Gia phong truyền thống

 Trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, gia đình không chỉ là nơi ta được sinh ra và lớn lên mà còn là ngôi trường đầu tiên dạy ta cách làm người. Từ những lời nói hành động rất nhỏ của cha mẹ, ông bà, ta dần học được cách yêu thương, sẻ chia và ứng xử với những người xung quanh. Có một truyền thống tuy giản dị nhưng đã trở thành nét đẹp trong nhiều gia đình Việt Nam từ bao đời nay, đó là "kính trên, nhường dưới". Bốn chữ ngắn gọn ấy không chỉ nhắc nhở con cháu phải lễ phép với người lớn tuổi mà còn dạy mỗi người biết tôn trọng, yêu thương và quan tâm đến những người thân trong gia đình. Với tôi, đây không phải là một quy tắc khô khan, mà là một giá trị đẹp đẽ được vun đắp từ những điều bình dị nhất trong cuộc sống hàng ngày.

        Từ khi còn nhỏ, tôi đã nhiều lần được ông bà, cha mẹ nhắc nhở phải biết chào hỏi người lớn, nói năng lễ phép, biết lắng nghe khi người khác đang nói và nhường nhịn em nhỏ. Khi ấy, tôi đôi lúc chỉ nghĩ đó là những điều người lớn bắt mình phải làm. Tôi từng thắc mắc: tại sao chỉ một lời chào hay một câu nói lễ phép lại quan trọng đến vậy? Nhưng càng lớn, tôi càng hiểu rằng cách chúng ta đối xử với người khác chính là một phần thể hiện nhân cách của mình. Người xưa có câu "Tiên học lễ, hậu học văn". Trước khi học kiến thức, con người cần học cách ứng xử. Một người có thể học rất giỏi, biết rất nhiều điều, nhưng nếu không biết tôn trọng những người xung quanh thì sự hiểu biết ấy cũng chưa thể làm nên một con người tốt. Bởi vậy, gia đình luôn là nơi đầu tiên dạy tôi những bài học về lễ nghĩa, không phải bằng những bài giảng dài dòng mà chỉ bằng chính cách người thân đối xử với nhau mỗi ngày.

      Tôi nhớ có lần mình vì mải chơi nên đã không trả lời ông bà bằng một giọng không được lễ phép. Khi ấy, tôi không nghĩ mình đã làm gì nghiêm trọng. Nhưng sau đó, mẹ nhẹ nhàng nhắc tôi rằng người lớn tuổi luôn xứng đáng được tôn trọng, dù mình đang vui hay buồn vui. Mẹ không mắng tôi thật nặng mà chỉ nói rằng: "Sau này con cũng sẽ lớn tuổi, con đối xử với người khác thế nào thì con cũng sẽ mong người khác đối xử với mình như vậy". Câu nói ấy khiến tôi suy nghĩ rất lâu. Tôi nhận ra rằng đôi khi mình vô tình làm người thân buồn chỉ vì một câu nói thiếu suy nghĩ. Từ đó, tôi bắt đầu chú ý hơn đến cách mình nói chuyện với ông bà, cha mẹ và những người lớn tuổi. Tôi học cách chào hỏi khi gặp người thân, biết lắng nghe thay vì ngắt lời, biết nói "cảm ơn" khi được giúp đỡ và "xin lỗi" khi mình làm sai. Những việc ấy tưởng nhỏ bé nhưng lại khiến không khí trong gia đình trở nên nhẹ nhàng và ấm áp hơn. 

        "Kính trên, nhường dưới" không chỉ có nghĩa là kính trọng người lớn tuổi mà còn là biết yêu thương, nhường nhịn những người nhỏ tuổi hơn mình. Trong gia đình, đôi khi chỉ vì một món đồ, một chỗ ngồi hay một việc rất nhỏ mà anh chị em có thể tranh cãi với nhau. Tôi cũng từng như vậy. Nhưng rồi tôi hiểu rằng người thân không phải là những người chúng ta cần phải hơn thua. Một chút nhường nhịn có thể đổi lại một nụ cười, một chút yêu thương khiến người khác cảm thấy được quan tâm. Nhường nhịn không có nghĩa là lúc nào cũng phải chịu thiệt, mà là biết đặt tình cảm lên trên những chuyện nhỏ nhặt. Có lẽ chính từ những lần biết nhường em một món đồ chơi, biết giúp đỡ người thân hay chủ động hỏi han khi ai đó mệt, tôi dần hiểu được thế nào là sự sẻ chia.

