Phật giáo ngày nay đã được truyền bá rộng khắp Nhật Bản, nhưng ít ai biết rằng thuở đầu tôn giáo này đã gặp phải sự chống đối mạnh mẽ. Nhờ sự bảo trợ của gia tộc Tô Ngã, đặc biệt là Tô Ngã Mã Tử (Soga no Iname), cùng những đóng góp của Thánh Đức Thái tử (Shōtoku Taishi), Phật giáo dần có được vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa và tín ngưỡng Nhật Bản.

Đại thần Tô Ngã Đạo Mục

Nhật Bản vào thời kỳ Phi Điểu (Asuka, khoảng năm 538-710), đứng đầu là Thiên hoàng, xã hội bao gồm nhiều thị tộc, mỗi thị tộc có một tộc trưởng. Những gia tộc lớn có thế lực và công lao với triều đình có thể nắm giữ các chức vị quan trọng như Đại thần (Ōomi). Dưới thời Thiên hoàng Khâm Minh (Kinmei, trị vì khoảng năm 539-571), người giữ chức Đại thần là Tô Ngã Đạo Mục.

Theo các sử liệu cổ, vào khoảng giữa thế kỷ VI, vua Bách Tế, một quốc gia trên bán đảo Triều Tiên, phái sứ đoàn mang tượng Phật cùng kinh điển đến triều đình Nhật Bản. Sự kiện này được ghi vào năm 538 trong một số tài liệu, còn “Nhật Bản thư kỷ” (Nihon Shoki) ghi năm 552. Tuy nhiên, nhiều quan lại phản đối việc tiếp nhận Phật giáo, cho rằng thờ phụng vị thần ngoại quốc có thể khiến các vị thần bản địa (kami) nổi giận.

Trái lại, Đại thần Tô Ngã Đạo Mục chủ trương tiếp nhận Phật giáo. Theo “Nhật Bản thư kỷ”, Thiên hoàng Khâm Minh cho phép ông mang tượng Phật về thờ phụng. Đạo Mục dành một nơi trong dinh thự làm cơ sở thờ Phật.

Một thời gian sau, dịch bệnh lan tràn. Những người phản đối cho rằng nguyên nhân là do việc thờ thần ngoại quốc, khiến các vị thần bản địa nổi giận. Họ thuyết phục Thiên hoàng cấm việc thờ Phật. Theo ghi chép truyền thống, nơi thờ Phật của Đạo Mục bị phá hủy và tượng Phật bị ném xuống dòng nước ở Nan Ba (Naniwa).

Dù vậy, gia tộc Tô Ngã vẫn tiếp tục bảo trợ Phật giáo. Những sự kiện này cho thấy việc tiếp nhận tôn giáo mới đã gặp nhiều trở ngại trong xã hội Nhật Bản đương thời.

Năm 570, Tô Ngã Đạo Mục qua đời. Người con trai là Tô Ngã Mã Tử (Soga no Umako), thường được cho là sinh khoảng năm 551, kế thừa địa vị và ảnh hưởng chính trị của cha.

Năm sau, Thiên hoàng Khâm Minh qua đời, Thiên hoàng Mẫn Đạt (Bidatsu) lên nối ngôi.

Tô Ngã Mã Tử mở đường cho Phật giáo

Dưới thời Thiên hoàng Mẫn Đạt, quan hệ với các quốc gia trên bán đảo Triều Tiên tiếp tục được duy trì. Kinh điển, tượng Phật và những người am hiểu Phật giáo tiếp tục đến Nhật Bản. Tuy nhiên, do gặp sự phản đối mạnh mẽ trong triều đình, Phật giáo vẫn chủ yếu phát triển dưới sự bảo trợ của gia tộc Tô Ngã.

Năm 584, Tô Ngã Mã Tử tiếp nhận tượng Phật và lập nơi thờ tự riêng, đồng thời bảo trợ những người xuất gia. Nhưng ngay sau đó, dịch bệnh bùng phát. Những quan lại phản đối Phật giáo lại cho rằng việc thờ Phật là nguyên nhân gây tai họa.

Năm 585, Thiên hoàng Mẫn Đạt ra lệnh ngăn cấm hoạt động thờ Phật, phá hủy nơi thờ tự và tượng Phật. Tuy nhiên, dịch bệnh vẫn tiếp tục lan rộng.

Cũng trong năm 585, Thiên hoàng Mẫn Đạt qua đời, người em cùng cha khác mẹ là Thiên hoàng Dụng Minh (Yōmei) lên nối ngôi.

