📌 ĐIỂM TIN THUẾ TNDN – HÀNG XUẤT KHẨU: HỢP ĐỒNG KHÔNG GHI RÕ CHUYỂN QUYỀN SỞ HỮU, KẾ TOÁN GHI NHẬN DOANH THU TÍNH THUẾ THẾ NÀO?

❓Hàng đã xuất khẩu, đã có tờ khai hải quan và vận đơn thì kế toán có thể lấy ngay các mốc này để ghi nhận doanh thu tính thuế TNDN không?

❓Nếu hợp đồng xuất khẩu không nói rõ thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, doanh nghiệp nên xử lý thế nào để tránh ghi nhận doanh thu sai kỳ?

Theo điểm a khoản 1 Điều 5 Thông tư 20/2026/TT-BTC, đối với hàng hóa xuất khẩu, thời điểm xác định doanh thu tính thuế TNDN là ngày chuyển giao quyền sở hữu theo hợp đồng xuất khẩu hàng hóa. Chỉ khi không xác định được thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, doanh nghiệp mới chuyển sang căn cứ theo quy định của pháp luật hải quan về cơ sở xác định hàng hóa xuất khẩu. Thông tư này áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025.

📌 NỘI DUNG CẦN HIỂU ĐÚNG

1️⃣ Với hàng xuất khẩu, kế toán phải nhìn hợp đồng trước khi nhìn bộ hồ sơ xuất khẩu

Tinh thần của Thông tư 20 là rất rõ: với hàng xuất khẩu, mốc doanh thu tính thuế được ưu tiên xác định theo hợp đồng. Vì vậy, nếu hợp đồng đã thể hiện được thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, doanh nghiệp nên bám theo mốc này để xác định doanh thu tính thuế TNDN, thay vì lấy ngay ngày hóa đơn, ngày thu tiền hay ngày vận đơn.

👉 Hiểu ngắn gọn: hợp đồng rõ thì theo hợp đồng.

2️⃣ Nếu hợp đồng không rõ, doanh nghiệp không nên tự chọn một ngày “cho thuận tiện”

Điểm cần lưu ý là Thông tư 20 không cho phép doanh nghiệp đặt trọng tâm vào việc lựa chọn tùy ý một mốc ngày có sẵn trong hồ sơ xuất khẩu. Khi không xác định được thời điểm chuyển giao quyền sở hữu theo hợp đồng, quy định yêu cầu doanh nghiệp chuyển sang căn cứ theo pháp luật hải quan. Điều này có nghĩa là kế toán cần xử lý hồ sơ theo hướng thận trọng, chứ không nên mặc định rằng cứ có tờ khai hải quan, Bill of Lading hay AWB là đã đủ để chốt ngay mốc doanh thu thuế.

👉 Hiểu ngắn gọn: hợp đồng không rõ thì không được tự chọn đại một chứng từ để ghi nhận doanh thu.

3️⃣ Cách làm an toàn là rà lại toàn bộ căn cứ trước khi chốt kỳ doanh thu

Trong những tình huống hợp đồng xuất khẩu không ghi rõ mốc chuyển giao quyền sở hữu, doanh nghiệp nên đi theo 3 bước:

• Rà lại toàn bộ điều khoản giao hàng trong hợp đồng để xác định liệu nội dung hợp đồng có đủ căn cứ làm rõ thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hay không;
• Đối chiếu với bộ hồ sơ xuất khẩu đang có;
• Nếu còn chưa rõ, nên trao đổi thêm với bộ phận xuất nhập khẩu hoặc đơn vị hỗ trợ hải quan trước khi chốt thời điểm doanh thu thuế.

Cách làm này đặc biệt quan trọng với các lô hàng xuất khẩu giáp cuối năm, vì chỉ cần chọn sai mốc thời điểm là doanh thu có thể bị ghi nhận sai kỳ tính thuế TNDN.

🧩 Ví dụ minh họa:

Doanh nghiệp xuất khẩu một lô hàng vào cuối tháng 12/2025. Hợp đồng không ghi rõ thời điểm chuyển giao quyền sở hữu. Hồ sơ hiện có tờ khai hải quan, invoice và Bill of Lading. Trong trường hợp này, kế toán không nên vội lấy ngay một ngày trên chứng từ để ghi nhận doanh thu tính thuế TNDN. Cách an toàn hơn là rà lại hợp đồng, đối chiếu hồ sơ xuất khẩu và thống nhất lại căn cứ trước khi quyết định doanh thu thuộc kỳ 2025 hay 2026.

📌 RỦI RO THƯỜNG GẶP

⚠️ Hợp đồng không rõ nhưng kế toán vẫn tự lấy ngày trên hóa đơn, vận đơn hoặc ngày tờ khai hải quan để ghi nhận doanh thu tính thuế

→ Dễ dẫn đến ghi nhận sai kỳ tính thuế TNDN.

⚠️ Chỉ nhìn bộ hồ sơ xuất khẩu mà bỏ qua điều khoản hợp đồng

→ Trong khi Thông tư 20 đặt hợp đồng là căn cứ ưu tiên đầu tiên.

⚠️ Không rà kỹ các lô hàng xuất khẩu phát sinh sát cuối năm

→ Đây là nhóm dễ phát sinh tranh luận nhất về việc doanh thu thuộc năm nào.

🎯 ĐIỂM CỐT LÕI CẦN HIỂU ĐÚNG

Với hàng hóa xuất khẩu, doanh thu tính thuế TNDN trước hết xác định theo ngày chuyển giao quyền sở hữu theo hợp đồng xuất khẩu. Nếu không xác định được theo hợp đồng, doanh nghiệp mới chuyển sang căn cứ theo pháp luật hải quan. Vì vậy, điều quan trọng không phải là chọn nhanh một ngày trong bộ hồ sơ xuất khẩu, à là xác định đúng căn cứ pháp lý để ghi nhận đúng kỳ doanh thu.

Thông điệp cho CEO & Kế toán

➤ Với hợp đồng xuất khẩu, nên chuẩn hóa ngay từ đầu điều khoản về thời điểm chuyển giao quyền sở hữu để giảm rủi ro khi xác định doanh thu tính thuế.

➤ Nếu hợp đồng không rõ, kế toán không nên tự xử lý theo cảm tính; cần phối hợp sớm với bộ phận xuất nhập khẩu để thống nhất căn cứ.

➤ Sai sót lớn nhất không nằm ở việc thiếu một chứng từ, mà nằm ở việc xác định sai mốc doanh thu tính thuế TNDN và ghi nhận sai kỳ.

-------------

Trân trọng

Kiểm toán và Định giá MHD