Gia Lai
Nguồn gốc tên gọi Gia Lai bắt nguồn từ chữ Jarai, tên gọi của một dân tộc thiểu số trong tỉnh, cách gọi này vẫn còn giữ trong tiếng của người Ê-đê, Ba Na, Lào, Thái Lan và Campuchia để gọi vùng đất này là Jarai, Charay có nghĩa là vùng đất của người Jarai, có lẽ ám chỉ vùng đất của Thủy Xá và Hỏa Xá thuộc tiểu quốc Jarai xưa.

 
Bản đồ hành chính tỉnh Gia Lai

Vị trí địa lý-Địa danh và địa giới hành chính

Gia Lai là một tỉnh miền núi nằm ở phía bắc Tây Nguyên trên độ cao trung bình 700 - 800 m so với mực nước biển. Với diện tích 15.536,92 km², tỉnh Gia Lai trải dài từ 12°58'20" đến 14°36'30" vĩ bắc, từ 107°27'23" đến 108°54'40" kinh đông. Phía bắc Gia Lai giáp tỉnh Kon Tum, phía nam giáp tỉnh Đak Lak, phía tây giáp Cam-pu-chia với 90km là đường biên giới quốc gia, phía đông giáp các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định và Phú Yên. Tỉnh có 17 đơn vị hành chính gồm thành phố  Pleiku, 2 thị xã An Khê, Ayun Pa và 14 huyện thị gồm Chư Păh, Chư Prông, Đak Đoa, Chư Sê, Chư Pưh, Phú Thiện, Mang Yang, Krông Pa, Kông Chro, Kbang, Ia Pa, Ia Grai, Đức Cơ, Đak Pơ. Thành phố Pleiku là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của tỉnh.
           
 Khí hậu
Gia Lai có khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên, một năm có hai mùa: mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Vùng Tây Trường Sơn có lượng mưa trung bình từ 2.200 đến 2.500 mm, vùng Đông Trường Sơn từ 1.200 đến 1.750 mm. Nhiệt độ trung bình năm là 22-25ºC.

 
Cửa ngõ TP. Pleiku về đêm. Ảnh: Nguyễn Giác

Dân số
Tính đến năm 2023, toàn tỉnh Gia Lai là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 18 về số dân số với 1.613.895 người bao gồm 34 cộng đồng dân tộc cùng sinh sống. Trong đó, người Việt (Kinh) chiếm 52% dân số. Còn lại là các dân tộc Jrai (33,5%), Bahnar (13,7%), Giẻ-triêng, Xơ-đăng, Thái, Mường...

 
Hội Làng- Mừng lúa mới của dân tộc Bahna, Kông Chro, Gia lai. Ảnh Nguyễn Giác

Gia Lai là một tỉnh có nguồn tài nguyên du lịch khá phong phú, đa dạng với nhiều cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, thắng cảnh đẹp… là sự hòa hợp của hệ thống sông suối xen lẫn núi đồi, ao hồ, ghềnh thác và những khu rừng nguyên sinh.

 
Thác Phú Cường, Chư Sê, Gia Lai. Ảnh: Nguyễn Giác

Cùng với nền văn hóa bản địa đặc sắc của đồng bào dân tộc địa phương mà chủ yếu là Jrai, Bahnar thể hiện qua kiến trúc nhà rông, nhà sàn, nhà mồ, qua lễ hội truyền thống, y phục và nhạc cụ, v.v… Đặc biệt “Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên” đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Thêm vào đó, Gia Lai có bề dày lịch sử được thể hiện qua các khu di tích lịch sử văn hóa như khu di tích lịch sử Tây Sơn Thượng Đạo, làng kháng chiến Stơr, đền tưởng niệm và tượng đài chiến thắng Đak Pơ, di tích khảo cổ học Gò Đá  và Rộc Tưng tại thị xã An Khê.

 
Tháng 3- Tây Nguyên. Ảnh: Gia Lai