Thiên hoàng Dụng Minh là con trai của Thiên hoàng Khâm Minh và Tô Ngã Kiên Diêm Viện (Soga no Kitashihime), con gái của Tô Ngã Đạo Mục và là chị em với Tô Ngã Mã Tử. Gia tộc bên ngoại của ông vốn có truyền thống bảo trợ Phật giáo. Bản thân Thiên hoàng Dụng Minh cũng có thiện cảm với Phật giáo.

Thiên hoàng Dụng Minh chỉ trị vì được hai năm thì lâm bệnh nặng. Theo “Nhật Bản thư kỷ”, trong lúc lâm bệnh, Dụng Minh bày tỏ nguyện vọng quy y Tam Bảo và yêu cầu các quan bàn luận về việc này.

Đây là một sự kiện đáng chú ý, bởi Thiên hoàng đã công khai bày tỏ mong muốn tiếp nhận Phật giáo giữa lúc triều đình vẫn còn nhiều tranh cãi về tôn giáo này.

Một lần nữa, xung đột giữa phe phản đối và phe ủng hộ Phật giáo trở nên gay gắt.

Năm 587, Thiên hoàng Dụng Minh qua đời. Việc lựa chọn người kế vị khiến những mâu thuẫn vốn có trong triều đình bùng phát thành cuộc đối đầu quyết liệt.

Đánh bại phe phản đối Phật giáo

Lúc này, hai thế lực lớn trong triều đình là gia tộc Vật Bộ (Mononobe), đứng đầu bởi Vật Bộ Thủ Ốc (Mononobe no Moriya), và gia tộc Tô Ngã, đứng đầu bởi Đại thần Tô Ngã Mã Tử.

Gia tộc Vật Bộ phản đối việc tiếp nhận Phật giáo, trong khi gia tộc Tô Ngã chủ trương bảo trợ tôn giáo này. Tuy nhiên, mâu thuẫn giữa hai bên không chỉ liên quan đến tín ngưỡng mà còn gắn với việc tranh giành quyền lực và ảnh hưởng đối với hoàng gia.

Năm 587, Tô Ngã Mã Tử cùng các lực lượng đồng minh tiến đánh Vật Bộ Thủ Ốc. Trận đánh quyết định diễn ra tại Sáp Xuyên (Shibukawa), thuộc vùng Hà Nội (Kawachi) xưa, nay nằm trong tỉnh Đại Phản (Osaka). Phe Vật Bộ bị đánh bại, Thủ Ốc bị giết.

Chiến thắng giúp Tô Ngã Mã Tử củng cố quyền lực, đồng thời làm suy yếu thế lực phản đối Phật giáo trong triều đình.

Sau đó, Mã Tử ủng hộ đưa Thiên hoàng Sùng Tuấn (Sushun), một người con của Thiên hoàng Khâm Minh, lên ngôi.

Nhờ sự thay đổi cán cân quyền lực, Phật giáo có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển.

Năm 588, Tô Ngã Mã Tử cho xây dựng chùa Phi Điểu (Asuka-dera), còn được biết đến với tên Pháp Hưng tự (Hōkō-ji). Đây là một trong những ngôi chùa Phật giáo quy mô lớn đầu tiên tại Nhật Bản.

Chùa Phi Điều xưa kia, nay là chùa Pháp Hưng. (Ảnh: Saigen Jiro, Wikipedia, CC0)

Gian chính chùa Pháp Hưng. (Ảnh: 663highland, Wikipedia, CC BY 2.5)

Ông mời các thợ thủ công từ Bách Tế đến tham gia xây dựng. Ngôi chùa có các công trình như tháp, điện thờ và những kiến trúc phục vụ việc tu học, góp phần đặt nền móng cho nghệ thuật kiến trúc Phật giáo Nhật Bản.

Tuy nhiên, quyền lực ngày càng lớn của Mã Tử cũng dẫn đến mâu thuẫn với Thiên hoàng Sùng Tuấn. Năm 592, Sùng Tuấn bị ám sát trong một âm mưu mà các sử liệu truyền thống quy trách nhiệm chủ mưu cho Mã Tử.

Sau sự kiện này, Thiên hoàng Thôi Cổ (Suiko), con gái của Thiên hoàng Khâm Minh và thuộc dòng ngoại gia tộc Tô Ngã, lên ngôi. Bà là nữ Thiên hoàng đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử Nhật Bản.

Dưới thời Thôi Cổ, Tô Ngã Mã Tử tiếp tục giữ ảnh hưởng lớn trong triều đình. Đồng thời, Thánh Đức Thái tử, con trai của Thiên hoàng Dụng Minh đã qua đời, cũng trở thành một nhân vật quan trọng trong việc phụ giúp điều hành chính sự.

