Mỗi dịp lễ Tết, lưu lượng hành khách di chuyển bằng máy bay thường gia tăng. Tuy nhiên dù đã từng trải nghiệm nhiều lần, không ít hành khách vẫn có cảm giác sợ hãi mỗi khi lên máy bay. Các chuyên gia chia sẻ 5 kỹ thuật dựa giúp bạn bay mà không hoảng loạn.
(Ảnh minh họa: Andrey_Popov/ Shutterstock)
Máy bay vẫn chưa rời khỏi cổng lên tàu, nhưng tim của Dan đã đập thình thịch. Hai bàn tay anh bám chặt vào thành ghế khi mắt dán ra ngoài cửa sổ, dõi theo những chiếc xe chở hành lý đang di chuyển trên đường băng. Không gian xung quanh bỗng trở nên chật chội, ngột ngạt và mỗi phút trì hoãn cất cánh lại khiến nỗi sợ hãi trong anh tăng lên.
Dan đã tìm hiểu kỹ số liệu thống kê. Anh biết rằng các hãng hàng không thương mại đang ngày càng an toàn qua từng năm. Thế nhưng, giống như hàng triệu người khác, anh vẫn hoảng sợ chỉ với ý nghĩ phải bay. Cơ trưởng kỳ cựu Tom Bunn, tác giả cuốn sách “Soar: The Breakthrough Treatment for Fear of Flying” (“Bay cao: Liệu pháp đột phá điều trị cho chứng sợ đi máy bay”) cho biết, ông đã chứng kiến điều này trong suốt sự nghiệp của mình.
Ông Bunn chia sẻ với The Epoch Times: “Một người có thể biết rõ máy bay là an toàn nhưng vẫn cảm thấy sợ hãi. Vấn đề không nằm ở lý trí mà là ở những gì cơ thể đã học cách sợ hãi”.
Các nhà nghiên cứu hiện nay đã hiểu rõ cơ chế này và biết chính xác cách giúp con người thoát khỏi nỗi sợ hãi.
Vì sao chứng sợ bay hình thành
Chứng sợ bay thường không bắt nguồn từ chỉ một chuyến bay xóc nảy. Nó hình thành dần theo thời gian, chịu ảnh hưởng bởi cách não bộ diễn giải sai những cảm giác nhất định như thể đó là mối nguy hiểm thực sự.
Nỗi sợ bay cũng không đơn thuần liên quan đến độ cao. “Chứng sợ bay, cũng như các dạng ám ảnh khác, xuất phát từ phản ứng sợ hãi nảy sinh trong những tình huống mà con người cảm thấy thiếu chắc chắn hoặc mất kiểm soát”, ông Ohad Hershkovitz, nhà tâm lý học lâm sàng, chia sẻ với The Epoch Times.
Theo Eric Goodman, nhà tâm lý học lâm sàng và là tác giả cuốn “The Mindful Freak-Out” (Hoảng loạn tỉnh thức) chia sẻ với The Epoch Times: Nỗi sợ bay có thể xuất phát từ rất nhiều nguyên nhân khác nhau. “Với một số người, đó là nỗi ám ảnh về vi khuẩn và sự ô nhiễm trong bối cảnh rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD). Với người khác, đó có thể là nỗi lo về những cuộc trò chuyện gượng gạo với người ngồi cạnh”. Ông nói thêm, một số người lại cảm thấy bị mắc kẹt và ngột ngạt khi ở trong khoang máy bay.
Chứng sợ bay có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời. Có người từng bay rất thoải mái khi còn trẻ, nhưng đến một thời điểm nào đó lại bắt đầu lo lắng về nhiễu động không khí, chẳng hạn sau khi một người thân chuyển đi xa. Một số người sợ bay vì chưa từng trải nghiệm và lo ngại điều chưa biết, trong khi những người khác lại bị ảnh hưởng bởi các áp lực cuộc sống không liên quan, khiến thế giới xung quanh họ trở nên kém an toàn hơn trong cảm nhận.
Cuối cùng, chính việc né tránh bay vì sợ hãi lại trở thành vấn đề lớn hơn. Khi lựa chọn không bay, não bộ sẽ học rằng việc tránh né là cách an toàn nhất, từ đó khiến nỗi sợ ngày càng lớn dần và trở nên khó kiểm soát.
(Ảnh minh họa: Chubykin Arkady/ Shutterstock)
Nỗi sợ bay tác động lên cơ thể như thế nào
Khi một người mắc chứng sợ bay bước lên máy bay, cơ thể họ có thể nhanh chóng chuyển sang trạng thái sinh tồn khẩn cấp. “Vấn đề thực sự xảy ra khi con người diễn giải cảm giác lo âu của mình như một mối đe dọa”. Nhà tâm lý học lâm sàng Eric Goodman cho biết. Khi đó, tâm trí bị nỗi sợ chiếm lĩnh hoàn toàn. Ông nói thêm: “Lúc này, họ không chỉ lo lắng về chuyến bay mà còn lo lắng về việc mình sẽ lo lắng trên chuyến bay – điều này khiến cơn hoảng sợ bị khuếch đại”.