        Nét đẹp ấy cũng được thể hiện qua cách những thế hệ trong gia đình đối xử với nhau. Tôi từng rất thích nhìn ông bà kể chuyện cho con cháu nghe, rồi cha mẹ kiên nhẫn chăm sóc ông bà. Những hình ảnh ấy khiến tôi hiểu rằng tình yêu thương trong gia đình giống như một dòng chảy, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Người lớn dạy trẻ nhỏ biết lễ phép; trẻ nhỏ lớn lên lại tiếp tục yêu thương, chăm sóc những người thân của mình. Có lẽ vì thế mà những giá trị truyền thống của gia đình không bao giờ chỉ nằm trong lời nói. Chúng được giữ gìn bằng chính những hành động nhỏ bé mỗi ngày. Như câu ca dao:

"Anh em như thể tay chân 

Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần."

       Hai câu ca dao giản dị nhưng chứa đựng một bài học sâu sắc: những người cùng chung một gia đình cần biết yêu thương và nâng đỡ nhau. Khi một người gặp khó khăn, những người còn lại không nên đứng ngoài mà cần cùng nhau chia sẻ. Chính sự gắn bó ấy làm nên sức mạnh của một gia đình.

      Tôi nghĩ trong cuộc sống hiện đại ngày nay, truyền thống "kính trên, nhường dưới" vẫn giữ nguyên giá trị, thậm chí càng cần được trân trọng. Cuộc sống ngày càng bận rộn, mỗi người có những công việc và mối quan tâm riêng, đôi khi chúng ta dễ quên dành thời gian cho những người thân nhất. Công nghệ khiến con người có thể kết nối với rất nhiều người ở xa nhưng lại có lúc quên trò chuyện với người đang ngồi ngay bên cạnh mình. Vì vậy, giữ gìn những phép tắc và tình cảm trong gia đình càng trở nên quan trọng. Một lời chào, một câu hỏi han, một hành động nhường nhịn hay một lời xin lỗi đúng lúc có thể chẳng đáng bao nhiêu, nhưng lại giúp những người thân cảm nhận được sự tôn trọng và yêu thương.

       Đối với tôi, "kính trên, nhường dưới" không phải là điều gì quá xa vời. Nó bắt đầu từ chính cách tôi nói chuyện với ông bà, cha mẹ; từ việc biết lắng nghe, biết cảm ơn, biết xin lỗi và biết nhường nhịn anh chị em. Tôi vẫn còn nhiều lúc chưa thật sự khéo léo, đôi khi vẫn bướng bỉnh hoặc vô tình khiến người thân buồn. Nhưng tôi hiểu rằng trưởng thành không chỉ là lớn lên về tuổi tác và có thêm kiến thức, mà còn là học cách sống tử tế hơn mỗi ngày. Tôi muốn giữ gìn truyền thống này không chỉ vì đó là lời dạy của ông bà, cha mẹ, mà bởi tôi hiểu được giá trị tốt đẹp nằm phía sau đó: sự tôn trọng, yêu thương và sự gắn kết giữa những người trong một gia đình.

     Tôi nghĩ, điều đáng quý nhất của một truyền thống không nằm ở việc ta nhắc lại nó bao nhiêu lần, mà ở cách nó âm thầm ảnh hưởng đến mỗi người qua năm tháng. Những bài học được vun đắp từ gia đình dần trở thành cách tôi nhìn nhận mọi người xung quanh, cách tôi đối xử với những người mình yêu thương và cả cách tôi bước vào cuộc sống sau này. Có thể khi còn nhỏ, tôi chưa hiểu hết ý nghĩa của những lời dạy ấy, nhưng càng trưởng thành, tôi càng nhận ra rằng chính những điều giản dị được học từ gia đình lại là hành trang bền vững nhất theo mình trên chặng đường phía trước.

       Gia đình giống như một cái cây có bộ rễ được vun đắp qua nhiều thế hệ. Những giá trị truyền thống chính là phần rễ âm thầm giữ cho cái cây ấy đứng vững trước những thay đổi của cuộc sống. Có thể thời gian trôi qua, con người lớn lên, hoàn cảnh thay đổi nhưng những điều tốt đẹp được truyền lại từ gia đình vẫn có thể theo ta suốt cuộc đời. "Kính trên, nhường dưới" vì thế không chỉ là một cách ứng xử, mà còn là một nét đẹp trong tâm hồn mỗi người Việt Nam. Tôi tin rằng nếu mỗi chúng ta biết trân trọng và thực hiện những điều tưởng chừng nhỏ bé ấy từ chính gia đình mình, những giá trị tốt đẹp sẽ tiếp tục được truyền đi, để dù cuộc sống có thay đổi đến đâu, tình yêu thương và sự tử tế vẫn luôn được giữ lại.

Bài viết  của Nông Diệu Thảo (Chu Văn An - Hải Phòng)

Bài dự thi viết tay của Nông Diệu Thảo