Trong kho tàng tục ngữ dân gian, có không ít câu nói gắn với thiên thời, âm dương và vận mệnh con người. Một trong số đó là: “Nữ sợ giờ Ngọ sinh, nam sợ nửa đêm đến.”
Thoạt nghe, nhiều người cho rằng đây chỉ là một quan niệm mang màu sắc huyền bí. Nhưng nếu đặt câu nói vào bối cảnh xã hội xưa, sẽ thấy đằng sau là cách nhìn của cổ nhân về âm dương, điều kiện sinh hoạt và những kỳ vọng dành cho nam và nữ.
- Người thích đi một mình, thường là người có nội tâm rất mạnh
- Một người tử tế gặp một cậu bé hiểu chuyện: "Con nhận ít thôi, vậy là đủ rồi chú."
- Vì sao người xưa dặn: “Tham phú, phụ bần” là điều đại kỵ trong đối nhân xử thế
Theo cách hiểu phổ biến, người xưa cho rằng con gái không nên sinh vào giờ Ngọ, còn con trai không nên chào đời vào giờ Tý. Vậy quan niệm ấy có thật sự quyết định số phận của một con người hay chỉ phản ánh kinh nghiệm sống của người xưa?
“Nữ sợ giờ Ngọ sinh” - Điều người xưa thật sự lo lắng là gì?
Theo cách tính thời gian ngày trước, giờ Ngọ kéo dài từ khoảng 11 giờ trưa đến 1 giờ chiều, là thời điểm dương khí được cho là hưng thịnh nhất. Trong quan niệm âm dương, nam giới thuộc dương, nữ giới thuộc âm. Vì vậy, người xưa cho rằng nếu con gái sinh đúng vào giờ Ngọ thì âm dương dễ mất cân bằng, từ đó ảnh hưởng đến tính cách và cuộc đời sau này.
Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, điều phản ánh ở đây không phải là số mệnh, mà là quan niệm của xã hội phong kiến về hình mẫu người phụ nữ. Khi ấy, nữ giới được kỳ vọng phải dịu dàng, khiêm nhường, biết chăm lo gia đình.
Vì vậy, những cô gái được cho là mạnh mẽ, quyết đoán hay thích gánh vác công việc thường bị xem là không phù hợp với chuẩn mực truyền thống. Những phẩm chất ấy ngày nay được đánh giá tích cực, nhưng trong bối cảnh xã hội xưa lại trở thành điều khiến nhiều người băn khoăn.
“Nam sợ nửa đêm đến” - Nỗi lo không chỉ nằm ở âm dương
Cũng theo cách lý giải ấy, giờ Tý – từ khoảng 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng – được xem là thời điểm âm khí vượng nhất. Người xưa lo rằng con trai sinh vào lúc này sẽ thiếu sự cương nghị, khó đáp ứng hình mẫu nam tử mà xã hội truyền thống kỳ vọng.
Nhưng đằng sau quan niệm ấy còn có một nguyên nhân rất thực tế. Điều kiện y học thời cổ đại còn nhiều hạn chế, sinh nở vào ban đêm luôn nguy hiểm hơn ban ngày. Nếu sản phụ gặp biến chứng, việc tìm bà đỡ hay người hỗ trợ đều rất khó khăn. Trong bối cảnh tư tưởng "trọng nam khinh nữ" còn phổ biến, con trai được xem là người nối dõi tông đường, nên cha mẹ càng lo lắng nếu con chào đời vào thời điểm nhiều rủi ro nhất trong ngày.
Có thể thấy, cả hai vế của câu tục ngữ đều phản ánh quan niệm xã hội và điều kiện sinh hoạt của một thời kỳ lịch sử, chứ không hoàn toàn xuất phát từ niềm tin huyền bí.
Điều quyết định vận mệnh không phải giờ sinh, mà là tâm thái được nuôi dưỡng từ nhỏ
Từ xưa đến nay, con người luôn mong tìm ra quy luật của số phận. Người xưa quan tâm đến giờ sinh, ngày sinh; ngày nay vẫn có không ít bậc cha mẹ cố gắng chọn năm đẹp, tháng đẹp hay giờ đẹp với hy vọng con sẽ có một cuộc đời thuận lợi hơn. Đó là mong muốn rất tự nhiên của những người làm cha mẹ.
Thế nhưng, dưới góc nhìn của khoa học hiện đại, vẫn chưa có bằng chứng cho thấy giờ sinh có thể quyết định tính cách hay vận mệnh của một con người. Điều tạo nên sự khác biệt giữa người với người lại nằm ở môi trường sống, sự giáo dục của gia đình, những trải nghiệm trong quá trình trưởng thành và cách mỗi người lựa chọn trước những bước ngoặt của cuộc đời.
Người xưa có câu: "Tướng do tâm sinh, cảnh tùy tâm chuyển." Số phận giống như một bánh xe, còn tâm thái chính là người cầm lái.
Cùng đứng trước một nghịch cảnh, người giữ được sự bình tĩnh sẽ nhìn thấy cơ hội để thay đổi; người chỉ chìm trong bi quan thường dễ đánh mất phương hướng. Không phải hoàn cảnh quyết định tất cả, mà chính cách con người đối diện với hoàn cảnh mới tạo nên kết quả khác nhau.
Vương Dương Minh từng nói: "Hoàn cảnh càng khó khăn, càng có nhiều thời gian để tu tâm." Còn trong Hoàng Đế Nội Kinh có câu: "Tâm là quân chủ." Cả hai đều nhấn mạnh rằng nội tâm là gốc rễ của mọi hành động.
Một tâm thái tích cực giúp con người giữ được sự sáng suốt, biến thất bại thành bài học, biến áp lực thành động lực và từng bước mở ra con đường cho chính mình. Ngược lại, nếu để tâm bị chi phối bởi oán trách, sợ hãi hay đố kỵ, thì ngay cả khi có cơ hội cũng khó nắm bắt được.
Có lẽ vì vậy, điều đáng để cha mẹ quan tâm không phải là con sinh vào giờ nào, mà là con sẽ được nuôi dưỡng như thế nào. Một đứa trẻ được dạy biết đối diện với khó khăn bằng sự lạc quan, biết chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và giữ được một nội tâm vững vàng sẽ có nhiều cơ hội xây dựng cuộc đời tốt đẹp hơn.
Giờ sinh chỉ là khoảnh khắc bắt đầu của sự sống, còn vận mệnh được viết nên từng ngày bằng nhân cách, sự giáo dưỡng và tâm thái mà mỗi con người nuôi dưỡng trong suốt cuộc đời.
Tiểu Hoa biên tập