
“Ta muốn cưỡi gió quay về trời, lại e sợ lầu các ngọc ngà nơi cung trăng”. Những cung điện trên cung trăng, đình đài lâu tạ này dù có vẫn hoàn hảo như trước hay không, đều thể hiện vết tích của một nền văn minh đã từng xuất hiện, tồn tại xuyên suốt một khoảng thời gian rất dài trong lịch sử.

Trường Lạc tịch tĩnh vô nhân tỉnh
Cung Trường Lạc
Tần Hán Chi Giới, Phong Dũng Vân Động, Danh Tướng Như Vân, nhưng Hàn Tín được biết đến nhiều nhất qua trận chiến Cai Hạ hay câu chuyện “Nỗi nhục chui háng”. Song thế sự gian nan, lòng người khó đoán, trong Sử Ký, vào tháng 1 âm lịch năm Tây Hán Cao Tổ thứ 11, Hàn Tín đã bị giết chết tại cung Trường Lạc với tội danh mưu phản. Chân tướng lịch sử thật hư ra sao không thể biết được, ai là người sai cũng khó lòng kết luận, chỉ có tường gạch ngói trắng cung Trường Lạc, trong tiếng gió rít, chứng kiến những thủ đoạn âm mưu và cái chết của vị anh hùng này.
Cung Trường Lạc, thuộc quần thể cung điện hoàng gia Tây Hán, cùng với cung Vị Ương, cung Kiến Chương hợp thành Hán Tam Cung. Vốn là tiền thân của cung Hưng Lạc được xây vào đời Tần Huệ Văn Vương thời Tần, là cung điện có lịch sử lâu dài nhất trong thành Trường An. Dựa theo ghi chép của “Tam phụ hoàng đồ”, “Hưng Nhạc cung, Tần Thủy Hoàng xây, Hán tu sức chi, chu hồi nhị thập lý”. Năm 202 TCN, vào những năm đầu sau khi nhà Hán thành lập, Lưu Bang tiếp nhận ý kiến của Lâu Kính, đóng đô tại Trường An. Nhưng vì “Sở nhân nhất cự , khả liên tiêu thổ” (t/n: mồi Sở một bùng, thương thay, tro tàn trơ đó – Nguyễn Hiến Lê dịch) của Tây Sở Bá Vương năm đó, sự diệt vong của nhà Tần làm cho cung A Phòng cùng các kiến trúc khác không được xây xong, cả thành Trường An chỉ còn mỗi cung Hưng Nhạc có thể làm nơi ở cho vua. Vì thế, Lưu Bang quyết định xây dụng một cung điện mới trên cơ sở của cung Hưng Nhạc.
Đây cũng được xem là nguồn gốc của cung Trường Lạc: “Trường Lạc” lấy ý từ “trường cửu khoái lạc”, do Tiêu Hà phụ trách xây dựng, xây trong 7 năm, nằm tại Phúc Áng Môn, góc Đông Nam trong thành Trường An thời Hán, được xây theo 1 vạn mét tường vây quanh, tổng diện tích tầm 6 km2, chiếm 1/6 tổng diện tích của toàn bộ thành Trường An thời Hán. Mỗi bốn mặt thành đều dựng một cửa, gọi là Tư Mã Môn. Bên ngoài cửa Đông và cửa Tây đều có lầu gác (khuyết), được gọi là lầu Đông và lầu Tây. Kiến trúc chủ đạo gồm có tiền điện, điện Lâm Hoa, cung Trường Tín, điện Trường Thu, điện Vĩnh Tự, điện Thần Tiên, điện Vĩnh Xương, điện Tuyên Đức, v.v. 14 cung điện và phòng họp.

Trường An · Cung Trường Lạc · Sơ đồ vị trí
Năm 200 TCN, hoàn tất sửa chữa cung Trường Lạc, kể từ lúc này Lưu Bang dời đô từ Lịch Dương đến thành Trường An, bắt đầu xử lý triều chính tại cung Trường Lạc, cung Trường Lạc cũng bắt đầu trở thành trung tâm chính trị lúc bấy giờ. Nhưng từ thời Hán Huệ Đế, quân vương của các triều đại bắt đầu xử lí chính sự tại cung Vị Ương được xây sau này, còn cung Trường Lạc lại được đổi thành nơi ở cho thái hậu, từ đó hình thành tình trạng “Vua đều ở Vị Ương, còn Trường Lạc dâng cho mẫu hậu”. Đồng thời, bởi cung Trường Lạc nằm ở phía Đông còn cung Vị Ương mới xây nằm ở phía Tây, nên cả 2 được phân biệt gọi là “Đông Cung” và “Tây Cung”.
Sau đời Huệ Đế, cung Trường Lạc mất đi địa vị chính cung, nhưng do là nơi ở của thái hậu, đặc biệt nhà Hán sau đó đều do Lữ Hậu lâm triều, ngoại thích chuyên quyền, nên cung Trường Lạc vẫn là trung tâm chính trị triều chính.《Ung Lục》chép rằng: “Huệ Đế từ Vị Ương triều Trường Lạc. Vũ Đế diệc viết lạc triều đình biện chi. Thất quốc phản, Cảnh Đế vãng lai Đông Cung gian, thiên hạ hàn tâm. Sư cổ viết: ‘Vị tư mưu vu thái hậu dã.’”
Những năm cuối đời Tây Hán, Vương Mãng cố chấp với việc “đổi tên của vạn vật trong thiên hạ”, đổi tên Trường Lạc Cung thành Thường Lạc Thất. Sau nghĩa quân Lục Lâm tiến xuống Trường An, Canh Thủy Đế Lưu Huyền vẫn chọn cung Trường Lạc làm hoàng cung. Một thời gian sau quân Xích Mi đánh tan quân Lục Lâm, đánh chiếm Trường An, lập Lưu Bồn Tử làm hoàng đế, cũng chọn cung Trường Lạc làm hoàng cung. Song, giống như phần lớn các quân khởi nghĩa nông dân, người không vì ngàn đời lập nên thái bình, khó mà vì một đời lập nên thái bình, người mà chỉ biết hủy diệt, không bao giờ có thể đem đến hi vọng cho bất cứ ai hay bất cứ thời đại nào. ( Ý nghĩa của mạnh mẽ nằm ở giữ gìn, chứ không phải hủy diệt ). Dưới áp lực từ đại quân của Quang Vũ Đế Lưu Tú, sau một phen cướp bóc, chém giết, đốt phá, quân Xích Mi rời khỏi Trường An, lúc này, dù đã may mắn thoát được trận lửa do Tây Sở Bá Vương gây ra vào thời Tần, cung Trường Lạc chỉ còn sót lại một bức tường đổ nát sau khi bị đốt cháy.