Việc chuyển sang chế độ sinh tồn khiến phần não bộ phụ trách lý trí tạm thời bị tắt trong khi các triệu chứng thể chất của lo âu được kích hoạt mạnh mẽ, bao gồm run rẩy, căng cơ, tim đập nhanh và cảm giác bị mắc kẹt. Cơ thể muốn bỏ chạy nhưng không thể và chính sự bất lực đó khiến tình trạng căng thẳng càng trở nên trầm trọng hơn.
Ở cấp độ sinh học, phản ứng này bắt nguồn từ hạch hạnh nhân – vùng não chịu trách nhiệm phát hiện nguy hiểm. Khi được kích hoạt, hạch hạnh nhân sẽ khởi động hệ thần kinh giao cảm, đồng thời giải phóng các hormone căng thẳng như adrenaline và cortisol. Những hormone này làm tăng nhịp tim và nhịp thở nhằm cung cấp thêm oxy cho cơ thể – những thay đổi vốn được thiết kế để đối phó với nguy hiểm thật sự, ngay cả khi trên thực tế không hề tồn tại mối đe dọa nào.
Việc hiểu rõ cơ chế sinh lý này rất quan trọng bởi nó giúp người mắc chứng sợ bay nhận ra rằng nỗi sợ của họ không phải là phi lý mà là một phản xạ đã được điều kiện hóa. Và đó cũng chính là mục tiêu mà các phương pháp điều trị chứng sợ bay hướng tới: giúp cơ thể học lại phản ứng an toàn.
Các phương pháp điều trị đã được chứng minh hiệu quả
Nhiều liệu pháp dựa trên bằng chứng khoa học có thể giúp huấn luyện lại cách não bộ phản ứng với việc bay.
Liệu pháp thực tế ảo
Phù hợp nhất với: Người cần thực hành tiếp xúc an toàn, đặc biệt là những người thậm chí còn sợ bước chân lên máy bay.
Liệu pháp thực tế ảo (VR) cho phép người bệnh mô phỏng trải nghiệm bay mà không cần rời khỏi mặt đất. Trong quá trình điều trị, họ đeo một thiết bị tạo cảm giác như đang ngồi trong khoang máy bay. “Thực tế ảo cho phép bạn trải nghiệm việc cất cánh, nhiễu động và hạ cánh trong một môi trường được kiểm soát”, ông Goodman cho biết.
Não bộ phản ứng với thực tế ảo gần như giống hệt khi ở trên máy bay thật khiến phương pháp này trở thành một công cụ mạnh mẽ để tái huấn luyện phản ứng sợ hãi. Theo thời gian, người bệnh học được rằng họ có thể đối diện và kiểm soát được những phản ứng lo âu từng khiến họ choáng ngợp. Nhiều người nhờ đó có thể bay trở lại.
Một tổng quan hệ thống và phân tích gộp công bố năm 2023 cho thấy liệu pháp thực tế ảo giúp giảm đáng kể và bền vững các triệu chứng sợ bay. Một phân tích gộp gần đây khác cũng cho thấy liệu pháp thực tế ảo đặc biệt hiệu quả khi được kết hợp với liệu pháp nhận thức – hành vi.
(Nguồn: Shutterstock)
Liệu pháp nhận thức – hành vi
Phù hợp nhất với: Người cần hiểu và thay đổi các kiểu suy nghĩ kích hoạt cơn hoảng sợ.
Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) là một phương pháp thực hành, giúp người bệnh nhận diện điều gì đang diễn ra trong tâm trí khi nỗi sợ xâm chiếm. Nó dạy cách phát hiện những suy nghĩ lo âu ngay từ sớm – trước khi chúng vượt khỏi tầm kiểm soát – đồng thời cung cấp các kỹ năng giúp làm dịu cơ thể khi cơn hoảng loạn bắt đầu.
Ông Hershkovitz cho biết: “CBT là một liệu pháp tâm lý dựa trên bằng chứng khoa học đã được chứng minh là hiệu quả cao trong điều trị các rối loạn ám ảnh, bao gồm cả chứng sợ máy bay”.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng trong hơn một thập kỷ qua cho thấy CBT truyền thống giúp giảm đáng kể nỗi sợ hãi khi đi máy bay, với tác dụng kéo dài trong nhiều năm. Các thử nghiệm ngẫu nhiên đã phát hiện ra rằng CBT làm giảm đáng kể mức độ lo lắng và giúp người bệnh có thể thực hiện các chuyến bay sau khi kết thúc điều trị.
…
Theo The Epoch Times
Khánh Nam biên dịch
Kính mời Quý vị xem bài viết chi tiết tại đây: https://trithucvn2.net/suc-khoe/5-meo-tran-tinh-nguoi-so-bay.html