Nhiều người đã thưởng thức hoa Dạ hợp ở các hàng cây cao Mộc liên (Sen thân gỗ) dọc đường vào trang trại Tara vùng Savannah, bang Georgia, Hoa Kỳ. Mỗi khi nói đến Dạ hợp - Mộc liên là chúng ta nghĩ tới hương thơm ngát. Tiếc thay dân Ca Li không ngửi được hương thơm này như dân các tỉnh miền Đông Nam Hoa Kỳ, có lẽ vì Ca Li khí hậu sa mạc hơn, thiếu ẩm độ không khí chăng? Và cũng có thể vì cây Mộc liên, Sen thân gỗ - Magnolia thường là đại mộc, thân cao lớn đến 20 - 25m, nên chúng ta không thể ngửi đến được? Nay thì Ca Li đã trồng Mộc liên cây nhỏ, thân lùn hơn, chỉ cao chừng 4-6m, hoa to hơn, lá lạ và đẹp hơn.

Hoa Dạ Hợp (Ảnh sưu tầm)
Mộc liên thân gỗ (thay vì hoa Sen ở hồ ao, thân mềm) ở Việt Nam có hai nhóm mang các loài (species) hoa thơm ngát thuộc họ Dạ Hợp - Magnoliaceae là: hoa Ngọc lan hay hoa Sứ, giống (genus) Michelia và hoa Dạ hợp hay Mộc lan, giống Magnolia. Giống Michelia, thường có tên là Sứ hay Giỗi, hoa nhỏ, mọc ở chót nhánh ngắn, thư đài dài ra ở trái, trái cách nhau. Còn hoa ở giống Magnolia thường rất to, đâm ra ở ngọn nhánh.

Hoa Dạ Hợp (Ảnh sưu tầm)
iệt Nam liệt kê khắp nước 19 loài Michelia. Đặc biệt hai loài Sứ Michelia, còn có thêm tên là Ngọc lan hay sứ Ngọc lan, tên chung tiếng Anh là Champaca. Hai loài sứ Ngọc lan này là những đại mộc, hoa rất thơm. Loài sứ Ngọc lan trắng trồng rất phổ biến ở đồng bằng miền Nam, tên khoa học là Michelia alba DC. hay sứ Ngọc lan hoa trắng. Loài sứ Ngọc lan ngà có trồng ở Đà Lạt và miền Bắc tên khoa học là Michelia champaca L. Xin đừng lẫn lộn sứ Ngọc lan Michelia với hoa Sứ, hoa Đại Plumeria obtusa và Plumeria rubra, thuộc họ Trúc đào Apocynaceae, hay các loài sứ Thái Lan, giống Adenium.

Hướng dẫn chăm sóc cây Dạ Hợp (Nguồn: leafyheaven.com.au)
Giống Dạ hợp - Sen thân gỗ Magnolia liệt kê được 17 loài ở Việt Nam. Dạ hợp Magnolia thường là đại mộc, cây to lớn sum xuê. Chỉ có loài cây tiểu mộc nhỏ là Magnolia coco (Lour.) DC. còn có tên là Trứng gà, cao 1- 4m, nguồn gốc Tân Ghi Nê, mọc hoang ở Cúc Phương (?), hoa to, cô độc, đài xanh rồi trắng, cánh hoa trắng, dùng ướp trà và loài Dạ hợp lùn, tên La tinh là Magnolia nana Dandy, cây lùm bụi, chỉ cao 1m là cùng, mọc ở cao độ 1300m, hòn Vọng Phu (Khánh Hòa). Hai loài Dạ hợp này được trồng làm cảnh ở nước ta là những "đại mộc" tương đối nhỏ. Loài Dạ hợp hoa to Magnolia grandiflora Hook. & Thompson, nguồn gốc miền Đông Nam Bắc Mỹ đã được trồng ở Đà Lạt vì hoa trắng, to, đẹp ở ngọn nhánh và cánh hoa làm gỏi ăn ở Ấn Độ; mặt lá dưới có lông dày màu sét lúc còn non, có rất nhiều thứ giống varieties trên thế giới. Loài Dạ hợp hường hay Dạ hợp hình đĩa - saucer magnolia, Magnolia x Soulangeana, thật ra là một loài lai giữa hai đại mộc Magnolia heptpeta Dandy, nguồn gốc Trung Quốc, tên là cây Vu lan, trồng đã 1300 năm nay ở các chùa Trung Quốc và Magnolia quinquepeta Dandy, đại mộc rụng lá mùa đông, hoa to màu hường tím.
Những cây Dạ hợp - Mộc liên thấp, nhỏ hơn, ngoài hoa to thơm ngát còn để thưởng thức tán lá rậm rạp.
Đó là những giống mới ở Ca Li, lá cũng đẹp như hoa vậy. Chẳng hạn giống Alta Southern có lá hình hơi thuẩn, màu xanh đen mờ lung linh phía trên, phía dưới màu da thú nguyên thô, dãi dầu mưa nắng. Trồng dựa góc tường hay dùng làm ranh phân chia các loài cây. Giống Mộc liên - Dạ hợp mọc chậm này tạo hậu cảnh tráng kiện, um tùm cho những cây khác trong vườn. Đây là một cây Dạ hợp có thể mọc cao 6 - 7m, nhưng có thể cắt xén thấp hơn. Khi cây trổ đầy hoa, bạn có thể chí mũi vào một bông hoa, ngửi mùi hương thơm ngát và càng thấy Dạ hợp thêm phần mát rượi. Sweet Bay - Vịnh Ngọt Ngào và Teddy Bear - Gấu Con là hai giống Mộc liên khác đáng chú ý. Hoa Sweet Bay trắng nõn nà để cài trên áo cưới cô dâu, mùi thơm hương chanh. Cây này mọc tốt dưới mái nhà, và ưa đôi phần bóng râm. Lá Sweet Bay màu xanh đậm, mặt dưới màu bạc, dễ thì thào theo gió nhẹ thổi qua. Teddy Bear có lá phía dưới màu nâu đà xù lông của gấu con nhồi bông. Cây cũng có thể mọc cao đến 5-7 m, liên tục nở hoa suốt mùa hè Ca Li. Hoa rất to, bằng cả nắm tay.


Kích thước và chiều cao cây Teddy Bear và Little Gem
(Nguồn: leafyheaven.com.au)
Cuối cùng là giống Quí Thạch Bé Bỏng - Little Gem. Đây là một cây Mộc liên không rụng lá mùa đông, vạn niên thanh - evergreen, tương đối mọc chậm, không có giống Mộc liên nào sánh nổi. Tuy Ca Li gọi nó là Mộc liên lùn, nhưng Little Gem có thể mọc cao đến mái nhà bạn, và tăng trưởng lan rộng 3-5m. Lá cổ điển màu xanh đậm, nhưng phía dưới lá có màu nhung nâu đà. Little Gem có hai lần nở hoa ở Nam Ca Li. Một lần vào tháng 6, tháng 7, ngưng nở một thời gian ngắn rồi lại nở hoa vào tháng 9, tháng 10. Nếu bạn thích kiểu hoa Sen và nhiều hoa, thì Little Gem đúng là Mộc liên - Dạ hợp cho bạn lựa trồng.
(GS. TÔN THẤT TRÌNH)
Nguồn: Hoa Cảnh số 03/2009



Bình luận