưa đã kết thúc từ lâu, nhưng câu chuyện Hàn Tín vẫn còn để lại một lời nhắc nhở: đừng đợi đến khi không còn đường lui mới bắt đầu rèn luyện bản lĩnh. Khi cuộc sống còn bình yên, hãy học cách tự chịu trách nhiệm, tích lũy năng lực và giữ vững ý chí. Bởi đến một thời điểm nào đó, có thể không ai có thể bước thay ta, và chính ta phải là người quyết định mình sẽ đứng lên hay gục ngã.
Sức mạnh thật sự của con người không nằm ở chỗ chưa từng gặp nghịch cảnh, mà ở khả năng tự đứng vững khi nghịch cảnh tìm đến.
Mỹ Mỹ biên tập



Bình luận