Có một kiểu người, khi nhìn vào hồ sơ xin việc, bạn gần như không tìm ra một điểm gợn nào. Trường danh tiếng, công ty lớn, con đường thăng tiến rõ ràng, mọi thứ trôi chảy như một đường thẳng không khúc quanh. Không khoảng trống, không trải nghiệm khó giải thích, không một lần “lệch chuẩn”.

• Số mệnh không cố định, mà âm thầm thay đổi bằng cách ta sống mỗi ngày
• “Đo những tầng trời, đo cả chiếc bóng” - Lời kết của một đời thiên tài Kepler
• Miệng của bạn chính là vận mệnh của bạn

Thoạt nhìn, đó là lợi thế. Nhưng không phải ai cũng nghĩ vậy. Có người lại cảnh giác với kiểu “hoàn hảo” ấy.

Trong một lần trao đổi nội bộ, CEO NVIDIA - Hoàng Nhân Huân (Jensen Huang),  từng được hỏi: loại hồ sơ nào khiến ông thực sự chú ý? Câu trả lời của ông khiến nhiều người bất ngờ: ông không quá hứng thú với những hồ sơ “trong veo”.

Ông gọi đó là “canh trong” - nhìn đẹp mắt, nhưng uống xong không để lại dư vị.

Ngược lại, ông đánh giá cao những người có hành trình không hoàn toàn thẳng tắp, có những đoạn quanh co, thậm chí có phần lộn xộn. Ông gọi đó là “canh hầm”.

Canh hầm không bắt mắt ngay từ đầu, nhưng càng nấu càng đậm, càng để lâu càng có tầng vị.

Điều này không phải để phủ nhận sự xuất sắc. Bản thân ông cũng có một nền tảng học vấn rất đáng nể. Điều ông thực sự lưu tâm là: một người chưa từng bị thử thách “nấu chín” bởi cuộc sống, chưa từng va vấp, chưa từng bước ra khỏi vùng an toàn, thì rất khó hình thành chiều sâu thực sự.

Vậy “nhân cách canh hầm” là gì?

Không phải là cố tình làm cuộc đời mình trở nên phức tạp, hay thay đổi công việc một cách vô định. Nó là một dạng năng lực tích lũy từ trải nghiệm, và thường có ba đặc điểm rõ ràng.

Trước hết là khả năng kết nối những điều tưởng như không liên quan. Không chỉ là hiểu nhiều lĩnh vực, mà là nhìn ra mối liên hệ giữa chúng. Chính những kết nối này mới là nguồn gốc của sáng tạo. Một người từng làm nghệ thuật khi chuyển sang thiết kế sản phẩm có thể tạo ra nhịp điệu tự nhiên hơn. Một người từng thất bại trong kinh doanh lại hiểu sâu sắc hơn về nhu cầu thực tế.

Thứ hai là khả năng tồn tại trong sự không rõ ràng. Công việc ngoài đời hiếm khi có đáp án chuẩn. Những người quen với quy trình rõ ràng dễ lúng túng khi mọi thứ trở nên hỗn độn. Ngược lại, người có trải nghiệm đa dạng thường giữ được sự bình tĩnh, vẫn có thể phán đoán và quyết định khi thông tin chưa đầy đủ.

Cuối cùng là khả năng chuyển hóa thất bại thành nhận thức. Có một câu nói rất đáng suy ngẫm: người chưa từng mắc lỗi không hẳn là giỏi hơn, có thể chỉ là chưa từng dám bước ra khỏi vùng quen thuộc.

Thất bại, nếu biết nhìn lại, sẽ trở thành thứ dữ liệu quý giá nhất. Quan trọng không phải là bạn có vấp ngã hay không, mà là sau mỗi lần đó, bạn hiểu thêm điều gì.

Trong bối cảnh hiện nay, khi công nghệ - đặc biệt là AI,  ngày càng phát triển, sự khác biệt này lại càng rõ ràng. Những kỹ năng mang tính chuẩn hóa, lặp lại, logic rõ ràng  vốn là thế mạnh của “canh trong” đang dần có thể được thay thế. Máy móc có thể làm nhanh hơn, chính xác hơn, ổn định hơn.

Nhưng có một thứ mà máy không thể học được: trải nghiệm đã được “lắng” thành trực giác. Đó là cảm nhận, là gu thẩm mỹ, là khả năng phán đoán trong những tình huống không có công thức. Nó đến từ hàng trăm lần thử sai, từ những phản hồi, từ cả những lúc tự nghi ngờ chính mình. Những điều đó không thể diễn đạt trọn vẹn bằng lời, càng không thể sao chép.

Vì thế, nó trở thành “lợi thế” thật sự của mỗi người. Nếu tự nhìn lại, bạn có thể thử hỏi mình vài câu.

Hành trình của bạn có thể kể gọn trong vài câu, rõ ràng đến mức không có gì bất ngờ không? Nếu có, rất có thể nó vẫn còn “quá sạch”.

Bạn có từng làm những việc tưởng chừng không liên quan, học một kỹ năng lạ, thử một công việc khác, theo đuổi một sở thích không mang lại lợi ích ngay lập tức?

Và lần gần nhất bạn thực sự thất bại theo nghĩa đã đầu tư nghiêm túc nhưng không đạt kết quả  là khi nào?

Những câu hỏi này không nhằm đánh giá đúng sai, mà để nhận ra mình đang ở đâu.

“Canh trong” mang lại cảm giác an toàn. Nhưng an toàn đôi khi cũng đồng nghĩa với việc ít khác biệt. Nếu muốn thay đổi, không nhất thiết phải làm điều gì quá lớn. Chỉ cần bắt đầu từ những điều rất nhỏ.

Cho phép mình thử những việc chưa chắc có ích ngay, thay vì chỉ chuẩn bị mà không bắt đầu. Nhìn lại những trải nghiệm từng bị xem là “không đáng kể”, để hiểu chúng đã thay đổi mình như thế nào. Và tập kết nối những điều tưởng như rời rạc, để tạo ra góc nhìn riêng của chính mình.

Cuối cùng, điều làm nên giá trị không phải là một hồ sơ hoàn hảo, mà là chiều sâu phía sau nó. Một con đường thẳng tắp có thể đẹp, nhưng chưa chắc đã có nhiều câu chuyện.

Còn những đoạn quanh co, những lần vấp ngã, những lựa chọn không rõ ràng… lại chính là thứ tạo nên “hương vị”. Và hương vị đó, không thể vội vàng mà có. Nó chỉ có thể được “hầm” qua thời gian. Càng tích lũy, càng khó thay thế.

Tiểu Hoa biên dịch

Theo: aboluowang