Thánh Đức Thái tử đặt nền móng

Thánh Đức Thái tử (Shōtoku Taishi) là một trong những nhân vật được tôn kính trong lịch sử Nhật Bản. Nếu Tô Ngã Mã Tử góp phần mở đường cho Phật giáo bằng sự bảo trợ chính trị, thì Thánh Đức Thái tử được hậu thế ghi nhớ bởi những đóng góp về tư tưởng, văn hóa và cải cách triều đình.

Thái tử Shotoku và sự hưng thịnh của Phật giáo tại Nhật Bản

Tượng gỗ Thánh Đức Thái tử Shotoku. (Ảnh: PHGCOM, Wikipedia, CC BY-SA 3.0)

Theo truyền thống sử học, Thánh Đức Thái tử thực hiện nhiều cải cách nhằm ổn định triều đình, trong đó có hệ thống quan vị 12 bậc năm 603 và bản văn thường được gọi là “Hiến pháp 17 điều” năm 604.

“Hiến pháp 17 điều” không giống hiến pháp ngày nay, mà chủ yếu là những quy tắc đạo đức và ứng xử dành cho quan lại. Bản văn đề cao sự hòa hợp, lòng trung thành, sự ngay thẳng và trách nhiệm trong việc thực thi công vụ. Đặc biệt, điều thứ hai nhấn mạnh việc tôn kính Tam Bảo, thể hiện ảnh hưởng của Phật giáo.

Những tư tưởng trong bản văn không chỉ bắt nguồn từ Phật giáo mà còn chịu ảnh hưởng rõ rệt của Nho giáo, nhất là các quan niệm về đạo đức, lễ nghi và trật tự xã hội.

Những cải cách này góp phần xây dựng nền hành chính có tổ chức hơn, từng bước hạn chế sự chi phối của các thị tộc đối với hoạt động triều đình.

Chùa Phi Điểu cũng trở thành một trung tâm văn hóa quan trọng, nơi tiếp nhận kinh điển Phật giáo, chữ Hán, lịch pháp và các kiến thức về kiến trúc, điêu khắc, nghệ thuật từ bán đảo Triều Tiên và Trung Hoa.

Thánh Đức Thái tử được truyền thống Phật giáo Nhật Bản ghi nhận là người có tín tâm sâu sắc. Ông được gắn với việc bảo trợ xây dựng nhiều ngôi chùa, tiêu biểu như Tứ Thiên Vương tự (Shitennō-ji) và Pháp Long tự (Hōryū-ji).

Theo truyền thống, Thánh Đức Thái tử còn được cho là có liên hệ với việc xây dựng bảy ngôi chùa, tạo điều kiện cho Phật giáo phát triển.

Trong thời kỳ này, Nhật Bản tăng cường bang giao với nhà Tùy ở Trung Hoa, cử các sứ đoàn đến học hỏi và tiếp nhận kinh điển, tư tưởng cùng những thành tựu văn hóa mới.

Dù Phật giáo được triều đình bảo trợ, tín ngưỡng thờ các vị thần bản địa vẫn tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong đời sống người Nhật. Hai truyền thống tín ngưỡng dần cùng tồn tại và ảnh hưởng lẫn nhau.

Năm 622, Thánh Đức Thái tử qua đời. Theo thời gian, ông trở thành một nhân vật được tôn kính sâu sắc trong truyền thống Phật giáo Nhật Bản. Hình tượng của ông gắn liền với trí tuệ, đạo đức và công cuộc du nhập hòa hợp văn hóa.

Dù nhiều câu chuyện về cuộc đời Thánh Đức Thái tử mang màu sắc truyền thuyết và một số đóng góp cụ thể vẫn còn được giới sử học nghiên cứu, ảnh hưởng của ông đối với văn hóa Phật giáo Nhật Bản là điều khó phủ nhận.

Quá trình Phật giáo truyền bá khắp Nhật Bản còn tiếp diễn qua nhiều thế kỷ, với sự đóng góp của các tăng sĩ, những người truyền giáo, giới quý tộc và các đời Thiên hoàng về sau. Từ một tôn giáo ngoại nhập từng gặp sự chống đối, Phật giáo dần trở thành một phần quan trọng trong đời sống tín ngưỡng và văn hóa Nhật Bản.

Trần Hưng

Kính mời Quý vị xem bài viết tại đây: https://trithucvn2.net/van-hoa/nhung-nguoi-mo-duong-va-dat-nen-mong-cho-phat-giao-tai-nhat-ban.html