Người Giữ "Hồn" Bờ Xe Nước Sông Trà _ Biểu Tượng Của QUẢNG NGÃI | Gan Jing World |

Chạm Đến Di Sản - Hành Trình Khám Phá Văn Hóa Làng Nghề Truyền Thống Quảng Ngãi.

Người Giữ "Hồn" Bờ Xe Nước Sông Trà - Biểu Tượng Quảng Ngãi Một Thời.

Trong dòng chảy thời gian và sự phát triển hiện đại, có những biểu tượng văn hóa truyền thống dần bị lãng quên. Tuy nhiên, ở Quảng Ngãi, vẫn còn những người giữ lại và bảo tồn những giá trị xưa cũ. Một trong những người đó là ông Mai Văn Quýt, nghệ nhân tài hoa, người vẫn giữ được kỹ thuật và cách thức làm bánh xe nước - biểu tượng của bờ xe nước sông Trà.

Bờ xe nước sông Trà từng là biểu tượng của Quảng Ngãi trong những năm giữa thế kỷ XX. Đây không chỉ là một công trình cung cấp nước tưới cho nông nghiệp mà còn là một hình ảnh mỹ thuật, chứa đựng triết lý về quy luật tự nhiên. Hình ảnh những bánh xe nước đen tròn, quay đều mang dòng nước sông Trà tưới cho ruộng đồng xanh tốt đã in sâu vào ký ức của nhiều người dân nơi đây.

Trước những năm 1990, khi chưa có công trình thủy lợi Thạch Nham, người dân ở các vùng hạ du sông Trà Khúc sống nhờ vào nguồn nước từ bờ xe nước. Các bờ xe nước là những cỗ máy khổng lồ với khoảng 10-12 bánh xe, mỗi bánh có đường kính khoảng 10 mét, được buộc hàng trăm ống tre nghiêng để đong đầy nước khi quay xuống sông.

Ông Mai Văn Quýt, 72 tuổi, ngụ tại thôn Thống Nhất, xã Tịnh Ấn Tây, TP Quảng Ngãi, là một trong những người còn giữ được ký ức và kỹ thuật làm bờ xe nước. Tuổi thơ của ông gắn liền với những vòng quay của bờ xe nước. Ông nhớ lại, cứ hết một mùa lũ, người dân trong vùng lại lập nhóm "trưng cử" để góp tiền làm bờ xe. Sau đó, nhóm này sẽ xin phép hương lý và cấp kinh phí cho nhóm thợ xe thực hiện việc xây dựng và vận hành bờ xe.

Việc xây dựng bờ xe không chỉ đòi hỏi công phu mà còn cần phải chọn địa điểm và xây dựng bờ cừ sao cho phù hợp. Bờ cừ phải được xây theo hình chữ V, để dẫn nước về một chỗ hẹp, tạo dòng chảy mạnh đủ để đẩy bánh xe quay. Mỗi bờ xe cần hàng ngàn cây tre và ít nhất 1 tháng xây dựng. Theo ông Quýt, việc xây dựng một bờ xe nước ngày nay có thể tốn khoảng 500-700 triệu đồng.

Cái độc đáo nhất của bờ xe nước là kỹ thuật đặt các ống tre sao cho khi bánh xe quay, các ống tre có thể "múc" được nước lên. Lực nước chảy sẽ đẩy bánh xe quay đều theo năm tháng, không cần tốn sức lực vận hành. Đây chính là một minh chứng rõ nét cho sự khéo léo và thông minh của người thợ xưa.

"Dù không tốn nhân công vận hành nhưng việc xây dựng bờ xe đòi hỏi rất công phu," ông Quýt chia sẻ. Những bờ xe nước không chỉ là công trình kỹ thuật mà còn là biểu tượng văn hóa, nghệ thuật, gắn liền với đời sống và ký ức của người dân Quảng Ngãi.

Ngày nay, dù bờ xe nước sông Trà đã bị xóa bỏ và thay thế bằng những công trình hiện đại, nhưng ký ức về những vòng quay của bờ xe nước vẫn còn vẹn nguyên trong lòng nhiều người dân Quảng Ngãi. Ông Mai Văn Quýt và những người thợ như ông đã và đang giữ gìn, bảo tồn một phần quan trọng của văn hóa truyền thống, nhắc nhớ về một thời kỳ vàng son của bờ xe nước sông Trà. Những người như ông Quýt chính là những "người muôn năm cũ," giữ hồn cho những giá trị văn hóa xưa, truyền lại cho thế hệ sau.

--------------------------------
Chia sẻ Nghệ nhân Mai Văn Quýt làm “Bờ Xe Nước”, ngụ tại thôn Thống Nhất, xã Tịnh Ấn Tây, TP Quảng Ngãi.

📸Cre: Admin
@1 Phút Chuyện QUẢNG NGÃI

#BờXeNước #KhamPhaDiSan #LangNgheQuangNgai #QuangNgai #QuảngNgãi #1PhútChuyệnQuảngNgãi
#DuLichQuangNgai
#VietNamTuoiDep
#VietNamOi