Năm mới đến, ai cũng cảm nhận được cái không khí đặc biệt ấy dù ở đâu. Với mình, mỗi dịp Tết lại như một tấm gương soi chiếu rõ nét tính cách và văn hóa của từng dân tộc. Mình thích cách người Trung Quốc và người Nhật đón năm mới, hai nước gần nhau, chỉ cách một dải biển mỏng, vậy mà cách ăn Tết lại khác nhau, vừa gần gũi vừa xa xôi.

• Dạy con từ việc chuyển ý niệm: "chúng đến để thành tựu tôi"
• Đạo Đức Kinh nói rằng: Những người thực sự tài giỏi đều đã học được cách "đi xuống dưới"
• Báo cáo nghiên cứu: Tư duy và ký ức là một loại vật chất rắn

Ở Nhật Bản, đêm 31 tháng 12 là khoảnh khắc thiêng liêng. Khi đồng hồ điểm gần 0 giờ, khắp quần đảo, từ những ngôi chùa cổ kính đến những ngôi đền nhỏ nằm giữa núi rừng, tiếng chuông đồng vang lên. Không phải gõ bừa, mà là đúng 108 tiếng, con số tượng trưng cho 108 phiền não mà Phật giáo nói rằng con người mang theo suốt đời: tham lam, sân hận, si mê, ghen tị, được mất, vinh nhục…

Mỗi tiếng chuông như một lời thì thầm: “Thôi, để lại hết những thứ nặng nề của năm cũ đi”. Khi tiếng chuông cuối cùng tan vào không gian lạnh giá của đêm đông, người Nhật tin rằng một “điểm 0 sạch sẽ” đã thực sự bắt đầu. Năm mới đến trong sự tĩnh lặng, trang nghiêm như một lần “reset” tinh thần sâu lắng.

Còn bên Trung Quốc, đêm giao thừa là cả một bản giao hưởng rộn ràng. Cả nhà quây quần bên mâm cơm tất niên, ti vi mở toang với những chương trình ca nhạc, trẻ con chạy nhảy chờ lì xì, người lớn cười nói rôm rả chuyện năm cũ. Đúng 0 giờ, pháo nổ vang trời, pháo hoa bung tỏa khắp nơi, cả thành phố như bừng tỉnh trong niềm vui hớn hở. Gần đây thêm cả WeChat đỏ rực bao lì xì bay tới bay lui, không khí vẫn náo nhiệt chẳng kém gì ngày xưa. Tết Trung Quốc là hướng ra ngoài, là phóng thích, là chia sẻ niềm vui với cả thế giới.

Hai cách đón năm mới ấy tạo nên sự tương phản rõ rệt, nhưng lại đều bắt nguồn từ một điều chung: mong muốn tiễn biệt cái cũ, chào đón cái mới một cách trọn vẹn. Người Nhật gọi ngày 31/12 là Ōmisoka, “ngày tận cùng lớn”, gom hết mọi xui xẻo, u ám để không mang sang năm mới. Nghe quen quen với “trừ tịch” phải không?

Cả hai dân tộc đều có tục dọn dẹp lớn cuối năm. Bên Nhật là susu-harai: lau chùi nhà cửa, thay đồ cũ, rửa sạch bàn thờ thần Phật. Không chỉ quét bụi bẩn hữu hình, mà còn xua đuổi “kegare”, thứ ô uế vô hình, những nỗi buồn, thất bại, cãi vã tích tụ cả năm. Nhiều người bảo đây giống như một buổi trị liệu tâm lý tập thể: dọn xong là lòng nhẹ nhàng, sẵn sàng bước sang trang mới.

Ẩm thực cũng kể những câu chuyện rất riêng. Đêm giao thừa, hầu hết gia đình Nhật ăn toshikoshi soba, bát mì soba dài, mỏng. Sợi mì dễ đứt để “cắt đứt” vận xui, nhưng lại dài để cầu trường thọ. Phải ăn hết trong đêm, không để sót lại sang ngày mới, kẻo mang theo cả xui xẻo.

Rồi còn osechi ryōri, hộp sơn mài nhiều tầng đầy màu sắc, mỗi món đều mang ý nghĩa: trứng cá trích cho con cháu đầy đàn, đậu đen cho sự chăm chỉ, tôm cong lưng cầu trường thọ… Họ chuẩn bị trước để phụ nữ trong nhà được nghỉ ngơi ba ngày đầu năm, một chi tiết rất ấm áp.

Bên Trung Quốc thì đêm tất niên không thể thiếu bánh chẻo. Gói nhân đậu, thịt, hoặc bí mật gói đồng xu, hạt dưa, kẹo, ai ăn được sẽ phát tài, trường thọ, ngọt ngào. Cá cũng phải có trên mâm, để “niên niên hữu dư”. Miền Bắc ăn chẻo, miền Nam có bánh tổ, tô rau, thịt kho tàu… Món chung của hai nước là cá: Nhật ăn cá nóc vì “fugu” gần âm với “fuku”: phúc; mình ăn cá để cầu dư dả.

Sáng mùng Một, người Nhật đổ về đền chùa làm hatsumōde, lễ đầu năm. Dù trời lạnh buốt, họ vẫn xếp hàng dài, ném đồng 5 yên (vì “go-en” đồng âm với duyên phận), rung chuông, vỗ tay cầu nguyện, uống chén amazake ấm áp. Ngay cả người ít theo đạo cũng đi, như một nghi thức xã hội để đồng bộ mọi người về cùng một khởi đầu. Bên mình thì mặc đồ mới, đi chùa thắp hương đầu năm, đi thăm họ hàng chúc Tết, náo nhiệt, rộn ràng, đầy tiếng cười.

Ngày nay, giới trẻ hai nước đều thay đổi. Bên Nhật có người đi countdown ở Shibuya, mua fukubukuro may mắn, ăn osechi tiện lợi ở cửa hàng tiện lợi, thậm chí lười đi hatsumōde. Nhưng khảo sát cho thấy hơn 70% vẫn giữ thói quen cũ. Bên Trung Quốc cũng vậy: chúc Tết qua mạng, lì xì online, nhưng câu đối đỏ, bánh chẻo, phong bao lì xì vẫn không thể thiếu.

Tết Trung Quốc là náo nhiệt, đoàn viên, hướng ngoại. Tết Nhật Bản là trang nghiêm, thanh tịnh, hướng nội, trật tự. Hai cách đón năm mới ấy như hai thái cực, nhưng đều giúp con người tìm lại sự cân bằng sau một năm dài. Hương vị năm mới, dù ồn ào hay tĩnh lặng, cuối cùng cũng là cách chúng ta nhắc nhở bản thân: quá khứ đã qua, tương lai đang chờ, và điều quan trọng nhất là sống tốt hơn ở hiện tại.

Năm mới đến rồi. Dù bạn đang ở Sài Gòn nghe pháo hoa nổ xa xa, hay tưởng tượng tiếng chuông chùa vang vọng giữa núi tuyết Nhật Bản, mình chỉ mong bạn tìm thấy trong không khí ấy một chút bình yên, một chút hy vọng, và thật nhiều niềm vui. Chúc bạn một năm mới thật ấm áp, thật ý nghĩa nhé!

Mỹ Mỹ biên tập