Trường Lạc · Trường Cửu Khoái Lạc
Sau khởi nghĩa Xích Mi, cung Trường Lạc không bao giờ được tu sửa nữa, cho nên chỉ có thể dựa theo di chỉ khai quật và sử liệu ngày nay để tìm ra phân bố của cung điện, những điểm đặc sắc trong kiến trúc của cung Trường Lạc. Dựa theo phát hiện khảo cổ ngày nay, tường Đông cung Trường Lạc dài 2280 m, tường Nam dài 3280 m, tường Tây dài 2150 m, tường Bắc dài 3050 m, chu vi 10760 m, diện tích là 6 km2, tường cung Đông Tây bằng phẳng và thẳng, tường cung Nam Bắc sơ sài và gấp khúc; tổng cộng có 6 di tích kiến trúc, trong mỗi di tích đều có đường hầm thông với nhau, ngoài ra bên trong còn có “lăng thất” (nơi trữ băng thời cổ đại) lần đầu tiên khai quật được.
Trong di tích, trên mặt đất xung quanh khu vực kiến trúc của di chỉ cung điện có trải những viên đá cuội, vào thời cổ đại được dùng để tản nước lúc trời mưa (nếu như dùng xi măng, đất cát bình thường thì bề mặt sẽ bị tổn hại dần do nước chảy đá mòn), vách tường trong tàn dư kiến trúc được trét vôi, được trang trí các bức bích họa đầy màu sắc, các lối đi và bậc thang được lát gạch in hoa; ngoài ra, các đường hầm dài và hẹp được phân bố khắp nơi trong di tích, công dụng cụ thể có lẽ giống với đường hầm thoát hiểm ngày nay.
Ngoài ra, trong di tích cung Trường Lạc, đáng chú ý nhất phải kể đến con kênh thoát nước và “lăng thất” được dùng để trữ băng hiếm thấy. “Lăng thất” khai quật được là kiểu kiến trúc nằm không sâu dưới lòng đất, thân tường bao quanh tứ phía rất dày, bề mặt đất trong phòng không bằng phẳng, do hai phía Nam Bắc đều có xu hướng nghiêng về chính giữa, ngoài ra phần giữa cũng có một đường cống thoát nước hướng Đông Tây, đầu phía Đông của cống thoát nước liên kết với một đường ống thải nước nằm xuyên qua tường Đông, có thể thấy trong phòng có một số lượng lớn nước tồn cần được đưa ra bên ngoài. Những đặc trưng kiến trúc này chứng tỏ rằng các căn phòng không phải được dùng để làm việc hay để ở, mà thuộc một loại kiến trúc nhà kho, có lẽ được dùng để trữ băng. Vì kết cấu kiến trúc nằm không sâu dưới lòng đất và phần tường dày rộng có công dụng giữ nhiệt và cách nhiệt; phần nước do băng tan chảy trong quá trình cất giữ, đầu tiên sẽ được tập trung để đưa về cống thoát nước nằm giữa phòng, những cống thoát nước này sau khi nhận được phần nước thải từ từng các ống thoát nước ở phía Nam và phía Đông, sẽ chảy xuống phía Tây Bắc. Từ khía cạnh này có thể thấy rõ được trình độ cao siêu trong kiến trúc hoàng cung Trung Quốc thời Tây Hán.

Lăng thất và kênh thoát nước
Phụng trửu bình minh kim điện khai, thả tương đoàn phiến tạm bồi hồi. Ngọc nhan bất cập hàn nha sắc, do đới chiêu dương nhật ảnh lai.
Cung Trường Lạc trong lịch sử, có tổng diện tích là 6 km2, ngoài trừ cung A Phòng chưa xây xong và cung Thẩm Dương không nghiên cứu được (cung Thẩm Dương có tổng diện tích gấp thành Trường An đời Hán 100 lần, người viết cảm thấy vào lúc nhân lực có hạn như thế, chuyện này không đáng tin), cũng xem như có thể nhìn thấy kiến trúc cung điện lớn nhất trong lịch sử Hoa Hạ. Nhưng những công trình kiến trúc kết tinh trí tuệ và tâm huyết của người đời trước như thế này đến ngày nay dường như lại chẳng mấy ai biết đến. Nó đã trải qua biết bao trận chiến, đã chứng kiến biết bao tinh anh nhân tài thời Tần Hán, chứng kiến Đại Hán hùng mạnh thịnh vượng, song cuối cùng bị hủy dưới tay những con người tầm thường. ( Người không thể chỉ biết hủy diệt ).


Comments